“NÜKLEER SİLAHSIZLANMA YOLU GÜÇLÜ HALE GELDİ”

Japonya Başbakanı Fumio Kishida merasimde yaptığı konuşmada, giderek şiddetli hale gelen güvenlik ortamına dikkat çekti. “Uluslararası bölünmelerin derinleşmesi ve Rusya’nın nükleer tehditleri nedeniyle nükleer silahsızlanmaya giden yol daha güçlü hale geldi” diyen Kishida, nükleer silahların neden olduğu Hiroşima ve Nagasaki trajedilerinin “asla” tekrarlanmaması gerektiğini söyledi. Kishida, nükleer silahların olmadığı bir dünya gayesine ulaşmak için yorulmadan çalışmaya devam edeceklerini de kelamlarına ekledi.

NÜKLEER SİLAHSIZLANMAYA AİT HİROŞİMA VİZYONU

Törende “Barış Deklarasyonu”nu okuyan Hiroşima Belediye Lideri Kazumi Matsui, Mayıs ayında Hiroşima’da gerçekleştirilen G7 Başkanlar Tepesi’ne katılan dünya başkanlarının Barış Parkı’nı ziyaret ettiklerini, böylece atom bombasından sağ kurtulanların iletilerinin da başkanlara ulaştığını söz etti. Matsui, G7 Önderler Doruğu sırasında yayımlanan “Nükleer Silahsızlanmaya Ait Hiroşima Vizyonu” isimli bildirinin nükleer silahların olmadığı bir dünya kararlılığını ortaya koyduğunu belirterek, “Dünya başkanları, bugünkü nükleer tehditlerin ve nükleer caydırıcılık teorisinin anlamsızlığı gerçeğiyle yüzleşmeli ve bizi mevcut tehlikeli dünyadan ülkü dünyamıza götürmek için ivedilikle somut adımlar atmalılar” dedi. “Dünya genelindeki siyasetçiler, barış ismine Hiroşima’yı ziyaret etme konusunda G7 önderlerini örnek almalıdır” diyen Matsui, toplumun siyasetçileri nükleer caydırıcılıktan vazgeçmeye teşvik etmesi gerektiğini vurguladı. Matsui, ABD’nin muhafaza şemsiyesi altında bulunan Japonya hükümetini, ABD ve Rusya üzere nükleer güçlerin desteklemediği Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması’nı (TPNW) imzalamaya çağırdı.

JAPONYA ATOM BOMBASININ MAKSADI OLMUŞTU

ABD dünya tarihinde birinci defa 6 Ağustos 1945’te Japonya’ya karşı atom bombası kullanmıştı. Yaklaşık 140 bin kişinin hayatını kaybettiği Hiroşima saldırısı, yüz binlerce insanın yaralanmasına ve radyasyon kaynaklı hastalıklara maruz kalmasına neden olmuştu. Japonya’nın Nagasaki kenti ise 9 Ağustos 1945 tarihinde ikinci atom bombasının amacı olmuş, büyük bir yıkımla yüz yüze gelmişti. Atom bombası ataklarında toplam 200 binden fazla insan ömrünü yitirmişti.

Hiroşima’da atom bombası kurbanları anıldı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“NÜKLEER SİLAHSIZLANMA YOLU KUVVETLİ HALE GELDİ”

Japonya Başbakanı Fumio Kishida merasimde yaptığı konuşmada, giderek kuvvetli hale gelen güvenlik ortamına dikkat çekti. “Uluslararası bölünmelerin derinleşmesi ve Rusya’nın nükleer tehditleri nedeniyle nükleer silahsızlanmaya giden yol daha kuvvetli hale geldi” diyen Kishida, nükleer silahların neden olduğu Hiroşima ve Nagasaki trajedilerinin “asla” tekrarlanmaması gerektiğini söyledi. Kishida, nükleer silahların olmadığı bir dünya maksadına ulaşmak için yorulmadan çalışmaya devam edeceklerini de kelamlarına ekledi.

NÜKLEER SİLAHSIZLANMAYA AİT HİROŞİMA VİZYONU

Törende “Barış Deklarasyonu”nu okuyan Hiroşima Belediye Lideri Kazumi Matsui, Mayıs ayında Hiroşima’da gerçekleştirilen G7 Önderler Doruğu’na katılan dünya başkanlarının Barış Parkı’nı ziyaret ettiklerini, böylece atom bombasından sağ kurtulanların bildirilerinin da önderlere ulaştığını söz etti. Matsui, G7 Başkanlar Doruğu sırasında yayımlanan “Nükleer Silahsızlanmaya Ait Hiroşima Vizyonu” isimli bildirinin nükleer silahların olmadığı bir dünya kararlılığını ortaya koyduğunu belirterek, “Dünya başkanları, bugünkü nükleer tehditlerin ve nükleer caydırıcılık teorisinin anlamsızlığı gerçeğiyle yüzleşmeli ve bizi mevcut tehlikeli dünyadan ülkü dünyamıza götürmek için hemen somut adımlar atmalılar” dedi. “Dünya genelindeki siyasetçiler, barış ismine Hiroşima’yı ziyaret etme konusunda G7 başkanlarını örnek almalıdır” diyen Matsui, toplumun siyasetçileri nükleer caydırıcılıktan vazgeçmeye teşvik etmesi gerektiğini vurguladı. Matsui, ABD’nin muhafaza şemsiyesi altında bulunan Japonya hükümetini, ABD ve Rusya üzere nükleer güçlerin desteklemediği Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması’nı (TPNW) imzalamaya çağırdı.

