Nobel ödüllü ekonomist Daron Acemoğlu X hesabından teşekkür mesajı paylaştı. Nobel ödülüne layık görülmekten dolayı mutluluğunu dile getiren Acemoğlu ekonomik eşitsizlikler, çalışma hayatının geleceği, yaşlanan dünya ve iklim değişimi gibi konularla baş edebilmek için gerekli olan toplumsal mutabakatı sağlamanın yolunun güçlü kurumlara sahip olmaktan geçtiğini belirtti.

Acemoğlu mesajında şu ifadelere yer verdi;

“HERKESE MİNNETTARIM”

Hem arkadaşlarım hem de aynı zamanda meslektaşlarım olan Simon Johnson ve James Robinson ile beraber, 2024 Nobel Ekonomi Ödülü’ne layık görülmüş olmaktan son derece mutlu ve gururluyum.

Aynı zamanda bu ödülün, ekonomik büyümenin anlaşılmasında kurumların rolünün önemini ve demokrasi ile siyasi değişim meselelerini vurgulamasıyla, sadece Simon, Jim ve benim çalışmalarımı değil, aynı zamanda bu konuda emek sarf eden bir çok harika genç ekonomist ve sosyal bilim insanının da çalışmalarını takdir etmiş olmasından dolayı da çok mutluyum.

Demokrasi olgusunun saldırı altında olduğu zamanlardan geçiyoruz. Yapay zeka ile ilgili bir çok konu, ekonomik eşitsizlikler, çalışma hayatının geleceği, yaşlanan dünya ve iklim değişimi gibi hepsi birbirinden önemli konularla baş edebilmek için gerekli olan toplumsal mutabakatı sağlamanın yolu her zamankinden daha güçlü kurumlara sahip olmaktan geçiyor. Temennim, bu ödülün vurgusunun dünyada kurumları ve demokrasiyi güçlendirmenin ne kadar zorlu bir mücadele gerektirdiğine ışık tutacak olması.

Beni gerek kişisel olarak gerekse mesajlarla ve sosyal medya üzerinden tebrik eden ve iyi dileklerini gönderen herkese minnettarım.”

2024 Nobel Ekonomi Ödülü’ne, kurumların oluşumu ve refaha etkilerine ilişkin çalışmalarından dolayı Daron Acemoğlu, Simon Johnson ve James Robinson layık görülmüştü.

Nobel kazanan Daron Acemoğlu’ndan ilk mesaj yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Acemoğlu, “Merkez Bankası’nın faizi artırması konusunda kimi kanılar. Objektif olarak baktığımız vakit yüzde 7.50 faiz artırımı gerçek istikamette bir karar. Geçen ayki hayal kırıklığı yaratan ve beklentinin çok altında kalan faiz artırımından sonra, bu yeni karar Merkez Bankası’nın tahminen de nitekim enflasyona karşı uğraşa başladığının göstergesi olabilir. Lakin bence hakikat siyasetlere hakikat giden yolun daha en başındayız. Yalnızca yüksek faiz aktarılmasıyla iktisat düzelmez” dedi.

Merkez Bankası’nın faizi arttırması konusunda bazı düşünceler.
Objektif olarak baktığımız zaman 7.50% faiz arttırımı doğru yönde bir karar.

— Daron Acemoglu (@DAcemogluMIT) August 27, 2023

DÖRT UNSUR ORTAYA KOYDU

“Benim bu hususta daima vurguladığım ve yapılması gerekli gördüğüm dört siyaset değişikliği var” diyen Acemoğlu şöyle devam etti:

“Birincisi faizleri arttırıp enflasyonu denetim altına almaya başlamak için gerçek faizleri sıfırın üstüne yanlışsız taşımak. Bu enflasyona karşı uğraş için çok kıymetli. Bu birinci unsurun başındayız. Ben hala emin değilim devlet bankaları duracak mı? Diğer yollardan rant dağıtımına devam edilebilirler. Yani şimdilik yalnızca birincinin bir kısmına hakikat bir adım atıldı.

