Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarından öne çıkan başlıklar:

Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyimizin 6. toplantısı münasebetiyle ata yurdumuzda bulunmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Değerli kardeşim Sayın Sadır Caparov’a fevkalade ev sahipliği için çok teşekkür ediyorum.

Değerli kardeşim, birazdan stratejik ortaklığımızı kapsamlı stratejik ortaklık düzeyine çıkaracak belgeye imza atacağız. Bu sayede ilişkilerimizi güvenlik, ulaştırma, sağlık ve diğer alanlarda ilişkilerimizi derinleştirmemizi sağlayacak mekanizmayı tesis edeceğiz. Değerli kardeşim Caparov’la gerçekleştirdiğim görüşmede ikili ticaret hedefini 5 milyar dolar seviyesine çıkarmakta mutabık kaldık.

1992’den beri Kırgızistan’da faaliyet gösteren TİKA, bugüne kadar 1000’in üzerinde projeyi hayata geçirdi. Bugün açılışını yapacağımız Türk Kırgız Dostluk Devlet Hastanesi, bu projeler arasındadır. Hastaneye ismimi vermenizin beni ziyadesiyle onurlandırdığını ifade etmek isterim.

“Terörün her türlüsüne karşı mücadelemizin kesintisiz süreceğine inanıyorum”

Güvenlik kurumlarımız arasındaki işbirliği, eğitim faaliyetleri ve teknik destek projeleriyle başarılı şekilde devam ediyoruz. FETÖ başta olmak üzere terörün her türlüsüne karşı mücadelemizin kesintisiz süreceğine de inanıyorum.

Bugün imzalayacağımız Güvenlik İşbirliği Anlaşması suretiyle işbirliğimizi daha da güçlendirmek arzusundayız. Eğitim İşbirliği Anlaşması’nın müzakerelerini de süratle tamamlayalım. Bu vesileyle Manas Üniversitesi’nin dünyanın en iyi üniversiteleri sıralamasına girmesinden duyduğum memnuniyeti vurgulamak istiyorum. Üniversitemizin hem Kırgızistan’ın beşeri sermayesine hem bilime ve sanata azami katkı yapması için uyum içinde çalışmayı sürdürelim.

Gazze başta olmak üzere işgal edilmiş Filistin topraklarında süren İsrail mezalimi küresel ölçekte vicdanları derinden yaralıyor. İsrail’in şimdi de Lübnan’a yönelik saldırıları tüm bölge güvenliğini ve uluslararası sistemi tehdit ediyor. Şuşa’da yapılan gayri resmi Türk Devletleri Teşkilatı zirvesinde Gazze’de sivillerin ayrım gözetmeden hedef alınmasını kınamış, acil ateşkes ve insani yardım çağrısında bulunmuştuk. Türk dünyası olarak Filistin meselesinin kalıcı ve adil şekilde çözümü için çabalarımızı sürdürmemiz son derece önemlidir. Bu minvalde İsrail’e yönelik uluslararası baskının artırılması için Birleşmiş Milletler dahil çok taraflı girişimlerimize Kırgızistan’ın sağladığı destek için teşekkür ederim.

“İlişkilerimizin ahdi zeminini daha da güçlendireceğiz”

Biraz sonra imzalayacağımız anlaşmalarla ilişkilerimizin ahdi zeminini daha da güçlendireceğiz. Yarın ev sahipliğinizde yapılacak olan Türk Devletleri Teşkilatı 11’inci Zirvesi’nin ve dönem başkanlığınızın hayırlara vesile olmasını temenni ediyorum. Dönem başkanlığınız süresince gözlemci üyemiz KKTC’nin layıkıyla temsiline katkı vereceğinize yürekten inanıyorum, teşekkür ediyorum.

Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi’mizin 6’ncı toplantısını başarıyla tamamlıyoruz. Bugünkü temaslarımızda ilişkilerimizin daha da geliştirilmesi konusunda atacağımız adımlara ilişkin görüş alışverişinde bulunduk. Aldığımız kararların ve tespit ettiğimiz hedeflerin ilişkilerimizin geleceğine yön vereceğine inanıyorum. Bir sonraki konsey toplantısı için sizleri Ankara’ya bekliyorum.