JAPONYA ATOM BOMBASININ GAYESİ OLMUŞTU

ABD dünya tarihinde birinci kere 6 Ağustos 1945’te Japonya’ya karşı atom bombası kullanmıştı. Yaklaşık 140 bin kişinin hayatını kaybettiği Hiroşima saldırısı, yüz binlerce insanın yaralanmasına ve radyasyon kaynaklı hastalıklara maruz kalmasına neden olmuştu. Japonya’nın Nagasaki kenti ise 9 Ağustos 1945 tarihinde ikinci atom bombasının gayesi olmuş, büyük bir yıkımla yüz yüze gelmişti. Atom bombası taarruzlarında toplam 200 binden fazla insan ömrünü yitirmişti.

Hiroşima’da atom bombası kurbanları anıldı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“Şimdi muvaffakiyetinizin sonuçlarıyla yüzleşme sırası sizde.”

Bu cümleyi Albert Einstein; Oppenheimer’ın 1940’larda ABD’nin Manhattan Projesi’ni yöneterek atom bombasının “babası” haline gelmesinin hikayesini anlatan tıpkı isimli sinemanın sonunda söylüyor.

Filmde Einstein, Oppenheimer’ın hayatının son devrinde görülüyor. İki bilim insanı da; Oppenheimer’ın 1947’den 1966’ya kadar yöneticiliğini yaptığı Princeton İleri Çalışmalar Enstitüsü’ndeyken…

İkisi de devrin en değerli bilim insanlarındandı. Fakat hem fiziği nasıl anladıkları hem de araştırmalarının dünyaya nasıl hizmet edebileceğine ya da ziyan verebileceğine dair inançlarında değerli farklılıklar vardı.

Oppenheimer, 1965’te Einstein’ın vefatının onuncu yıl dönümü sebebiyle Paris’te düzenlenen bir konferansta “Biz yakın birer meslektaş ve biraz da arkadaştık” diyecekti.

Yönetmen Christopher Nolan, sinemasında iki fizikçinin kurgusal bir konuşmasını izleyiciyle buluşturuyor. Bu diyalogda, bunalmış bir Oppenheimer, babacan bir Einstein’ın tavsiyesine gereksinim duyuyor.

Universal Pictures Christopher Nolan’ın sinemasında Albert Einstein’ı canlandıran Tom Conti ve Robert Oppenheimer’ı canlandıran Cillian Murphy’nin konuştuğu sahne.

Paralel iki hayat

Gerçek hayatta değerli farklılıklara sahip olmalarına karşın iki fizikçinin birbirlerine çok hürmet duyduğu biliniyor.

Genç Robert Oppenheimer, 1920’lerde mezun olup teorik fizik üzerine uzmanlaşmaya başladığında Einstein halihazırda fizik kolunda Nobel Mükafatı kazanmış, genel görelilik teorisi (1915) ve Amerikan bilim insanlarını etkileyen öbür çalışmalarıyla bilim dünyasının ana isimlerinden biri olmuştu.

Einstein, Almanya’daki Yahudi zulmü nedeniyle Avrupa’yı terk etmiş, 1932’de çalışmalarına devam ettiği ABD’deki Princeton’a yerleşmişti.

Bir mühlet sonra, Ağustos 1939’da iş arkadaşı Leo Szilard’ın ABD Lideri Franklin D. Roosevelt’e yazdığı mektubu imzalamıştı. Bu mektupta, Beyaz Saray, Almanya’nın atom bombası geliştirme ihtimaline karşı uyarılıyordu.

Bunun 1942’de başlayan çok bilinmeyen Manhattan Projesi’nin ortaya çıkışının önünü açtığı düşünülüyor. Projenin başına, artık bu alanda önde gelen isimlerden Oppenheimer getirilecekti.

Getty Images Szilard’ın Ağustos 1939’da ABD Lideri Roosevelt’e yazdığı, Einstein tarafından imzalanan mektup.

Farklı kaynaklara nazaran 64 yaşındaki Einstein, Almanya kökeni ve solcu fikirleri nedeniyle projeye dahil değildi. Fakat bunda, onunla Oppenheimer ortasındaki fizik teorileri üzerindeki niyet farklılıklarının tesiri de olmuştu.

Nolan’ın sinemasının temelini oluşturan Kei Bird ve Martin J. Sherwin’ın Oppenheimer hakkında yazdıkları biyografide, Amerikalı fizikçinin Einstein’ı “çalışan bilim insanı” olarak değil “fiziğin yaşayan hami sevgilisi olarak” gördüğü belirtiliyor.

Nolan sinemada ikilinin bu münasebetini yansıtmaya çalışıyor. New York Times’a, bunu, yerini kaybeden bir ustayla, onun çalışmalarını devralan bir gencin münasebeti olarak gördüğünü söylüyor.

Einstein atom bombasında vazife aldı mı?

Manhattan Projesi’nin art planda olduğu sinemada, Oppenheimer geliştirdiği atom bombasının yaratacağı patlamanın kapsamıyla ilgili kuşkularını sunuyor. Fizikçi, fikrini almak için Einstein’a gidiyor.

Ancak gerçekte sinemadaki üzere bir fikir alışverişi yaşanmadı. Bu ABD’li direktörün yaratıcılığıydı:

“Değiştirdiğim şeylerden biri bu. Sahiden Oppenheimer’ın danıştığı kişi Einstein değil, Chicago Üniversitesi’nde Manhattan Projesi’ne takviye veren Arthur Compton’dı.

“Einstein seyircinin tanıdığı bir isim.”

Getty Images Oppenheimer ve grubu birinci atom bombasını geliştirdi.

Oppenheimer 1943-1945 yılları ortasında Princeton’dan binlerce kilometre uzakta, New Mexico’daki Los Alamos Laboratuvarı’nda çalıştı. Bu süreçte Einstein’la görüştüğüne ya da ona danıştığına dair kesin bir bilgi yok.

