İsrail Başbakanlığından yapılan açıklamaya nazaran görüşmede, İran ve bölgedeki vekilleriyle çaba, işgal altındaki Batı Şeria’da sükunetin sürdürülmesi üzere başlıklar öne çıktı. Biden’ın Netanyahu’yu ABD’ye davet ettiği, İsrail Başbakanı’nın da bu daveti kabul ettiği aktarıldı.

İsrail’in “Kanal12” televizyonu, Biden-Netanyahu görüşmesinin eylül ayında New York’ta yapılacak Birleşmiş Milletler (BM) Genel Heyeti toplantısında gerçekleşebileceği bilgisini paylaştı. ABD’den yapılan açıklamada ise Netanyahu’nun ülkeye davet edildiği belirtilmedi.

Yılbaşında başbakanlık koltuğuna oturan Netanyahu, şimdi Beyaz Saray’a davet edilmedi. Biden, mart ayında “Netanyahu’nun yakın bir vakitte Washington’a gelmeyeceğini” kameralar önünde lisana getirdi.

Öte yandan Biden’ın bugün Beyaz Saray’da İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’u bir yıl içinde ikinci kere ağırlaması bekleniyor.

İsrail’in Yedioth Ahranoth gazetesine konuşan Netanyahu’nun partisi Likud’dan üst seviye isimler, “Herzog’un, Netanyahu’nun gördüğü tutuma karşılık kelam konusu daveti reddetmesi gerektiğini” savundu.

Gazete, Biden idaresinin Herzog’a özel değer verdiğine Netanyahu’ya karşı ise tutum sergilemek istediğine işaret etti.

New York Times muharriri Thomas Friedman, yakın vakitte kaleme aldığı makalesinde, ABD idaresinin İsrail’deki mevcut hükümetin siyasetleri karşısında alakaları gözden geçirdiğini tabir etti.

Buna rağmen, ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Matthew Miller, bu savları yalanladı ve İsrail ile ABD’nin özel bağlara sahip olduğunu, Washington’un İsrail’in güvenliğine “sarsılmaz biçimde bağlılığını” vurguladı.

NETANYAHU HÜKÜMETİNDEKİ ÇOK SAĞCILAR

İsrail Başbakan Netanyahu, kabinesini kurarken çok sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir üzere isimlere kabinesinde üst seviye misyonlar verdi.

Biden, yakın vakitte verdiği bir demeçte İsrail’deki hükümeti “en aşırılıkçı kabine” biçiminde tanımlamış, yasa dışı Yahudi yerleşim üniteleri yanlısı çok sağcı isimlere işaret ederek, “Kabinede kimi isimler istedikleri yere yerleşebileceğini düşünüyor. ‘Burada diğer kimsenin hakkı yok’ diyorlar” tabirini kullanmıştı.

İsrailli insan hakları örgütlerinin bildirdiğine nazaran Netanyahu hükümeti “rekor sayıda” yeni yasa dışı Yahudi yerleşim ünitesi yapılacağını açıkladı. Buna karşın Biden hükümeti şu ana kadar İsrail’e karşı tenkit ve açıklamalar dışında somut adım atmadı.

Eski İsrail Başbakanı Ehud Olmert, mahallî bir radyo yayınında, “Amerikalılar hiçbir vakit İsrail’in Ulusal Güvenlik Bakanı’nın hükümlü bir terörist olacağını hayal etmemişti” dedi.

Ulusal Güvenlik Bakanı Ben-Gvir, hakkında “ırkçılık ve tahrik” suçlamasıyla 53 kadar iddianame hazırlanmış, sicilinde bu kabahatlerden bir defa karar giymiş lakin mahpus yatmamış bir isim.

Maliye Bakanı Bezalel Smotrich de fanatik Yahudi yerleşimcilerin İsrail ordusu nezaretinde toplu atak düzenlediği ve Filistinlilerin meskenlerini kundakladığı Huvvara beldesinin “yeryüzünden silinmesi gerektiği” açıklaması yapmıştı. Bu kelamlarının akabinde Smotrich, ABD’ye gitmiş lakin resmi bir görüşme yapamadan geri dönmüştü.

