Çevre kirliliğinin ve küresel iklim değişikliğinin etkilerinin minimumda tutulması durumunda deniz seviyesinin yarım metre yükselmesinin beklendiğini açıklayan uzmanlar, çevre kirliliğinin baskılanmaması durumunda ise deniz suyu seviyesinin 5 metreye çıkabileceğini duyurdu.

Bilim insanları 2100 yılında deniz seviyesinin 5 metreye çıkması halinde 100 milyondan fazla binanın sular altında kalacağını ve birçok bölgenin de yaşanmaz hale geleceğini bildirdi.

Paris İklim Anlaşması’ndaki sınırlara uyulması durumunda bile deniz seviyesinin yüzyıl sonunda 0.9 metre yükselmesinin beklendiğini açıklayan Kanada’daki McGill Üniversitesi’nde görevli bilim insanları, deniz seviyesinin yavaşça yükseldiğini açıkladı.

Araştırmayı yürüten isimlerden Profesör Natalya Gomez, “Deniz seviyesi yavaşça yükseliyor fakat küresel ısınmanın durdurulamaz etkilerini hissetmeye devam edeceğiz. İnsanlar deniz seviyesinin santimetrenin onda biri kadar yükseldiğini ya da bir metre yükseleceğini söyleyebiliyor. Fakat eğer fosil yakıtlar kullanmayı bırakmazsak çok yükselecek” dedi.

Yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini ve verileri bir araya getiren bilim insanları olası senaryoları masaya yatırdı.

Haritada, Türkiye’deki olası senaryolar da mercek altına alınabiliyor.

Deniz seviyesinin 5 metre yükselmesi durumunda Türkiye’nin kıyı şeritlerinin sular altında kalması beklenirken İzmir ve İstanbul’daki toprak kaybı önemli seviyeye ulaşıyor.

Haritalarda İzmir ve İstanbul’un sahil şeridinin sular altında kalmasının beklendiği görüldü.

Bilim insanlarından çarpıcı harita: Türkiye risk altında! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Prof. Dr. Alper Şener, Eris’in (EG.5.1) akabinde gündeme gelen Pirola varyantının, bilim etraflarında “süper varyant” olarak isimlendirilmeye başlandığını belirtti.

Aşıyla bedende oluşan antikorların, Pirola varyantını durduramayacağı istikametinde hipotezlerin olduğunu belirten Şener, “Pirola varyantının aşıdan kaçan bir varyant olma ihtimali ve öbür varyantlar içerisinde sivrilip baskın hale gelme ihtimali yüksek üzere görülüyor.” sözlerini kullandı.

“BELİRTİ VARSA TEST YAPTIRIN”

Pirola varyantının mevt ya da hasta yatış oranlarını artırdığına yönelik bir bilginin olmadığını lakin sürecin takibinin epey değerli olduğunu söz eden Şener, şöyle devam etti:

“Ülkemiz dahil olmak üzere birtakım ülkelerde, artık Covid-19 salgınıyla ilgili şikayetlerinde şahıslar çoğunlukla hastanelere gitmiyorlar, rastgele bir test yaptırmıyorlar. Pirola varyantında da semptomlar birebir. Vatandaşlarımız, ateş, eklem ağrısı, kas ağrısı, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, boğaz ağrısı, tat ve koku kaybı, ishal ve halsizlik, kas, eklem ağrısı üzere semptomlardan birkaç tanesi varsa, rastgele bir sıhhat kuruluşuna başvurup kesinlikle PCR testi yaptırmalı. Test müspetse, en azından kendileri açısından hastalığı geçirme vaktini belirlemeleri gerekiyor.”