Ancak Oppenheimer, Einstein’ın atom bombasının yaratılmasına bir biçimde dahil olduğuna dair argümanlara, 1965’teki Paris Konferansı’nda, “Benim niyetime nazaran bu tezler yanlış” biçiminde yorum yaptı.

Ona nazaran, Lider Roosevelt’in Almanya’nın atom bombası geliştirme ihtimaline karşı uyarıldığı 1939 tarihli mektubun gerçekte ABD hükümetine bir tesiri olmadı.

Oppenheimer güvenlik tehdidi olarak görüldü

İlk atom bombası denemesinin başarılı olmasının akabinde Oppenheimer, çalışmasının Ağustos 1945’te Hiroshima ve Nagasaki’deki patlamalarla yalnızca bir tehdit değil kitlesel yıkım yaratan bir silah olarak kullanılmasının getirdiği etik sıkıntıyla yüzleşti.

Einstein, Szilard ve başkaları dahil çeşitli bilim insanları, bombaların Japon kentlerine atılmasını kınadılar, zira ülkenin zati pratikte yenilmiş olduğunu düşünüyorlardı.

Nolan’ın sinemasının kurgusu, Oppenheimer’ın, geliştirdiği teknolojinin kullanımına hudut getirilmesi gerektiğine dair Washington’daki hükümeti ikna etmeye çalışmasını inceliyor. Lakin politikler ona karşı geldi ve ulusal güvenlik tehdidi olarak düşünülerek onun komünistlerle eski bağlantılarını sorguladı.

Universal Pictures Nolan sinemasında Oppenheimer’ın atom bombasının sonuçlarından ötürü duyduğu sorumluluğu yansıtmaya çalışıyor

Bird ve Sherwin, Oppenheimer’ın sekreteri Verna Hobson’ın, Einstein’ın Amerikalı fizikçiye “ülkesine düzgün hizmet ettiği için cadı avına boyun eğmek zorunda olmadığını” söylediğine şahit olduğunu yazıyor.

Einstein ona, “Eğer ABD’nin sunduğu ödül bu ise, buna sırtını çevirmesi gerektiğini” söylemişti.

Ancak Hobson, Oppenheimer’ın “Amerika’yı sevdiğini” ve bu sevginin fiziğe olan sevgisi kadar derin olduğunu sav ediyor.

Oppenheimer ise Hobson’a, “Einstein’ın bunu anlamayacağını” söylemişti.

Einstein’a kalırsa, Oppenheimer’ın Washington’dan fazla bir beklentisi olmamalıydı.

Getty Images Bird ve Sherwin’a nazaran Princeton’ın yöneticisi Oppenheimer’ın Einstein’ın meskeninde bir anteni vardı, böylelikle New York’taki klasik müzik konserlerini dinleyebiliyordu. Oppenheimer (solda) ve Einstein (ortada), ailesiyle Princeton’da.

Anlaşmazlıklarına karşın ikisinin de kendilerine has, karşılıklı takdir ve hürmeti vardı.

Einstein’ın Oppenheimer için “çok istikametli eğitimiyle sık rastlanmayacak biçimde yetenekli bir adam” dediği, onun fizik anlayışını değil ancak kişiliğini takdir ettiği biliniyor.

Buna karşılık Oppenheimer, vefatının 10. yılında onun hakkında, “Einstein’ın erken çalışması (Genel görelilik teorisi) inanılmaz hoş lakin yanılgı dolu” demiş ardındansa onun düzeltmelerine katıldığını ve bunun 10 yıl aldığını ekleyerek “Hatalarını düzeltmek 10 yıl sürdüyse, o olağanüstü bir adamdı” demişti.

Oppenheimer ve Einstein’ın karmaşık bağı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“Şimdi muvaffakiyetinizin sonuçlarıyla yüzleşme sırası sizde.”

Bu cümleyi Albert Einstein; Oppenheimer’ın 1940’larda ABD’nin Manhattan Projesi’ni yöneterek atom bombasının “babası” haline gelmesinin hikayesini anlatan birebir isimli sinemanın sonunda söylüyor.

Filmde Einstein, Oppenheimer’ın hayatının son periyodunda görülüyor. İki bilim insanı da; Oppenheimer’ın 1947’den 1966’ya kadar yöneticiliğini yaptığı Princeton İleri Çalışmalar Enstitüsü’ndeyken…

İkisi de devrin en kıymetli bilim insanlarındandı. Lakin hem fiziği nasıl anladıkları hem de araştırmalarının dünyaya nasıl hizmet edebileceğine ya da ziyan verebileceğine dair inançlarında değerli farklılıklar vardı.

Oppenheimer, 1965’te Einstein’ın vefatının onuncu yıl dönümü sebebiyle Paris’te düzenlenen bir konferansta “Biz yakın birer meslektaş ve biraz da arkadaştık” diyecekti.

Yönetmen Christopher Nolan, sinemasında iki fizikçinin kurgusal bir konuşmasını izleyiciyle buluşturuyor. Bu diyalogda, bunalmış bir Oppenheimer, babacan bir Einstein’ın tavsiyesine muhtaçlık duyuyor.

Universal Pictures Christopher Nolan’ın sinemasında Albert Einstein’ı canlandıran Tom Conti ve Robert Oppenheimer’ı canlandıran Cillian Murphy’nin konuştuğu sahne.

Paralel iki hayat

Gerçek hayatta değerli farklılıklara sahip olmalarına karşın iki fizikçinin birbirlerine çok hürmet duyduğu biliniyor.

Genç Robert Oppenheimer, 1920’lerde mezun olup teorik fizik üzerine uzmanlaşmaya başladığında Einstein halihazırda fizik kolunda Nobel Mükafatı kazanmış, genel görelilik teorisi (1915) ve Amerikan bilim insanlarını etkileyen öbür çalışmalarıyla bilim dünyasının ana isimlerinden biri olmuştu.

