Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, TRT Haber yayınında soruları yanıtladı.

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, açıklamalarında şunları kaydetti;

Her şeyden önce ekonomide bir yeniden dengelenme sürecine girdik. Yani iç talebin aşırı artışı nedeniyle bir takım makro ekonomik dengesizlikler ortaya çıkmıştı. Şimdi orada bir yumuşama var. Net ihracatın etkisi ekonomide olumluya dönmeye başladı. Yani büyümede kompozisyon değişiyor, büyümede bir dengelenme var. Bu da beraberinde ortaya çıkan dengesizlikleri gideriyor. En önemli dengesizliklerden bir tanesi cari açık. Geçen sene mayıs ayında 57 milyar dolar civarındaydı. Büyük bir açık. Bu sene bu açık mayıs ayı itibarıyla 30 milyar doların altına düşmüş olacak. Dolayısıyla çok ciddi bir iyileşme var. Yani Türkiye’nin dış açığında yarı yarıya düşüş var. Önemli dengesizliklerden bir tanesi bu çerçevede giderilmiş oldu.

Geçen sene mayıs sonu itibarıyla piyasa değerlendirmelerine bakarsanız, özellikle depremin etkisiyle bütçe açığının milli gelire oran olarak yüzde beldi 9-10’ları bulabileceği öngörülüyordu piyasalar tarafından. Biz bunu geçen sene yüzde 5,2’de tuttuk. Bu da önemli bir dengesizlik ve deprem hariç bütçe açığı milli gelire oran olarak sadece yüzde 1,6 bu da önemli. Dolayısıyla temel dengesizlikleri giderme anlamında program çalışıyor.

“Risk priminin düşmesi programın çalıştığını özetleyen bir gösterge”

Programın çalıştığını özetleyen bazı göstergeler var. Örneğin, Türkiye’nin risk primi. Türkiye’nin risk primi geçen sene mayıs ayında 700 baz puanın üzerindeydi. Bugün 270’in altına düştü. Bu dönemde gelişmekte olan ülkelere göre çok muazzam bir performans göstermişiz. Yani sadece bizim risk primimiz düşmemiş başka bize benzer ülkelere oranla risk primimiz çok daha hızlı şekilde düşmüş. Risk priminin düşmesi burada aslında programın çalıştığını özetleyen bir gösterge. Çünkü bu Türkiye’ye fon akışında maliyeti belirleyen unsurlardan bir tanesi. Türkiye fon akışında bizim öngördüğümüzden çok daha büyük bir artış var. Özellikle yerel seçimlerden s sonra son 1,5 ayda o kadar ciddi bir fon akışı ve Türk lirası lehine portföy değişikliği var ki, Merkez Bankası swap hariç rezerv pozisyonu neredeyse 49 milyar dolarlık bir iyileşme gösterdi. Bahsettiğim süreç 1,5 aylık bir süreçten bahsediyoruz. Belirsizlikler azaldıkça, programın çalıştığı ortaya çıktıkça Türkiye’ye rağbet artıyor.

“Sonuç almaya başladık”

12 yıl sonra Fitch, Türkiye’nin kredi notunu arttırdı. S&P 11 yıl sonra Türkiye’nin kredi notunu arttırdı. Arttırmakla kalmadılar bizim görünümümüz pozitif. Program bu şekilde çalışmaya devam ederse biz notu tekrar artıracağız şeklinde pozitif görünümde duruyorlar. Bunların hepsi önemli yani ekonomide büyümenin kompozisyonu iyileşiyor. Daha sürdürülebilir daha dengeli bir büyüme var. Makro ekonomik dengesizlikler yavaş yavaş ortadan kalkıyor. Bütçe disiplini, dış dengedeki iyileşme, rezervlerdeki iyileşme, risk primindeki iyileşme, Türkiye’ye fon akışındaki muazzam artış tüm bunlar şunu net şekilde ortaya koyuyor programa olan güven güçlü, sürekli pekişiyor. Tabiiki bu programlar birer canlı organizma gibidir. Biz iyi bir program yaptık artık 3 yıl boyunca dokunmayalım diye bir şey yok. Canlı organizma gibi sürekli o programın tabii ki tekrar güçlendirilmesi, iyileştirilmesi, temellerinin sağlamlaştırılması, bunun pekiştirilmesi çok önemli. Türkiye’nin kendi programı ve gerçekten sonuç almaya başladık.