“AŞILAMA İÇİN TEST ÖNEMLİ”

Gelecek devirde dünyada “varyantlara yönelik aşılamaların” ya da “aşı takvimlerinde değişikliklerin” gündeme gelmesini beklediklerini kaydeden Şener, şunları söyledi:

“Bu değişiklikler süreci içerisinde rastgele bir hasta için aşının gerekli olup olmadığını, hastanın son 6 ay içerisinde Kovid-19 enfeksiyonu geçirip geçirmediğine bakarak kıymetlendiriyoruz. Kişi şayet son 6 ay içerisinde Covid-19 enfeksiyonu geçirmişse, sonbahar ve kış periyodu için aşılanmalarına gerek yok. Şayet buna yönelik rastgele bir test yaptırmadıysa, gereksiz bir aşılamayla, ‘bağışıklığın tekrar tetiklenmesi’ dediğimiz bir durumla karşı karşıya kalması kelam konusu olabilir.”

Koronavirüs Bilim Heyeti Üyesi Şener’den korkutan ‘Pirola varyantı’ uyarısı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Prof. Dr. Alper Şener, Eris’in (EG.5.1) akabinde gündeme gelen Pirola varyantının, bilim etraflarında “süper varyant” olarak isimlendirilmeye başlandığını belirtti.

Aşıyla bedende oluşan antikorların, Pirola varyantını durduramayacağı tarafında hipotezlerin olduğunu belirten Şener, “Pirola varyantının aşıdan kaçan bir varyant olma ihtimali ve başka varyantlar içerisinde sivrilip baskın hale gelme ihtimali yüksek üzere görülüyor.” sözlerini kullandı.

“BELİRTİ VARSA TEST YAPTIRIN”

Pirola varyantının vefat ya da hasta yatış oranlarını artırdığına yönelik bir bilginin olmadığını lakin sürecin takibinin hayli kıymetli olduğunu söz eden Şener, şöyle devam etti:

“Ülkemiz dahil olmak üzere birtakım ülkelerde, artık Covid-19 salgınıyla ilgili şikayetlerinde bireyler çoğunlukla hastanelere gitmiyorlar, rastgele bir test yaptırmıyorlar. Pirola varyantında da semptomlar birebir. Vatandaşlarımız, ateş, eklem ağrısı, kas ağrısı, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, boğaz ağrısı, tat ve koku kaybı, ishal ve halsizlik, kas, eklem ağrısı üzere semptomlardan birkaç tanesi varsa, rastgele bir sıhhat kuruluşuna başvurup kesinlikle PCR testi yaptırmalı. Test olumluysa, en azından kendileri açısından hastalığı geçirme vaktini belirlemeleri gerekiyor.”

“AŞILAMA İÇİN TEST ÖNEMLİ”

Gelecek devirde dünyada “varyantlara yönelik aşılamaların” ya da “aşı takvimlerinde değişikliklerin” gündeme gelmesini beklediklerini kaydeden Şener, şunları söyledi:

“Bu değişiklikler süreci içerisinde rastgele bir hasta için aşının gerekli olup olmadığını, hastanın son 6 ay içerisinde Kovid-19 enfeksiyonu geçirip geçirmediğine bakarak kıymetlendiriyoruz. Kişi şayet son 6 ay içerisinde Covid-19 enfeksiyonu geçirmişse, sonbahar ve kış periyodu için aşılanmalarına gerek yok. Şayet buna yönelik rastgele bir test yaptırmadıysa, gereksiz bir aşılamayla, ‘bağışıklığın yine tetiklenmesi’ dediğimiz bir durumla karşı karşıya kalması kelam konusu olabilir.”

Koronavirüs Bilim Heyeti Üyesi Şener’den korkutan ‘Pirola varyantı’ uyarısı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bir atom çekirdeği, proton ve nötronlardan oluşan ve nükleon ismi verilen atom altı parçacıklardan oluşuyor.

Evren’de sayıca en sık bulunan dördüncü, kütlece en çok bulunan üçüncü element olan oksijene yönelik yayımlanan yeni çalışmada daha evvel hiç görmediğimiz iki oksijen izotopu bulundu. Bunlar sırasıyla 19 nötronlu oksijen-27 ve 20 nötronlu oksijen-28.