‘KURUMSAL ISLAHAT BAŞLATMAK’

İkincisi, tıpkı sırada kurumsal ıslahat sürecine başlamak. Bu da çok değerli. Bu süreç tabir özgürlüğü ve demokratik hakların kuvvetlendirilmesi ile başlamalı. Lakin birebir vakitte ekonomiyi direk olarak etkileyecek yapısal ıslahatlar da çok kıymetli. Bunların içinde yolsuzluğu denetim altına almak, rekabeti azaltan uygulamaları durdurmak, yargı kurumlarının bağımsızlığını sağlamak ve yatırımın önünün açılması bilhassa kıymetli. Bu mevzularda hiçbir gelişme yok ve olacağını düşünmüyorum. Benim Murat Üçer’ile bir arada yaptığım tahlilde Türkiye’nin en büyük sorunlarının verimsizlik ve teknolojik gerilik olduğu ortaya çıkıyor. Bunlar kurumsal ve büyük yapısal ıslahatlar olmadan çözülemeyecek sorunlar. Bu verimsizlik devam ettiği sürece de fiyatlar gerçek olarak artmayacak ve enflasyonu tetikleyecek sorunlar her vakit ortaya çıkacak. Fakirlik ve işsizlik sorunları devam edecek.

‘ŞİMŞEK’İN BUNDAN EVVELKİ BAKANLIK DEVRİNDE…’

Üçüncü olarak enflasyona karşı gayret ve kurumsal yapıdaki ıslahatların başlangıcıyla bir arada yurtdışından kaynak getirilmesi. Bu kaynaklar şirket ve banka bilançolarındaki makus durumu düzeltmek için ve zelzeleden ötürü ortaya çıkan büyük harcama gerekliliği için kullanılmalıdır. Bu mevzuda bir şey yapılacak mı? İktisat kurmayları alışılmış ki yurtdışından kaynak getirmek istiyorlar. Fakat bunları gerçek kullanacaklarına emin değilim. Türkiye bankalarının ve şirketlerinin gerçek durumunun ne olduğunu şu ana kadar tartışmadılar. Mehmet Şimşek’in bundan evvelki bakanlık periyodunda bol kaynak vardı ve bu kaynaklar yanlışsız kullanılmadı. Türkiye’nin üretkenliğinin en düşük olduğu periyottu bu periyot. Artık birden teğe hakikat kararları mı almaya başlayacaklar?

‘FAKİRLİĞİN ARTMAMASI LAZIM’

Dördüncüsü ise fakirliğin artmamasını sağlamak. Yurtdışından gelen kaynaklarla ve güzel bir yola oturtulan kurumsal ıslahatlarla birlikte hem yatırımı arttırmak hem de toplumsal güvenlik ağını kuvvetlendirmek lazım. Bu bahiste hükümetin hakikat siyasetleri izleyeceğinden de emin değilim. Sonuç olarak yanlışsız tarafa yanlışsız bir adım, fakat bence ardı gelip gelmeyeceği muhakkak değil. Bence Türkiye ve Türk halkını sıkıntı günler bekliyor.”

Prof. Dr. Daron Acemoğlu’ndan Merkez Bankası’na sert tenkit: ‘Türk halkını sıkıntı günler bekliyor’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Acemoğlu, “Merkez Bankası’nın faizi artırması konusunda birtakım kanılar. Objektif olarak baktığımız vakit yüzde 7.50 faiz artırımı gerçek istikamette bir karar. Geçen ayki hayal kırıklığı yaratan ve beklentinin çok altında kalan faiz artırımından sonra, bu yeni karar Merkez Bankası’nın tahminen de sahiden enflasyona karşı uğraşa başladığının göstergesi olabilir. Ancak bence gerçek siyasetlere gerçek giden yolun daha en başındayız. Yalnızca yüksek faiz aktarılmasıyla iktisat düzelmez” dedi.

Merkez Bankası’nın faizi arttırması konusunda bazı düşünceler.
Objektif olarak baktığımız zaman 7.50% faiz arttırımı doğru yönde bir karar.

— Daron Acemoglu (@DAcemogluMIT) August 27, 2023

DÖRT UNSUR ORTAYA KOYDU

“Benim bu bahiste daima vurguladığım ve yapılması gerekli gördüğüm dört siyaset değişikliği var” diyen Acemoğlu şöyle devam etti:

“Birincisi faizleri arttırıp enflasyonu denetim altına almaya başlamak için gerçek faizleri sıfırın üstüne yanlışsız taşımak. Bu enflasyona karşı uğraş için çok değerli. Bu birinci hususun başındayız. Ben hala emin değilim devlet bankaları duracak mı? Öbür yollardan rant dağıtımına devam edilebilirler. Yani şimdilik yalnızca birincinin bir kısmına yanlışsız bir adım atıldı.