Einstein, Almanya’daki Yahudi zulmü nedeniyle Avrupa’yı terk etmiş, 1932’de çalışmalarına devam ettiği ABD’deki Princeton’a yerleşmişti.

Bir mühlet sonra, Ağustos 1939’da iş arkadaşı Leo Szilard’ın ABD Lideri Franklin D. Roosevelt’e yazdığı mektubu imzalamıştı. Bu mektupta, Beyaz Saray, Almanya’nın atom bombası geliştirme ihtimaline karşı uyarılıyordu.

Bunun 1942’de başlayan çok kapalı Manhattan Projesi’nin ortaya çıkışının önünü açtığı düşünülüyor. Projenin başına, artık bu alanda önde gelen isimlerden Oppenheimer getirilecekti.

Getty Images Szilard’ın Ağustos 1939’da ABD Lideri Roosevelt’e yazdığı, Einstein tarafından imzalanan mektup.

Farklı kaynaklara nazaran 64 yaşındaki Einstein, Almanya kökeni ve solcu niyetleri nedeniyle projeye dahil değildi. Lakin bunda, onunla Oppenheimer ortasındaki fizik teorileri üzerindeki fikir farklılıklarının tesiri de olmuştu.

Nolan’ın sinemasının temelini oluşturan Kei Bird ve Martin J. Sherwin’ın Oppenheimer hakkında yazdıkları biyografide, Amerikalı fizikçinin Einstein’ı “çalışan bilim insanı” olarak değil “fiziğin yaşayan kollayıcı sevgilisi olarak” gördüğü belirtiliyor.

Nolan sinemada ikilinin bu münasebetini yansıtmaya çalışıyor. New York Times’a, bunu, yerini kaybeden bir ustayla, onun çalışmalarını devralan bir gencin münasebeti olarak gördüğünü söylüyor.

Einstein atom bombasında misyon aldı mı?

Manhattan Projesi’nin art planda olduğu sinemada, Oppenheimer geliştirdiği atom bombasının yaratacağı patlamanın kapsamıyla ilgili kuşkularını sunuyor. Fizikçi, fikrini almak için Einstein’a gidiyor.

Ancak gerçekte sinemadaki üzere bir fikir alışverişi yaşanmadı. Bu ABD’li direktörün yaratıcılığıydı:

“Değiştirdiğim şeylerden biri bu. Hakikaten Oppenheimer’ın danıştığı kişi Einstein değil, Chicago Üniversitesi’nde Manhattan Projesi’ne dayanak veren Arthur Compton’dı.

“Einstein seyircinin tanıdığı bir isim.”

Getty Images Oppenheimer ve takımı birinci atom bombasını geliştirdi.

Oppenheimer 1943-1945 yılları ortasında Princeton’dan binlerce kilometre uzakta, New Mexico’daki Los Alamos Laboratuvarı’nda çalıştı. Bu süreçte Einstein’la görüştüğüne ya da ona danıştığına dair kesin bir bilgi yok.

Ancak Oppenheimer, Einstein’ın atom bombasının yaratılmasına bir biçimde dahil olduğuna dair tezlere, 1965’teki Paris Konferansı’nda, “Benim fikrime nazaran bu argümanlar yanlış” biçiminde yorum yaptı.

Ona nazaran, Lider Roosevelt’in Almanya’nın atom bombası geliştirme ihtimaline karşı uyarıldığı 1939 tarihli mektubun gerçekte ABD hükümetine bir tesiri olmadı.

Oppenheimer güvenlik tehdidi olarak görüldü

İlk atom bombası denemesinin başarılı olmasının akabinde Oppenheimer, çalışmasının Ağustos 1945’te Hiroshima ve Nagasaki’deki patlamalarla yalnızca bir tehdit değil kitlesel yıkım yaratan bir silah olarak kullanılmasının getirdiği etik meseleyle yüzleşti.

Einstein, Szilard ve başkaları dahil çeşitli bilim insanları, bombaların Japon kentlerine atılmasını kınadılar, zira ülkenin esasen pratikte yenilmiş olduğunu düşünüyorlardı.

Nolan’ın sinemasının kurgusu, Oppenheimer’ın, geliştirdiği teknolojinin kullanımına hudut getirilmesi gerektiğine dair Washington’daki hükümeti ikna etmeye çalışmasını inceliyor. Fakat politikler ona karşı geldi ve ulusal güvenlik tehdidi olarak düşünülerek onun komünistlerle eski bağlantılarını sorguladı.

Universal Pictures Nolan sinemasında Oppenheimer’ın atom bombasının sonuçlarından ötürü duyduğu sorumluluğu yansıtmaya çalışıyor

Bird ve Sherwin, Oppenheimer’ın sekreteri Verna Hobson’ın, Einstein’ın Amerikalı fizikçiye “ülkesine uygun hizmet ettiği için cadı avına boyun eğmek zorunda olmadığını” söylediğine şahit olduğunu yazıyor.

Einstein ona, “Eğer ABD’nin sunduğu ödül bu ise, buna sırtını çevirmesi gerektiğini” söylemişti.

Ancak Hobson, Oppenheimer’ın “Amerika’yı sevdiğini” ve bu sevginin fiziğe olan sevgisi kadar derin olduğunu argüman ediyor.

Oppenheimer ise Hobson’a, “Einstein’ın bunu anlamayacağını” söylemişti.

Einstein’a kalırsa, Oppenheimer’ın Washington’dan fazla bir beklentisi olmamalıydı.