DAHA EVVELKİ BİLDİKLERİMİZLE ÇELİŞİYOR

Oksijen-28’in keşfi, son derece heyecan verici bir ilerlemeyi ve gelecekteki nükleer deneyler ve teorik araştırmalar için temel bir odak noktasını temsil ediyor.

Tokyo Teknoloji Enstitüsü’ndeki nükleer fizikçi Yosuke Kondo liderliğindeki grup Japonya’daki dünyanın önde gelen nükleer fizik ışın araştırma enstitüsü RIKEN’de araştırmayı gerçekleştirdiler.

Bulgular şaşırtan olsa da daha farklı ortam ve durumlarda deneylerin yapılması gerekiyor.

Eski bir teoriye nazaran stabil olması gereken oksijen izotopları süratle bozunuyor ve bu da araştırmacılara nazaran yeni bir şey.

Araştırma takımı birinci olarak, 9 proton ve 20 nötronlu bir flor izotopu olan florin-29’un da dahil edildiği daha hafif atomlar üretmek için berilyum gayesine kalsiyum-48 izotopu ışınlarını gönderdi. Sonrasında florin-29 ayrıldı ve oksijen-28’i oluşturmak hedefiyle protonu da parçalamak için sıvı hidrojen amacıyla çarpıştı.

Oksijen-28 için hem 8 hem de 20 sihirli sayılar olarak geçiyor. Bu durum da oksijen-28’in kararlı olması gerektiğini öne sürüyor, ancak değil.

Dolu ya da yarı dolu atomik orbitallere sahip atomlar en kararlı olanlar oluyor. Dolu atomik orbitallere sahip olan asil gazlar, tüm elementler ortasında en kararlı olandır. Atomlar kelam konusu olduğunda ise atomik orbitallerdeki elektronların sayısı kararlılığı tanımlar.

Fizikteki sihirli sayılar da tam bu noktada karşımıza çıkıyor dolu elektron kabuklarındaki toplam elektron sayısına karşılık gelen; 2,10, 18, 36, 54 ve 86 olarak sıralanıyor.

Nükleer fizikteki bir sayı, bir kabuğu büsbütün dolduracak nükleonların sayısıdır ve her yeni kabuk bir evvelkinden daha geniş bir güç boşluğuyla ayırılır. Her iki durumda da sihirli sayılar bulunan proton ve nötron kabuklarına sahip bir atom çekirdeği, azdır ve bilhassa kararlı hale gelmesi beklenir.

Mesala, soluduğumuz hava da dahil olmak üzere Dünya’da bulunan oksijenin birçok oksijen-16 olarak biliniyor.

Çalışmalara nazaran oksijen-28’in oksijen-16’dan sonraki ikili sihirli sayıya sahip oksijen izotopu olması gerekiyordu lakin bundan evvelki eforlar sonuçsuz kalmıştı. Burada kıymetli bir kıstas var o da bulgulara nazaran nötron kabuğunun dolmadığıdır.

Bu da sonuçta 20 sayısının nötronlar için sihirli bir sayı olup olmadığını tartışmaya açıyor.

Oksijen-28 için öteki oluşum metotları daha açıklayacı olabilir fakat bunun için daha uzun bir yol katetmek gerekiyor.

Araştırmanın sonuçları Nature’da yayımlandı.

Bilim insanları oksijenin daha evvel görülmeyen formunu gözlemledi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bir atom çekirdeği, proton ve nötronlardan oluşan ve nükleon ismi verilen atom altı parçacıklardan oluşuyor.

Evren’de sayıca en sık bulunan dördüncü, kütlece en çok bulunan üçüncü element olan oksijene yönelik yayımlanan yeni çalışmada daha evvel hiç görmediğimiz iki oksijen izotopu bulundu. Bunlar sırasıyla 19 nötronlu oksijen-27 ve 20 nötronlu oksijen-28.

