Cumhurbaşkanı Erdoğan, “2025 senesinde Türk ekonomisinin direnci sınanmış ve ekonomimiz çok başarılı bir sınav vermiştir. Sadece büyüme rakamları değil, işte ihracat rakamları da Türkiye’nin kapasitesini ortaya koymuştur. Şimdi sizlere 2025 yılına ait dış ticaret verilerimizi paylaşmak istiyorum. Aralık ayında 26,4 milyar dolarla aylık bazda yeni bir ihracat rekoruna imza attık. İlk defa aylık ihracatımız 26 milyar dolar eşiğini aşmış oldu. 2025 yılı mal ihracatımızda da benzer bir rekor söz konusu. Önceki yıla kıyasla yüzde 4,5 artan mal ihracatımız dikkatinizi çekiyorum, toplam 273,4 milyar dolara ulaştı. 2025 yılında en yüksek yıllık ihracatını gerçekleştirdik. Hayırlı uğurlu olsun diyorum. 2025 yılına ait rekorlarımız elbette bununla bitmiyor. Geçen yılın ilk 10 ayında mal ihracatımızda artış kaydettik. 5 ayında ise aylık mal ihracatı rekoru kırıldı. 2025 yılında mal ihracatımızda net olarak 11,7 milyar dolar artış yaşandı” dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Küresel ekonomideki belirsizliklerin, tıkanıklıkların ve dalga boyu yükselen rekabetin her ülke gibi Türkiye’ye de yansımaları oldu. Ayrıca biz küresel gündemi en çok meşgul eden olayların tam merkezinde yer alan bir coğrafyada bulunuyoruz. Bu gerçek 2025 yılında da değişmedi. Geride bıraktığımız 2025 senesinde Gazze başta olmak üzere gönül ve kültür coğrafyamızın farklı köşelerinde zulüm, katliam ve kaos hakimdi. Çoğu çocuk ve kadın, 71 binden fazla Filistinli kardeşimiz Filistinli, acımasız saldırıları İsrail’in bu saldırıları karşısında, evet, vuruşları halinde ne yazık ki şehit düştü. Aynı saldırılarda 172 bin kardeşimiz yaralandı. Yüzde 90’ı enkaza dönen Gazze’de son asrın en büyük soykırımlarından biri yaşandı. Uluslararası sistem, özellikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yine kendisinden beklenenleri yerine getiremedi. Bunun da bedelini maalesef Gazzeli mazlumlar ödedi. Bizim de çabalarımızla sağlanan ateşkese rağmen İsrail hükümeti insani yardım girişlerini engellemeye, sivilleri katletmeye, Ortadoğu’dan Afrika’ya uzanan geniş bir alanda istikrarsızlık üretmeye devam etti” diye konuştu.

‘RUSYA-UKRAYNA ARASINDAKİ SAVAŞ 5’İNCİ YILINA GİRMEK ÜZERE’

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Geçtiğimiz seneye damgasını vuran bir diğer çatışma sahası Karadeniz’in kuzeyi. Rusya-Ukrayna arasındaki savaş 5’inci yılına girmek üzere. Orada da yüz binlerce insan öldü, şehirler yıkıldı, milyonlarca kişi evini terk etmek zorunda kaldı. Son aylarda savaşın Karadeniz’deki ticareti ve seyrüsefer güvenliğini tehdit eder boyutlara geldiği görülüyor. Bunun önüne geçilmesi noktasında gerekli temaslarda bulunuyoruz. Karşılıklı saldırılarla giderek kontrolden çıkma riski taşıyan bu savaşın bir an önce adil ve sürdürülebilir bir barışla sona ermesi samimi temennimizdir” ifadelerini kullandı.

‘ARALIK AYINDA 26,4 MİLYAR DOLARLA AYLIK BAZDA YENİ BİR İHRACAT REKORUNA İMZA ATTIK’

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “2025 senesinde Türk ekonomisinin direnci sınanmış ve ekonomimiz çok başarılı bir sınav vermiştir. Sadece büyüme rakamları değil, işte ihracat rakamları da Türkiye’nin kapasitesini ortaya koymuştur. Şimdi sizlere 2025 yılına ait dış ticaret verilerimizi paylaşmak istiyorum. Aralık ayında 26,4 milyar dolarla aylık bazda yeni bir ihracat rekoruna imza attık. İlk defa aylık ihracatımız 26 milyar dolar eşiğini aşmış oldu. 2025 yılı mal ihracatımızda da benzer bir rekor söz konusu. Önceki yıla kıyasla yüzde 4,5 artan mal ihracatımız dikkatinizi çekiyorum, toplam 273,4 milyar dolara ulaştı. 2025 yılında en yüksek yıllık ihracatını gerçekleştirdik. Hayırlı uğurlu olsun diyorum. 2025 yılına ait rekorlarımız elbette bununla bitmiyor. Geçen yılın ilk 10 ayında mal ihracatımızda artış kaydettik. 5 ayında ise aylık mal ihracatı rekoru kırıldı. 2025 yılında mal ihracatımızda net olarak 11,7 milyar dolar artış yaşandı” dedi.

Erdoğan: Türkiye ekonomisi 2025’te çok başarılı bir sınav verdi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Daha güçlü, daha çevik

Bayraktar KIZILELMA’nın geliştirme faaliyetleri planlanan takvime uygun olarak sürüyor. Bu kapsamda ilk prototiplerden elde edilen tecrübeler sayesinde üretim prototipinde önemli değişikliklere gidildi.

Yapısal iyileştirmelerin yanı sıra aviyonik mimarisinde geliştirmeler yapıldı. Entegrasyonu başarıyla tamamlanan art yakıcılı motor alternatifi ile uçuş gerçekleştirildi.

Güçlü yeni motoruyla ses hızına yaklaşacak olan Bayraktar KIZILELMA, aerodinamik iyileştirmeler sayesinde yüksek hızlarda çok daha iyi manevra yapabilecek. Sahip olduğu AESA radarı ile kazandığı yüksek durumsal farkındalık sayesinde ise en zorlu görevleri icra edebilecek.

Rekor sürede uçtu

Baykar’ın yüzde 100 öz sermayesi ile yola çıktığı Bayraktar KIZILELMA projesi 2021’de başladı. 14 Kasım 2022’de üretim hattından çıkan TC-ÖZB kuyruk numaralı Bayraktar KIZILELMA, Çorlu’da bulunan AKINCI Uçuş Eğitim ve Test Merkezi’ne intikal etti. Burada yer testlerini süratli bir şekilde başarıyla tamamladıktan sonra 14 Aralık 2022 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Bayraktar KIZILELMA bir yıl gibi rekor bir sürede gökyüzü ile buluştu.

