Taksi bana hakikat yaklaşırken kalp atışlarım hızlanıyor. Bu ömrümde şahit olacağımı düşünmediğim tuhaf bir görüntü.

Yaklaşan taksinin bir şoförü yok. Tam önümde duruyor ve beni gece karanlığında verdiğim adrese taşımadan evvel telefonumla kapının kilidini açmaya davet ediyor.

Ancak tam içeri girecekken yoldan geçen biri yaklaşıyor.

“Bu araçlar güvensiz” diyor bana. Birinin bu robotaksilerden biri tarafından neredeyse ezildiğini gördüğünü söylüyor, dikkatli olmam konusunda beni uyarıyor.

Bu adam San Francisco’da robotaksilere karşı bir kümeye dahil… Bu küme kent idaresinin, insan hayatını riske atan tehlikeli bir deney içinde olduğunu savunuyor.

Bu küme içinden kimileri bir adım daha ileri gitti kuka hareketleri yapmaya başladı. Bu harekette kaportalarına kukalar koyulan araçlar, görüş açıları kapatılarak devre dışı bırakılıyor.

Safe Street Rebel (Güvenli Sokaklar için İsyan) isimli küme, aksiyonlarını “coning” (kukacılık) olarak tanımlıyor.

BBC Waymo şoförsüz taksiden görünüm

Ancak kentin idaresi, şimdilik, bu araçların sokaklarda faaliyet göstermesine müsaade vermekte kararlı.

10 Ağustos 2023’te Kaliforniya Kamu Hizmetleri Komitesi (CPUC), yapılan oylamayla iki şoförsüz taksi şirketinin (Waymo ve Cruise) 24 saat hizmet verebilmesine imkan verdi.

Daha evvel bu şirketlerin sırf geceleri fiyatlı taşıma yapmalarına müsaade veriliyordu.

Ancak bu oylamadan evvel yetkililer, halktan şahısların telaşlarını de içeren altı saatlik bir oturum düzenledi.

Buraya katılan Uber ve Lyft şoförleri, robotaksilerin geçim kaynaklarını ortadan kaldıracağından endişeleniyordu.

Uber sürücüsü bekar bir anne olan Rosine, “Sürücüsüz taksilerin yaygınlaşmasına müsaade verirseniz, işlerimizi elimizden alacaklar. Ben bekar bir anneyim” diye hezeyanını lisana getirdi.

Çöp kamyonu firmalarının temsilcileri, şoförsüz araçların sık sık arıza yaptığını ve araçlarının önünü tıkadığından şikayet etti.

San Francisco itfaiye teşkilatı yetkilileri de birebir sebepten ötürü bu otomobilleri eleştirdi ve sırf bu yıl 55 kere önlerinin tıkandığını savundu.

Oturuma katılanlar ortasında bu teknolojinin şimdi inançlı olduğunu kanıtlamadığına inananlar da vardı.

Sürücüsüz taksi yanlıları şoförleri eleştiriyor

San Francisco’da taksi sürücüsü olan Matthew Sutter, “Ben teknoloji yanlısı biriyim lakin bu teknoloji şimdi hazır değil arkadaşlar. Bu, San Francisco halkı için bir tehlike” yorumunu yaptı.

Engellileri temsil eden bir kurum da, birtakım durumlarda şoför yardımı olmadan araçlara engelli bireylerin binmesinin imkansız olabileceğini kayda geçirdi.

Sürücüsüz taksi lehinde de konuşmalar yapıldı.

San Francisco’da ortopedi cerrahı ve tezli bir bisiklet şoförü olan George Janku, taksilerin “nasıl davrandığını güzel bildiğini” robotaksilere kızgın şoförlerden daha fazla güvendiğini söyledi.

Görme engelli Jessie Wolinsky de, Uber ve Lyft şoförleri tarafından tacize uğradığı olayları anlattı ve Waymo’nun şoförsüz taksilerinin kendisine “daha evvel hiç yaşamadığı bir güvenlik düzeyi sağladığını” iletti.

Taksi sürücüleri tarafından çocuk koltuğu nedeniyle reddedildiğini anlatan bir anne de şoförsüz bir taksilerin bu türlü bir şeyi “asla yapamayacağını” hatırlattı.

BBC Safe Street Rebel kümesi başkanlarından biri

Ben bu tartışmanın her iki açısını da yaşadım.

Cruise isimli şirketin robotaksisini son birkaç ayda rastgele bir kaza olmadan birkaç sefer kullandım. Fakat bindiğim taksilerden biri yol ortasında kaldı.

Sağa gerçek sert bir dönüşü nasıl yapacağından emin olamayınca apansız duruverdi.

Arkamdaki araçlar kornanın yarar etmeyeceğini anladıktan sonra, kaldırıma çıkarak yanımdan geçtiler. Yani onların yaşadığı gerilimi de anlayabiliyorum.

Robotaksi kullanımına müsaade veren oylamadan yalnızca sekiz gün sonra, bir Cruise şoförsüz aracı itfaiye aracıyla kazaya karıştı.

Bu kaza sonrası Cruise, Motorlu Taşıtlar Kurumu’nun talebiyle yollardaki araç sayısını yarıya indirmek zorunda kaldı.

Kentin Başsavcısı David Chiu da Kamu Hizmetleri Komisyonu’nu uyadı ve San Fransisco’nun bu denetimsiz genişlemeden ziyan göreceğini savundu.

Ancak Cruise ve Waymo şoförsüz taksilerin inançlı olduğu konusunda ısrar ediyor.

BBC’ye açıklama yapan Waymo, şirket araçlarının iki milyon milden fazla tam otonom sürüş gerçekleştirdiğini kaydetti. Bu sürüşlerde bir yaya yahut bisikletli ile tek bir kaza bile yaşanmadığını da açıkladı.

Waymo ayrıyeten, yapılan kazaların her birinde öteki aracın kural ihlal ettiğini ya da tehlikeli bir biçimde araç kullandığı için kaza yaşandığını sav ediyor.

Cruise şirketi de, BBC’ye tam otonom üç milyon kilometrenin tamamladığını, teknolojilerinin güçlü bir güvenlik geçmişine sahip olduğunu savunuyor.

BBC ‘Kukalanan’ şoförsüz taksiler

Ancak pek çok San Franciscolu ikna olmuş değil.

Şehrin sakin paklarından birinde, isminin kapalı kalmasını isteyen Safe Street Rebel kümesi önderlerinden biriyle tanıştım.

Kukacılık (coning) protestosunun yapay zekaya karşı birinci fizikî protestolardan biri olabileceğini anlatıyor ve bu tıp aksiyonlarının giderek daha yaygın hale geleceğini söylüyor.

Bu küme robotaksiye ait kaygılarının dinlenmemesinden ötürü bir kızgınlık yaşıyor:

“Kesinlikle kanun dışına çıkacak bir topluluk değiliz. Biz yalnızca sesimizi duyurmak için kendi kendini organize eden topluluğuz.”

Onlara, 19. yüzyılın başlarındaki teknolojik değişikliklere şiddetle karşı çıkan bir küme olan Luddite’nin 21. yüzyıl versiyonu olup olmadıklarını soruyorum.

“Evet, sanırım ortamızda paralellikler var. Bence Luddite’ye adil davranılmadı” karşılığını veriyor.

San Francisco tuhaf bir dönemeçte.

Şehir yeniliğin öncüsü olmak istiyor. Lakin kentin idaresi kent halkının tamamını ikna edebilmiş değil.

Sürücüsüz taksi şirketleri de araçlarının inançlı olduğu konusunda ısrarlı. Fakat yollardaki gelecekleri, o taksileri kullanacak San Franciscoluları ikna etmelerine bağlı.

Şoförsüz taksiler San Fransisco’yu neden ikiye böldü, ‘kuka’ aksiyonları neyi amaçlıyor? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Taksi bana hakikat yaklaşırken kalp atışlarım hızlanıyor. Bu ömrümde şahit olacağımı düşünmediğim tuhaf bir görünüm.

Yaklaşan taksinin bir şoförü yok. Tam önümde duruyor ve beni gece karanlığında verdiğim adrese taşımadan evvel telefonumla kapının kilidini açmaya davet ediyor.

Ancak tam içeri girecekken yoldan geçen biri yaklaşıyor.