DAHA EVVELKİ BİLDİKLERİMİZLE ÇELİŞİYOR

Oksijen-28’in keşfi, son derece heyecan verici bir ilerlemeyi ve gelecekteki nükleer deneyler ve teorik araştırmalar için temel bir odak noktasını temsil ediyor.

Tokyo Teknoloji Enstitüsü’ndeki nükleer fizikçi Yosuke Kondo liderliğindeki takım Japonya’daki dünyanın önde gelen nükleer fizik ışın araştırma enstitüsü RIKEN’de araştırmayı gerçekleştirdiler.

Bulgular şaşırtan olsa da daha farklı ortam ve durumlarda deneylerin yapılması gerekiyor.

Eski bir teoriye nazaran stabil olması gereken oksijen izotopları süratle bozunuyor ve bu da araştırmacılara nazaran yeni bir şey.

Araştırma grubu birinci olarak, 9 proton ve 20 nötronlu bir flor izotopu olan florin-29’un da dahil edildiği daha hafif atomlar üretmek için berilyum gayesine kalsiyum-48 izotopu ışınlarını gönderdi. Sonrasında florin-29 ayrıldı ve oksijen-28’i oluşturmak hedefiyle protonu da parçalamak için sıvı hidrojen maksadıyla çarpıştı.

Oksijen-28 için hem 8 hem de 20 sihirli sayılar olarak geçiyor. Bu durum da oksijen-28’in kararlı olması gerektiğini öne sürüyor, fakat değil.

Dolu ya da yarı dolu atomik orbitallere sahip atomlar en kararlı olanlar oluyor. Dolu atomik orbitallere sahip olan asil gazlar, tüm elementler ortasında en kararlı olandır. Atomlar kelam konusu olduğunda ise atomik orbitallerdeki elektronların sayısı kararlılığı tanımlar.

Fizikteki sihirli sayılar da tam bu noktada karşımıza çıkıyor dolu elektron kabuklarındaki toplam elektron sayısına karşılık gelen; 2,10, 18, 36, 54 ve 86 olarak sıralanıyor.

Nükleer fizikteki bir sayı, bir kabuğu büsbütün dolduracak nükleonların sayısıdır ve her yeni kabuk bir evvelkinden daha geniş bir güç boşluğuyla ayırılır. Her iki durumda da sihirli sayılar bulunan proton ve nötron kabuklarına sahip bir atom çekirdeği, azdır ve bilhassa kararlı hale gelmesi beklenir.

Mesala, soluduğumuz hava da dahil olmak üzere Dünya’da bulunan oksijenin birçok oksijen-16 olarak biliniyor.

Çalışmalara nazaran oksijen-28’in oksijen-16’dan sonraki ikili sihirli sayıya sahip oksijen izotopu olması gerekiyordu fakat bundan evvelki gayretler sonuçsuz kalmıştı. Burada değerli bir kıstas var o da bulgulara nazaran nötron kabuğunun dolmadığıdır.

Bu da sonuçta 20 sayısının nötronlar için sihirli bir sayı olup olmadığını tartışmaya açıyor.

Oksijen-28 için öteki oluşum teknikleri daha açıklayacı olabilir fakat bunun için daha uzun bir yol katetmek gerekiyor.

Araştırmanın sonuçları Nature’da yayımlandı.

Bilim insanları oksijenin daha evvel görülmeyen formunu gözlemledi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Sadece bir asır sonra bu sayı 600 milyon daha arttı.

Günümüzde ise gezegende yaklaşık 8 milyar insan var.

İNSANLAR OLARAK EKOLOJİK DENGEYİ BOZDUK

Yeni bir çalışmaya nazaran ekosfer için sürdürülemez olan bu tip bir büyüme, yüzyıl bitmeden evvel bir ‘nüfus ayarının’ gerçekleşme riskini de beraberinde getiriyor.