Erdoğan: İsrail’e yönelik uluslararası baskı artırılmalı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bakan Bayraktar, Atlantik Konseyi Bölgesel Temiz ve Güvenli Enerji Konferansı’ndaki konuşmasında, Türkiye olarak çok boyutlu, çok katmanlı ve kendine özgü bir enerji dönüşümü stratejisini hayata geçirmek için çalıştıklarını söyledi.

Karbonsuzlaşma hedefi doğrultusunda, Türkiye’nin uzun dönem enerji planlamasında 5 ana alana odaklandığını dile getiren Bayraktar, “Bunlar, yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, nükleer enerji, geçiş yakıtı olarak doğal gaz ve enerji dönüşümü için madenler.” değerlendirmesinde bulundu.

Bayraktar, Türkiye’nin yenilenebilir enerjide Avrupa’da 5’inci, dünyada da 11’inci sırada olduğunu anımsatarak, “Net sıfır emisyon hedefini koyduğumuz tarih olan 2053’e kadar yenilenebilir enerjiyi ülkemiz açısından gelişme alanı, potansiyeli en yüksek alan olarak tespit etmiş durumdayız.” diye konuştu.

Yenilenebilir enerji projelerini desteklemeye devam edeceklerini belirten Bayraktar, “Önümüzdeki 12 yılı kapsayacak, yani 2035 yılına kadar bizi götürecek oldukça iddialı bir yenilenebilir enerji programımız var. Yenilenebilir kurulu gücüyle her yıl 5 bin megavat güneş ve rüzgarı mutlaka yeni kapasite olarak mevcut kurulu gücümüze katmak istiyoruz. Böylece 2035 yılına geldiğimizde, bu 12 yıllık süreçte, şu an için 30 bin megavat olan kurulu gücümüzü 90 bin megavata ulaştırmak istiyoruz.” dedi.

Bayraktar, bu kapsamda, Türkiye’nin 2035 yılı için yenilenebilir enerji stratejisinin de yakın zamanda kamuoyuyla paylaşılmasının hedeflendiğini dile getirdi.

Enerji verimliliğiyle 2040’a kadar 26 milyar dolar enerji tasarrufu hedefleniyor

Baz yük enerji kaynağı olarak nükleer enerjinin önemine de değinen Bayraktar, Türkiye’nin ilk nükleer enerji santralinin inşasının devam ettiğini söyledi.

Bayraktar, 4 reaktörün yapımının aynı anda devam ettiği Akkuyu’nun dünyanın en büyük nükleer enerji santrali şantiyesi olduğuna işaret ederek, “İlk reaktörün ilerlemesi yüzde 90’ları aşmış durumda. 2025 yılında ilk karbonsuz elektriği üreteceğiz ve 2028’e kadar kalan diğer 3 reaktörü de devreye almak suretiyle Türkiye’nin elektrik ihtiyacının yüzde 10’unu bu santralden karşılamış olacağız. Bu sayede Türkiye yılda yaklaşık 35 milyon tonluk bir karbon emisyonundan sakınmış olacak.” bilgisini paylaştı.

Türkiye’nin nükleer enerjide 2050 yılı için toplam 20 bin megavatlık kapasiteyi hedeflediğini anlatan Bayraktar, küçük modüler reaktörlerde de en az 5 bin megavatlık kurulu güce ulaşmayı planladıklarını ifade etti.

Bayraktar, 2017-2023 dönemini kapsayan 1. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı ile kamu ve özel sektör olarak yaklaşık 8,5 milyar dolarlık yatırım yaptıklarını, bu sayede 70 milyon ton karbon emisyonunu azalttıklarını vurgulayarak, “Bu bize 45 bin yeni yeşil istihdamın da kapısını açmış oldu. Bu yılın başında, Türkiye’nin 2024-2030 2. Ulusal Enerji Verimliği Eylem Planı’nı açıkladık. Önümüzdeki dönemde kamu-özel sektör birlikte yaklaşık 20 milyar dolarlık bir yatırım yapmayı hedefliyoruz.” diye konuştu.

Enerji yoğunluğunun da düşürüleceğine, böylece 100 milyon ton karbon emisyonunun azaltılmış olunacağına dikkati çeken Bayraktar, “Hedefimiz 2040’a kadar Türkiye’nin enerji verimliliği sayesinde 26 milyar dolarlık bir enerji tasarrufu sağlaması olacak.” ifadesini kullandı.

