“ÖZELLİKLE KÜÇÜK BEBEKLER SUSUZ KALMAYA YATKINDIRLAR”

Yaz aylarında bilhassa yeni doğan bebeklerde dikkatli olunması gerektiğinin altını çizen İlbay, ’’Bebeklerde ishal ve kusma durumunda kıymetli olan şey sıvı istikrarının sağlanmasıdır. Bilhassa küçük bebekler susuz kalmaya yatkındırlar. Bu nedenle dikkatli olmak gerekir. Çocukların gözyaşı varlığının olup olmadığı, ağızlarının ıslak olup olmadığı ve idrar çıkışlarının takip edilmesi gerekir. Bunlarda azalma, ağzında kuruma, idrar yapmadığının fark edilmesi ya da kusma yahut isteksizlik nedeniyle beslenemeyen çocukların ailelerinin hastaneye başvurmaları gerekir. Bilhassa ishalde kan görüldüğünde, dirençli ateş eşlik ettiğinde ya da şiddetli karın ağrısı olduğunda kesinlikle hastaneye başvurulmalıdır. Kusan çocukları beslerken az ölçüde besinle sık sık beslenmeye çalışılmalıdır. Yağlı ve şekerli besinler ishal, kusma devrinde uygun besinler değildir. Daha çok yoğurt, haşlanmış patates, muz, elma, şeftali ve havuç üzere lifli besinlerle beslemek daha uygun olur” diye konuştu.

“EMZİK VE BİBERONLARIN DEZENFEKTE EDİLMESI ÇOK ÖNEMLİ”

İlbay, yeni doğan bebeklerde emzik ve biberon kullanımında paklık ve hijyenin çok kıymetli olduğunu tabir ederek, kelamlarına şöyle devam etti:
“Yaz aylarında bunların da sık sık değiştirilmesi ya da kaynamış suda bekletilerek dezenfekte edilmesi çok kıymetlidir. Bu cins eserlerin sterilizasyonu için özel aygıtlar da bulmak mümkündür. Temin edilirse bunlar da kullanılabilir. İshal ve kusma durumunda çocuklarda, yeni doğanlarda bilhassa sıvısız kalma, halsizlik, düşkünlük ve ağır enfeksiyon ihtimali yüksektir. Bu nedenle yeni doğanlarda rastgele bir enfeksiyon hastalığı durumunda en yakın sıhhat kuruluşuna başvurmak uygun olacaktır. Olağanda anne sütü bebeklerin tüm muhtaçlıklarını karşılar. Anne sütü kâfi ise ishal, kusma olduğu periyotta de emzirme sıklığı artırılarak, mama alan bebeklerde de beslenme sıklığı artırılarak gereksinim karşılanabilir.’’

Dr. İlbay’dan yaz enfeksiyonları uyarısı: ‘Çocuklarda gözyaşı varlığı, ağızlarının ıslaklığı ve idrar çıkışları takip edilmeli’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“ÖZELLİKLE KÜÇÜK BEBEKLER SUSUZ KALMAYA YATKINDIRLAR”

Yaz aylarında bilhassa yeni doğan bebeklerde dikkatli olunması gerektiğinin altını çizen İlbay, ’’Bebeklerde ishal ve kusma durumunda değerli olan şey sıvı istikrarının sağlanmasıdır. Bilhassa küçük bebekler susuz kalmaya yatkındırlar. Bu nedenle dikkatli olmak gerekir. Çocukların gözyaşı varlığının olup olmadığı, ağızlarının ıslak olup olmadığı ve idrar çıkışlarının takip edilmesi gerekir. Bunlarda azalma, ağzında kuruma, idrar yapmadığının fark edilmesi ya da kusma yahut isteksizlik nedeniyle beslenemeyen çocukların ailelerinin hastaneye başvurmaları gerekir. Bilhassa ishalde kan görüldüğünde, dirençli ateş eşlik ettiğinde ya da şiddetli karın ağrısı olduğunda kesinlikle hastaneye başvurulmalıdır. Kusan çocukları beslerken az ölçüde besinle sık sık beslenmeye çalışılmalıdır. Yağlı ve şekerli besinler ishal, kusma periyodunda uygun besinler değildir. Daha çok yoğurt, haşlanmış patates, muz, elma, şeftali ve havuç üzere lifli besinlerle beslemek daha uygun olur” diye konuştu.