Populer Science Türkçe’nin aktardığı bu iddia, British Columbia Üniversitesinde çalışan William Rees’in yeni araştırmasında ortaya çıktı. Dünya’nın kaynaklarını sürdürülemez bir süratte tükettiğimizi aktaran Rees, beşerler olarak taşıdığımız doğal eğilimlerin bu “ileri ekolojik aşırılık” problemini çözmeyi zorlaştırdığını söylüyor.

Sonuç ise dünya nüfusunu ‘ayarlayan’ bir çeşit medeniyet çöküşü olabilir Rees’e nazaran. En berbat senaryoda bu durum, yüzyıl bitmeden evvel gerçekleşebilir.

Böyle bir olayda Rees, en varlıklı toplumların bile büsbütün savunmasız kalacağını düşünüyor.

Rees yayımlanan makalesinde şöyle yazıyor: “Homosapiens katlanarak çoğalmak, coğrafik olarak yayılmak ve mevcut tüm kaynakları tüketmek için evrimleşmiş.”

“İnsanlığın evrimsel geçmişinin büyük bir kısmında, bu türlü genişlemeci eğilimler olumsuz geri beslemeyle dengelenmiş. Lakin bilimsel ihtilal ve fosil yakıtların kullanımı, pek çok olumsuz geri besleme biçimini azalttı ve üssel büyüme potansiyelimizi sonuna kadar gerçekleştirmemizi sağladı.”

Rees gezegen üzerinde kurduğumuz hakimiyetin, hala doğal seçilimle yönetildiğimizi unutmamıza sebep olduğunu söylüyor. Dahası evrimsel geçmişimizde bize ziyadesiyle fayda sağlayan kısa vadeli düşünmeye yönelik doğal yatkınlığımız, bizi mümkün olduğu vakit alabildiğimiz kadar fazlasını almaya zorluyor.

Rees’e nazaran bu durum, mevcut dünya nüfusunun bir kısmının sorumlu olduğu, finansal güvenlik ve nüfus boyutları yükseldikçe artmaya ayarlanmış çok tüketimi ve etraf kirliliğini körüklüyor.

Değişen iklimin, gezegenin halihazırda üzerinde bulunan baskının ispatı olduğunu söyleyen Rees, bu durumun istikrar noktasını geçme sorununun yalnızca küçük bir kısmını oluşturduğunu söz ediyor.

Rees’in belirttiğine nazaran bol ölçüde fosil yakıt kullanmaya devam ettikçe, istikrar noktasını aşmanın başka belirtilerini de görmezden geliyoruz. Biyokütle tüketimimizden gezegensel besin döngülerinin bozulmasına kadar birbirine bağlı olan bu sorunların tümü, Dünya’nın altıncı büyük yok oluş olayına itici güç sağlıyor ve gezegenimizin gerekli ömür dayanak sistemlerinin kaotik biçimde yıkılması tehlikesini getiriyor.

Dahası; yenilenebilir güçlere geçmek üzere ileri sürdüğümüz tahliller, aslında katlanan nüfus büyümesi sorununu ele almıyor ve gerçekte kendisiyle el ele giden çok tüketime daha da çok katkı yapıyor.

ASIL TAHLİL TÜKETİM ALIŞKANLIKLARIMIZI DEĞİŞTİRMEK

Sorulması gereken soru (iklim değişimiyle çabadan besin üretiminin artırılmasına kadar her şeydeki) teknolojik gelişmelerin, tüketim alışkanlıklarımızın gezegene yüklediği ve giderek artan taleplerle başa çıkıp çıkamayacağı.

Çalışmada teknolojik gelişmeler tahlil sağlayamazsa besin kıtlığının, doğal ömür alanlarında dengelerin bozulmasının, savaşın ve hastalıkların nüfus sayısını etkilemeye başlayabileceği kestirim ediliyor.

“Dengeyi aşma konusundaki hiçbir büyük belirti başkalarından izole formda ele alınamazken, direkt dengeyi aşmayı hedeflemek tüm kıymetli belirtileri birebir anda hafifletecektir” diyor Rees.