 Avrupa’nın 4’üncü büyük doğal gaz piyasası

Bayraktar, daha fazla yenilenebilir enerji kaynağı Türkiye enerji sistemine entegre edilirken doğal gazın da göz ardı edilmemesi gerektiğinin altını çizerek, şu ifadeleri kullandı:

“Türkiye olarak biz 50 milyar metreküpü aşan bir tüketimle Avrupa’nın 4’üncü büyük doğal gaz piyasasıyız. Doğal gazda arz güvenliğimizi tesis etmek için, çeşitlendirmeyi sağlamak için gazlaştırma terminalleri kapasitemizi arttırdık. FSRU’larla, diğer tesislerindeki kapasite artışlarıyla biz 8 yıl öncesine göre bugün gazlaştırma kapasitemizi 5 kat arttırdık, yer altı depolama kapasitelerimizi arttırdık. Uluslararası boru hattı projeleri de dahil olmak üzere birçok konuda özellikle doğal gaz boru hattı altyapısına çok önemli yatırımlar yaptık. Bu sayede, Türkiye bugün itibarıyla yıllık tükettiği doğal gazın en az yarısını sıvılaştırılmış doğal gaz olarak alabilecek bir kabiliyete kavuşmuş oluyor.”

Türkiye’nin 2020’de Karadeniz’de Cumhuriyet tarihinin en büyük doğal gaz keşfini yaptığını anımsatan Bayraktar, şu anda 2,6 milyon hanenin doğal gazını üretir hale geldiklerini söyledi.

Bayraktar, Karadeniz Sakarya Gaz Sahası’ndaki üretimi artırmayı hedeflediklerine dikkati çekerek, “Önümüzdeki yılın ilk çeyreğinde 10 milyon metreküp günlük üretime ve son dönemde ülkemize getirdiğimiz yüzer üretim platformuyla da 2026 yılı içerisinde 20 milyon metreküp günlük üretime kavuşacağız. Bu sayede Türkiye yıllık 7,5 milyar metreküplük bir üretimi gerçekleştirmiş olacak.” ifadelerini kullandı.

Türkiye Güneydoğu Avrupa ülkelerinin enerji arz güvenliğine önemli katkılar sunuyor

Türkiye’nin doğal gaz keşif ve sondaj çalışmalarına yaptığı yatırımların yanı sıra Güneydoğu Avrupa ülkelerinin enerji arz güvenliğine önemli katkılar sunduğunu belirten Bayraktar, Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Sırbistan ile yapılan anlaşmalarla Türkiye’nin gaz ihraç eden bir ülke haline geldiğini söyledi.

Bayraktar, 2024’ün uzun vadeli LNG anlaşmalarının devreye alındığı bir yıl olduğuna işaret ederek, “Doğal gazda ABD Türkiye’nin en önemli LNG tedarikçisi haline geldi. Amerikan LNG’sinin Türkiye pazarındaki payı özellikle son 5-6 yılda bu altyapı yatırımlarımızla ve Amerikan LNG’sinin daha rekabetçi olmasıyla artmaya başladı.” diye konuştu.

Türkiye’nin Güneydoğu Avrupa ülkelerine daha fazla doğal gaz tedarik edebilmesi için Bulgaristan ve Yunanistan ile mevcut boru hatlarının kapasitesinin artması gerektiğini vurgulayan Bayraktar, “Bu konuda yapılacak yatırımlarda Türkiye olarak var olduğumuzu, var olacağımızı ifade etmek istiyorum. Burada hem bu bölgenin arz güvenliğine hem de gazın çeşitlendirilmesi anlamında da önemli katkı yapacağına inanıyorum.” değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye elektrik iletim altyapısı yatırımlarına odaklanacak

Bayraktar, Türkiye’nin aynı zamanda Gürcistan, Azerbaycan, Bulgaristan ve Yunanistan ile mevcut elektrik şebekesinin kapasitesini güçlendirmesi gerektiğini belirterek, “Önümüzdeki dönemde odaklanacağımız ve burada birçok işbirliği alanımızın olacağı konulardan biri de (elektrik) iletim altyapısı ve bu konularda yapacağımız yatırımlar. Bunu önümüzdeki günlerde yapmayı planladığımız Türkiye’nin Yenilenebilir Enerji Gelişim Stratejisi programında kamuoyumuzla biraz daha detaylı paylaşacağız.” dedi.