İSRAİL’DE HÜKÜMETİN TARTIŞMALI YARGI DÜZENLEMESİ VE AYKIRI PROTESTOLAR

İsrail’de Netanyahu hükümetinin yılbaşında vazifeye gelmesinin çabucak akabinde açıkladığı Yüksek Mahkeme ve yargının yetkilerini kısıtlayan yargı düzenlemesi aylardır gerçekleştirilen şovlarla protesto ediliyor.

İsrail’de çok sağcı isimler ve Netanyahu’nun oğlu Yair Netanyahu, şovların ardında ABD’nin olduğunu ima etti.

Washington ise kelam konusu tezleri reddederek, Netanyahu hükümetinden toplumsal reaksiyona kulak vermesini ve muhalefeti de kapsayan geniş uzlaşı sağlamasını talep etti.

BIDEN, TRUMP’IN SİYASETLERİNİ SÜRDÜRÜYOR

Kudüs İbrani Üniversitesi Siyaset Bilimi Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Yonathan Freeman, “İki ülke alakaları güçlü. (ABD Lideri Joe) Biden, Lider Yardımcısı olarak misyon yaptığı (eski ABD Lideri Barack) Obama periyodunun tesiri altında. Obama ve Netanyahu ortasındaki bağ ferdî hasımlık halini almıştı” dedi.

ABD Lideri’nin seçimlere hazırlandığına işaret eden Freeman, Biden’ın İsrail’e karşı daha istikrarlı bir siyaset izlemesini isteyen Demokrat Parti’deki seslere kulak verdiğini söyledi.

Freeman, ABD’nin mevcut İsrail siyasetinde “Kudüs’ün başşehir olarak tanınması, ABD Büyükelçiliğinin Kudüs’e taşınması, Körfez ülkeleriyle normalleşme” üzere ögelerin bir evvelki Lider Donald Trump periyodunda başlatıldığına dikkati çekti.

İki ülke ortasındaki görüş ayrılıklarının geçmişte de gün yüzüne çıktığını lakin siyaset değişikliklerine yol açmadığını ve açmayacağını kaydeden Freeman, “İsrail, ABD’nin İran ile imzaladığı nükleer muahedeyi reddetti. Washington da İsrail’den Çin’e karşı gayret, Ukrayna’ya takviye konusunda taleplerine karşılık bulamadı. Bu mevzularda kelamlı tenkidin dışında iki ülke münasebetlerinde değişiklik yaşanmadı” diye konuştu.

İsrail’in ABD’den büyük yardım aldığını doğrulayan Freeman, ABD’nin de İsrail’den “istihbarat, savunma teknolojisi, bölgesel işbirliği” üzere başlıklarda dayanak gördüğünü aktararak, ABD-İsrail alakalarının güçlü devam ettiğinin altını çizdi.

“BIDEN İDARESİ VE İSRAİL ORTASINDAKİ GÖRÜŞ AYRILIĞI DERİNLEŞİYOR”

İsrail’de Ulusal Güvenlik Kurulu Başkanlığı yapmış Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü Araştırmacısı Chuck Freilich, kaleme aldığı bir makalesinde, “Biden idaresi ile İsrail ortasındaki görüş ayrılıkları derinleşiyor. ABD ile ayrıcalıklı münasebetler İsrail ulusal güvenliğinin temel sütunu. İsrail’in ABD’ye bağımlılığı büyük hatta varoluşsal” ifadesini kullandı.

Freilich, ABD ile münasebetlerde açıkların kapatılması ve bir an evvel “ciddi ve derinlikli diyaloğun geri getirilmesi gerektiğini” belirtti.

İsrail Cumhurbaşkanı Herzog’un bugün Beyaz Saray’da Biden ile görüşmesi bekleniyor. Herzog, 22 Temmuz’a kadar devam edecek ABD ziyaretinde Lider Yardımcısı Kamala Harris ile görüşecek, ABD Temsilciler Meclisi’nin iki kanadının liderleriyle bir ortaya gelecek ve Kongre’de konuşma yapacak.