Rees’in öne sürdüğü bir başka nokta (ki kendisi bunu yapan birinci kişi değil), içinde bulunduğumuz tehlikenin çok daha farkında olmamız ve gezegen ile olan alışveriş bağlantımızla daha düzgün bir istikrar kurmanın yollarını bulmaya çalışmamız gerektiği.

“Olası tüm uygun senaryolarda, bu bütün değişim süreci aslında milyonlarca (belki de milyarlarca?) insanın gereksiz yere acı çekmesini önleyecek biçimlerde yönetilebilir. Ama bu türlü bir şey, kendi badiresine kör olan bir dünyada gerçekleşemez” diye yazıyor Rees.

Araştırma World bülteninde yayımlandı.

Bilim İnsanları, büyük ‘nüfus ayarının’ geldiğini söylüyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Sadece bir asır sonra bu sayı 600 milyon daha arttı.

Günümüzde ise gezegende yaklaşık 8 milyar insan var.

İNSANLAR OLARAK EKOLOJİK DENGEYİ BOZDUK

Yeni bir çalışmaya nazaran ekosfer için sürdürülemez olan bu tip bir büyüme, yüzyıl bitmeden evvel bir ‘nüfus ayarının’ gerçekleşme riskini de beraberinde getiriyor.

Populer Science Türkçe’nin aktardığı bu kestirim, British Columbia Üniversitesinde çalışan William Rees’in yeni araştırmasında ortaya çıktı. Dünya’nın kaynaklarını sürdürülemez bir süratte tükettiğimizi aktaran Rees, beşerler olarak taşıdığımız doğal eğilimlerin bu “ileri ekolojik aşırılık” sıkıntısını çözmeyi zorlaştırdığını söylüyor.

Sonuç ise dünya nüfusunu ‘ayarlayan’ bir çeşit medeniyet çöküşü olabilir Rees’e nazaran. En berbat senaryoda bu durum, yüzyıl bitmeden evvel gerçekleşebilir.

Böyle bir olayda Rees, en güçlü toplumların bile büsbütün savunmasız kalacağını düşünüyor.

Rees yayımlanan makalesinde şöyle yazıyor: “Homosapiens katlanarak çoğalmak, coğrafik olarak yayılmak ve mevcut tüm kaynakları tüketmek için evrimleşmiş.”

“İnsanlığın evrimsel geçmişinin büyük bir kısmında, bu türlü genişlemeci eğilimler olumsuz geri beslemeyle dengelenmiş. Lakin bilimsel ihtilal ve fosil yakıtların kullanımı, pek çok olumsuz geri besleme biçimini azalttı ve üssel büyüme potansiyelimizi sonuna kadar gerçekleştirmemizi sağladı.”

Rees gezegen üzerinde kurduğumuz hakimiyetin, hala doğal seçilimle yönetildiğimizi unutmamıza sebep olduğunu söylüyor. Dahası evrimsel geçmişimizde bize ziyadesiyle fayda sağlayan kısa vadeli düşünmeye yönelik doğal yatkınlığımız, bizi mümkün olduğu vakit alabildiğimiz kadar fazlasını almaya zorluyor.

Rees’e nazaran bu durum, mevcut dünya nüfusunun bir kısmının sorumlu olduğu, finansal güvenlik ve nüfus boyutları yükseldikçe artmaya ayarlanmış çok tüketimi ve etraf kirliliğini körüklüyor.

Değişen iklimin, gezegenin halihazırda üzerinde bulunan baskının ispatı olduğunu söyleyen Rees, bu durumun istikrar noktasını geçme sorununun yalnızca küçük bir kısmını oluşturduğunu tabir ediyor.