Programı sürekli bir şekilde güçlendirme çabamız var ve devam edecek. Bütçede harcama disiplini, yatırımların daha verimli alanlara yönlendirilmesi, doğrudan doğruya bazı cari harcamaların kesilmesi, kesintiye uğratılması. Tüm bunlar aslında mali disiplini güçlendirirken dezenflasyona destek veriyor. Programın çalıştığını konuştuk ama enflasyon beklentileri geçen sene ekim ayına gidin, programın gerçek anlamda devreye girip çalışmaya başladığı dönem. O döneme göre enflasyon beklentilerinde muazzam bir iyileşme var. Önümüzdeki 12 ayda piyasaya sorduğunuz zaman enflasyon düşüşü öngörülüyor. Yüzde 33 civarına indi. Örneğin, 2 yıllık perspektifi alırsanız yüzde 22 civarına kadar indi. Fakat bunu performansla destekleyeceğiz, sürekli bir şekilde programı güçlendireceğiz.

“Yapısal reformları hızlandıracağız”

Bu sene deprem yaralarını sararken deprem dışındaki harcamaları çok güçlü bir şekilde kontrol altına alıyoruz. Bazı kamuda tasarruf paketi açıkladık. Onu güçlü bir şekilde uygulayacağız. En önemli konu verimliliği artıracak, Türkiye’nin rekabet gücünü artıracak, yapısal reformları hızlandıracağız. Dolayısıyla iki kanaldan para politikasına dezenflasyon için destek vereceğiz. Bir; bütçe disiplini üzürerinden destek vereceğiz. İki; reformları hızlandırarak verimlilik artışı üzerinden destek vereceğiz. Dolayısıyla önümüzdeki dönemde böyle bir güçlendirme, zaten bir süreç işi. Sonuç almak da bir süreç işi. Şuna inanıyorum ki, programı güçlendirdikçe de çok daha iyi sonuçlar alacağız. Aslında başladık biz programı güçlendirmeye. Tasarruf paketini açıklamamız bunun bir ayağı. Ama daha birçok önümüzdeki dönemde programı güçlendirecek ilave adımlar atacağız. Bunlar bir kısmı kamu maliyesi ayağında, bir kısmı yapısal dönüşüm ayağında olacak.

Bu program içeride ve dışarıda ciddi bir rağbet görüyor. Bizim gittiğimiz bazı uluslararası platformlarda programın başarısı konuşuldukça, bu program sanki Türkiye’nin öz evlatları tarafından hazırlanmamış gibi bir algı oluşturulmaya çalışılıyor. Hatırlarsanız, ilk gün devir teslimde çok net bir tutum sergilemiştim. Demiştim ki, bundan sonra bizim politikalar, kurala dayalı olacak. Yani öngörülebilir olacak. İkinci olarak uluslararası normlara uygun olacak demiştik. Şimdi, uluslararası normlara uygun, kurala dayalı, kredibilitesi yüksek bir programı ortaya koymanız, sonra bu programla başarı elde etmeniz, dışarıda övüldüğü için dışarıda hazırlanmış bir program gibi lanse etmek doğru bir yaklaşım değil. Bu program Cumhurbaşkanı Yardımcımız Cevdet bey ve beni bir kenara bırakalım. Orta Vadeli Program perspektifiyle, bu strateji bütçe başkanlığındaki çok değerli arkadaşlarımızın, Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndaki çok değerli arkadaşlarımızın ortaya koydukları katkıları görmemezlikten gelmektir. Dolayısıyla bu program özü itibarıyla Türkiye’nin kendi programıdır. Dışarıdan rağbet görmesi, övülmesi, dışarıdan bu programın yapıldığı anlamına gelmiyor. Biz bu süreçte hiçbir uluslararası kuruluşla program çerçevesinde, program hazırlık evresinde bir diyaloğa girmedik. Ama tabii ki üyesi olduğumuz uluslararası kuruluşlarla diyaloğumuz her zaman güçlü. Onlarla bir araya geliriz, programımızı anlatırız. Nereye gidersem gideyim Türkiye’deki illere seyahat ettim son bir kaç aydır. Dünyada nereye seyahat edersem edeyim mutlaka bir fırsat bulup çıkıp orada Türkiye’nin programını, potansiyelini, neden yatırım yapılması gerektiğini sık sık anlatırız. Bu program kendi öz programımızdır, kurala dayalıdır ve uluslararası normlara uygundur.