Getty Images Bird ve Sherwin’a nazaran Princeton’ın yöneticisi Oppenheimer’ın Einstein’ın meskeninde bir anteni vardı, böylelikle New York’taki klasik müzik konserlerini dinleyebiliyordu. Oppenheimer (solda) ve Einstein (ortada), ailesiyle Princeton’da.

Anlaşmazlıklarına karşın ikisinin de kendilerine has, karşılıklı takdir ve hürmeti vardı.

Einstein’ın Oppenheimer için “çok taraflı eğitimiyle sık rastlanmayacak biçimde yetenekli bir adam” dediği, onun fizik anlayışını değil lakin kişiliğini takdir ettiği biliniyor.

Buna karşılık Oppenheimer, vefatının 10. yılında onun hakkında, “Einstein’ın erken çalışması (Genel görelilik teorisi) inanılmaz hoş fakat kusur dolu” demiş ardındansa onun düzeltmelerine katıldığını ve bunun 10 yıl aldığını ekleyerek “Hatalarını düzeltmek 10 yıl sürdüyse, o olağanüstü bir adamdı” demişti.

Oppenheimer ve Einstein’ın karmaşık ilgisi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Aslında sinemada atom bombalamaların kendisi dışında her şey var. Nolan, birinci atom bombası denemesini hayranlık uyandırarak gösteriyor; Hiroşima ve Nagazaki’ye yapılan hücumların öncesindeki siyasi olayların ve hücumun Oppenheimer‘ın ruhunda yarattığı tahribatı gösteriyor; hatta Oppenheimer‘ın kabus üzere, gerilime bağlı halüsinasyonlarından birinde, Oppenheimer kömürleşmiş bir vücudun üzerine basmadan evvel bir bayanın bedeninden eriyen eti tasvir ederek bize bombanın fecî tesirlerini gösteriyor. Lakin Nolan bize hiçbir vakit bombanın halk üzerinde bıraktığı etkiyi göstermez. Bunun yerine Oppenheimer’ı sabahın erken saatlerinde uyanmış, Harry S. Truman‘ın ABD’nin “tarihteki en büyük bilimsel kumar için 2 milyar dolar harcadığını ve kazandığını” ilan eden konuşmasını beklerken görüyoruz.

NEREDE BU ATOM BOMBASI?

Filmin rastgele bir yerinde atom bombasına yer verilmemesi eleştirmenler ve sinema tutkunları tarafından büyük bir eksiklik olarak yorumlanabilir. Düşünüldüğünde atom bombasının yarattığı tesir, halkta oluşturduğu yıkım, yaşattığı acı ve daha birçoğu atom bombasının babasının psikolojisinden daha değersiz olamaz. Lakin Oppenheimer ile ilgili değişik olan ve onu tüm vakitlerin en güzel biyografik sinemalarından biri yapan şey, aksini düşündürmemesidir.

Aslında, bu katliamdan uzaklaşma hissi sinemanın tüm maksadının bir kesimi. Sinemanın isminin kitaptaki üzere American Prometheus ya da Destroyer of Worlds formunda değil de Oppenheimer olmasının bir nedeni var: Senaryonun büyük kısmının birinci tekil şahıs ağzından yazıldığı sinema, ağır bir biçimde karakterin kendisine odaklanıyor. Yani “Oppenheimer odanın içinde yürüyor” yerine, “Ben odanın içinde yürüyorum“. Bu alışılmamış bir senaryo seçimi.

Los Alamos’taki Manhattan Projesi‘nin başkanı olarak, olup bitenler üzerinde tam denetim sahibi olan Oppenheimer; işçi kararlarını verir, projeyi formülleriyle yönlendirir ve sorun yaşamayı bırakmadığı asker Leslie Groves‘a (Matt Damon) karşı kendini inançla savunur. Oppenheimer, bir belediye lideri ve orkestra şefinin birleşimi üzere, bombayı başarılı bir teste götürür. Lakin yarattığı şey üzerinde bir kelamı olmadığını görür.

Oppenheimer ne kadar sorun yaratsa da vazifesine bağlı olduğunu göstererek Groves‘a Washington’da kendisine gereksinim duyulup duyulmayacağını sorar. Groves’un verdiği neden karşılığı Oppenheimer’a ordu kelam konusu olduğunda bilim beşerinin işinin bittiğini göstermektir. Oppenheimer ataklardan evvel bir Bakanlar Heyeti toplantısına katılsa da, katkısı sonludur.

OPPENHEİMER’IN SUÇLULUĞU KENDİNE HİZMET EDİYORDU

Bombalamalar gerçekleşir ve Oppenheimer bunları görmediği için biz de görmeyiz. Oppenheimer’ın iç çalkantılarını görüyoruz elbette fakat bu noktada içeriden hiçbir bilgiye sahip değil: Nolan’ın da belirttiği üzere, o da meskendeki sıradan sivillerle birebir gemide. Oppenheimer Başkan Truman‘a (Gary Oldman) “ellerinde kan olduğu” tasasıyla yaklaştığında, Truman ona küçümseyerek karşılık verir. “Hiroşima ve Nagazaki halkının bombayı kimin yaptığını umursadığını mı sanıyorsun?” diyerek ” sulu göz” der. Bu duygusuzca diyalog Oppenheimer’ın azalan gücünü çok net gösterir.

Oppenheimer’ın atom bombasını muvaffakiyetle test etmeden evvel bile suçluluk duyacağı pek çok şey vardır: Jean Tatlock‘la (Florence Pugh) yaşadığı aşk, onun intihar ya da cinayet sonucu vefatına neden olur ve Manhattan Projesi’ndeki çalışmaları onu karısı Kitty (Emily Blunt) için eksik bir koca haline getirir.