“Bu araçlar güvensiz” diyor bana. Birinin bu robotaksilerden biri tarafından neredeyse ezildiğini gördüğünü söylüyor, dikkatli olmam konusunda beni uyarıyor.

Bu adam San Francisco’da robotaksilere karşı bir kümeye dahil… Bu küme kent idaresinin, insan hayatını riske atan tehlikeli bir deney içinde olduğunu savunuyor.

Bu küme içinden kimileri bir adım daha ileri gitti kuka hareketleri yapmaya başladı. Bu aksiyonda kaportalarına kukalar koyulan araçlar, görüş açıları kapatılarak devre dışı bırakılıyor.

Safe Street Rebel (Güvenli Sokaklar için İsyan) isimli küme, hareketlerini “coning” (kukacılık) olarak tanımlıyor.

BBC Waymo şoförsüz taksiden görünüm

Ancak kentin idaresi, şimdilik, bu araçların sokaklarda faaliyet göstermesine müsaade vermekte kararlı.

10 Ağustos 2023’te Kaliforniya Kamu Hizmetleri Komitesi (CPUC), yapılan oylamayla iki şoförsüz taksi şirketinin (Waymo ve Cruise) 24 saat hizmet verebilmesine imkan verdi.

Daha evvel bu şirketlerin sadece geceleri fiyatlı taşıma yapmalarına müsaade veriliyordu.

Ancak bu oylamadan evvel yetkililer, halktan bireylerin tasalarını de içeren altı saatlik bir oturum düzenledi.

Buraya katılan Uber ve Lyft şoförleri, robotaksilerin geçim kaynaklarını ortadan kaldıracağından endişeleniyordu.

Uber sürücüsü bekar bir anne olan Rosine, “Sürücüsüz taksilerin yaygınlaşmasına müsaade verirseniz, işlerimizi elimizden alacaklar. Ben bekar bir anneyim” diye hezeyanını lisana getirdi.

Çöp kamyonu firmalarının temsilcileri, şoförsüz araçların sık sık arıza yaptığını ve araçlarının önünü tıkadığından şikayet etti.

San Francisco itfaiye teşkilatı yetkilileri de birebir sebepten ötürü bu otomobilleri eleştirdi ve sırf bu yıl 55 sefer önlerinin tıkandığını savundu.

Oturuma katılanlar ortasında bu teknolojinin şimdi inançlı olduğunu kanıtlamadığına inananlar da vardı.

Sürücüsüz taksi yanlıları şoförleri eleştiriyor

San Francisco’da taksi sürücüsü olan Matthew Sutter, “Ben teknoloji yanlısı biriyim fakat bu teknoloji şimdi hazır değil arkadaşlar. Bu, San Francisco halkı için bir tehlike” yorumunu yaptı.

Engellileri temsil eden bir kurum da, birtakım durumlarda şoför yardımı olmadan araçlara engelli şahısların binmesinin imkansız olabileceğini kayda geçirdi.

Sürücüsüz taksi lehinde de konuşmalar yapıldı.

San Francisco’da ortopedi cerrahı ve savlı bir bisiklet şoförü olan George Janku, taksilerin “nasıl davrandığını âlâ bildiğini” robotaksilere kızgın şoförlerden daha fazla güvendiğini söyledi.

Görme engelli Jessie Wolinsky de, Uber ve Lyft şoförleri tarafından tacize uğradığı olayları anlattı ve Waymo’nun şoförsüz taksilerinin kendisine “daha evvel hiç yaşamadığı bir güvenlik düzeyi sağladığını” iletti.

Taksi sürücüleri tarafından çocuk koltuğu nedeniyle reddedildiğini anlatan bir anne de şoförsüz bir taksilerin bu türlü bir şeyi “asla yapamayacağını” hatırlattı.

BBC Safe Street Rebel kümesi önderlerinden biri

Ben bu tartışmanın her iki açısını da yaşadım.

Cruise isimli şirketin robotaksisini son birkaç ayda rastgele bir kaza olmadan birkaç kere kullandım. Lakin bindiğim taksilerden biri yol ortasında kaldı.

Sağa gerçek sert bir dönüşü nasıl yapacağından emin olamayınca birdenbire duruverdi.

Arkamdaki araçlar kornanın yarar etmeyeceğini anladıktan sonra, kaldırıma çıkarak yanımdan geçtiler. Yani onların yaşadığı gerilimi de anlayabiliyorum.

Robotaksi kullanımına müsaade veren oylamadan yalnızca sekiz gün sonra, bir Cruise şoförsüz aracı itfaiye aracıyla kazaya karıştı.

Bu kaza sonrası Cruise, Motorlu Taşıtlar Kurumu’nun talebiyle yollardaki araç sayısını yarıya indirmek zorunda kaldı.

Kentin Başsavcısı David Chiu da Kamu Hizmetleri Komisyonu’nu uyadı ve San Fransisco’nun bu denetimsiz genişlemeden ziyan göreceğini savundu.

Ancak Cruise ve Waymo şoförsüz taksilerin inançlı olduğu konusunda ısrar ediyor.

BBC’ye açıklama yapan Waymo, şirket araçlarının iki milyon milden fazla tam otonom sürüş gerçekleştirdiğini kaydetti. Bu sürüşlerde bir yaya yahut bisikletli ile tek bir kaza bile yaşanmadığını da açıkladı.

Waymo ayrıyeten, yapılan kazaların her birinde öteki aracın kural ihlal ettiğini ya da tehlikeli bir biçimde araç kullandığı için kaza yaşandığını sav ediyor.

Cruise şirketi de, BBC’ye tam otonom üç milyon kilometrenin tamamladığını, teknolojilerinin güçlü bir güvenlik geçmişine sahip olduğunu savunuyor.

BBC ‘Kukalanan’ şoförsüz taksiler

Ancak pek çok San Franciscolu ikna olmuş değil.

Şehrin sakin paklarından birinde, isminin bilinmeyen kalmasını isteyen Safe Street Rebel kümesi başkanlarından biriyle tanıştım.

Kukacılık (coning) protestosunun yapay zekaya karşı birinci fizikî protestolardan biri olabileceğini anlatıyor ve bu çeşit hareketlerinin giderek daha yaygın hale geleceğini söylüyor.

Bu küme robotaksiye ait kaygılarının dinlenmemesinden ötürü bir kızgınlık yaşıyor:

“Kesinlikle kanun dışına çıkacak bir topluluk değiliz. Biz yalnızca sesimizi duyurmak için kendi kendini organize eden topluluğuz.”

Onlara, 19. yüzyılın başlarındaki teknolojik değişikliklere şiddetle karşı çıkan bir küme olan Luddite’nin 21. yüzyıl versiyonu olup olmadıklarını soruyorum.

“Evet, sanırım ortamızda paralellikler var. Bence Luddite’ye adil davranılmadı” karşılığını veriyor.

San Francisco tuhaf bir dönemeçte.

Şehir yeniliğin öncüsü olmak istiyor. Fakat kentin idaresi kent halkının tamamını ikna edebilmiş değil.

Sürücüsüz taksi şirketleri de araçlarının inançlı olduğu konusunda ısrarlı. Fakat yollardaki gelecekleri, o taksileri kullanacak San Franciscoluları ikna etmelerine bağlı.

Şoförsüz taksiler San Fransisco’yu neden ikiye böldü, ‘kuka’ hareketleri neyi amaçlıyor? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu, eski askerlere yaşadıkları fizikî ve zihinsel travmaların akabinde cinsel hayatlarında yardımcı olmaya çalışan “ReSex” isimli bir yardım kuruluşunun reklam görüntüsü.

Geçen sene Mart ayında, Rus güçleri Ukrayna’nın liman kenti Mariupol’ü kuşattı. Bunun akabinde da kentin bir kısmı enkaza döndü. O vakitler bir deniz piyadesi olan Hlib Stryzhko da kenti savunan askerlerden birisiydi.

Yaşanan patlamalarda, bir binanın üçüncü katından yere düştü. Akabinde da bina enkazı altında ezildi.

Leğen kemiği, çenesi ve burnu kırıldı. Önemli biçimde de sarsıntı yaşadı. Patlamanın sıcaklığının askeri gözlüğünü yüzünde erittiğini söylüyor. Daha sonra Rus güçleri tarafından yakalandı ve savaş esiri olarak alındı.