Rees’in belirttiğine nazaran bol ölçüde fosil yakıt kullanmaya devam ettikçe, istikrar noktasını aşmanın öteki belirtilerini de görmezden geliyoruz. Biyokütle tüketimimizden gezegensel besin döngülerinin bozulmasına kadar birbirine bağlı olan bu sorunların tümü, Dünya’nın altıncı büyük yok oluş olayına itici güç sağlıyor ve gezegenimizin gerekli hayat takviye sistemlerinin kaotik biçimde yıkılması tehlikesini getiriyor.

Dahası; yenilenebilir güçlere geçmek üzere ileri sürdüğümüz tahliller, aslında katlanan nüfus büyümesi sorununu ele almıyor ve gerçekte kendisiyle el ele giden çok tüketime daha da çok katkı yapıyor.

ASIL TAHLİL TÜKETİM ALIŞKANLIKLARIMIZI DEĞİŞTİRMEK

Sorulması gereken soru (iklim değişimiyle gayretten besin üretiminin artırılmasına kadar her şeydeki) teknolojik gelişmelerin, tüketim alışkanlıklarımızın gezegene yüklediği ve giderek artan taleplerle başa çıkıp çıkamayacağı.

Çalışmada teknolojik gelişmeler tahlil sağlayamazsa besin kıtlığının, doğal hayat alanlarında dengelerin bozulmasının, savaşın ve hastalıkların nüfus sayısını etkilemeye başlayabileceği varsayım ediliyor.

“Dengeyi aşma konusundaki hiçbir büyük belirti başkalarından izole halde ele alınamazken, direkt dengeyi aşmayı hedeflemek tüm kıymetli belirtileri birebir anda hafifletecektir” diyor Rees.

Rees’in öne sürdüğü bir öteki nokta (ki kendisi bunu yapan birinci kişi değil), içinde bulunduğumuz tehlikenin çok daha farkında olmamız ve gezegen ile olan alışveriş ilgimizle daha yeterli bir istikrar kurmanın yollarını bulmaya çalışmamız gerektiği.

“Olası tüm yeterli senaryolarda, bu bütün değişim süreci aslında milyonlarca (belki de milyarlarca?) insanın gereksiz yere acı çekmesini önleyecek biçimlerde yönetilebilir. Lakin bu türlü bir şey, kendi badiresine kör olan bir dünyada gerçekleşemez” diye yazıyor Rees.

Araştırma World bülteninde yayımlandı.

Bilim İnsanları, büyük ‘nüfus ayarının’ geldiğini söylüyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Soğuk Savaş devrinden bu yana dünya, nükleer savaş tehlikesine en yakın durumdadır. Bu türlü topyekün bir nükleer savaşta hiçbir ülkenin savunması yok.

Türkiye, Rusya’nın birinci gayelerinden biridir. İncirlik’teki nükleer füzeleri havalanmadan vurabilmek ister. Ayrıyeten, ABD yahut Rusya İstanbul ve Çanakkale boğazlarını işlemez hale getirmek ister. Boğazlar 1. Dünya Savaşı’nın mukadderatını belirledi. Tekrar birebiri olacaktır.

Atom bombasının yapılış sürecini anlatan Oppenheimer, beyaz perdenin yolunu unutanların dahi yıllar sonra sinemaya gitmesini sağladı ve dünya ile birlikte Türkiye’nin de gündemine oturdu. Herkesin konuştuğu, yazıp çizdiği sinemanın tesiriyle biz de 1 Eylül Dünya Barış Günü’nden çabucak evvel atomun gücünün özgür bırakılmasıyla başlayan değişimi, bilimsel ihtilallerin insanlık üzerindeki tesirini ve bilim insanlarının rolünü Prof Dr Bekir Karaoğlu ile konuştuk.

• Filmi nasıl buldunuz?

Yönetmenin uğraşını takdir ettim. Bahis atom bombasının yapılışı ve Oppenheimer üzere çok taraflı ve karmaşık bir kişiliği anlatmak olunca, bunun 3 saate sığdırılması çok zordur. Direktör elinden geleni yapmış. Ama, doğrusal bir anlatım yerine sık sık geriye dönüşler kullandığı için seyircinin tam anlayabilmesini zorlaştırmış. 