‘KURUMSAL ISLAHAT BAŞLATMAK’

İkincisi, tıpkı sırada kurumsal ıslahat sürecine başlamak. Bu da çok kıymetli. Bu süreç söz özgürlüğü ve demokratik hakların kuvvetlendirilmesi ile başlamalı. Ancak birebir vakitte ekonomiyi direk olarak etkileyecek yapısal ıslahatlar da çok kıymetli. Bunların içinde yolsuzluğu denetim altına almak, rekabeti azaltan uygulamaları durdurmak, yargı kurumlarının bağımsızlığını sağlamak ve yatırımın önünün açılması bilhassa değerli. Bu bahislerde hiçbir gelişme yok ve olacağını düşünmüyorum. Benim Murat Üçer’ile birlikte yaptığım tahlilde Türkiye’nin en büyük sorunlarının verimsizlik ve teknolojik gerilik olduğu ortaya çıkıyor. Bunlar kurumsal ve büyük yapısal ıslahatlar olmadan çözülemeyecek sorunlar. Bu verimsizlik devam ettiği sürece de fiyatlar gerçek olarak artmayacak ve enflasyonu tetikleyecek sorunlar her vakit ortaya çıkacak. Fakirlik ve işsizlik sorunları devam edecek.

‘ŞİMŞEK’İN BUNDAN EVVELKİ BAKANLIK DEVRİNDE…’

Üçüncü olarak enflasyona karşı gayret ve kurumsal yapıdaki ıslahatların başlangıcıyla bir arada yurtdışından kaynak getirilmesi. Bu kaynaklar şirket ve banka bilançolarındaki berbat durumu düzeltmek için ve sarsıntıdan ötürü ortaya çıkan büyük harcama gerekliliği için kullanılmalıdır. Bu bahiste bir şey yapılacak mı? İktisat kurmayları natürel ki yurtdışından kaynak getirmek istiyorlar. Ancak bunları hakikat kullanacaklarına emin değilim. Türkiye bankalarının ve şirketlerinin gerçek durumunun ne olduğunu şu ana kadar tartışmadılar. Mehmet Şimşek’in bundan evvelki bakanlık periyodunda bol kaynak vardı ve bu kaynaklar gerçek kullanılmadı. Türkiye’nin üretkenliğinin en düşük olduğu periyottu bu devir. Artık birden teğe gerçek kararları mı almaya başlayacaklar?

‘FAKİRLİĞİN ARTMAMASI LAZIM’

Dördüncüsü ise fakirliğin artmamasını sağlamak. Yurtdışından gelen kaynaklarla ve âlâ bir yola oturtulan kurumsal ıslahatlarla birlikte hem yatırımı arttırmak hem de toplumsal güvenlik ağını kuvvetlendirmek lazım. Bu hususta hükümetin yanlışsız siyasetleri izleyeceğinden de emin değilim. Sonuç olarak yanlışsız istikamete gerçek bir adım, lakin bence gerisi gelip gelmeyeceği muhakkak değil. Bence Türkiye ve Türk halkını güç günler bekliyor.”

Prof. Dr. Daron Acemoğlu’ndan Merkez Bankası’na sert tenkit: ‘Türk halkını güç günler bekliyor’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ancak bu beklenti ‘Birleşik Arap Emirlikleri’yle (BAE) imzalanan mutabakatların akabinde Türkiye’ye sıcak para gireceği’ haberleriyle değişip, yüzde 17,5’lere kadar gerilediği tez edildi.

MB eski başekonomisti Hakan Kara, BAE’yle yapılan 51 milyar dolarlık mutabakatların ‘faiz kararından sonra oluşabilecek olumsuz etkiyi kırmak için‘ bugüne yetiştirildiğini yazmıştı.

Türkiye’deki ekonomistler bu faiz artışı hakkında karamsar değerlendirmeler yaptılar.