Hlib bir ay sonra özgür bırakıldı. Esir takasının bir modülü olarak Ukrayna topraklarına geri gönderildi. Lakin esareti müddetince pek az tıbbi bakım aldığını söylüyor.

BBC, Hlib ile birinci olarak özgür bırakılmasından kısa bir müddet sonra konuştu. Rehabilitasyon sürecinde de görüşmeyi sürdürdü.

BBC / Hlib Stryzhko, Mart 2022’de Mariupol’de deniz piyadesi olarak vazife yaparken leğen kemiği ve çenesi kırıldı

İyileşme sürecindeyken ReSex, Hlib’e ulaştı. “Leğen kemiği sakatlığının akabinde uygunlaşması vakit alan sıkıntılarım oldu. Ve [cinsellik konusu] pek fazla konuşulmamıştı. Bu yüzden misal durumda olan öbür beşerler da bunu yaşasın istemedim” diyor.

Ivona Kostyna, ReSex projesini yürüten Veteran Hub’ın kurucularından biri.

Proje fikrinin, ABD askerlerinin bahisle ilgili haberleri okuduktan sonra birinci defa 2018 yılında geliştiğini söylüyor.

BBC Ivona Kostyna

Rus işgalinin akabinde, gereksinimlerin bayan ve erkekler için başka ayrı ayarlanması için Ukraynalı askerler ve uzmanlarla görüştüler.

Kostyna, halktan ve birtakım gazilerden birtakım yansılar de aldıklarını ve “İnsanlar ölüyor, sizin aklınız fikriniz sekste” kelamını işittiklerini söz ediyor.

Ayrıca gazilerin hepsinin cinsel hayatlarıyla zorluk çektiği yanılgısı da dahil olmak üzere kimi önyargılarla yüzleşmek zorunda kalmışlar.

“Hastanede seks, meskende seks, süreçler öncesinde, süreçler sonrasında seks. Çok yeterli cinsel alakalar yaşanıyordu” diyor Kostyna: “Biz de dedik ki, ‘Vay be, pekala, nasıl yardımcı olabileceğiz?’”

Ancak genel olarak, yansıların son derece olumlu olduğunu söylüyor.

BBC / ReSex, bayanlar ve erkekler için farklı broşürler bastırdı

Yardım kuruluşu yaklaşık 6 bin broşür basarak bunları Ukrayna genelindeki tıbbi merkezlere, gazilere ve ailelerine gönderdi ve internet üzerinden de erişilebilir hale getirdi.

ReSex tıpkı vakitte görüntüler ve grafikler hazırladı; bir yardım çizgisi ile toplumsal medya kampanyası başlattı. Eğitim mastürbasyondan cinsel oyuncaklara ve hatta temel biyolojiye kadar her şeyi kapsıyor.

Kostyna, “Hepsini kapsamak istiyoruz” diyor ve ayrıyeten bakire olabilecek genç gaziler için de broşürlerde özel bir kısım olduğunu ekliyor.

“Yani yaralarından sonra yaşayacakları cinsellik, onların hayal ettiklerinden epey farklı bir halde birinci cinsel tecrübeleri olacak.”

ReSex’in proje yöneticisi Kateryna Skorokhod, bayanlar ve erkekler için başka rehberler yayımladıklarını ve bu sayede ilgili partnerlerin tecrübelerine ve vücutlarına uygun özel tavsiyeler olduğunu belirtiyor.

Skorokhod, projenin fiziksellikten daha çok ruhsal yanlara odaklandığını söylüyor:

“Bu, cinsellikle birlikte, alakalarda samimiyet açısından kendinizi nasıl kabul edebileceğiniz ve nasıl sevebileceğiniz ve bu yaralanmalardan sonra kendinizle ve partnerinizle nasıl bir alaka kurabileceğiniz le ilgili.”

BBC / ReSex proje yöneticisi Kateryna Skorokhod, gazilerden kendilerini sevmeyi öğrenmelerini istiyor

Gazilerin sorularına verdikleri karşılıklara dayanarak araştırmalarında kimi boşluklar olduğunu söyleyen Skorokhod, LGBTİ+ toplumuna ulaşmakta da zorlandıklarını lisana getiriyor.

Cinsellik konusundaki lisanın de değerli olduğunu vurguluyor Kostyna.

“Kesinlikle dramatik bir lisan olmamalı. ‘Engelleri aşmakla’ ilgili de değil. Bu spor için tahminen güzel olabilir, fakat cinsellik diğer bir şey.”

Gazilerin istemedikleri sürece cinsel alakaya girmek zorunda olmadıklarını ve cinselliğin başlangıçta güç yahut sancılı olabileceğini bilmelerinin kıymetli olduğunu belirtiyor.

BBC / Hlib Stryzhko

Hlib katıldığı projeden olumlu bir formda bahsediyor. Yaralanmasının akabinde bir kız arkadaşı oldu mu diye sorulduğunda gülüyor.

“Esir alındıktan ve hastaneden döndükten sonra bir kız arkadaşım oldu. Projeyle ilgili anketleri doldururken bir tane daha. Ve artık bir partnerim var” diyor. “Birini atlamış olabilirim.” Geçen sene tanıştığı her insan için minnettar olduğunu söylüyor. “Geçen sene içinde çıktığım her partner, özgüvenimi kazanmamda değerliydi. Bunun için çok minnettarım.”

Ukrayna’da savaşta yaralanan askerler için ‘ReSex’ projesi: Yine sağlıklı bir cinsel hayata kavuşmalarını amaçlıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu, eski askerlere yaşadıkları fizikî ve zihinsel travmaların akabinde cinsel hayatlarında yardımcı olmaya çalışan “ReSex” isimli bir yardım kuruluşunun reklam görüntüsü.

Geçen sene Mart ayında, Rus güçleri Ukrayna’nın liman kenti Mariupol’ü kuşattı. Bunun akabinde da kentin bir kısmı enkaza döndü. O vakitler bir deniz piyadesi olan Hlib Stryzhko da kenti savunan askerlerden birisiydi.

Yaşanan patlamalarda, bir binanın üçüncü katından yere düştü. Akabinde da bina enkazı altında ezildi.

Leğen kemiği, çenesi ve burnu kırıldı. Önemli halde de sarsıntı yaşadı. Patlamanın sıcaklığının askeri gözlüğünü yüzünde erittiğini söylüyor. Daha sonra Rus güçleri tarafından yakalandı ve savaş esiri olarak alındı.

Hlib bir ay sonra hür bırakıldı. Esir takasının bir modülü olarak Ukrayna topraklarına geri gönderildi. Lakin esareti müddetince pek az tıbbi bakım aldığını söylüyor.

BBC, Hlib ile birinci olarak özgür bırakılmasından kısa bir müddet sonra konuştu. Rehabilitasyon sürecinde de görüşmeyi sürdürdü.

BBC / Hlib Stryzhko, Mart 2022’de Mariupol’de deniz piyadesi olarak misyon yaparken leğen kemiği ve çenesi kırıldı

İyileşme sürecindeyken ReSex, Hlib’e ulaştı. “Leğen kemiği sakatlığının akabinde uygunlaşması vakit alan sıkıntılarım oldu. Ve [cinsellik konusu] pek fazla konuşulmamıştı. Bu yüzden benzeri durumda olan öbür beşerler da bunu yaşasın istemedim” diyor.

Ivona Kostyna, ReSex projesini yürüten Veteran Hub’ın kurucularından biri.

Proje fikrinin, ABD askerlerinin mevzuyla ilgili haberleri okuduktan sonra birinci kere 2018 yılında geliştiğini söylüyor.

BBC Ivona Kostyna

Rus işgalinin akabinde, gereksinimlerin bayan ve erkekler için başka farklı ayarlanması için Ukraynalı askerler ve uzmanlarla görüştüler.

Kostyna, halktan ve birtakım gazilerden birtakım reaksiyonlar de aldıklarını ve “İnsanlar ölüyor, sizin aklınız fikriniz sekste” kelamını işittiklerini söz ediyor.

Ayrıca gazilerin hepsinin cinsel hayatlarıyla zorluk çektiği yanılgısı da dahil olmak üzere birtakım önyargılarla yüzleşmek zorunda kalmışlar.