“EMZİK VE BİBERONLARIN DEZENFEKTE EDİLMESI ÇOK ÖNEMLİ”

İlbay, yeni doğan bebeklerde emzik ve biberon kullanımında paklık ve hijyenin çok değerli olduğunu söz ederek, kelamlarına şöyle devam etti:
“Yaz aylarında bunların da sık sık değiştirilmesi ya da kaynamış suda bekletilerek dezenfekte edilmesi çok değerlidir. Bu cins eserlerin sterilizasyonu için özel aygıtlar da bulmak mümkündür. Temin edilirse bunlar da kullanılabilir. İshal ve kusma durumunda çocuklarda, yeni doğanlarda bilhassa sıvısız kalma, halsizlik, düşkünlük ve ağır enfeksiyon ihtimali yüksektir. Bu nedenle yeni doğanlarda rastgele bir enfeksiyon hastalığı durumunda en yakın sıhhat kuruluşuna başvurmak uygun olacaktır. Olağanda anne sütü bebeklerin tüm gereksinimlerini karşılar. Anne sütü kâfi ise ishal, kusma olduğu periyotta de emzirme sıklığı artırılarak, mama alan bebeklerde de beslenme sıklığı artırılarak muhtaçlık karşılanabilir.’’

Dr. İlbay’dan yaz enfeksiyonları uyarısı: ‘Çocuklarda gözyaşı varlığı, ağızlarının ıslaklığı ve idrar çıkışları takip edilmeli’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

‘İLK YILLAR VE SONRAKİ YILLAR FARK EDEBİLİYOR’

Populer Science Türkçe’ye nazaran bilim insanları, genelde erkek bebeklerin birinci yıllarında kız bebeklerden daha fazla “konuştuklarını” keşfetti. Yeni çalışma tıpkı araştırma ekibinin çok daha ufak boyutlu öbür bir çalışmasında ulaştığı evvelki bulguları doğrulasa da, bilim insanları keşfettikleri karşısında şaşkınlıklarını gizlemediler. Bu durumun sebebi, yaygın ve uzun vakittir süren bir inanışa dayanıyor: Bayanların lisan konusunda erkeklere nazaran istikrarlı bir avantaja sahip olduğu düşünülüyor. Araştırmacılar ayrıyeten bulguların, lisanın evrimsel temelleriyle alakalı farklı fikirler de verdiğini söylüyorlar.

Tennessee’de yer alan Memphis Üniversitesinde çalışan D. Kimbrough Oller, “Kadınların genel olarak lisan konusunda erkeklere nazaran ufak ama fark edilebilir bir avantaja sahip olduğu düşünülüyor” diyor. “Fakat erkeklerin birinci yıllarında kızlardan daha fazla konuşma gibisi ses çıkardığı kanıtlandı.”

Ancak erkek bebeklerin lisan gelişiminde göze çarpan bu erken avantaj devam etmiyor. “Erkeklerin birinci yılda daha fazla ses çıkardığı gösterilse de, kızlar ikinci yılın sonunda onları yakalayıp geçiyor” diyor Oller.

Oller ve meslektaşlarının başlangıçta hiç cinsiyet farklılıklarına bakma niyeti yokmuş. Asıl ilgilendikleri şey, lisanın bebeklik periyodundaki kökenleriymiş. İddia yürütecek olsalardı, kız bebeklerin erkeklerden daha fazla ses çıkardığını düşünürlerdi. Ama 2020 yılında Current Biology bülteninde yayımlanan evvelki bir makalede birebir sonuca ulaşmışlar.