Bomba yapıldığında ve ABD ordusu bombayı kullandığında o zayıf bir adama dönüşür. Dinleyen herkese hidrojen bombasının ve nükleer silahların yayılmasının tehlikelerini anlatmaya çalışır ve söylediklerine samimiyetle inandığı açıktır. Fakat baş düşman pozisyonundaki Lewis Strauss‘un (Robert Downey Jr.) dikkat çektiği üzere, bu kamu kefaretinde kendine hizmet eden bir öge da vardır. Kitty’nin Oppenheimer’a, “Günahı işleyip geri kalanımızın da sonuçları olduğu için senin için üzülmesini bekleyemezsin” demesinin emeli kocasının Tatlock’la alakasına gönderme yapmaktır ancak bu kelam bombanın yaratılması için de geçerli durumdadır.

YILLARCA SÜREBİLECEK YÜZLEŞME

Filmde Oppenheimer‘ın nükleer bombanın dehşetiyle direkt yüzleştiği tek bir nokta vardır. Seyirciye görünmeden, bir sunucu Hiroşima’nın akabinde çekilen fotoğrafların slaytları üzerinden geçerek bir salon dolusu beşere (Oppenheimer dahil) yangın fırtınalarının ve radyasyon zehirlenmesinin tesirlerini gösterir. Oppenheimer, ellerini ovuşturmasına ve insanlığın geleceği için duyduğu gerçek endişeye karşın, bakmaya cüret edemez…

Oppenheimer’da yer almayan o sahne hayranları tarafından eleştirildi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Aslında sinemada atom bombalamaların kendisi dışında her şey var. Nolan, birinci atom bombası denemesini hayranlık uyandırarak gösteriyor; Hiroşima ve Nagazaki’ye yapılan akınların öncesindeki siyasi olayların ve atağın Oppenheimer‘ın ruhunda yarattığı tahribatı gösteriyor; hatta Oppenheimer‘ın kabus üzere, gerilime bağlı halüsinasyonlarından birinde, Oppenheimer kömürleşmiş bir vücudun üzerine basmadan evvel bir bayanın bedeninden eriyen eti tasvir ederek bize bombanın müthiş tesirlerini gösteriyor. Lakin Nolan bize hiçbir vakit bombanın halk üzerinde bıraktığı etkiyi göstermez. Bunun yerine Oppenheimer’ı sabahın erken saatlerinde uyanmış, Harry S. Truman‘ın ABD’nin “tarihteki en büyük bilimsel kumar için 2 milyar dolar harcadığını ve kazandığını” ilan eden konuşmasını beklerken görüyoruz.

NEREDE BU ATOM BOMBASI?

Filmin rastgele bir yerinde atom bombasına yer verilmemesi eleştirmenler ve sinema tutkunları tarafından büyük bir eksiklik olarak yorumlanabilir. Düşünüldüğünde atom bombasının yarattığı tesir, halkta oluşturduğu yıkım, yaşattığı acı ve daha birçoğu atom bombasının babasının psikolojisinden daha kıymetsiz olamaz. Lakin Oppenheimer ile ilgili değişik olan ve onu tüm vakitlerin en uygun biyografik sinemalarından biri yapan şey, aksini düşündürmemesidir.

Aslında, bu katliamdan uzaklaşma hissi sinemanın tüm maksadının bir modülü. Sinemanın isminin kitaptaki üzere American Prometheus ya da Destroyer of Worlds halinde değil de Oppenheimer olmasının bir nedeni var: Senaryonun büyük kısmının birinci tekil şahıs ağzından yazıldığı sinema, ağır bir formda karakterin kendisine odaklanıyor. Yani “Oppenheimer odanın içinde yürüyor” yerine, “Ben odanın içinde yürüyorum“. Bu alışılmamış bir senaryo seçimi.

Los Alamos’taki Manhattan Projesi‘nin önderi olarak, olup bitenler üzerinde tam denetim sahibi olan Oppenheimer; işçi kararlarını verir, projeyi usulleriyle yönlendirir ve sorun yaşamayı bırakmadığı asker Leslie Groves‘a (Matt Damon) karşı kendini inançla savunur. Oppenheimer, bir belediye lideri ve orkestra şefinin birleşimi üzere, bombayı başarılı bir teste götürür. Ama yarattığı şey üzerinde bir kelamı olmadığını görür.

Oppenheimer ne kadar sorun yaratsa da misyonuna bağlı olduğunu göstererek Groves‘a Washington’da kendisine muhtaçlık duyulup duyulmayacağını sorar. Groves’un verdiği neden karşılığı Oppenheimer’a ordu kelam konusu olduğunda bilim beşerinin işinin bittiğini göstermektir. Oppenheimer hücumlardan evvel bir Bakanlar Heyeti toplantısına katılsa da, katkısı sonludur.

OPPENHEİMER’IN SUÇLULUĞU KENDİNE HİZMET EDİYORDU

Bombalamalar gerçekleşir ve Oppenheimer bunları görmediği için biz de görmeyiz. Oppenheimer’ın iç çalkantılarını görüyoruz elbette ancak bu noktada içeriden hiçbir bilgiye sahip değil: Nolan’ın da belirttiği üzere, o da konuttaki sıradan sivillerle tıpkı gemide. Oppenheimer Başkan Truman‘a (Gary Oldman) “ellerinde kan olduğu” tasasıyla yaklaştığında, Truman ona küçümseyerek karşılık verir. “Hiroşima ve Nagazaki halkının bombayı kimin yaptığını umursadığını mı sanıyorsun?” diyerek ” sulu göz” der. Bu duygusuzca diyalog Oppenheimer’ın azalan gücünü çok net gösterir.

Oppenheimer’ın atom bombasını muvaffakiyetle test etmeden evvel bile suçluluk duyacağı pek çok şey vardır: Jean Tatlock‘la (Florence Pugh) yaşadığı aşk, onun intihar ya da cinayet sonucu vefatına neden olur ve Manhattan Projesi’ndeki çalışmaları onu karısı Kitty (Emily Blunt) için eksik bir koca haline getirir.