Enerji borsası olarak kurulan EPİAŞ’ın kapsamının genişletilmesi, karbon piyasasının kurulması ve Türkiye’nin 2026’da karbonun fiyatlandığı bir ülke haline gelmesini hedeflediklerini aktaran Bayraktar, “İstanbul Finans Merkezi’ne taşınacak EPİAŞ’ın da beraberinde emtia borsası haline gelmesini hedefliyoruz.” diye konuştu.

Bakan Bayraktar: Yunanistan ve Bulgaristan ile gaz kapasitesi artırılmalı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) Para Politikası Değerlendirme Notu yayımlandı.

TEPAV’ın çalışmasında, “Repo faizi 500 baz puan artırılmalı ve verilere bağlı olarak ilave sıkılaşmanın da yapılabileceği belirtilmelidir.” denildi.

Raporda şöyle denildi:

“Türkiye’nin Şubat 2024’te yüzde 4,53 olan aylık enflasyonu G20’nin 14 üyesinin aynı aydaki yıllık enflasyonun üzerindedir. Arjantin ve Türkiye hem enflasyon hem de risk primi açısından diğer G20 ülkelerinden belirgin şekilde ayrışmaktadır.

Bundan önceki değerlendirme notlarımızda, uygulanmakta olan ekonomi programının -büyümeyi sürdürülebilir bir patikaya oturtmak; enflasyonu, faizleri ve risk primini düşürmek gibi- kısa vadeli amaçlarına ulaşabilmesi için çözmesi gereken iki temel sorun olduğunun altını çizmiştik.

Bunlardan ilki, cari işlemler açığından doğan finansman ihtiyacının normal kanallardan karşılanmamasıydı. Haziran-Aralık 2023 döneminde cari işlemler açığının üzerinde net finansman sağlanmışken ocakta bu tablo belirgin biçimde bozulmuş ve net sermaye çıkışı gerçekleşmiştir.

İkinci temel sorun ise hem seçim öncesi yapılan harcamaların hem de deprem harcamalarının bütçe açığının yüksek düzeylerde seyretmesine yol açması ihtimaliydi. Şubat ayı gerçekleşmeleri harcama baskılarının sürdüğünü göstermektedir. TEPAV bünyesinde yaptığımız çalışmalar, ek önlem alınmazsa bütçe açığı ve borç stokundaki bozulmanın devam edebileceğine işaret etmektedir.

Para politikası açısından temel sorunun Mayıs 2024’te yüzde 75 civarında bir düzeyde tepe noktasına ulaşması beklenen enflasyonun 2024 sonunda yüzde 36’ya nasıl düşürüleceği ve daha sonraki dönemde de bu düşüş eğiliminin nasıl devam ettirileceği olduğunu önceki notlarımızda vurgulamıştık. Bugün bu temel sorunu derinleştiren bazı gelişmeler gözlenmektedir.

Birincisi, şubatta aylık enflasyonun tahmin edilenin üzerinde gerçekleşmesi ve enflasyon bekleyişlerinin bozulmaya devam etmesidir. Mevsim etkisinden arındırılmış aylık enflasyon yüzde 4 olmuş ve Merkez Bankası’nın yüzde 3 olan tahminini aşmıştır. 2024 sonu için beklenen enflasyon ise yılbaşından bu yana artmaktadır. Güncel olan mart ayı verisi, beklenen yıl sonu enflasyonunun hala yüzde 44,2 gibi yüksek bir düzeyde olduğuna işaret etmektedir.

İkincisi, son haftalarda döviz kurunda gözlenen artış ve TCMB’nin net döviz rezervlerindeki azalış eğilimidir. Bu eğilim, son haftalarda yerel seçim sonrasında kurlarda düzeltme olacağı bekleyişiyle artan döviz talebinden kaynaklanmaktadır. Merkez Bankası’nın sadece ve gecikmeli olarak ihtiyati politikalara yönelmesi de bu eğilimi güçlendirmiştir.

Üçüncüsü, 2024’te GSYH’ye oranla yüzde 6’nın üzerinde gerçekleşmesi beklenen bütçe açığını azaltmaya yönelik alınabilecek mali tedbirlerin olası enflasyonist etkileridir. Zira 2023’te yapılan ÖTV ve KDV ağırlıklı vergi düzenlemeleri, Merkez Bankası’nın enflasyon raporlarında da belirtildiği gibi enflasyonu yukarı çeken faktörler arasındadır.