“Karbon ayak izini düşürmek istiyoruz”

Şunun altını çizmek istiyorum, geçen sene çok büyük bir deprem felaketi yaşadık. Bu felaketin yaralarını sarmayı önceliklendirdik. Bu çerçevede baktığınız zaman deprem hariç bütçe açığına bir baksınlar. Son 20 yılda bütçe açığının milli gelire oranı yüzde 2,4. Geçen sene deprem harcamaları hariç bütçe açığının milli gelire oranı yüzde 1,6. Dolayısıyla deprem hariç bütçede çok ciddi bir disiplin var, çok ciddi bir sıkılaşma var. Fakat deprem nedeniyle tabii ki açık büyümüş. Bunu görmemezlikten gelemeyiz. Ama bu sene çok büyük ihtimalle biz bütçe açığını hedeflediğimizin çok altında bir noktada harcama disipliniyle, harcama kesintileriyle biz geçen sene ki açığın altında bir açıkla kapatacağız. Maliye politikası ayağında dezenflasyona biz güçlü destek vermiş olacağız. En son açıkladığımız tasarruf paketinde ne dedik? Yatırımları arzı artıracak alanlara, rekabet gücünü artıracak alanlara, verimliliği artıracak alanlara aktaracağız dedik. Yatırımlarda yüzde 15 kesintiye gidiyoruz dedik. Ama burada dedik, örneğin; tarımsal sulamayı, arazi toplulaştırılması, tarımsal yani gıda arzında lojistiğe yatırımı önceliklendireceğiz dedik. Biz dedik ki, burada enerjide verimliliği mesela, yeşil dönüşümü, dijital dönüşümü önceliklendireceğiz dedik. Bunların hepsi aslında verimlilik artışı için Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltmak için önemli konular. Bir diğer konu tabii ki, Türkiye alt yapıya çok büyük yatırım yaptı. Bunun sayesinde büyük bir kalkınma hamlesini gerçekleştirdi. Ama önümüzdeki dönemde önceliğimiz önemli sanayi üslerini yani üretim üslerini bizim alıp limanlara bağlamamız. Biz bunu önceliklendireceğiz çünkü rekabet gücünü artırmak istiyoruz. Karbon ayak izini düşürmek istiyoruz.

Kira artışlarına yüzde 25 sınırı devam edecek mi?

Devam etmesi için bir sebep görmüyorum, etmemesi gerektiğini düşünüyorum, etmesi yönünde yapılan bir çalışma da yok. Büyük ihtimalle devam etmez diye düşünüyorum. Piyasada fiyatlara müdahale edilmemesi gerektiğine inanıyorum.

Bakan Şimşek’ten ‘kira artışlarına yüzde 25 sınırı’ açıklaması yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Dolaylı vergilerdeki artışa dayanan artırımlar yurttaşın en temel gereksinimlerini etkiliyor. İstanbul’da 5 liraya satılan 200 gram ekmek için  İTO Ekmek Meslek Komitesi’nden 7 liraya yükseltilmesi kararı çıktı. Karar evvel İTO idaresine akabinde bakanlığa gönderilerek hayata geçirilecek. Marketlerde ise seçimden evvel 279 liraya satılan kıyma 300 liraya dayanırken 116 liraya satılan 225 gram sucuk 120 liraya, 28 liraya satılan çamaşır suyu 32 liraya, 162 liraya satılan 16’lı tuvalet kâğıdı 181 liraya yükseldi. Sigara fiyatlarına 5 liralık KDV artışı gelirken KDV artışının akaryakıt fiyatlarına yansıması 40 kuruş oldu. Seçimden evvel 32 bin 999 TL’ye satılan Iphone 14 bugün 48 bin 304 TL’ye satılıyor. En ucuz sıfır kilometre otomobil olarak bilinen Fiat Egea’nın en ucuzu seçimden evvel 470 bin 900 TL’ye satılırken bugün 654 bin 700 TL’ye satılıyor. Yerli araba Togg’a ise geçen haftadan bu yana ikinci artırım geldi. Seçimden evvel 953 bin TL’ye satılan en ucuz Togg bugün 1 milyon 227 bin 500 TL’ye satılıyor. 