Bomba yapıldığında ve ABD ordusu bombayı kullandığında o zayıf bir adama dönüşür. Dinleyen herkese hidrojen bombasının ve nükleer silahların yayılmasının tehlikelerini anlatmaya çalışır ve söylediklerine samimiyetle inandığı açıktır. Fakat baş düşman pozisyonundaki Lewis Strauss‘un (Robert Downey Jr.) dikkat çektiği üzere, bu kamu kefaretinde kendine hizmet eden bir öge da vardır. Kitty’nin Oppenheimer’a, “Günahı işleyip geri kalanımızın da sonuçları olduğu için senin için üzülmesini bekleyemezsin” demesinin emeli kocasının Tatlock’la alakasına gönderme yapmaktır lakin bu kelam bombanın yaratılması için de geçerli durumdadır.

YILLARCA SÜREBİLECEK YÜZLEŞME

Filmde Oppenheimer‘ın nükleer bombanın dehşetiyle direkt yüzleştiği tek bir nokta vardır. Seyirciye görünmeden, bir sunucu Hiroşima’nın akabinde çekilen fotoğrafların slaytları üzerinden geçerek bir salon dolusu beşere (Oppenheimer dahil) yangın fırtınalarının ve radyasyon zehirlenmesinin tesirlerini gösterir. Oppenheimer, ellerini ovuşturmasına ve insanlığın geleceği için duyduğu gerçek kaygıya karşın, bakmaya cüret edemez…

Oppenheimer’da yer almayan o sahne hayranları tarafından eleştirildi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Nolan’ın kamerası Oppenheimer’ı canlandıran Cillian Murphy’e dar bir açıyla odaklandığından, bombanın oluşturduğu tesirin ve birinci vakitlerinin büyük bir kısmı ekranda yer bulamıyor. Sinema, kapsamlı bir portre sunan Kai Bird ve Martin J. Sherwin’in 2005 yılında çıkan Oppenheimer biyografisi American Prometheus’u direkt beyaz perdeye aktarıyor. Oppenheimer’ın bombanın geliştirilme sürecine öncülük ettiği ve atom bombası geliştirme çalışması kapsamında kurulan ABD Ulusal Los Alamos Laboratuvarı, günümüzde hala ABD’deki nükleer silah araştırmalarının değerli bir merkezi pozisyonunda.

Populer Science Türkçe’de yer alan bilgilerde bombanın daha kapsamlı anlatıldığı öykülerde, laboratuvar alanlarının ve test alanlarının ötesine gidilmesi gerekiyor. İşte, nükleer silahların ve gelişimlerinin sinemada yakalanmamış üç ayrıntısı.

GÜNÜMÜZDEKİ BOMBALAR ÇOK DAHA GÜÇLÜ

Herhangi bir cins atom bombasının merkezinde, fizyon yani bölünme yansıması bulunuyor. Bu süreçte Uranyum-235 yahut Plütonyum 239 üzere radyoaktif bir izotop kütlesi yüksek süratte sıkıştırılarak, bu izotoplardaki atomların bağlarını koparıyor ve nötronları muazzam süratlerde dışarı gönderiyor.

Oppenheimer’in en değerli noktasını da bir fizyon bombası oluşturuyor. Bilim insanlarının bomba üretimiyle ilgili açık biçimde konuşmaması için birinci atom bombasına “Aygıt” ismi verilmişti. Aygıt, 16 Temmuz 1945 günü Trinity’de test edilmişti.

9100 kg TNT yahut 20 kilotona muadil bir patlama açığa çıkarmıştı. 6 Ağustos 1945’de Japonya’nın Hiroşima kentine atılan Little Uzunluk (Küçük Oğlan), 15 kilotonluk bir güce sahipti. Nagasaki’ye bırakılan Fat Man (Şişman Adam) ise 20 kiloton açığa çıkarmıştı. Bu silahların muazzam bir tesiri olmuştu. ABD’de ise Aygıt’ın radyoaktif serpintisi, rüzgar istikametinde bulunan insanlarda bugün hala gözlenen sıhhat problemlerine sebep olmuştu.

Yürütülen birinci varsayımlar, Hiroşima’da 70.000 ve Nagasaki’de ise 40.000 kişinin hayatını kaybettiğini söylüyor. Sonradan yapılan bir kestirimde ise Hiroşima’da 140.000 ve Nagasaki’de 70.000 kayıp olduğu düşünülmüş. Her iki iddiada de sağlam bir yöntembilim kullanılırken, kestirimi sayılara bombanın tesiriyle yaralanan lakin direkt hayatını kaybetmeyen on binlerce insan eklenebilir.

Bu sayılar, bu türlü kuvvetli bir fizyon silahının ne kadar insanı öldürebileceğini anlamak için referans çizgisi. Bir atom patlamasının ölçeği göz önüne alındığında, bombalar rastgele bir nüfus merkezinde kullanıldığı takdirde sivil insanları tıpkı biçimde öldürebilir.

Manhattan Projesi esnasında “Süper” olarak isimlendirilen bir başka bomba tipinde ise küçük bir fizyon yansıması kullanılarak, daha büyük bir füzyon (kaynaşma) yansıması başlatılmaya çalışılmış. H-Bombası yahut daha genel olarak termonükleer bomba formunda de bilinen bu silah, Birleşik Devletler’in şimdiye dek patladığı en büyük bombalardan biri ve 15 megatonluk bir güce sahip. Sovyetler Birliğinin patlattığı en büyük H-Bombası ise 50 megaton güç açığa çıkarmış.