“ENDİŞE VERİCİ”

Bunlardan birini de dünyaca ünlü Prof. Dr. Daron Acemoğlu’ndan geldi. Kararı hem anlamsız hem ‘endişe verici’ bulan Acemoğlu, Twitter’dan şunları yazdı:

Merkez Bankası’nın 2,50 puan faiz arttırması, ve enflasyonun ve iktisadın geleceğini Orta Doğu’dan gelen paraya bağlanması hakikaten tasa verici. Bu ne yazık ki şu anki siyasetlerin bir tek kısa devirde kaynak getirmek üzerine olduğunu vurguluyor.

Yurtdışından finansmanın nasıl enflasyonu dizginleyeceğini hala anlamış değilim. Bunu bir teorisi var mı sanki?

Daha derin sorun: Türkiye’nin yapısal bozukluklarına deva getirecek hiçbir şey yapılmadığı aşikar. Tahminen ufak tefek faiz artışlarıyla ve Orta Doğu‘dan gelen kaynaklarla seçime kadar iktisat ayakta kalır, tahminen ayakta kalmaz. Lakin ülkenin ekonomik potansiyelinin savrulduğu kesin. Çok yazık.

Merkez Bankası’nın 2:50 puan faiz arttırması, ve Enflasyonun ve ekonominin geleceğini Orta Doğu’dan gelen paraya bağlanması gerçekten endişe verici. Bu ne yazık ki şu anki politikaların bir tek kısa dönemde kaynak getirmek üzerine olduğunu vurguluyor

— Daron Acemoglu (@DAcemogluMIT) July 20, 2023

Prof. Dr. Daron Acemoğlu’ndan ‘faiz’ değerlendirmesi: ‘Ekonomi tahminen seçime kadar ayakta kalmaz’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

‘DÖNME AMACININ PEK ÖNEMLİ OLMADIĞINI GÖRÜYORUZ’

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden (MIT) Prof. Dr. Daron Acemoğlu, Merkez Bankası’nın 26 ay sonra siyaset faizinin artırmasını kıymetlendirdi. Acemoğlu, toplumsal medya hesabında şu açıklamayı yaptı:

“Merkez Bankası’nın bugün açıkladığı faiz hakikaten hayal kırıcı. Bir çok insanın da kuşku ettiği üzere rasyonel siyasetlere dönme gayesinin pek önemli olmadığını görüyoruz. Niçin?

Birincisi, piyasalara bu kadar umut verdikten sonra onların beklediğinin çok altında bir faiz açıklaması ekonomik politik gücün hala cumhurbaşkanı ve etrafındaki beşerler elinde olduğunu ve seçim iktisadına erkenden geçiş olacağını gösteriyor.

’15 PUANLIK ARTIŞ MANTIKLI OLMAZDI’

İkincisi, yeni bir faiz siyaseti olup olmadığı muhakkak değil. Doğal ki birden 15 puanlık bir artış mantıklı olmazdı. Ancak buradan nereye gideceği hakkında büyük belirsizlik var ve bu karardan sonra yatırımcıların itimadına ne olacağından emin değilim.

‘KISA VADEDE KAZANMAK İÇİN…’

Üçüncüsü ve bence en berbatı, faiz konusunda bu kadar yüreksiz davranan bir teknokrat kümesi çok daha sıkıntı olan yapısal sorunlarla nasıl uğraşacak?

Bunların hepsini bir ortaya koyarsak şu ana kadar söylenen rasyonel siyasetlere dönüş telaffuzunun biraz daha vitrinler için ve kısa vadede vakit kazanmak için yapıldığı konusunda olan görüşler kuvvetleniyor.”

Prof. Dr. Daron Acemoğlu’ndan ‘faiz’ değerlendirmesi: Rasyonel siyasetlere dönme gayesinin pek önemli olmadığını görüyoruz yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin meclisin gücünü azalttığını belirten Acemoğlu, “Türk demokrasisi için kusursuz bir haber değil ancak işlerin ne kadar makus olacağı birkaç faktöre bağlı. Demokrasinin beş tarafını ayırt edelim. Birincisi, yargı bağımsızlığı çok berbattı ve muhtemelen bundan daha berbatı olamaz. İkincisi, Erdoğan’ın getirdiği emperyal cumhurbaşkanlığı ve siyasetçilerin cezaevine atılması, kuvvetler ayrılığının başka ayağı olan yasama organını zayıflattı. Parlamentonun daha fazla devre dışı bırakılması kelam konusu olabilir zira AKP’nin artık daha az sandalyesi var. Bu büyük bir tehdit” tabirlerini kullandı.