“Hastanede seks, meskende seks, süreçler öncesinde, süreçler sonrasında seks. Çok düzgün cinsel alakalar yaşanıyordu” diyor Kostyna: “Biz de dedik ki, ‘Vay be, pekala, nasıl yardımcı olabileceğiz?’”

Ancak genel olarak, yansıların son derece olumlu olduğunu söylüyor.

BBC / ReSex, bayanlar ve erkekler için farklı broşürler bastırdı

Yardım kuruluşu yaklaşık 6 bin broşür basarak bunları Ukrayna genelindeki tıbbi merkezlere, gazilere ve ailelerine gönderdi ve internet üzerinden de erişilebilir hale getirdi.

ReSex tıpkı vakitte görüntüler ve grafikler hazırladı; bir yardım çizgisi ile toplumsal medya kampanyası başlattı. Eğitim mastürbasyondan cinsel oyuncaklara ve hatta temel biyolojiye kadar her şeyi kapsıyor.

Kostyna, “Hepsini kapsamak istiyoruz” diyor ve ayrıyeten bakire olabilecek genç gaziler için de broşürlerde özel bir kısım olduğunu ekliyor.

“Yani yaralarından sonra yaşayacakları cinsellik, onların hayal ettiklerinden hayli farklı bir biçimde birinci cinsel tecrübeleri olacak.”

ReSex’in proje yöneticisi Kateryna Skorokhod, bayanlar ve erkekler için başka rehberler yayımladıklarını ve bu sayede ilgili partnerlerin tecrübelerine ve vücutlarına uygun özel tavsiyeler olduğunu belirtiyor.

Skorokhod, projenin fiziksellikten daha çok ruhsal yanlara odaklandığını söylüyor:

“Bu, cinsellikle birlikte, bağlantılarda samimiyet açısından kendinizi nasıl kabul edebileceğiniz ve nasıl sevebileceğiniz ve bu yaralanmalardan sonra kendinizle ve partnerinizle nasıl bir alaka kurabileceğiniz le ilgili.”

BBC / ReSex proje yöneticisi Kateryna Skorokhod, gazilerden kendilerini sevmeyi öğrenmelerini istiyor

Gazilerin sorularına verdikleri cevaplara dayanarak araştırmalarında kimi boşluklar olduğunu söyleyen Skorokhod, LGBTİ+ toplumuna ulaşmakta da zorlandıklarını lisana getiriyor.

Cinsellik konusundaki lisanın de değerli olduğunu vurguluyor Kostyna.

“Kesinlikle dramatik bir lisan olmamalı. ‘Engelleri aşmakla’ ilgili de değil. Bu spor için tahminen güzel olabilir, lakin cinsellik öteki bir şey.”

Gazilerin istemedikleri sürece cinsel alakaya girmek zorunda olmadıklarını ve cinselliğin başlangıçta güç yahut sancılı olabileceğini bilmelerinin kıymetli olduğunu belirtiyor.

BBC / Hlib Stryzhko

Hlib katıldığı projeden olumlu bir formda bahsediyor. Yaralanmasının akabinde bir kız arkadaşı oldu mu diye sorulduğunda gülüyor.

“Esir alındıktan ve hastaneden döndükten sonra bir kız arkadaşım oldu. Projeyle ilgili anketleri doldururken bir tane daha. Ve artık bir partnerim var” diyor. “Birini atlamış olabilirim.” Geçen sene tanıştığı her insan için minnettar olduğunu söylüyor. “Geçen sene içinde çıktığım her partner, özgüvenimi kazanmamda kıymetliydi. Bunun için çok minnettarım.”

Ukrayna’da savaşta yaralanan askerler için ‘ReSex’ projesi: Tekrar sağlıklı bir cinsel hayata kavuşmalarını amaçlıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Birleşik Krallık’ın en zımnî bilimsel araştırma merkezlerinden biri olan Porton Down, gelecek salgını “ilk etapta durdurma” hedefiyle çalışmalarına devam ediyor.

İngiltere’nin güney batısındaki Wiltshire bölgesinde yer alan bu tesisin son derece sıkı güvenlik tedbirlerini aşarak bilim insanlarının yanına gittim.

Bu beşerler yeni kurulan Aşı Geliştirme ve Kıymetlendirme Merkezi’nde vazife yapıyor.

Covid’e karşı inşa edilmiş çalışmaları, gelecekte ortaya çıkabilecek yeni hastalıklarda hayat kurtarmayı ve sokağa çıkma yasaklarına duyulacak muhtaçlığı en aza indirmeyi hedefliyorlar.

Birleşik Krallık Sıhhat Güvenliği Kurumu (UKHSA) yani bu laboratuvarları işleten kuruluşun lideri olan Profesör Dame Jenny Harries, “Elbette ki Covid münferit bir olay değildi” diyor.

Prof. Harries, “Covid’i bir yüzyılın en büyük halk sıhhati olayı olarak isimlendiriyoruz. Fakat bir sonraki için bir yüzyılın geçeceğini sanmıyorum” diye ekliyor. İklim değişikliği, kentselleşme ve insanların hayvanlara daha yakın yaşaması nedeniyle “artan bir riskle” karşı karşıya olduğumuzu söylüyor.

BBC Prof. Harries, Covid’in “münferit” bir halk sıhhati olayı olmadığı konusunda net

Porton Down, sakin Wiltshire kırsalında Salisbury’e yakın bir pozisyonda bulunuyor. Aklınıza gelebilecek en tehlikeli virüs ve bakterileri araştırmak için donatılmış dünyadaki az yerlerden biri. Buradaki dondurucularda Ebola üzere virüsler bulunuyor.

Komşu binalar ortasında Savunma Bakanlığı’na bağlı Savunma Bilim ve Teknoloji Laboratuvarı da yer alıyor.

Koyu yeşil binalarda yer alan aşı laboratuvarları, Covid’e karşı tedbir almak üzere çabukla inşa edildi. Lakin pandeminin ağır talepleri azaldıkça, odak da değişti.

Yeni aşı araştırma merkezi artık üç tıp tehdide odaklanıyor:

• Antibiyotiklere dirençli muhteşem bakteriler üzere tahlili zorlaştırdığı bilinen enfeksiyonlar

• Kuş gribi ve yeni Covid varyantları üzere sorun yaratabilecek potansiyel tehditler

• Ve “X Hastalık”: Covid üzere dünyayı büsbütün şaşırtabilecek beklenmedik hastalıklar

BBC

Hedef, tüm aşı geliştirme basamaklarını desteklemek emeliyle ilaç sanayisi, bilim insanları ve tabiplerle birlikte çalışmak.

Porton Down’daki bilim insanları, kenelerce yayılan ve enfekte olanların yaklaşık üçte birini öldüren Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi’ne karşı birinci aşıyı geliştirmek üzere çalışıyor. Bu hastalık Afrika, Balkanlar, Orta Doğu ve Asya’da mevcut. İklim değişikliği ile daha da yayılabilir.

Sürecin öbür ucunda ise aşıların aktiflikleri bedellendiriliyor. Covid’in Omicron varyantının aşıların sağladığı birtakım muhafazaları atlatabileceğini fark eden bilim insanları da burada vazife yaptı. Birebir vakitte yeni Covid varyantlarını laboratuvarda yetiştirerek izlemeye devam ediyorlar.

Kan örneklerinden alınan antikorlarla etkileştirerek yeni varyantların hala enfekte olup olamadığını görüyorlar.

BBC Covid üzerine çalışmalar sürüyor

Resmi olarak adlandırılmasalar da Qui-Gon, Obi-Wan, BB8 ve Palpatine isimlerini taşıyan makineler, dünyanın en büyük kuş gribi salgını tehdidini izlemede değerli rol oynuyor. H5N1 kuş gribi virüsü kuş popülasyonlarına büyük ziyan verdi. Çiftliklerde çalışanlara yapılan rutin testler sayesinde İngiltere’deki insanlarda birinci belirtisiz hadiseleri ortaya çıktı.

Tesiste çalışan takımlar pandemi öncesinde haftada yalnızca 100 örnek test edebiliyorken, artık 3 binden fazla örnek test edebilir hâle geldi.

DAHA SÜRATLİ AŞILAR

Buradaki aşı çalışmaları “100 Gün Görevi” ismiyle yürütülüyor. Hedef, yeni mümkün bir tehidide karşı 100 günde aşı geliştirmek.