Birleşik Devletler cephanesindeki nükleer bombalar ise 0,3 kilotondan 1,2 megatona kadar değişiklik gösteriyor. Münasebetiyle Hiroşima ile Nagasaki’de görülen güç düzeyleri, şu an yürürlükte olan düzeylere nazaran ufak kalıyor. Aygıt, Fat Man ve Little Uzunluk üzere ufak güç çıkaran silahlar bazen “taktik” nükleer silahlar formunda tanımlansa da bu geniş bir sıfat ve çok kullanışlı bir terim değil. ABD’deki nükleer silahların birçok daha büyük (genelde çok daha büyük) tesir düzeylerine sahip. Birleşik Devletler 21’nci yüzyılda bir nükleer silah kullanırsa, bu silahlar şimdiye kadar savaşta kullanılmış iki atom bombasından en az bir ya da iki kat daha kuvvetli olabilir.

Daha karmaşık ve daha masraflı tedarik zincirleri vardı

Los Alamos, Oppenheimer’ın öyküsünün ve atom bombasının kuram, tasarım ile montajının merkezini oluşturuyor. Oppenheimer bu pozisyonu New Mexico’nun kuzeyine olan düşkünlüğü sebebiyle seçerken, ABD ordusu ise Los Alamos’a dönüşen bu yüksek ovayı kullanmayı, laboratuvara erişimin kolay denetim edilebileceği için seçmiş. Ordu bölgeyi kısmen, ovayı evvelden hayvan otlatmak için kullanan ailelere müsaade vermeyerek ve ufak meblağlar ödeyerek ya da birtakım durumlarda araziyi direkt kamulaştırarak; bu biçimde de bölge sakinlerinin gözünü korkutup ayrılmalarını sağlayarak ele geçirmişti.

Los Alamos, bommanın tasarım ve imalatı için kurulan geniş bir sanayinin başındaki düğüm noktalarından yalnızca biriydi. İşin kimi kısımları üniversite laboratuvarlarında yürütülmüştü. Bilhassa uranyum zenginleştirme yahut plütonyum üretme alanlarında yürütülen öbür kısımların öbür bir yerde yapılması gerekiyordu. Tennessee eyaletindeki Oak Ridge kenti, doğal biçimde ortaya çıkan Uranyum-238’den elde edilmiş Uranyum-235 izotoplarının zenginleştirilmesine imkan sağlamak için kurulmuştu. Washington eyaletindeki Hanford Mühendislik İşleri’nde ise ordu, reaktörlere plütonyum üretme vazifesi vermişti. Hanford’daki çalışmaların etrafa ziyan verebileceği 1949 yılında keşfedilmiş ise de, 1980’lerde yürütülen kamu soruşturmalarına kadar açığa çıkarılmamıştı.

Uranyumun saflaştırılabilmeden evvel yerden çıkarılması gerekiyordu. Birtakım uranyumlar madenlerin dışarısında istiflenmiş halde duruyordu zira element, savaş öncesinde (uranyumun ayrışmasıyla oluşan) radyum kadar aranmıyordu. 2. Dünya Savaşı sırasında, sürgündeki Belçika hükümeti Kongo’daki Shinkolobwe madeninden ABD’ye uranyum satmıştı. Radyoaktif unsurun çıkarılması madenciler için zararlıydı ve Belçikalı işverenler Shinkolobwe’deki madencileri durmaksızın çalıştırmış, operasyondaki insan kayıplarına dair ise çok az yazılı kayıt bulunmuştu.

Uranyum, Birleşik Devletler içerisindeki Navajo doğal müdafaa alanlarındaki bölgelerden de çıkarılmıştı.

Tarih karışık, tertipli değil

Amerika’nın atom bombası yapmasındaki motivasyonu büyük oranda, Nazi Almanyası’nın yürüttüğü atom bombası araştırmalarının daha ileride olması kaygısıydı. O zamanki niyete nazaran, Amerikalılar savaşta birinci bombayı kendileri kullanabilirdi. Almanların kararları, verimli bir bomba üretim çalışması üzere bir şeye yol açmadı. Los Alamos Aygıt’ı tamamlamaya yaklaştığında ise Almanya teslim oldu.

İlk atom bombası, Almanya’nın savaşta teslim olması ise Japonya’nın şartsız teslim olması ortasındaki vakit penceresinde test edilip kullanılmıştı. Bu zamanlama birden fazla defa, atom bombasının öteki türlü bitmeyecek olan savaşı direkt bitirmek için bırakıldığını argüman etmek üzere kullanılıyor. Savaş sonrasına ilişkin tanınan anlatımlardan birine nazaran Lider Harry Truman, ABD kuvvetleriyle büyük bir işgal teşebbüsü başlatmaktansa bomba bırakma kararı vermiş.

Tarih, savaş sonrası birer gerekçelendirme olan bu sistemli anlatılardan daha karmaşık bir şey. Temel kayda paha olan şeyse Lider Truman’ın, Franklin Delano Roosevelt’ın yerine geçtiğinde test için neredeyse hazır olan ve ordunun kullanmayı beklediği bir silahın üretildiği bir bomba programını miras almasıydı. Alex Wellerstein üzere tarihçilerin öne sürdüğü üzere, bombayı atmak için tek bir kararın verildiği aşikâr bir an hiç olmamıştı.

“Nagasaki’den sonraki gün” diye yazıyor Wellerstein, The New Yorker için kaleme aldığı bir makalede ve şöyle devam ediyor: “Truman bombaya ait birinci doğrulayıcı buyruğunu vermişti: Açık onayı olmadan öteki taarruz yapılmayacaktı. Bombaların atılması buyruğunu hiç vermemiş fakat atılmalarını durdurma buyruğunu vermişti.”

Oppenheimer’da atom bombalarıyla ilgili anlatılmayanlar yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.