Bayraktar KIZILELMA, TEKNOFEST 2023 boyunca dünya havacılık tarihinde ilk olan uçuşlara imza attı. Bayraktar AKINCI TİHA ile formasyon uçuşları gerçekleştiren Bayraktar KIZILELMA, 1 Mayıs 2023 tarihinde ise F-16 savaş jeti SOLOTÜRK ve F-5 jet uçaklarından oluşan Türk Yıldızları ile İstanbul semalarında filo konseptiyle kol uçuşu icra etti.

Dünya havacılık tarihi için dönüm noktası olan bu uçuş konseptleri geleceğin hava muharebesine de yön verecek.

İhracat şampiyonu

Başlangıçtan bugüne tüm projelerini öz kaynakları ile yürüten Baykar, 2003 yılındaki İHA AR-GE sürecinin başlangıcından itibaren tüm gelirlerinin yüzde 83’ünü ihracattan elde etti.

2023’te 1,8 milyar dolarlık ihracat yapan Baykar, Türkiye’de tüm sektörlerde en çok ihracat gerçekleştiren ilk 10 firma arasında yer aldı.

Dünya insansız hava aracı ihracat pazarının en büyük firması olan Baykar, 2024 yılında da küresel ölçekteki başarısını sürdürdü ve gelirlerinin yüzde 90’ını ihracattan elde ederek 1,8 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi.

Dünyanın en büyük İHA şirketi Baykar

İhracatın Şampiyonları Ödülü alan Baykar, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında Savunma Sanayii Başkanlığı ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre savunma ve havacılık sektörünün ihracat lideri oldu.

Önceki yıl sektör ihracatının üçte birini tek başına yapan Baykar, 2024’te de savunma ve havacılık sektörünün toplam ihracatının dörtte birini tek başına gerçekleştirerek Türkiye’yi küresel SİHA ihracat pazarında lider konuma taşıdı.

Dünyanın en büyük insansız hava aracı şirketi olan Baykar, Bayraktar TB2 SİHA için 34 ülkeyle, Bayraktar AKINCI TİHA için ise şimdiye kadar 11 ülke ile olmak üzere toplam 36 ülkeyle ihracat anlaşması imzaladı.

Bayraktar KIZILELMA’nın yeni uçuş testleri başarılı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Dünyada çağdaş yollarla kaydedilen en büyük zelzele 1960’da Şili’de meydana geldi.

9,5 büyüklüğündeki Valdivia sarsıntısında binlerce kişi hayatını kaybetti.

Ancak Şili, bu afetten başlayarak zelzelelere karşı değerli bir gayrete girişti.

Gelinen kademede, artık sarsıntılarda büyük kayıplar vermeyen bir ülkeye dönüştü.

Örneğin 2015’te 3 dakikadan uzun süren 8,3 büyüklüğündeki Illapel sarsıntısında 13 kişi hayatını kaybetti.

2016’da yaşanan 7,6 büyüklüğündeki Chiloé sarsıntısında ise hayatını kaybeden olmadı.

Üstelik Şili bunu, bir öteki muvaffakiyet hikayesine sahip olan Japonya üzere güçlü bir ülke olmamasına karşın başardı.

Günümüzde Şili, zelzeleyle uğraşta örnek bir ülke olarak gösteriliyor ve Türkiye dahil birçok sarsıntı ülkesinin dikkatini çekiyor.

Getty Images Şili’nin başşehri Santiago kenti üstten görünümü

Başarının merkezinde ‘sıkı imar kanunları’ var

Bu muvaffakiyetin ardında birçok neden bulunuyor.

Uzmanlara nazaran öne çıkan nedenler ise şunlar:

• Sıkı imar kanunları
• İrili ufaklı her zelzelenin takibi ve sonrasında ilgili yönetmeliklerin güncellenmesi
• Toplum içinde yerleşmiş afetlere karşı hazırlıklı olma kültürü
• Anaokullarına kadar uzanan afetler konusundaki yaygın eğitim
• Tsunamiyle ilgili tesirli erken ikaz sistemleri
• Yöneticiler ve yurttaşlar ortasında afetler konusunda geliştirilen diyalog

“Şili başarısını” BBC Türkçe’ye yorumlayan Şilili uzmanlara nazaran, muvaffakiyetin en değerli ayağı, sıkı imar kanunları.

1960’daki zelzelenin akabinde başlayan bu süreç, 1970’lerde somutlaşmış.

David Basulto, bunun bitmiş bir süreç olmadığını, irili ufaklı her zelzelesi fırsat olarak değerlendirip bunlardan öğrendiklerini ve imar kanunlarını daima güncellediklerini söylüyor.

Bina yönetmeliklerinin uygulanması konusunda Şili’de çok sert bir yaklaşım olduğunu, bunun etrafından dolaşmanın mümkün olmadığını belirtiyor.

Bu kapsamda yer etüdü de vakitle çok kıymetli hale getirilmiş.

Basulto, “Bir binayı yaparken çok sıkı yönetmelikleri takip etmek zorundasınız. Taban etüdü de bunun bir kesimi. Bir yapıyı tasarlamaya başlamadan evvel yer etüdünün yapılması mecburiliği var” diyor.

Yıllar için ülkenin farklı kısımlarında yer yapısına dair çalışmalar yapıldığını, bunlar üzerinden haritalar çıkarıldığını ve bunun da kıymetli olduğunu söylüyor.

Şili’deki 2010’daki 9,2 büyüklüğündeki Maule zelzelesinde 500’den fazla kişi hayatını kaybetti.

Şili’de de ağır çalışmaları bulunan, milletlerarası sivil toplum örgütü IDCM’nin (Ülke İçinde Yerinden Edilme İzleme Merkezi) sözcüsü de bilhassa 2010’daki bu zelzeleden sonra Şili’deki inşaat standartlarının tekrar geliştirildiğini ve taban açısından yüksek riskli bölgelerin belirlendiğini aktarıyor.

IDCM sözcüsü, ülkede afet azaltma tedbirlerinin mahallî idare kalkınma planlarına da entegre ediliğini söylüyor.