Tarihsel süreçte, yeni aşılar tasarlamak ve testmek onlarca yıl sürüyor. Pandeminin eşsiz şartları, birinci Covid aşılarının bir yıl içinde üretilmesini mümkün kıldı ve aşı dağıtımı Aralık 2020’de başladı.

BBC

Tahminlere nazaran Covid aşıları yalnızca birinci 12 ayda 14 milyondan fazla hayat kurtardı.

UKHSA’nın baş bilim vazifelisi Profesör Isabel Oliver, “Bu aşıların biraz daha evvel elimizde olduğunu hayal edin” diyor.

Covid aşılarının tarih boyunca daha evvel hiç görülmedik kadar süratli bir halde geliştirildiğini hatırlatan Prof. Oliver, “Ancak daha fazla hayat kurtarabilirdik ve daha süratli bir halde olağan hayata dönebilirdik” diye konuşuyor.

Koronavirüs pandemisinden çıkarılan derslerin, gelecekte daha hazırlıklı olmamızı sağlaması umut verici.

Prof. Harries, “geçmişte olaylara yalnızca reaksiyon verdiğimizi fakat gelecekte tedbir almak ve salgının başlamasından önce durdurmaya çalışmak zorunda olduğumuzu” belirtiyor.

Ve şayet yeni bir hastalık ortaya çıkarsa, en erken etapta durdurmak gerektiğini ekliyor.

Fotoğraflar: Emma Lynch/BBC

Porton Down: İngiltere’nin en kapalı laboratuvarlarından biri olan bu merkez bir sonraki pandemiyi durdurabilir mi? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Birleşik Krallık’ın en kapalı bilimsel araştırma merkezlerinden biri olan Porton Down, gelecek salgını “ilk etapta durdurma” emeliyle çalışmalarına devam ediyor.

İngiltere’nin güney batısındaki Wiltshire bölgesinde yer alan bu tesisin son derece sıkı güvenlik tedbirlerini aşarak bilim insanlarının yanına gittim.

Bu beşerler yeni kurulan Aşı Geliştirme ve Kıymetlendirme Merkezi’nde misyon yapıyor.

Covid’e karşı inşa edilmiş çalışmaları, gelecekte ortaya çıkabilecek yeni hastalıklarda hayat kurtarmayı ve sokağa çıkma yasaklarına duyulacak muhtaçlığı en aza indirmeyi hedefliyorlar.

Birleşik Krallık Sıhhat Güvenliği Kurumu (UKHSA) yani bu laboratuvarları işleten kuruluşun lideri olan Profesör Dame Jenny Harries, “Elbette ki Covid münferit bir olay değildi” diyor.

Prof. Harries, “Covid’i bir yüzyılın en büyük halk sıhhati olayı olarak isimlendiriyoruz. Lakin bir sonraki için bir yüzyılın geçeceğini sanmıyorum” diye ekliyor. İklim değişikliği, kentselleşme ve insanların hayvanlara daha yakın yaşaması nedeniyle “artan bir riskle” karşı karşıya olduğumuzu söylüyor.

BBC Prof. Harries, Covid’in “münferit” bir halk sıhhati olayı olmadığı konusunda net

Porton Down, sakin Wiltshire kırsalında Salisbury’e yakın bir pozisyonda bulunuyor. Aklınıza gelebilecek en tehlikeli virüs ve bakterileri araştırmak için donatılmış dünyadaki ender yerlerden biri. Buradaki dondurucularda Ebola üzere virüsler bulunuyor.

Komşu binalar ortasında Savunma Bakanlığı’na bağlı Savunma Bilim ve Teknoloji Laboratuvarı da yer alıyor.

Koyu yeşil binalarda yer alan aşı laboratuvarları, Covid’e karşı tedbir almak üzere çabukla inşa edildi. Lakin pandeminin ağır talepleri azaldıkça, odak da değişti.

Yeni aşı araştırma merkezi artık üç tıp tehdide odaklanıyor:

• Antibiyotiklere dirençli harika bakteriler üzere tahlili zorlaştırdığı bilinen enfeksiyonlar

• Kuş gribi ve yeni Covid varyantları üzere sorun yaratabilecek potansiyel tehditler

• Ve “X Hastalık”: Covid üzere dünyayı büsbütün şaşırtabilecek beklenmedik hastalıklar

BBC

Hedef, tüm aşı geliştirme kademelerini desteklemek maksadıyla ilaç sanayisi, bilim insanları ve hekimlerle birlikte çalışmak.

Porton Down’daki bilim insanları, kenelerce yayılan ve enfekte olanların yaklaşık üçte birini öldüren Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi’ne karşı birinci aşıyı geliştirmek üzere çalışıyor. Bu hastalık Afrika, Balkanlar, Orta Doğu ve Asya’da mevcut. İklim değişikliği ile daha da yayılabilir.

Sürecin öteki ucunda ise aşıların aktiflikleri bedellendiriliyor. Covid’in Omicron varyantının aşıların sağladığı kimi muhafazaları atlatabileceğini fark eden bilim insanları da burada vazife yaptı. Tıpkı vakitte yeni Covid varyantlarını laboratuvarda yetiştirerek izlemeye devam ediyorlar.

Kan örneklerinden alınan antikorlarla etkileştirerek yeni varyantların hala enfekte olup olamadığını görüyorlar.

BBC Covid üzerine çalışmalar sürüyor

Resmi olarak adlandırılmasalar da Qui-Gon, Obi-Wan, BB8 ve Palpatine isimlerini taşıyan makineler, dünyanın en büyük kuş gribi salgını tehdidini izlemede kıymetli rol oynuyor. H5N1 kuş gribi virüsü kuş popülasyonlarına büyük ziyan verdi. Çiftliklerde çalışanlara yapılan rutin testler sayesinde İngiltere’deki insanlarda birinci belirtisiz hadiseleri ortaya çıktı.

Tesiste çalışan takımlar pandemi öncesinde haftada yalnızca 100 örnek test edebiliyorken, artık 3 binden fazla örnek test edebilir hâle geldi.

DAHA SÜRATLİ AŞILAR

Buradaki aşı çalışmaları “100 Gün Görevi” ismiyle yürütülüyor. Hedef, yeni mümkün bir tehidide karşı 100 günde aşı geliştirmek.

Tarihsel süreçte, yeni aşılar tasarlamak ve testmek onlarca yıl sürüyor. Pandeminin eşsiz şartları, birinci Covid aşılarının bir yıl içinde üretilmesini mümkün kıldı ve aşı dağıtımı Aralık 2020’de başladı.

BBC

Tahminlere nazaran Covid aşıları yalnızca birinci 12 ayda 14 milyondan fazla hayat kurtardı.

UKHSA’nın baş bilim vazifelisi Profesör Isabel Oliver, “Bu aşıların biraz daha evvel elimizde olduğunu hayal edin” diyor.

Covid aşılarının tarih boyunca daha evvel hiç görülmedik kadar süratli bir formda geliştirildiğini hatırlatan Prof. Oliver, “Ancak daha fazla hayat kurtarabilirdik ve daha süratli bir formda olağan hayata dönebilirdik” diye konuşuyor.

Koronavirüs pandemisinden çıkarılan derslerin, gelecekte daha hazırlıklı olmamızı sağlaması umut verici.

Prof. Harries, “geçmişte olaylara yalnızca reaksiyon verdiğimizi lakin gelecekte tedbir almak ve salgının başlamasından önce durdurmaya çalışmak zorunda olduğumuzu” belirtiyor.

Ve şayet yeni bir hastalık ortaya çıkarsa, en erken etapta durdurmak gerektiğini ekliyor.

Fotoğraflar: Emma Lynch/BBC

Porton Down: İngiltere’nin en kapalı laboratuvarlarından biri olan bu merkez bir sonraki pandemiyi durdurabilir mi? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Depremin tesirli olduğu 3 büyük kenti gezen çalışanlar, sistemin devreye girmediğini bildirdi.

Google yetkililerinin, Kahramanmaraş’ta yaşanan birinci büyük sarsıntı öncesi milyonlarca kullanıcının telefonuna bildirim gönderildiğini tabir etmesine rağmen BBC yetkilileri, araştırmaları sonucu alarm alan rastgele bir bireyle karşılaşmadıklarını belirtti.

ABD’li sismolog Prof. Harold Tobin, Google’ın erken ikaz sistemi hizmeti sunma kelamı vererek beklentileri artırdığını söyledi.