Medya üzerinde baskının artabileceğini söyleyen Daron Acemoğlu, şöyle devam etti:
“Üçüncüsü, televizyon ve yazılı basın özgürlüğü zati epey berbattı ve toplumsal medyada denetimler olursa durum biraz daha berbata gidebilir. Tüm muhalif seslerin büsbütün yasaklanması, pek mümkün olmayan kıymetli bir sertleşme olacaktır. Dördüncüsü, bürokrasinin ve güvenlik hizmetlerinin özerkliği ve tarafsızlığı daha da aşınabilir. Bu, yolsuzluğun ve öteki usulsüzlüklerin denetimi açısından bir öteki değerli telaş. Beşincisi, AKP iktidarından evvel de Türkiye’de sivil toplum ve daha geniş manada tabir özgürlüğü zayıftı ve daha da ziyan gördü. Bu devam edebilir ve benim için en büyük telaş bu.”

‘EKONOMİDE ÇOK FAZLA BELİRSİZLİK VAR’

Ekonomi alanında çok fazla belirsizlik olduğunu belirten Acemoğlu’nun değerlendirmeleri şu formda:
“Ekonomi için çok fazla belirsizlik var. Kısa vadede, kimi yabancılar Erdoğan’ın zaferini istikrar için güzel görebilirler. Lakin mevcut siyasetlerin devam etmesi tüm tarafları endişelendiriyor. Negatif gerçek faiz oranları siyaseti, ajansların büsbütün bağımsız olmaması ve daha geniş çapta yanlış idarenin artan maliyetleri olacaktır. Bu, Merkez Bankası’nın rezervlerinin özetinde görülebilir.”

“Daha büyük tehdit, mevcut üç ana sorunun pekişmesidir: Üretkenlik artışı ve verimlilik iyileştirmelerinin olmaması; kurumsal ve mali bilançolar ile berbatlaşan mali durum. Üçü de çok maliyetli. Kâfi yatırım yahut teknolojik ve verimlilik iyileştirmeleri olmadan, inşaat dalı, kredi genişlemesi ve hükümet harcamaları tarafından yönlendirilen ekonomik büyüme düşük kaliteli olur. Yolsuzluk ve patronaj işleri daha da berbatlaştırıyor.”

‘BİLANÇOLAR BERBATLAŞTI LAKİN…’

“Kurumsal bilançolar berbatlaştı ancak ne kadar berbat olduklarını bilmek mümkün değil. Bunun nedeni hem Covid-19 iktisadı hem de hükümetin çalışanları işten çıkarmama baskısı. Gayrimenkul maruziyeti işleri daha da kötüleştirmiş olabilir. Bankalar ve bilhassa devlet bankaları, kısmen kurumsal bilanço problemleri nedeniyle ve kısmen de borç vermeyi kesmemeleri için baskı altında kaldıkları için muhtemelen çok sayıda takibe düşmüş krediye sahiptir.”

RUSYA VE KÖRFEZ ÜLKELERİNDEN GELEN PARA

“Hükümet harcamaları arttı ve döviz muhafazalı lira mevduatları (liradaki düşüşü durdurmak için uygulamaya konuldu), gelecekteki gelirleri taahhüt eden çeşitli özel-kamu programları ve devlet bankalarının bilançoları aracılığıyla büyük örtülü garantiler var. Bütün bunlar, zelzelenin neden olduğu mega yıkımın mali ve ekonomik maliyetleri ve bunun gerektirdiği yine inşa (artı hala devam eden mülteci sorunu) nedeniyle daha da kötüleşiyor.

DAHA DA BERBATA GİDECEK VE KATİYEN DAHA YETERLİ OLMAYACAK

Mevcut yolda, bunların tümü muhtemelen daha da berbata gidecek ve katiyetle daha âlâ olmayacak. Körfez’den ve tahminen de Rusya’dan gelen turizm gelirleri ve para rezervleri bir müddetliğine takviye olabilir lakin ileride çok fazla belirsizlik var.”

Ünlü Ekonomist Prof. Dr. Acemoğlu’ndan seçim yorumu: ‘Bu büyük bir tehdit’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.