David Basulto, bu imar anlayışının üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık üzere kısımlarında öğrencilere çok sıkı bir formda öğretildiğini, mezun olan tüm bu gençlerin bu uygulamalara çok düzgün hakim olduğunu da ekliyor.

Getty Images Tsunamiyi önlemek için deniz kıyısına yakın inşa edilen bir park

Peki eski binaların dönüşümünde maliyetin nasıl karşılandığıyla ilgili Şili nasıl bir tahlil geliştirdi?

Çalışmalarını Berlin Frei Üniversitesi’deki Afet Araştırma Birimi’nde yürüten Şilili akademisyen Vicente Sandoval, bunun hâlâ Şili’de bir tartışma konusunu olduğunu, kendilerinin de bu bahiste yaratıcı tahlillere gereksinim duyduklarını söylüyor.

Ancak Sandoval, en gerçek tahlilin yerinde dönüşüm olduğunu, insanları diğer yerlere göndermenin birçok vakit işe yaramadığını belirtiyor.

Basulto ise bunun Türkiye’deki kadar yaygın bir husus olmadığını zira on yıllardır yıkılan ya da hasar gören binaların yerine zelzeleye dirençli binalar inşa edildiği için artık çok kapsamlı bir dönüşüm muhtaçlığı olmadığını ekliyor.

Binaların ekonomik olarak uygun olmalarının kıymetli olduğunun altını çiziyor Basulto:

“Binalar konusunda uygulanabilir bir ekonomik model bulmak gerekiyor. Çok sağlam binalar yapabilirsiniz hatta bir nükleer santral de inşa edebilirsiniz. Lakin konut ve iş yerleri kelam konusu olduğunu konutları bütçeye uygun inşa etmelisiniz.”

İmar affı üzere bir uygulamanın Şili’de olup olmadığı sorusuna ise Basulto, “Bu, kabul edilemez. Bence bu türlü bir şey, yozlaşmanın diğer bir yolu ve yozlaşma afetler karşısındaki en büyük tehlikedir” karşılığını veriyor.

Getty Images 2011 yılında, bir evvelki yıl yaşanan sarsıntının tahribat yarattığı bölgedeki inşaat çalışmalarına katılan emekçiler

Bütün bir toplum sarsıntıya hazırlanıyor

“Şili başarısının” en kıymetli ögelerinden biri de toplumdaki sarsıntıya hazırlık kültürü.

Şili İçişleri Bakanlığı’na bağlı afetle çaba ünitesi ONEMI’nin Chile Preparado (Şili Hazırlandı) isimli bir programı bulunuyor.

Program kapsamında nizamlı olarak tatbikatlar yapılıyor, halk simülasyonlara sokuluyor ve herkese afet kitleri dağıtılıyor.

Ülkede afetler konusunda çalışan sivil toplum örgütleri, çok yaygın bir gönüllülük ağına sahip.

Ordunun afetlere müdahalesi konusunda ise Şili’de son yıllarda yeni bir gelişme yaşanmış.

Vicente Sandoval, Şili’nin 1973-1990 yılları ortasında askeri diktatörlükle yönetilmesi nedeniyle ordunun afetlere müdahalesine kimsenin yıllarca sıcak bakmadığını lakin 2010’da yaşanan 8,8 büyüklüğündeki zelzelede, uzun müddet sonra askerlerin de yürütmenin isteğiyle alana indiğini, son devirde bakışın olumlu istikamette değiştiğini aktarıyor.

Türkiye’deki ordunun büyüklüğünü aktardığımızda Sandoval, “Bu, afetlerle çabada kullanmak için çok stratejik bir kaynak” yorumunu yapıyor.

Getty Images Şili’de gerçekleştirilen zelzele tatbikatlarından biri

Deprem şuuru çocukken oluşturuluyor

Şili toplumunda afetlerle ilgili farkındalık şuurunun oluşturulmasında eğitim de çok değerli bir yer tutuyor.

Zira Şili’de bakanlık, afet eğitimini anaokullarına kadar yaymış durumda.

Hem öğretmenler bu mevzuda eğitilip bu bilgileri çocuklara aktarıyor hem de çocuklar nizamlı olarak seyahat üzere programlara sokuluyor.

Sandoval, bu şuurun böylelikle çocukluktan itibaren oluştuğunu söylüyor:

“Henüz 6 yaşındaki çocuklara dahi bu eğitim veriliyor. Hedef onları korkutmak değil hazırlamak. Sarsıntı olduğunda nereye çömelecekin vs. Bu, Japonya’ya emsal bir sistem. Biz de Japonya’dan öğrendik diye düşünüyorum.”

Sandoval’a nazaran bu, yetişkinleri bilinçlendirmek için de çok değerli:

“Şunu fark ettik ki çocuklar, yetişkinlerle bağlantı açısından çok kıymetli. Yaşı ileri insanların alışkanlıklarını değiştirmesi bazen daha sıkıntı oluyor. Fakat çocuklar o bilgilerini meskene taşıyor. Örneğin hepsi konutlarında zelzele çantalarını hazırlayıp bir kenarda bulunduruyor.”

Sandoval, zelzeleyle çabada Kültür Bakanlığı’nın da rol oynadığını, bakanlığın sarsıntı konusunda farkındalık yaratan belgesel ve kısa sinema üzere projelere bakanlığın teşvikler verdiğini anlatıyor.

‘Erken ikaz sistemi güncelleniyor’

Binlerce kilometre uzunluğunda deniz kıyıları bulunan Şili’de, tsunami çok önemli bir sorun.

Geçmişteki zelzelelerde tsunamiler, büyük can ve mal kaybına neden oldu.

Yetkililer, bu duruma karşı faal bir erken ikaz sistemi geliştirmiş.

Bir sarsıntıyla tsunami riski doğduğunda, kıyılara konan sirenlerin çalmasından cep telefonlarına gönderilen ikaz bildirilerine kadar bir erken ikaz sistemi devreye giriyor.

Bunun dışında tsunami dalgalarını engellemek için kıyılar ile iç kısımdaki yerleşim alanları ortasına yer yer, özel parklar inşa edilmiş.

‘Yetkililere itimat oluşmuş durumda’

“Şili başarısında” altı çizilen hususlardan biri de “yetkililere güven”.

Geçmişte yurttaşlarla karar vericiler ortasında afetler konusunda çok önemli bir itimat sorunu oluştuğu fakat gelinen etapta bunun değerli oranda aşıldığı öne sürülüyor.