‘MTV İÇİN DAVA AÇACAĞIZ’

Zamları kıymetlendiren Tüketici Birliği Federasyonu Lideri Mehmet Bülent Deniz, “Seçimden evvel bu artırımların geleceğini biliyorduk lakin sonbaharda bekliyorduk. Beklediğimizden erken geldi artırımlar. Bu türlü giderse bu ayın besin enflasyonu yüzde 5-6’ya, bu yılınki de yüzde 100’e ulaşacak. Biz bu mevzuda imza kampanyası başta olmak üzere çeşitli hareketler planlıyoruz. Halkın temel tüketim eserlerinde KDV kesinlikle düşürülmelidir. Motorlu Taşıtlar Vergisi’nin iki kere alınmasına da dava açıyoruz zira anayasaya alışılmamış bir uygulamadır” dedi.

Tüketici Birliği vergi artışlarına karşı aksiyona geçmeyi planlıyor, yargı yoluna da başvuracak: Ülkeye artırım yağıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Sabah Gazetesi’nden Hazal Ateş’in haberine nazaran konutlarda kira artış oranlarına getirilen yüzde 25’lik hudut 11 Haziran 2002-1 Temmuz 2023 tarihleri ortasında yenilenen kira periyotlarını kapsıyor. Temmuz ayında yüzde 25’lik hudut yine uzatılacak. Fahiş kira artışı yapan mesken sahiplerine de mahpus ve para cezası uygulanacak.

Memura Kira Katkısı

Yeni devirde büyükşehirlerde memurlara vilayet ve ilçe bazında kira katkısı için kapsamlı bir hazırlık yapılıyor. Takviyeden kamuda çalışan takımlı, kontratlı memur ve kamu personellerinin faydalanması bekleniyor.

Ortalama kiralar ve yaşanılan bölgedeki başka fiyatlar kıymetlendirilerek geçinme endeksi oluşturulacak. İstanbul, Ankara, İzmir başta olmak üzere kira fiyatları kıymetlendirilerek harcamaları düşürecek, hayatı kolaylaştıracak meblağlar belirlenecek.

3 Alternatif Üzerinde Çalışma Yürütülüyor

Kira artışına yasal fren çalışması Adalet Bakanlığı uyumunda ilgili bakanlıkların katkılarıyla yürütülüyor. Kira artışları konusunda yapılacak yasal düzenlemeyle “hapis, isimli para ya da para cezası” olmak üzere 3 alternatif üzerinde çalışma yürütülüyor.

Taşınmazın yaşı, metrekaresi, bulunduğu kat, pozisyonu, niteliği dikkate alınarak bölge pahaları belirlenecek. Bu kriterlerin üzerinde kira bedeli belirleyenlere isimli ve idari para cezaları uygulanacak.

Arabulucu Uygulaması 1 Eylül’de Başlıyor

Devam eden kiracı mesken sahibi meseleleri nedeniyle 1 Eylül’den itibaren arabulucuya gidilmesi zarurî hale geliyor. Bu tarihte kira kaynaklı ihtilafların tamamı evvel arabulucuya gitmek zorunda olup daha sonra dava açılabilecek.

Bu davada kira bedeli yüzde 25 sonu uygulanmadan belirlenir. Kira bedeli belirlenirken TÜFE12 aylık ortalamaya nazaran değişim oranı, kiralanan konutun emsal bedeli temel alınıyor.