“GOOGLE’IN SORUMLULUĞU VAR”

Tobin, “Google’ın insan hayatıyla direkt bağlantılı bu mevzuyu takip etme sorumluluğu var” tabirini kullandı.

Öte yandan, Google Alerts yetkililerinden Micah Berman ise sarsıntı bildirim sisteminin çalıştığı konusunda ısrarcı oldu.

Berman, BBC’ye, “Sistemin çalıştığından ve alarm gönderdiğinden eminiz” dedi.

GOOGLE ALERTS NASIL ÇALIŞIYOR?

Google Alerts’in zelzele bildirim sistemi 2021’den bu yana Türkiye’de faaliyet gösteriyor.

Sistem, Android telefonların geniş ağı sayesinde çalışıyor. Akıllı telefonlar, küçük sarsıntıları algılayabilen ivmeölçerler barındırıyor.

Google Alerts, ivmeölçerler zelzele anında birçok telefonda harekete geçtiğinde sarsıntının merkez üssünü ve büyüklüğünü iddia edebiliyor.

Sistem, 4,5 ve üstü büyüklükteki bir sarsıntısı tespit etmesi halinde Android telefonlara harekete geçme uyarısı gönderiyor.

BBC araştırması: ‘Google’ın ihtar sistemi Kahramanmaraş sarsıntısında çalışmadı’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

BBC’nin önde gelen programlarından Newsnight, Google’ın zelzele ihtar sisteminin 6 Şubat sarsıntılarında kullanıcılara bildirim göndermekte başarısız olduğunu ortaya çıkardı.

Google, ikaz sistemiyle sarsıntılardan bir dakika öncesine kadar Android tabanlı telefonlar üzerinden kullanıcılara bildirim gönderebilecek teknolojiye sahip olduğunu söylüyor.

Şirket, ihtarın 6 Şubat gece 04.17’de meydana gelen zelzele felaketinden evvel milyonlarca bireye gönderildiğini öne sürüyor.

Ancak BBC, sarsıntıdan etkilenen üç bölgede yaptığı araştırmaları sırasında bu uyarıyı almış rastgele bir bireye ulaşamadı.

Sistem, Android telefonlarda çalışıyor. Yani iPhone olmayan çabucak hemen her telefonda kullanılabiliyor. Android telefonlar iPhone’a kıyasla çoklukla daha ucuz. Teknoloji piyasası uzmanları bu nedenle Türkiye’deki telefonların yaklaşık yüzde 80’i de Android tabanlı telefonlardan oluştuğunu söylüyor.

Pasifik Kuzeybatı Sismik Ağı’nın yöneticisi Prof. Harold Tobin, “Eğer bu Google’ın bir vaadiyse, bu vaat örtülü bile olsa sarsıntılar öncesinde erken ikaz sistemi hizmeti sunmayı vadediyorsa, o vakit beklentiler yükselir” diyor ve şöyle devam ediyor:

“Böylesi hayat memat sorununda vaatlerinin gerisinde durmak üzere sorumlulukları var.”

BBC’nin sorularını yanıtlayan Google’ın bu sistemden sorumlu yöneticilerinden Micah Berman sistemin çalıştığı konusunda ısrar ederken, “Bu sistemin devreye girdiğine ve ihtarlar gönderdiğine eminiz,” dedi.

Ama şirket, bu ihtarların yaygın bir formda insanlara ulaştığına ait rastgele bir delil sunmadı.

10 milyondan fazla insanı etkileyen zelzelelerde resmi bilgilere nazaran 50 binden fazla insan hayatını kaybetti.

7.8 büyüklüğündeki birinci zelzelenin akabinde 13.14’te merkez üssü Elbistan olan yeni bir sarsıntı meydana geldi. BBC, bu ikinci sarsıntı için ihtar aldıklarını söyleyen az sayıda da olsa kimi şahıslara ulaştı.

Sistem nasıl işliyor?

Google’ın Android Zelzele İkaz Sistemi, Türkiye’de Haziran 2021’de faaliyete geçti.

Sistem, dünyada çok sayıda ülkede çalışıyor. Şirket, zelzele ihtarlarını gönderebilme kapasitesini Android hizmetinin “temel” ögelerinden biri olarak tanımlıyor.

Uyarı sistemi, Android’in yaygın telefon ağından yararlanıyor. Akıllı telefonlar, sarsılmayı tespit edebilen küçük ivmeölçerlere sahip.

Birçok telefon birebir anda sarsılırsa Google, zelzelenin merkezini belirleyip ve sarsıntının şiddetini de kestirim edebiliyor.

Bir zelzelenin büyüklüğü Richter ölçeğine nazaran 4.5 yahut üzerindeyse, Android sistemi ikaz gönderebiliyor.

Berman sarsıntı ikazını, “Bu, muhtemelen telefonunuzda daha evvel hiç görmediğiniz bir ikazdır. İhtar, telefon ekranınızı ele geçirir,” diyerek anlatıyor.

Uyarı esnasında ekranda, “çök, korun ve tutun” formunda tabirler beliriyor ve beraberinde de yüksek bir alarm sesi duyuluyor.

BBC Google’ın ikaz sistemi Android tabanlı akıllı telefonlarda bu halde görünüyor. Zayıf sarsıntılarda soldaki üzere, şiddetli zelzelelerde ise sağdaki üzere ikazlar ekranda beliriyor.

Ayrıca telefonunuz “rahatsız etme” modunda ise bile sistem otomatik olarak komutları geçersiz kılıyor.

Berman da buna atıfta bulunarak, “Telefonunuz ne durumda olursa olsun, bu uyarıyı alabilmeniz gerekiyor,” diyor.

Google, sisteminin 6 Şubat’ta milyonlarca beşere muvaffakiyetle ikaz gönderdiğini argüman ediyor.

Berman, insanların Google’dan alacakları ikazın sarsıntı merkezüssünden ne kadar uzakta olduklarına bağlı olduğunu söylüyor. İnternet üzerinden iletilen bir ileti, sarsıntı dalgalarından çok daha süratli dolaşabiliyor.

Bazı durumlarda bu müddetin bir saniye ya da daha kısa, bazen 20-30, bazen de 50-60 saniyede olabileceğini aktarıyor.

BBC’nin konuştuğu beşerler, zelzeleden saatler, günler ve haftalar sonra dahi sistemden kendilerine gelen rastgele bir ikaz olmadığını söyledi.

Bu nedenle BBC takımı ihtarın ulaştığı insanları bulmaya çalıştı.

Ekiplerimiz sarsıntıdan etkilenen bölgelerden Adana, İskenderun ve Osmaniye’ye gitti ve Android telefonları olan yüzlerce beşerle konuştu.

BBC grubu, İkinci zelzeleden evvel ihtar alan birkaç şahsa ulaşsa da gece meydana gelen ve en yıkıcı olan zelzele öncesinde ikaz aldığını söyleyen hiç kimseye ulaşamadı.

İskenderun’da, yıkılan hastanede babaannesini kaybeden Alican, geçmişte bir ihtar aldığını fakat bu sarsıntıda rastgele bir ihtar almadığını söylüyor.

Deprem bölgesinde tespit ettkilerimizi Google yöneticilerinden Berman’a sorduk.

Google yöneticisi, “Çok şiddetli ve yıkıcı birinci sarsıntı sırasında ihtar sistemi kullanıcılar dikkatlerini farklı şeylere yönelttikleri için art planda kalmış olabilir. Bence bu en mümkün açıklama üzere görünüyor” diyor.

Ama BBC’nin konuştuğu beşerler, kendilerine rastgele bir ihtar almadıklarında ısrar ediyorlar.

Çadırda yaşayan 25 yaşındaki Funda, aile fertlerini kaybettiğini anlatırken, “Yakınlarımızı toprağa verdik. Eniştem ve yeğenim birbirlerine sarılı halde gömüldüler,” diyor.

BBC Funda zelzelede ailesinden 25 kişiyi kaybetti

Android tabanlı bir telefonu olan Funda, kesinlikle bir ikaz almadığını lisana getiriyor.

Sosyal medyadaki sessizlik

Google’ın sisteminin etkin olduğu öteki ülkelerde, insanların zelzele sonrasında ikaz aldıklarını toplumsal medyada paylaşmları hayli yaygın bir durum.