“Güven, temel bir mesele” diyor David Basulto.

Şili’deki zelzele hazırlık kültüründen ve hükümetin bu husustaki gayretlerinden bahseden IDCM Sözcüsü, “Şili’de zelzele ve tsunamilere maruz kalan bölgelerde hükümet yetkililerine inanç duyulduğu tarafında bilgiler var” diye konuşuyor.

Sözcü, şöyle devam ediyor:

“Erken ikaz sistemleri ve afetlerin risklerinin düşürülmesi tarafındaki tavsiyelerin kabul edilmesi, afetlere karşı geliştirilen başarılı bir gayretin en değerli zorlukları ortasında yer alıyor. Hükümet, bu hususta yurttaşlarla tesirli bir halde bağlantı kuruyor ve onların inancını kazanıyor.”

Şili’nin afet sonrasına hazırlık manasında da yeterli bir durumda olduğunu aktarıyor sözcü:

“Şili, birtakım yardım ve takviye düzeneklerinin yanında afetlerden etkilenen insanlara acil müdahale, öteki bir yere tahliye ve süreksiz barınak sağlamada takviye konusunda da son devirde çok farklı sistemleri hayata geçirdi.”

Getty Images 2015’te yaşanan 8.3 büyüklüğündeki zelzeleden sonraki çalışmalara katılan askerler

‘Mesele teknik bilgi değil kültürel değişim’

Türkiye’yle kıyaslandığında Şili, hem daha yüksek şiddetli sarsıntıların hem de daha sık sarsıntıların olduğu bir ülke.

Yetkililer bu devirde meyyit sayısının Türkiye’de çok daha yüksek olduğunu, Şili’de ise evsiz kalan insan sayısının daha fazla olduğunu söylüyor.

Akademisyen Vicente Sandoval, ülkelerin tecrübelerinin birbirleri için çok değerli olduğunu, bununla birlikte her ülkenin kendi ekonomik, toplumsal ve politik gerçekliklerine uygun tahliller geliştirmesi gerektiğini söylüyor ve “Her ülke için sihirli bir tahlil yok” diyor.

Sandoval’a zelzelelerle uğraşta sıkıntı teknik bilgi değil. “Sismik dirençli binalarla ilgili tüm bilgiler ortada. Herkes bunu abartsız bir halde kopyalayım yapıştırabilir” dedikten sonra ekliyor Sandoval:

“Aslolan bir kültürel değişimin yaşanması. Bunun için farklı aktörler ve kurumlar ortasında bir diyaloğun oluşması gerekiyor. Olağanda bunun siyasetçiler tarafından yapılması gerekir ancak tüm bir toplumun buna dahil olması gerekiyor. Şili’de yaşanan bu oldu.”

Uzmanların dikkat çektiği mevzulardan biri de zelzeleye dirençli bir ülke kurmanın kısa vadeli bir süreç olmadığı.

Mimar Basulto da zelzeleyle çabada sürekliliğe dikkat çekiyor:

“Büyük bir sarsıntı olduğunda oturup bir sonraki büyük sarsıntısı beklememeliyiz. Daima bir biçimde her küçük sarsıntısı izlemeli, anlamalı, ona nazaran yönetmeliklerimizi güncellemeliyiz. Daima, daima, daima olarak devam etmeliyiz. Böylelikle bir gün büyük bir sarsıntı geldiğinde birçok insanın hayatını kurtarabiliriz.”

Şili sarsıntıyla uğraşta nasıl başarılı oldu? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Dünyada çağdaş tekniklerle kaydedilen en büyük sarsıntı 1960’da Şili’de meydana geldi.

9,5 büyüklüğündeki Valdivia zelzelesinde binlerce kişi hayatını kaybetti.

Ancak Şili, bu afetten başlayarak sarsıntılara karşı değerli bir gayrete girişti.

Gelinen kademede, artık zelzelelerde büyük kayıplar vermeyen bir ülkeye dönüştü.

Örneğin 2015’te 3 dakikadan uzun süren 8,3 büyüklüğündeki Illapel zelzelesinde 13 kişi hayatını kaybetti.

2016’da yaşanan 7,6 büyüklüğündeki Chiloé sarsıntısında ise hayatını kaybeden olmadı.

Üstelik Şili bunu, bir öbür muvaffakiyet hikayesine sahip olan Japonya üzere güçlü bir ülke olmamasına karşın başardı.

Günümüzde Şili, sarsıntıyla çabada örnek bir ülke olarak gösteriliyor ve Türkiye dahil birçok sarsıntı ülkesinin dikkatini çekiyor.

Getty Images Şili’nin başşehri Santiago kenti üstten görünümü

Başarının merkezinde ‘sıkı imar kanunları’ var

Bu muvaffakiyetin gerisinde birçok neden bulunuyor.

Uzmanlara nazaran öne çıkan nedenler ise şunlar:

• Sıkı imar kanunları
• İrili ufaklı her sarsıntının takibi ve sonrasında ilgili yönetmeliklerin güncellenmesi
• Toplum içinde yerleşmiş afetlere karşı hazırlıklı olma kültürü
• Anaokullarına kadar uzanan afetler konusundaki yaygın eğitim
• Tsunamiyle ilgili tesirli erken ihtar sistemleri
• Yöneticiler ve yurttaşlar ortasında afetler konusunda geliştirilen diyalog

“Şili başarısını” BBC Türkçe’ye yorumlayan Şilili uzmanlara nazaran, muvaffakiyetin en kıymetli ayağı, sıkı imar kanunları.

1960’daki zelzelenin akabinde başlayan bu süreç, 1970’lerde somutlaşmış.

David Basulto, bunun bitmiş bir süreç olmadığını, irili ufaklı her sarsıntısı fırsat olarak değerlendirip bunlardan öğrendiklerini ve imar kanunlarını daima güncellediklerini söylüyor.

Bina yönetmeliklerinin uygulanması konusunda Şili’de çok sert bir yaklaşım olduğunu, bunun etrafından dolaşmanın mümkün olmadığını belirtiyor.

Bu kapsamda yer etüdü de vakitle çok kıymetli hale getirilmiş.

Basulto, “Bir binayı yaparken çok sıkı yönetmelikleri takip etmek zorundasınız. Taban etüdü de bunun bir modülü. Bir yapıyı tasarlamaya başlamadan evvel yer etüdünün yapılması mecburiliği var” diyor.