Netanyahu-Biden periyodunda İsrail-ABD bağlarında fikir ayrılıkları öne çıktı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ABD Lideri Joe Biden, NATO Doruğu için gittikleri Litvanya’nın başşehri Vilnius’ta Salı günü bir ortaya geldi. Görüşmenin havasını ve kullanılan lisanın tonunu belirleyen gelişme ise Pazartesi günü Türkiye-İsveç-NATO başkanlarının üçlü görüşmesi oldu.

Türkiye, İsveç’in ittifak üyesi olmasına ait İştirak Protokolü’nü onaylanmak üzere TBMM’ye göndereceğini açıkladı. Ankara böylelikle başta ABD olmak üzere Batılı ülkelerin bahisle ilgili dertlerini giderdi. İsveç konusunun sorun olmaktan çıkması, Erdoğan’ın hem Biden hem de öbür Batılı başkanlarla diyaloğunu olumlu etkiledi.

Bu ortamda gerçekleşen Erdoğan-Biden görüşmesi, her iki ülke tarafından da olumlu ve verimli olarak değerlendirildi. Erdoğan, önderler ortasında diyaloğun süreceği yeni bir periyoda işaret etti. Biden da hem yayımladığı görüntü bildiriyle hem de gazetecilere yaptığı açıklamalarla, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderliğini övdü ve birlikte çalışma isteğini lisana getirdi.

ÖNCELİK F-16’LARIN SATIŞI

Türkiye-ABD bağlantılarının bundan sonraki seyrini belirleyecek ögeler ortasında hem ikili hem de global ve bölgesel bahisler bulunuyor.

Bu mevzuların başında Türkiye’nin ABD’den satın almak istediği 40 adet yeni F-16 savaş uçağı bulunuyor. Türkiye, hava kuvvetlerinde bir zafiyet yaşamamak için 2021 sonunda ABD’den, 40 yeni F-16 ve filosundaki mevcut uçaklar için de 79 adet modernizasyon kiti almak istediğini bildirmişti. İkili münasebetlerdeki sorun ve Amerikan Kongresi’ndeki Türkiye tersi ortam nedeniyle süreç tamamlanamamıştı.

Amerikan Kongresi’nde birçok üye İsveç ile ilgili iştirak onayının verilmemesi durumunda Türkiye’ye F-16 satışına müsaade vermeyecekleri açıklamış ve böylelikle iki husus ortasında temas kurulmasını sağlamışlardı.

Türkiye’nin İsveç’e gerekli onayı vereceğini açıklamasının, F-16 satışı konusunda başından bu yana istekli olan Biden idaresinin elini güçlendireceği değerlendirmeleri yapılıyor. Erdoğan, Vilnius dönüşü basına yaptığı açıklamada, “F-16’ların satışıyla ilgili Biden ve idaresi aslında ülkemiz lehine bir tavır sergiliyor. Şu anda gerek kendisi gerek Dışişleri Bakanı ‘Biz bu işin üzerindeyiz, takipçisiyiz’ dediler” sözlerini kullandı.

Amerikan basınına yansıyan haberler, Biden ve Dışişleri Bakanı Antony Blinken’ın, ABD Senatosu Dış Bağlantılar Komitesi Lideri Bob Menendez başta olmak üzere önde gelen Kongre üyeleriyle teması artırdığını, F-16 satışının yakında Kongre’de görüşülebileceğine dikkat çekiyor.

Kongre’nin, satışla ilgili bildirimin yapılmasının akabinde itiraz için 15 günlük bir müddeti var. Bu müddette itiraz edilmezse idare satış için prosedürleri başlatabiliyor. ABD idaresi, 79 modernizasyon kiti için Nisan ayında Kongre’ye bildirimde bulunmuş ve Kongre’den rastgele bir itiraz gelmemişti.

Modernizasyon kitleriyle ilgili süreçte itiraz etmeyen Menendez ve başka Kongre üyelerinin, İsveç ile ilgili onay kelamının alınmasının akabinde 40 savaş uçağı ile ilgili bildirime de karşı çıkmama olasılıkları yüksek.