Binlerce Şikayet Geldi

Özellikle sarsıntının akabinde birçok kentte yaşanan fahiş kira artışları nedeniyle CİMER, Alo 175, Adalet, Maliye, Ticaret Bakanlığı, tüketici mahkemelerine binlerce şikayet geldi. Birtakım mesken sahipleri “ya fiyatı artır ya da meskenden çık” baskısı yaparken gelen şikayetlerde “tadilat yapma, çocuğum oturacak üzere münasebetler, banka hesabı kapatma, elden para isteme” başı çekti.

Fahiş artış isteyen konut sahiplerinin yeni oyunu kiranın yatırılmadığını öne sürmek için banka hesaplarını kapatıyor. Mukaveledeki banka hesabının kapatılması durumunda kiracıya yeni hesabın bildirilmesi zaruriliği bulunuyor.

Ev sahibi ısrarla paylaşmazsa kiracı posta hesabı ile ödeme yapabilir ya da mahkemeye başvurarak ödeme yeri tayin edilmesini isteyebilir. Bu türlü bir durumda mutlaka elden ve evraksız ödeme yapılmaması gerekiyor.

Ev sahibi PTT yoluyla gelen kira bedelini almazsa sulh hukuk mahkemesine başvurularak “ödeme yeri tayini” istenir, kiracının ödemelerini isteği dışında ödeyememesi hali araştırılır. Kiralar mahkeme tarafından mal sahibi ismine açılacak hesaba yatırılır.

Banka hesabının kapatılması durumunda kira bedelinin elden verilmesi durumunda kesinlikle evrak alınması gerekiyor. Husus yargıya taşındığında kiranın elden ödendiğine dair telefonda ileti ya da WhatsApp yazışmaları kanıt olarak kabul edilmiyor.

Tadilat Gerekçisi Sunulamaz

Borçlar Kanunu uyarınca tekrar inşa ve imar hedefli boşaltılan taşınmazlarda bu süreçler bittikten sonra öncelikle tıpkı kiracıya teklif götürülür. Mesken sahibi taşınmazı diğerine kiraya verirse eski kiracısına son kira yılında ödenmiş olan bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzerde tazminat ödemekle yükümlü oluyor.

Ara Artırım Yapılamaz

Kiralık mülklerde yapılan aylık ödeme fiyatının artışı yılda bir kez olmak üzere gerçekleşiyor. Olağanda kiralara yapılan artırım oranı bir evvelki yılın kira fiyatına ve son 12 ayın TÜFE’sine nazaran belirleniyor.

Geçen yıl temmuz ayında yapılan düzenlemeyle yüzde 25 sonu getirildi. Bu oranın üzerinde yüksek bir artırım uygulanamıyor.

Tüketici müşavere çizgisi ALO 175, CİMER, Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı başta olmak üzere ilgili bütün kamu kurum ve kuruluşlarına şikayet edilebilir. Tüketici mahkemelerine başvurulabilir, dava açılabilir.

10 Yıllık Mühletin Sonunda Yasal Olarak Tahliye Edebilir

Bir yıllık kira mukavelesi bitince “süre bitti” diyerek meskenden, işyerinden çıkarmak mümkün bulunmuyor. Mesken sahibi kiracıyı 10 yıllık mühletin sonunda yasal olarak tahliye edebilir.

Bunun için de kontrat bitiminin 3 ay öncesinde kiracıya yazılı olarak konutu tahliye etmek istediğini bildirmesi gerekiyor.

“Gereksinim” nedeniyle tahliye edilen konutun diğerine kiraya verilmesi halinde kiracıya konut sahibine tazminat davası açma hakkı doğuyor.

Borçlar Kanunu’nun yine kiralama yasağı başlıklı hususuna nazaran, 3 yıl mühletle kiralama yasağı hem ihtiyaç hem de yine inşa, imar hedefli tahliyeler için geçerli bulunuyor.

Gereksinim nedeniyle tahliye durumunda kiraya veren 3 yıl boyunca haklı neden yoksa yalnızca kendi kiracısına teklifte bulunabilir.

Kira Artışlarına Yeni Sınırlama Geliyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.