Yıllar için ülkenin farklı kısımlarında taban yapısına dair çalışmalar yapıldığını, bunlar üzerinden haritalar çıkarıldığını ve bunun da kıymetli olduğunu söylüyor.

Şili’deki 2010’daki 9,2 büyüklüğündeki Maule sarsıntısında 500’den fazla kişi hayatını kaybetti.

Şili’de de ağır çalışmaları bulunan, milletlerarası sivil toplum örgütü IDCM’nin (Ülke İçinde Yerinden Edilme İzleme Merkezi) sözcüsü de bilhassa 2010’daki bu zelzeleden sonra Şili’deki inşaat standartlarının yine geliştirildiğini ve taban açısından yüksek riskli bölgelerin belirlendiğini aktarıyor.

IDCM sözcüsü, ülkede afet azaltma tedbirlerinin lokal idare kalkınma planlarına da entegre ediliğini söylüyor.

David Basulto, bu imar anlayışının üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık üzere kısımlarında öğrencilere çok sıkı bir halde öğretildiğini, mezun olan tüm bu gençlerin bu uygulamalara çok güzel hakim olduğunu da ekliyor.

Getty Images Tsunamiyi önlemek için deniz kıyısına yakın inşa edilen bir park

Peki eski binaların dönüşümünde maliyetin nasıl karşılandığıyla ilgili Şili nasıl bir tahlil geliştirdi?

Çalışmalarını Berlin Frei Üniversitesi’deki Afet Araştırma Birimi’nde yürüten Şilili akademisyen Vicente Sandoval, bunun hâlâ Şili’de bir tartışma konusunu olduğunu, kendilerinin de bu mevzuda yaratıcı tahlillere gereksinim duyduklarını söylüyor.

Ancak Sandoval, en gerçek tahlilin yerinde dönüşüm olduğunu, insanları öteki yerlere göndermenin birden fazla vakit işe yaramadığını belirtiyor.

Basulto ise bunun Türkiye’deki kadar yaygın bir mevzu olmadığını zira on yıllardır yıkılan ya da hasar gören binaların yerine zelzeleye dirençli binalar inşa edildiği için artık çok kapsamlı bir dönüşüm gereksinimi olmadığını ekliyor.

Binaların ekonomik olarak uygun olmalarının değerli olduğunun altını çiziyor Basulto:

“Binalar konusunda uygulanabilir bir ekonomik model bulmak gerekiyor. Çok sağlam binalar yapabilirsiniz hatta bir nükleer santral de inşa edebilirsiniz. Ancak mesken ve iş yerleri kelam konusu olduğunu konutları bütçeye uygun inşa etmelisiniz.”

İmar affı üzere bir uygulamanın Şili’de olup olmadığı sorusuna ise Basulto, “Bu, kabul edilemez. Bence bu türlü bir şey, yozlaşmanın diğer bir yolu ve yozlaşma afetler karşısındaki en büyük tehlikedir” karşılığını veriyor.

Getty Images 2011 yılında, bir evvelki yıl yaşanan zelzelenin tahribat yarattığı bölgedeki inşaat çalışmalarına katılan personeller

Bütün bir toplum zelzeleye hazırlanıyor

“Şili başarısının” en değerli ögelerinden biri de toplumdaki sarsıntıya hazırlık kültürü.

Şili İçişleri Bakanlığı’na bağlı afetle gayret ünitesi ONEMI’nin Chile Preparado (Şili Hazırlandı) isimli bir programı bulunuyor.

Program kapsamında sistemli olarak tatbikatlar yapılıyor, halk simülasyonlara sokuluyor ve herkese afet kitleri dağıtılıyor.

Ülkede afetler konusunda çalışan sivil toplum örgütleri, çok yaygın bir gönüllülük ağına sahip.

Ordunun afetlere müdahalesi konusunda ise Şili’de son yıllarda yeni bir gelişme yaşanmış.

Vicente Sandoval, Şili’nin 1973-1990 yılları ortasında askeri diktatörlükle yönetilmesi nedeniyle ordunun afetlere müdahalesine kimsenin yıllarca sıcak bakmadığını lakin 2010’da yaşanan 8,8 büyüklüğündeki sarsıntıda, uzun müddet sonra askerlerin de yürütmenin isteğiyle alana indiğini, son periyotta bakışın olumlu tarafta değiştiğini aktarıyor.

Türkiye’deki ordunun büyüklüğünü aktardığımızda Sandoval, “Bu, afetlerle uğraşta kullanmak için çok stratejik bir kaynak” yorumunu yapıyor.

Getty Images Şili’de gerçekleştirilen sarsıntı tatbikatlarından biri

Deprem şuuru çocukken oluşturuluyor

Şili toplumunda afetlerle ilgili farkındalık şuurunun oluşturulmasında eğitim de çok değerli bir yer tutuyor.

Zira Şili’de bakanlık, afet eğitimini anaokullarına kadar yaymış durumda.

Hem öğretmenler bu hususta eğitilip bu bilgileri çocuklara aktarıyor hem de çocuklar sistemli olarak seyahat üzere programlara sokuluyor.

Sandoval, bu şuurun böylelikle çocukluktan itibaren oluştuğunu söylüyor:

“Henüz 6 yaşındaki çocuklara dahi bu eğitim veriliyor. Emel onları korkutmak değil hazırlamak. Zelzele olduğunda nereye çömelecekin vs. Bu, Japonya’ya emsal bir sistem. Biz de Japonya’dan öğrendik diye düşünüyorum.”

Sandoval’a nazaran bu, yetişkinleri bilinçlendirmek için de çok değerli:

“Şunu fark ettik ki çocuklar, yetişkinlerle irtibat açısından çok kıymetli. Yaşı ileri insanların alışkanlıklarını değiştirmesi bazen daha sıkıntı oluyor. Fakat çocuklar o bilgilerini konuta taşıyor. Örneğin hepsi meskenlerinde sarsıntı çantalarını hazırlayıp bir kenarda bulunduruyor.”

Sandoval, zelzeleyle çabada Kültür Bakanlığı’nın da rol oynadığını, bakanlığın zelzele konusunda farkındalık yaratan belgesel ve kısa sinema üzere projelere bakanlığın teşvikler verdiğini anlatıyor.

‘Erken ikaz sistemi güncelleniyor’

Binlerce kilometre uzunluğunda deniz kıyıları bulunan Şili’de, tsunami çok önemli bir sorun.

Geçmişteki sarsıntılarda tsunamiler, büyük can ve mal kaybına neden oldu.