Buna ek olarak Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis’in Vilnius’ta son derece olumlu atmosferde bir görüşmeleri ve Erdoğan’ın basın toplantısında Türkiye’nin F-16 savaş uçaklarını Yunanistan’a karşı kullanmak üzere bir niyetinin olmadığını kaydetmesi de Amerikan Kongresi’ne olumlu yansıyacak gelişmeler ortasında görülüyor.

Getty Images 15 Temmuz 2019’da Ankara hudutlarında yapılan S-400 teslimi

S-400 KONUSUNDA İLERLEME OLUR MU?

Türkiye-ABD bağlantılarına son periyotta en çok ziyan veren gelişmelerden biri, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemleri alması ve bunu 2019’da topraklarında konuşlandırmasıydı.

Bu gelişmeye son derece sert karşılık veren ABD, evvel Türkiye’yi F-35 yeni kuşak savaş uçağı programından çıkarttı, daha sonra Ankara’ya ABD’nin Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası (CAATSA) kapsamında beş unsurluk bir yaptırım paketi uyguladı. Hala yürürlükte olan yaptırımların kalkmasının tek yolu, Türkiye’nin S-400 sistemine mesken sahipliği yapmaması.

Eski Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, son devirde basına yaptığı açıklamalarda, ABD’nin S-400 sorunun tahlili için vakit zaman tekliflerde bulunduğunu lakin Ankara’nın bunları kabul etmediğini söylemişti. Çavuşoğlu, bu teklifler ortasında S-400’lerin Rusya’nın 24 Şubat 2022’de işgale başladığı Ukrayna’ya verilmesi olduğunu da belirtmişti.

Diplomatik kaynaklar, S-400 sıkıntısının nasıl çözüleceğine ait taraflar ortasında şimdi bir anlayış birliğinin gelişmediğine dikkat çekiyor. Mümkün tahlil yolunun, Türkiye-Rusya bağlarına yansımaları olacağına dikkat çekiliyor ve bunun da durumu daha da karmaşıklaştırdığı belirtiliyor.

Türkiye, F-35 programından çıkarıldıktan sonra hava kuvvetlerinde zafiyet olmaması için F-16 müracaatında bulunmuştu. F-35’ler için yaklaşık 1.4 milyar dolar ödeyen Türkiye, bu paranın iade edilmesini istiyor.

ABD İLE EN DEĞERLİ SORUN KUZEY SURİYE

Türkiye ile ABD ortasındaki en kıymetli sorun Washington’un Kuzey Suriye’de büyük kısmını Halk Savunma Birlikleri’nin (YPG) oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri’ne (SDF), IŞİD ile çaba için askeri ve siyasi takviye vermesi oluşturuyor.

Türkiye, YPG’yi “PKK’nın Suriye kolu” olarak görüyor ve YPG’nin Suriye’nin kuzeydoğusunda başka bir devlet kurmayı hedeflediğini sav ediyor. ABD’nin askeri takviyesi sayesinde bu bölgede YPG’nin hakimiyet kurduğunu belirten Türkiye, en son Ekim 2019’da düzenlediği hudut ötesi operasyonlarla bu projeyi engellemek durumunda kaldığını kaydediyor.

Bu savları reddeden ABD, SDF ile münasebetin taktiksel olduğunu belirtiyor, hedeflerinin IŞİD’in tekrar canlanmasını önlemek olduğunu vurguluyor.

Erdoğan-Biden görüşmesinde bu mevzunun ne kadar yer tuttuğu bilinmiyor. Lakin Erdoğan, NATO Tepesi sonunda düzenlediği basın toplantısında isim vermeden “ABD’nin terör örgütleriyle çarpık ilişkisinin” verdiği ziyandan bahsetti. Türkiye’nin talebi doğrultusunda “terörle mücadele” konusunda NATO bildirgesine daha kararlı tabirler konsa da, ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan hususla ilgili yapılan açıklamada “Washington’un SDF ile iştirakinin süreceği” sözü dikkat çekti.

Bu hususta yakın periyotta kesin sonuç çıkması beklenmiyor. Buna rağmen Türkiye’nin Suriye ile olağanlaşma sürecinin de ABD’de rahatsızlık yarattığı biliniyor. İki sürecin nasıl gelişeceği, hem alandaki gelişmelere hem de Türkiye-Suriye olağanlaşma görüşmelerine bağlı olarak görülecek.