Berman, bu hususta az sayıda geri bildirim kaynaklarından birisinin de toplumsal medyadaki müşahedeleri olduğunu tabir ediyor.

Ancak Türkiye’deki birinci zelzeleden sonra toplumsal medya alışkın olunmadık bir halde sessizdi. Bunu Berman da kabul ediyor.

Google yetkilisi, “Bu olayın toplumsal medyada gereğince yankılanmamasının nedenlerine dair güçlü bir açıklamam yok” diyor.

BBC, şirketten insanların bildirim aldıklarını gösteren bir bilgi olup olmadığını sordu.

Google’ın bize sunduğu tek ispat dokümanı, şirketin o gün ihtar hakkında konuşan 13 toplumsal medya gönderisinin yer aldığı bir PDF evrakı oldu.

Bu gönderilerin sahipleriyle bağlantıya geçtik.

Bu şahıslardan biri, Adana’da ihtar aldığını belirten Rıdvan Güntürk’tü. Lakin BBC’ye konuşan Güntürk bunun ikinci sarsıntı için olduğunu, birinci zelzele için bir ikaz almadığını söyledi.

BBC Rıdvan Güntürk, ikinci zelzele için bir ihtar aldığını söylüyor

Sosyal medya gönderilerinin sırf bir tanesi birinci sarsıntıyla ilgili bir uyarıyı ayrıntılı bir halde açıkladı. BBC, bu gönderiyi yapan şahısla konuştu.

İsmini paylaşmayan toplumsal medya kullanıcısı, bir ihtar aldığını düşündüğünü lakin olayın vahameti nedeniyle bundan emin olamadığını söyledi.

Google, ayrıyeten kullanıcı anketlerinden sistemin işe yaradığını gösteren geri bildirimler aldığını söyledi. Lakin bu bilgileri paylaşmayı reddetti.

BBC’ye konuşan Prof. Tobin, Google’ın sisteminin nispeten yeni olduğunu ve kullanışlı olabileceğini, fakat şirketin şeffaf olmasının da kıymetli olduğunu söyledi.

Prof. Tobin, “Eğer temel insan hayatı yahut kamu güvenliği ile ilgili bir bilgiyi paylaşıyorsanız, bu sistemin nasıl çalıştığı ve ne kadar uygun çalıştığı konusunda şeffaf olma sorumluluğunuz vardır,” diyor ve kelamlarına şöyle devam ediyor:

“‘Şurada burada bildirimler göründü’ formundaki bir anekdottan bahsetmiyoruz. Bunlar yaygın ihtar sistemleri olarak tasarlandı. Bütün sorun de bu.”

Deprem uzmanı Prof. Şükrü Ersoy da BBC’ye verdiği mülakatta eşinin zelzele bölgesinde olduğunu ve Android telefonu kullandığını fakat buna karşın rastgele bir ikaz almadığını belirtti.

Uyarı alan birine de rastlamadığını belirten Ersoy şöyle devam ediyor:

“Google’ın sistemi şayet ki çalışmış olsaydı, tahminen de çok yararlı olabilirdi.

“Ancak bu sistem, böylesi kıymetli bir sarsıntıda işe yaramadı. Bu da şu soruyu akla getiriyor: Şayet bu yararlı bir sistemse, neden bu kadar büyük bir sarsıntıda, son 100 yılın en büyük sarsıntılarından birinde, faydalanamadık?”

Google, röportajdan sonra BBC’ye yaptığı açıklamada, “Yıkıcı bir zelzele sırasında, kullanıcıların bir uyarıyı alıp almayacağını, fark edip etmeyeceğini yahut ihtara reaksiyon verip vermeyeceğini etkileyebilecek bir sürü faktör var. Bunlar ortasında zelzelenin özellikleri ve internet ilişkisinin olup olmadığı da yer alır” dedi.

Google ihtar sistemi 6 Şubat zelzelesinde insanları uyarmakta başarısız oldu yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Depremin tesirli olduğu 3 büyük kenti gezen çalışanlar, sistemin devreye girmediğini bildirdi.

Google yetkililerinin, Kahramanmaraş’ta yaşanan birinci büyük sarsıntı öncesi milyonlarca kullanıcının telefonuna bildirim gönderildiğini söz etmesine rağmen BBC yetkilileri, araştırmaları sonucu alarm alan rastgele bir şahısla karşılaşmadıklarını belirtti.

ABD’li sismolog Prof. Harold Tobin, Google’ın erken ikaz sistemi hizmeti sunma kelamı vererek beklentileri artırdığını söyledi.

“GOOGLE’IN SORUMLULUĞU VAR”

Tobin, “Google’ın insan hayatıyla direkt bağlı bu mevzuyu takip etme sorumluluğu var” sözünü kullandı.

Öte yandan, Google Alerts yetkililerinden Micah Berman ise zelzele bildirim sisteminin çalıştığı konusunda ısrarcı oldu.

Berman, BBC’ye, “Sistemin çalıştığından ve alarm gönderdiğinden eminiz” dedi.

GOOGLE ALERTS NASIL ÇALIŞIYOR?

Google Alerts’in sarsıntı bildirim sistemi 2021’den bu yana Türkiye’de faaliyet gösteriyor.

Sistem, Android telefonların geniş ağı sayesinde çalışıyor. Akıllı telefonlar, küçük sarsıntıları algılayabilen ivmeölçerler barındırıyor.

Google Alerts, ivmeölçerler zelzele anında birçok telefonda harekete geçtiğinde sarsıntının merkez üssünü ve büyüklüğünü iddia edebiliyor.

Sistem, 4,5 ve üstü büyüklükteki bir sarsıntısı tespit etmesi halinde Android telefonlara harekete geçme uyarısı gönderiyor.

BBC araştırması: ‘Google’ın ihtar sistemi Kahramanmaraş zelzelesinde çalışmadı’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

BBC’nin önde gelen programlarından Newsnight, Google’ın zelzele ihtar sisteminin 6 Şubat sarsıntılarında kullanıcılara bildirim göndermekte başarısız olduğunu ortaya çıkardı.

Google, ikaz sistemiyle sarsıntılardan bir dakika öncesine kadar Android tabanlı telefonlar üzerinden kullanıcılara bildirim gönderebilecek teknolojiye sahip olduğunu söylüyor.

Şirket, ihtarın 6 Şubat gece 04.17’de meydana gelen zelzele felaketinden evvel milyonlarca bireye gönderildiğini öne sürüyor.

Ancak BBC, zelzeleden etkilenen üç bölgede yaptığı araştırmaları sırasında bu uyarıyı almış rastgele bir bireye ulaşamadı.

Sistem, Android telefonlarda çalışıyor. Yani iPhone olmayan çabucak hemen her telefonda kullanılabiliyor. Android telefonlar iPhone’a kıyasla çoklukla daha ucuz. Teknoloji piyasası uzmanları bu nedenle Türkiye’deki telefonların yaklaşık yüzde 80’i de Android tabanlı telefonlardan oluştuğunu söylüyor.

Pasifik Kuzeybatı Sismik Ağı’nın yöneticisi Prof. Harold Tobin, “Eğer bu Google’ın bir vaadiyse, bu vaat örtülü bile olsa sarsıntılar öncesinde erken ikaz sistemi hizmeti sunmayı vadediyorsa, o vakit beklentiler yükselir” diyor ve şöyle devam ediyor:

“Böylesi hayat memat sıkıntısında vaatlerinin ardında durmak üzere sorumlulukları var.”

BBC’nin sorularını yanıtlayan Google’ın bu sistemden sorumlu yöneticilerinden Micah Berman sistemin çalıştığı konusunda ısrar ederken, “Bu sistemin devreye girdiğine ve ikazlar gönderdiğine eminiz,” dedi.

Ama şirket, bu ihtarların yaygın bir formda insanlara ulaştığına ait rastgele bir ispat sunmadı.

10 milyondan fazla insanı etkileyen sarsıntılarda resmi bilgilere nazaran 50 binden fazla insan hayatını kaybetti.

7.8 büyüklüğündeki birinci sarsıntının akabinde 13.14’te merkez üssü Elbistan olan yeni bir zelzele meydana geldi. BBC, bu ikinci sarsıntı için ihtar aldıklarını söyleyen az sayıda da olsa kimi şahıslara ulaştı.