Dördüncüsü, ocak ayı PPK toplantısında politika faizi -repo faizi- yüzde 45’e çıkarılmıştır. Ancak politika faizindeki artış, yerleşiklerin hem döviz talebini belirgin biçimde azaltacak hem de tüketim harcamalarının artış oranını aşağıya çekecek ölçüde Türk lirası mevduat faizlerine yansımamıştır. Buna rağmen şubat ayı PPK toplantısında politika faizi sabit tutulmuş ve mart ayı içinde yukarıda özetlenen olumsuz gelişmelere tepki olarak faiz dışı bazı sıkılaştırıcı önlemlere başvurulmuştur. Bu tür kararların bir olumsuz sonucu, politika faizinin yükselebileceği bir üst sınır olduğu şüphesini artırarak programın başarı şansını olumsuz etkilemesidir. Bir diğer olumsuz sonucu ise parasal sıkılaştırmadaki dengesizliğin krediye erişimi gereğinden fazla zorlaştırmasıdır.

Mayıs 2023 seçimlerinden sonra başlayan ekonomide rasyonele dönüş süreci kapsamlı bir programa dönüştürülüp, bu programın sosyal kesimler tarafından desteklenmesi sağlanmadıkça yukarıda değinilen olumsuzlukların giderilmesi mümkün olmamaktadır.

Oysa, 2024 sonu enflasyon hedefine ulaşılması açısından dış koşullar, mevcut bilgiler ışığında olumlu yönde seyretmektedir. Brent ham petrol fiyatının 2024 ortalama düzeyine ilişkin tahminler son haftalarda yukarıya doğru güncellenmiştir ama hala tahmin edilen düzey 2023 ortalamasından belirgin biçimde farklı değildir. Fed ve ECB gibi büyük merkez bankalarının politika faizlerini düşürme sürecine girmeleri de beklenmektedir. Bu iki unsur, bir yandan cari işlemler açığının, diğer yandan açığın finansmanının ve kur artışlarının makul düzeylerde gerçekleşmeleri açısından yararlı olacaktır.

Ne Yapmalı?

Enflasyon bekleyişlerinde TCMB’nin enflasyon tahmini ile olan uyumsuzluktaki artışın ve döviz kurunda gözlenen yukarıya doğru baskının mutlaka önüne geçilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede iktisadi temelleri sağlamlaştıracak bir dizi adım atılarak son zamanlarda gözlenen hareketlerin güçlendirilmiş temellerden geçici sapmalar olduğuna ekonomik birimler ikna edilmelidir.

Bunun için bütçe açığını azaltıcı önlemlerin ve para politikasındaki sıkılaşmanın önümüzdeki dönemde de sürdürülmesi zorunludur. İlaveten, hükümetin yönetilen ve yönlendirilen fiyatlara ilişkin aldığı kararlar enflasyon hedefini destekleyici yönde olmalıdır.

Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu’nun yeni dönem eylem planı kapsamlı bir yapısal reform süreci başlatmaya son derece müsaittir. Ancak bu planın, makroekonomik istikrarı sağlayıcı politikaların yanı sıra, politik baskı altında kalmaları halinde makroekonomik dengelerin bozulmasına yol açan -TCMB, TÜİK ve BDDK gibi- kurumları bağımsız kılacak, verimliliği artıracak, yeşil dönüşüm sürecini hızlandıracak, eğitimin niteliğini yükseltecek, adil ve hızlı çalışan bir hukuk sistemini oluşturacak yapısal düzenlemelerle desteklenmesi önem taşımaktadır.

Sonuç

Bu değerlendirmeler ışığında, yukarıda ana başlıkları verilen ve uygulanmakta olan ekonomide rasyonele dönüş sürecinin kapsamlı bir programa dönüştürülmesine yönelik güçlendirici adımlar bir an önce atılmalıdır.

Repo faizi 500 baz puan artırılmalı ve verilere bağlı olarak ilave sıkılaşmanın da yapılabileceği belirtilmelidir.

Para politikasındaki dengesizlikleri gidermek amacıyla politika faizindeki artışın özellikle mevduat faizlerine yeterince yansımasını ve kredi piyasasının daha sağlıklı çalışmasını temin edecek düzenlemeler yapılmalı; aktarım mekanizmasının işleyişi kolaylaştırılmalıdır.”

TEPAV: Politika faizi 500 baz puan artırılmalı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.