Yetkililer, bu duruma karşı aktif bir erken ikaz sistemi geliştirmiş.

Bir zelzeleyle tsunami riski doğduğunda, kıyılara konan sirenlerin çalmasından cep telefonlarına gönderilen ikaz bildirilerine kadar bir erken ihtar sistemi devreye giriyor.

Bunun dışında tsunami dalgalarını engellemek için kıyılar ile iç kısımdaki yerleşim alanları ortasına yer yer, özel parklar inşa edilmiş.

‘Yetkililere inanç oluşmuş durumda’

“Şili başarısında” altı çizilen hususlardan biri de “yetkililere güven”.

Geçmişte yurttaşlarla karar vericiler ortasında afetler konusunda çok önemli bir inanç sorunu oluştuğu fakat gelinen kademede bunun kıymetli oranda aşıldığı öne sürülüyor.

“Güven, temel bir mesele” diyor David Basulto.

Şili’deki zelzele hazırlık kültüründen ve hükümetin bu mevzudaki eforlarından bahseden IDCM Sözcüsü, “Şili’de zelzele ve tsunamilere maruz kalan bölgelerde hükümet yetkililerine itimat duyulduğu istikametinde bilgiler var” diye konuşuyor.

Sözcü, şöyle devam ediyor:

“Erken ikaz sistemleri ve afetlerin risklerinin düşürülmesi istikametindeki tavsiyelerin kabul edilmesi, afetlere karşı geliştirilen başarılı bir uğraşın en değerli zorlukları ortasında yer alıyor. Hükümet, bu bahiste yurttaşlarla tesirli bir formda bağlantı kuruyor ve onların inancını kazanıyor.”

Şili’nin afet sonrasına hazırlık manasında da düzgün bir durumda olduğunu aktarıyor sözcü:

“Şili, birtakım yardım ve takviye düzeneklerinin yanında afetlerden etkilenen insanlara acil müdahale, öteki bir yere tahliye ve süreksiz barınak sağlamada dayanak konusunda da son devirde çok farklı sistemleri hayata geçirdi.”

Getty Images 2015’te yaşanan 8.3 büyüklüğündeki zelzeleden sonraki çalışmalara katılan askerler

‘Mesele teknik bilgi değil kültürel değişim’

Türkiye’yle kıyaslandığında Şili, hem daha yüksek şiddetli zelzelelerin hem de daha sık sarsıntıların olduğu bir ülke.

Yetkililer bu periyotta meyyit sayısının Türkiye’de çok daha yüksek olduğunu, Şili’de ise evsiz kalan insan sayısının daha fazla olduğunu söylüyor.

Akademisyen Vicente Sandoval, ülkelerin tecrübelerinin birbirleri için çok kıymetli olduğunu, bununla birlikte her ülkenin kendi ekonomik, toplumsal ve politik gerçekliklerine uygun tahliller geliştirmesi gerektiğini söylüyor ve “Her ülke için sihirli bir tahlil yok” diyor.

Sandoval’a sarsıntılarla uğraşta problem teknik bilgi değil. “Sismik dirençli binalarla ilgili tüm bilgiler ortada. Herkes bunu abartsız bir halde kopyalayım yapıştırabilir” dedikten sonra ekliyor Sandoval:

“Aslolan bir kültürel değişimin yaşanması. Bunun için farklı aktörler ve kurumlar ortasında bir diyaloğun oluşması gerekiyor. Olağanda bunun siyasetçiler tarafından yapılması gerekir lakin tüm bir toplumun buna dahil olması gerekiyor. Şili’de yaşanan bu oldu.”

Uzmanların dikkat çektiği hususlardan biri de sarsıntıya dirençli bir ülke kurmanın kısa vadeli bir süreç olmadığı.

Mimar Basulto da sarsıntıyla çabada sürekliliğe dikkat çekiyor:

“Büyük bir zelzele olduğunda oturup bir sonraki büyük zelzelesi beklememeliyiz. Daima bir halde her küçük sarsıntısı izlemeli, anlamalı, ona nazaran yönetmeliklerimizi güncellemeliyiz. Daima, daima, daima olarak devam etmeliyiz. Böylelikle bir gün büyük bir sarsıntı geldiğinde birçok insanın hayatını kurtarabiliriz.”

Şili sarsıntıyla çabada nasıl başarılı oldu? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

NASA astronotu Jasmin Moghbeli, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) astronotu Andreas Mogensen, Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA) astronotu Satoshi Furukawa ve Roscosmos kozmonotu Konstantin Borisov’u ISS’e ulaştıracak Dragon uzay aracını taşıyan Falcon-9 roketi lokal saat ile 03.27’de ABD’nin Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi’nden başarılı bir formda fırlatıldı.

Fırlatmanın akabinde Falcon-9 roketinin tekrar kullanılabilirlik özelliğine sahip birinci evre güçlendiricisinin Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu’ndaki İniş Bölgesi 1’e (LZ-1) ineceği açıklandı. Dragon uzay aracının ise Falcon-9 roketinden ayrılarak yaklaşık 24 saat sürecek yörünge seyahatine devam edeceği bildirildi. 190 gün sürecek vazife boyunca Crew-7 takımının ISS’te 80’in üzerinde bilimsel çalışma ve deney gerçekleştirmesi bekleniyor.

ERTELENMİŞTİ

Dün gerçekleştirilmesi beklenen fırlatma bugüne ertelenmiş, kararın nedeni hakkında ayrıntılı bilgi paylaşılmamıştı. SpaceX’ten yapılan açıklamada, ertelemenin “ekibe gerekli tahlilleri tamamlamak için ek vakit sağlayacağı” belirtilmişti. NASA da ertelemenin astronotlara gerekli güvenlik prosedürlerini tekrar teyit etmek için ek vakit tanıyacağını açıklamıştı.

SpaceX’in Falcon-9 roketi 4 mürettebatla başarılı bir halde fırlatıldı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

NASA astronotu Jasmin Moghbeli, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) astronotu Andreas Mogensen, Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA) astronotu Satoshi Furukawa ve Roscosmos kozmonotu Konstantin Borisov’u ISS’e ulaştıracak Dragon uzay aracını taşıyan Falcon-9 roketi mahallî saat ile 03.27’de ABD’nin Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi’nden başarılı bir biçimde fırlatıldı.