Sistem nasıl işliyor?

Google’ın Android Sarsıntı İkaz Sistemi, Türkiye’de Haziran 2021’de faaliyete geçti.

Sistem, dünyada çok sayıda ülkede çalışıyor. Şirket, zelzele ikazlarını gönderebilme kapasitesini Android hizmetinin “temel” ögelerinden biri olarak tanımlıyor.

Uyarı sistemi, Android’in yaygın telefon ağından yararlanıyor. Akıllı telefonlar, sarsılmayı tespit edebilen küçük ivmeölçerlere sahip.

Birçok telefon tıpkı anda sarsılırsa Google, zelzelenin merkezini belirleyip ve sarsıntının şiddetini de iddia edebiliyor.

Bir zelzelenin büyüklüğü Richter ölçeğine nazaran 4.5 yahut üzerindeyse, Android sistemi ihtar gönderebiliyor.

Berman sarsıntı ikazını, “Bu, muhtemelen telefonunuzda daha evvel hiç görmediğiniz bir ihtardır. İkaz, telefon ekranınızı ele geçirir,” diyerek anlatıyor.

Uyarı esnasında ekranda, “çök, korun ve tutun” formunda tabirler beliriyor ve beraberinde de yüksek bir alarm sesi duyuluyor.

BBC Google’ın ikaz sistemi Android tabanlı akıllı telefonlarda bu formda görünüyor. Zayıf zelzelelerde soldaki üzere, şiddetli sarsıntılarda ise sağdaki üzere ihtarlar ekranda beliriyor.

Ayrıca telefonunuz “rahatsız etme” modunda ise bile sistem otomatik olarak komutları geçersiz kılıyor.

Berman da buna atıfta bulunarak, “Telefonunuz ne durumda olursa olsun, bu uyarıyı alabilmeniz gerekiyor,” diyor.

Google, sisteminin 6 Şubat’ta milyonlarca beşere muvaffakiyetle ihtar gönderdiğini sav ediyor.

Berman, insanların Google’dan alacakları ikazın zelzele merkezüssünden ne kadar uzakta olduklarına bağlı olduğunu söylüyor. İnternet üzerinden iletilen bir ileti, zelzele dalgalarından çok daha süratli dolaşabiliyor.

Bazı durumlarda bu müddetin bir saniye ya da daha kısa, bazen 20-30, bazen de 50-60 saniyede olabileceğini aktarıyor.

BBC’nin konuştuğu beşerler, zelzeleden saatler, günler ve haftalar sonra dahi sistemden kendilerine gelen rastgele bir ihtar olmadığını söyledi.

Bu nedenle BBC takımı ikazın ulaştığı insanları bulmaya çalıştı.

Ekiplerimiz sarsıntıdan etkilenen bölgelerden Adana, İskenderun ve Osmaniye’ye gitti ve Android telefonları olan yüzlerce beşerle konuştu.

BBC grubu, İkinci sarsıntıdan evvel ikaz alan birkaç bireye ulaşsa da gece meydana gelen ve en yıkıcı olan sarsıntı öncesinde ihtar aldığını söyleyen hiç kimseye ulaşamadı.

İskenderun’da, yıkılan hastanede babaannesini kaybeden Alican, geçmişte bir ihtar aldığını lakin bu sarsıntıda rastgele bir ikaz almadığını söylüyor.

Deprem bölgesinde tespit ettkilerimizi Google yöneticilerinden Berman’a sorduk.

Google yöneticisi, “Çok şiddetli ve yıkıcı birinci zelzele sırasında ikaz sistemi kullanıcılar dikkatlerini değişik şeylere yönelttikleri için art planda kalmış olabilir. Bence bu en beklenen açıklama üzere görünüyor” diyor.

Ama BBC’nin konuştuğu beşerler, kendilerine rastgele bir ihtar almadıklarında ısrar ediyorlar.

Çadırda yaşayan 25 yaşındaki Funda, aile fertlerini kaybettiğini anlatırken, “Yakınlarımızı toprağa verdik. Eniştem ve yeğenim birbirlerine sarılı halde gömüldüler,” diyor.

BBC Funda zelzelede ailesinden 25 kişiyi kaybetti

Android tabanlı bir telefonu olan Funda, asla bir ikaz almadığını lisana getiriyor.

Sosyal medyadaki sessizlik

Google’ın sisteminin faal olduğu başka ülkelerde, insanların sarsıntı sonrasında ihtar aldıklarını toplumsal medyada paylaşmları hayli yaygın bir durum.

Berman, bu bahiste az sayıda geri bildirim kaynaklarından birisinin de toplumsal medyadaki müşahedeleri olduğunu tabir ediyor.

Ancak Türkiye’deki birinci sarsıntıdan sonra toplumsal medya alışkın olunmadık bir biçimde sessizdi. Bunu Berman da kabul ediyor.

Google yetkilisi, “Bu olayın toplumsal medyada gereğince yankılanmamasının nedenlerine dair güçlü bir açıklamam yok” diyor.

BBC, şirketten insanların bildirim aldıklarını gösteren bir bilgi olup olmadığını sordu.

Google’ın bize sunduğu tek ispat dokümanı, şirketin o gün ikaz hakkında konuşan 13 toplumsal medya gönderisinin yer aldığı bir PDF evrakı oldu.

Bu gönderilerin sahipleriyle bağlantıya geçtik.

Bu bireylerden biri, Adana’da ihtar aldığını belirten Rıdvan Güntürk’tü. Fakat BBC’ye konuşan Güntürk bunun ikinci zelzele için olduğunu, birinci zelzele için bir ikaz almadığını söyledi.

BBC Rıdvan Güntürk, ikinci sarsıntı için bir ihtar aldığını söylüyor

Sosyal medya gönderilerinin sırf bir tanesi birinci sarsıntıyla ilgili bir uyarıyı ayrıntılı bir halde açıkladı. BBC, bu gönderiyi yapan bireyle konuştu.

İsmini paylaşmayan toplumsal medya kullanıcısı, bir ihtar aldığını düşündüğünü lakin olayın vahameti nedeniyle bundan emin olamadığını söyledi.

Google, ayrıyeten kullanıcı anketlerinden sistemin işe yaradığını gösteren geri bildirimler aldığını söyledi. Fakat bu bilgileri paylaşmayı reddetti.

BBC’ye konuşan Prof. Tobin, Google’ın sisteminin nispeten yeni olduğunu ve kullanışlı olabileceğini, fakat şirketin şeffaf olmasının da değerli olduğunu söyledi.

Prof. Tobin, “Eğer temel insan ömrü yahut kamu güvenliği ile ilgili bir bilgiyi paylaşıyorsanız, bu sistemin nasıl çalıştığı ve ne kadar âlâ çalıştığı konusunda şeffaf olma sorumluluğunuz vardır,” diyor ve kelamlarına şöyle devam ediyor:

“‘Şurada burada bildirimler göründü’ formundaki bir anekdottan bahsetmiyoruz. Bunlar yaygın ihtar sistemleri olarak tasarlandı. Bütün sorun de bu.”

Deprem uzmanı Prof. Şükrü Ersoy da BBC’ye verdiği mülakatta eşinin sarsıntı bölgesinde olduğunu ve Android telefonu kullandığını fakat buna karşın rastgele bir ihtar almadığını belirtti.

Uyarı alan birine de rastlamadığını belirten Ersoy şöyle devam ediyor:

“Google’ın sistemi şayet ki çalışmış olsaydı, tahminen de çok yararlı olabilirdi.

“Ancak bu sistem, böylesi değerli bir sarsıntıda işe yaramadı. Bu da şu soruyu akla getiriyor: Şayet bu yararlı bir sistemse, neden bu kadar büyük bir sarsıntıda, son 100 yılın en büyük sarsıntılarından birinde, faydalanamadık?”

Google, röportajdan sonra BBC’ye yaptığı açıklamada, “Yıkıcı bir zelzele sırasında, kullanıcıların bir uyarıyı alıp almayacağını, fark edip etmeyeceğini yahut ihtara reaksiyon verip vermeyeceğini etkileyebilecek bir sürü faktör var. Bunlar ortasında zelzelenin özellikleri ve internet irtibatının olup olmadığı da yer alır” dedi.

Google ikaz sistemi 6 Şubat sarsıntısında insanları uyarmakta başarısız oldu yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.