UKRAYNA KONUSUNDA GÖRÜŞLER ÖRTÜŞÜYOR

Getty Images

NATO Zirvesi’nde görüldüğü üzere Batı açısından en yaşamsal husus, Rusya’nın işgal teşebbüsüyle başlayan Ukrayna savaşı. Türkiye’nin savaş boyunca izlediği siyaset, genel olarak Batı tarafından yapan ve olumlu karşılanıyor.

Bu kapsamda, Erdoğan’ın Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelensky’nin son Türkiye ziyaretinde verdiği iletiler ve alınan kararlar, hem Kiev hem de NATO başşehirleri tarafından olumlu karşılandı.

Bu sürecin en kıymetli başlıklarından biri tahıl koridoru teşebbüsü. Türkiye’nin teşebbüsün sürmesi için yürüttüğü diplomasi takdir görüyor. Erdoğan son iletilerinde 17 Temmuz’da mühleti dolacak olan teşebbüsün uzatılması için Rusya ile temasların sürdüğünü, Rusya Devlet Lideri Vladimir Putin’in teklifleri çerçevesinde müzakerelerin devam ettiğini kaydetmişti. Tahıl koridoru teşebbüsünün uzatılmasına ait alınacak olumlu kararın Ankara’nın rolü ve yükü açısından olumlu tesirler yaratacağı öngörülüyor.

RUSYA’YA YAPTIRIMLARIN DELİNMESI OLASILIĞI

Bu süreçte Batı’da soru işareti yaratan bahis ise Türkiye ve Rusya ortasındaki ilgilerin giderek derinleşmesi ve nükleer santral inşası üzere stratejik alanları da kapsaması. ABD ve Avrupa Birliği’nin (AB) yaptırımlarının başladığı periyottan itibaren Türkiye ve Rusya ortasındaki ticaret hacminin artması, Rusya’nın Batı pazarlarından ulaşamadığı elektronik ve teknolojik eserlere Türkiye aracılığıyla ulaştığı telaşlarına neden olmuştu.

Türkiye ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu dışında alınan yaptırım kararlarına ilkesel olarak uymadığını fakat Rusya’nın ABD ve AB yaptırımlarını Türkiye üzerinden delmesine müsaade vermediğini kayda geçirmişti.

Diplomatik kaynaklara nazaran taraflar ortasında bu bahiste kâfi bir diyalog ve işbirliği ortamı var ve yakın gelecekte önemli bir sorun çıkması beklenmiyor. Türk bankaları ve büyük girişimcilerin muhtemel bir yaptırım delinmesi durumunda ortaya çıkacak sıkıntıların farkında olduğu da kaydediliyor.

Bununla birlikte Putin’in Ağustos ayında Türkiye’ye yapması beklenen ziyaret ve bunun hem Türk-Rus münasebetlerine hem de Ukrayna savaşına tesirleri, dikkatli halde izlenecek gelişmeler ortasında bulunuyor.

BEYAZ SARAY’A DAVET OLUR MU?

Getty Images Trump, 2017’de Erdoğa’ı Beyaz Saray’da ağırlamıştı

20 Ocak 20212de vazifeye gelen Joe Biden, Erdoğan ile tepeler marjında birçok sefer bir ortaya geldi ancak Türk Cumhurbaşkanı’nı resmi bir ziyaret için davet etmedi.

Erdoğan, en son Donald Trump’ın başkanlığının birinci aylarında 15-16 Mayıs 2017’de Beyaz Saray’da ağırlanmıştı. O ziyaret sırasında Türk Büyükelçiliği önünde yaşanan olaylara Cumhurbaşkanlığı müdafaalarının dahil olması Türkiye-ABD ortasında buhrana neden olmuştu.

Erdoğan, Biden ile görüşmesi sırasında iki ülke ortasında kurulan Stratejik Mekanizma’ya atıfta bulunmuş ve bu düzeneğin bundan sonra önderler seviyesinde sürmesi gerektiğini kaydetmişti.

Türkiye-ABD bağlarında ‘yeni dönemin’ belirleyici ögeleri neler olacak? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.