Fırlatmanın akabinde Falcon-9 roketinin tekrar kullanılabilirlik özelliğine sahip birinci kademe güçlendiricisinin Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu’ndaki İniş Bölgesi 1’e (LZ-1) ineceği açıklandı. Dragon uzay aracının ise Falcon-9 roketinden ayrılarak yaklaşık 24 saat sürecek yörünge seyahatine devam edeceği bildirildi. 190 gün sürecek vazife boyunca Crew-7 grubunun ISS’te 80’in üzerinde bilimsel çalışma ve deney gerçekleştirmesi bekleniyor.

ERTELENMİŞTİ

Dün gerçekleştirilmesi beklenen fırlatma bugüne ertelenmiş, kararın nedeni hakkında ayrıntılı bilgi paylaşılmamıştı. SpaceX’ten yapılan açıklamada, ertelemenin “ekibe gerekli tahlilleri tamamlamak için ek vakit sağlayacağı” belirtilmişti. NASA da ertelemenin astronotlara gerekli güvenlik prosedürlerini tekrar teyit etmek için ek vakit tanıyacağını açıklamıştı.

SpaceX’in Falcon-9 roketi 4 mürettebatla başarılı bir biçimde fırlatıldı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

MR taramaları, PSA testiyle yakalanamayan önemli kanserleri tespit etti.

İngiltere’de şu anda PSA testlerinin güvenilmez olduğu düşünüldüğü için ulusal bir tarama programı bulunmuyor. Lakin 50 yaşın üzerindeki erkekler PSA testi talep edebiliyor.

PROSTAT KANSERİ NEDİR?

• Erkek üreme sisteminin bir kesimi olan ceviz büyüklüğünde prostat bezi, leğen kemiği bölgesinde, mesanenin altında yer alır.

• Prostat, idrar yolunu sarmalar..

• Kanser, olağandışı ve denetimsiz hücre büyümesidir.

• Fakat prostat kanseri çoklukla yavaş gelişir.

• Yıllarca belirti yahut semptom olmayabilir.

• Birtakım bireylerde hiçbir sorun gelişmeyebilir.

• Fakat kimilerinde ise kanser saldırgan ve ölümcül olabilir.

• Erken teşhis ve tedavi değerlidir.

50 ile 75 yaş ortası erkekler BMJ Oncology’de yayımlanan çalışma için University College Hastanesi’nde (UCLH) gerçekleştirilen tarama MR ve PSA taramalarına davet edildi.

Her iki testi de yaptıran 303 şahıstan 48’inin MR sonuçlarında kanseri gösteren müspet bulgular elde edildi. Bunlardan 25’ine, biyopsi de dahil olmak üzere daha fazla test sonrasında kıymetli kanser teşhisi konuldu.

MR ile kanseri tespit edilen erkeklerin yarısından fazlasının PSA testi sonuçları 3 ng/ml’nin (nanogram/mililitre) altında, düşük sonuçlara sahipti – ki bu olağan olarak kabul edilir ve bu nedenle yanlış bir biçimde hastalık olmadığına dair bir sonuç çıkarılabilir.

UCL’deki araştırmanın baş sorumlusu ve tıpkı vakitte UCLH’in de danışmanlarından ürolog profesörü Caroline Moore, “Sonuçlarımız, MR’ın muhtemel önemli kanser hadiselerini daha emniyetli bir formda erkenden tespit etme formülü sunabileceğine dair erken bir işaret sunuyor” dedi.

“KENDİMİ ŞANSLI HİSSEDİYORUM”

62 yaşındaki Paul Rothwell’deki prostat kanseri, testlere katılmasıyla teşhis edildi. Erken teşhis edilen hastalık başarılı bir biçimde tedavi edildi.

PSA testi negatif çıkan Rothwell, MR çektirdiği için kendisini şanslı hissettiğini belirterek BBC‘ye şunları söyledi:

“Sadece kan testini yaptırsaydım, içimde yavaşça büyüyen bir kanser tipinin farkında olmadan hayatıma olağan bir formda devam ederdim. Fark ettiğimde ise muhtemelen tedavi etmesi çok daha sıkıntı olurdu ve çok daha tehlikeli olurdu.”

BBC Paul Rothwell’e testler sonucunda prostat kanseri teşhisi kondu

PSA testleri, prostat kanserlerinin tespiti için faydalı lakin güvenilmez kabul ediliyor. Kanseri gösterebilecek yüksek düzeyler, son zamanlardaki bir enfeksiyon yahut ağır antrenman ve cinsellik nedeniyle de ortaya çıkabiliyor. Bu, kansere ait yanlış teşhis konmasına neden olabileceği üzere düşük bir PSA sonucunun da kanser teşhisinde başarısız olabileceği manasına gelebilir.

Araştırmayı yapan uzmanlar, prostat MR’ının taramalarda kullanılabileceğine dair sonuçlar elde ettiklerini söylüyor. Lakin bunun tam olarak sağlanabilmesi için daha büyük çalışmalara gereksinim duyduklarını belirtiyor.

TARAMAYA GİDENE OTOMOBİL TAMİRİNDE İNDİRİM

Siyah erkekler, prostat kanserine yönelik daha yüksek risk taşımalarına karşın, beyaz erkeklere nazaran testlere beş kat daha az iştirak gösterdi.

Çalışmada yer alan bir öteki araştırmacı, King’s College London‘dan Saran Green, siyah erkeklerin dörtte birinin prostat kanseri olma ihtimallerini belirtirken, bu oranın başka etnik kümelerden erkeklerin iki katını oluşturduğunu söyledi.

Green, bu nedenle ulusal bir tarama programına siyah erkeklerin dahil edilmesine yönelik teşviklerin kıymetli olduğunu söyledi.

Essex’de yaşayan Errol McKellar’a 13 yıl evvel prostat kanseri teşhisi konuldu. Başarılı bir tedavinin akabinde otomobil tamirciliği işine geri döndü.

Müşterilerine, kendilerinin yahut partnerlerinin prostatlarını denetim ettirmeleri durumunda indirim teklif etmeye başladı.

Kendi ismini taşıyan bir hayır kurumu kuran 66 yaşındaki McKellar, prostat kanseri farkındalığını artırmayı ve daha fazla erkeğin teste gitmesini sağlamayı amaçlıyor.

BBC’ye konuşan McKellar, otomobil tamiri için kendisine gelen erkeklere, “Kendi başınıza otomobilinizi ne vakit tamir ettiniz? Ya da zarurî araç muayenesini kendi başınıza yapabiliyor musunuz?” diye sorduğunu aktardı.