Yeni çalışmada ise birebir örüntüyü çok daha geniş bir çalışmadan çıkarıp çıkaramayacaklarını görmek istemişler. Oller, kelam konusu örneklem boyutunun “devasa” olduğunu ve 5.899 bebeğin çabucak hemen iPod boyutundaki bir aygıt ile tüm gün kaydedilen, 450.000 saatten uzun ses kaydını içerdiğini söylüyor. Bu kayıtlar, birinci iki yaşı kapsayan periyotta bebeklerin ve yetişkinlerin çıkardığı sesleri otomatik biçimde saymak üzere tahlil edilmiş.

“Bildiğimiz kadarıyla bu çalışma, lisan gelişimi üzerinde şimdiye kadar yürütülen tüm çalışmalar ortasında en yüksek örneklem boyutuna sahip” diyor Oller.

Genel olarak bilgiler, erkek bebeklerin kız bebeklere kıyasla birinci yıl yüzde 10 daha fazla ses çıkardığını gösteriyor. İkinci yılda ise fark taraf değiştiriyor ve kız bebekler erkek bebeklerden yaklaşık yüzde 7 daha fazla ses çıkarıyorlar. Bu farklılıklar, her iki yılda da bebeklere bakan yetişkinlerin konuştuğu söz sayıları erkeklere kıyasla kız bebeklerde daha fazla olsa bile gözlenmiş.

Araştırmacılar, erkek bebeklerin birinci başlarda daha fazla ses çıkarmasının genel olarak daha aktif olmalarından kaynaklanabileceğini söylüyor. Ancak erkek bebeklerin çıkardığı seslerdeki artışın 16 ayda kaybolduğu ve fizikî faaliyet düzeylerindeki fazlalığın birebir kaldığı göz önüne alındığında, bilgiler bu hipotezi desteklemiyor üzere duruyor. Buna karşın bulgular, bebeklerin yeterli durumda olduklarını tabir etmek ve hayatta kalma olasılıklarını artırmak için birinci vakitlerde bu kadar fazla ses çıkardıklarına yönelik evrimsel bir kuramla uyuşuyor Oller’a nazaran.

O halde erkek bebekler neden birinci yılda kız bebeklerden daha çok çıkarıyor da sonrasında durum değişiyor? “Bu durumun, erkeklerin kızlara kıyasla birinci yılda ölmeye karşı daha savunmasız olmalarından kaynaklanabileceğini düşünüyoruz” diyor Oller. ““Erkeklerdeki vefat hadiselerinin birçoğunun birinci yılda gerçekleştiği düşünüldüğünde, erkekler hayatta kalma açısından ahenk gücünü gösteren vokal sinyaller üretmede bilhassa yüksek bir seçilim baskısı altında olabilir.” İkinci yıla gelindiğinde vefat oranları her iki cinsiyette de çarpıcı formda düştükçe, “Hem erkeklerde hem de kızlarda bu özel sinyalleri üretme baskısı daha düşük oluyor.”

Araştırmacılara nazaran bebeklere bakan bireylerin bebek seslerine nasıl reaksiyon verdiğini anlamak için daha fazla çalışma yürütülmesi gerekiyor.

“Bebeklere bakan bireylerin konuşma gibisi bu seslere fark edilir reaksiyonlar vereceğini; bu seslerin şahısların dikkatini çekip onları büyüleyeceğini düşünüyoruz” diyor Oller. “Bunlar bebeğin gönderdiği uygunluk sinyallerinin, gerçek şefkat hislerini ve bilhassa tesirli ses çıkaran bebeklerde bebeğin sıhhatine yatırım yapmaya dönük isteği harekete geçirdiğini gösteren işaretler. Bebek bakanların erkek ve kızların konuşma gibisi seslerine nasıl reaksiyon vereceğini merak ediyoruz. Ama bu bireylere hangisinin hangisi olduğunu söylemek gerekebilir zira biz bile cinsiyetin sırf sesten belirlenip belirlenemeyeceğini bilmiyoruz.”

Erkek bebekler birinci yıl kız bebeklerden daha fazla konuşuyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.