McKellar, şöyle devam etti:

“Afrikalı ya da Karayipliler ortasında tıbbi sistem hakkında büyük bir güvensizlik var, bu da ele alınması gereken bir durum. Ayrıyeten sıkça karşılaştığımız iki öge var: Birincisi endişe, başkası cehalet. Prostat kanseri kapınıza dayandığında, siyah mısınız beyaz mısınız diye sormaz. Şayet görmezden gelirseniz sizi öldürür. Sonuçta, bu tüm erkeklerle ilgilidir ve kimseyi geride bırakmamaktır.”

BBC Errol McKellar (solda) ve Fergus Walsh

Çalışmanın baş müellifi Profesör Mark Emberton, tarama programının önümüzdeki on yıl içinde uygulamaya konulabileceğini belirtti:

“İngiltere’deki prostat kanseri vefat oranı, ABD yahut İspanya üzere ülkelere nazaran iki kat daha yüksek. Zira test düzeylerimiz çok daha düşük. Prostat kanserinin erken teşhisi için ulusal bir tarama programının İngiltere’nin prostat kanseri vefat oranını kıymetli ölçüde azaltacağına inanıyorum.”

İngiltere’de prostat kanseri alanında araştırmalar yürüten bir kurumun yardımcı yöneticisi olan Simon Grieveson, “Erken teşhisle bir erkeğin prostat kanserinin tedavi edilmesi hayli mümkün. Ne yazık ki, her yıl 10 binden fazla erkeğe çok geç kanser teşhisi konuluyor” dedi.

HANGİ BELİRTİLER DENETİM EDİLMELİ?

Yaygın olanlar şunlardır:

• Daha sık idrara çıkma muhtaçlığı – bilhassa de gece,

• İdrara çıkmaya başlamakta zorluk, zayıf akış ve uzun sürmesi,

• İdrarda yahut menide kan görülmesi.

Bu belirtilere öteki pek çok şey de neden olabilir. Bu yüzden uzman bir tabip tarafından denetim edilmesi kıymetli.

Prostat kanseri teşhisinde yeni periyot: MR taraması kan testinden başarılı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

CHP’den en beğenilen Ali Yetenekli Başarır, Özgür Özel, Veli Ağbaba ve Mustafa Sarıgül olarak sıralandı.

AKP’den ise Ömer Çelik, Eyyüp Kadir İnan, Derya Ayaydın ve Mustafa Varank olarak listelendi.

İYİ Parti’den Ümit Özlale ve Kürşad Güçlü; MHP’den ise Saffet Sancaklı ve İsmail Özdemir en çok beğenilen vekiller ortasında yerini aldı. 

Anket sonuçlarına nazaran, Yeşil Sol Parti’den Sırrı Süreyya Başkan, DEVA Partisi’nden Mustafa Yeneroğlu ve TİP’ten Sera Kadıgil en beğenilenler ortasında.

Z KUŞAĞINA GÖRE
TBMM'deki "En Başarılı Milletvekilleri"

Listede başarı düzeyine göre en çok puanı alan 15 Mv. yer almaktadır. Parti Genel Başkanları değerlendirme dışı bırakılmıştır. pic.twitter.com/LyGznb6TA6

— ORC ARAŞTIRMA (@orc_arastirma) August 21, 2023

‘Z kuşağı’na sordular: En başarılı milletvekilleri hangileri? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

CHP’den en beğenilen Ali Becerikli Başarır, Özgür Özel, Veli Ağbaba ve Mustafa Sarıgül olarak sıralandı.

AKP’den ise Ömer Çelik, Eyyüp Kadir İnan, Derya Ayaydın ve Mustafa Varank olarak listelendi.

İYİ Parti’den Ümit Özlale ve Kürşad Kuvvetli; MHP’den ise Saffet Sancaklı ve İsmail Özdemir en çok beğenilen vekiller ortasında yerini aldı. 

Anket sonuçlarına nazaran, Yeşil Sol Parti’den Sırrı Süreyya Lider, DEVA Partisi’nden Mustafa Yeneroğlu ve TİP’ten Sera Kadıgil en beğenilenler ortasında.

Z KUŞAĞINA GÖRE
TBMM'deki "En Başarılı Milletvekilleri"

Listede başarı düzeyine göre en çok puanı alan 15 Mv. yer almaktadır. Parti Genel Başkanları değerlendirme dışı bırakılmıştır. pic.twitter.com/LyGznb6TA6

— ORC ARAŞTIRMA (@orc_arastirma) August 21, 2023

‘Z kuşağı’na sordular: En başarılı milletvekilleri hangileri? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İNSANLAR DAHA BAŞARISIZ VE YAVAŞ

Yani beşerler karşısına çıkan ‘trafik lambası olan kareleri’ seçin üzere soruları muvaffakiyetle tamamlayamıyor.

California Üniversitesi’ndeki araştırmacılara nazaran en tanınan 200 internet sitesi incelendi ve 120 adedinde hala Captcha kullanıldığı görüldü. Sitelerde yer alan bu testlerin ise zorluk düzeyi ölçüldü. 1.000 iştirakçinin çalışmaya dahil edilmesiyle ilerleyen araştırmada Captcha testlerini çözmede botlar insanlara nazaran hem daha süratli hem de doğruluk oranı çok daha fazla karşılıklar verdi.

200 internet sitesinde kullanılan bu güvenlik sistemini inceleyen araştırmacılar, botların insan üzere görünmek için daha fazla eğitildiğine işaret ediyor.

Bu testler beşerler için kolay lakin ziyanlı botlar için güç olacak biçimde hazırlanıyor. Görsellerden evvel yazıları ya da harflerin yazılmasını içeren bu testler botların gelişmesiyle, imgelere dönüştürüldü. Daha karmaşık hale getirilen bu güvenlik testleri ise hem botlar hem de beşerler için daha güç bile hale geldi.

Araştırmada testlerin çözülmesi ise beşerler ve botlar olarak farklı değerlendirildi. Beşerler tıpkı testi 9 ya da 15 saniye içinde çözerken, botlar tıpkı testleri 1 saniyeden daha kısa müddette çözdü. Doğruluk tarafında ise beşerler yüzde 50 ve 84 oranında başarılı olurken, botlar yüzde 85 ile 100 ortasında muvaffakiyet gösterdi.

‘Ben robot değilim’ testinde botlar insanlara nazaran daha başarılı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.