‘OPPENHEIMER PİŞMANLIK DUYMADI’

Beğenmedim, zira kimi tarihî gerçekleri çarpıtıyor. Birkaçını sayayım. Sinemada Oppenheimer’ın bombanın Japonya’ya atılmasından sonra Los Alamos’taki kutlama sırasında ve Lider Truman’la görüşmesinde pişmanlık duyduğu gösteriliyor. Bu gerçek değil, Oppenheimer asla pişmanlık duymadı. 1960’ta Japonya’yı ziyaret ettiğinde gazeteciler sordu: “Hiroşima ve Nagazaki’yi ziyaret edecek misiniz?” Yanıtı: “Gezi planımızda orası yok”. 

‘YALAN PROPAGANDA’

• Siz Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) Nükleer Fizik alanında doktora yaptınız.  Atom bombasının yapıldığı Manhattan Projesi’nde yer alan bilim insanlarından dersler aldınız. O periyotlu ilgili neler anlattılar?

Los Alamos’ta nükleer bomba üretiminde çalışan üç hocam oldu: Bunlardan Weissskopf üstelik Los Alamos’un birinci belediye başkanlığını yaptı. Philip Morrison bomba atıldıktan sonra tahribatı ölçmek üzere Japonya’ya giden birinci gruptaydı. Başkası Harry Kendall. Bunların üçü de verdikleri konferanslarda yeri geldikçe Almanya’nın nükleer bomba yaptığı konusunda ikna edildiklerini, fakat bunun gerçek olmadığını anlayınca pişmanlık duyduklarını lisana getirmişlerdi.

‘HOLLYWOOD SEBEPSİZ SİNEMA YAPMAZ’

• Tam da Rusya’nın nükleer silah kullanımını gündeme getirdiği bir ortamda bu türlü bir sinemanın yapılmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bence Ukrayna savaşının sinemanın imaliyle bir alakası yok. Sebep daha derinde. Oppenheimer üzere pişmanlık duymamış bir adamı 70 sene sonra rehabilite etme gayreti neden? Hollywood hiçbir sineması sebepsiz yapmaz. Batı medeniyeti ve kültürünü yüceltme ve dünyaya örnek gösterme gayretini misyon edinmiştir, bunu periyodik olarak tekrar eder. Mesela sinemada bombanın Japonya’daki feci imgeleri yok. Neden? Zira onları gösterseydi, seyircilerin aklına Batı medeniyetinin dünyanın her yerine savaş ve yıkım götürdüğü, pek de o denli özenilecek bir medeniyet olmadığı fikri gelebilirdi. 

‘DÜNYAYI BAŞLARINA YIKARIM’ DÜŞÜNCESİ

• Atom bombasının yapılmasının daha büyük savaşların çıkmasına mahzur olduğu argümanı sizce hakikat mu?

Kısmen gerçek lakin eksik. Hakikat, zira artık 1. ve 2. Dünya Savaşları çapında global çatışmalar olmuyor, onun yerine vekalet savaşları var. Kore, Vietnam, Afganistan, İran-Irak, Pakistan-Hindistan vs. ve son olarak Rusya-Ukrayna savaşları… Ülkeler artık gerilerindeki nükleer güce güvenerek daha fütursuzca konvansiyonel savaş açabiliyorlar, “Bana bir şey olursa, Dünya’yı başlarına yıkarım,” diye düşünüyorlar.

• Nükleer silahların memleketler arası krizlerin çözülme biçimleri üzerinde ne üzere tesiri oldu?

Bence pek bir tesiri olmadı. Aklıma yalnızca Küba krizi geliyor. 1962’de Rusya Orta Amerika’daki Küba’ya nükleer başlıklı füzeler yerleştirmek istediğinde ABD ‘Yoldaki füze yüklü Rus gemileri falanca çizgiyi geçtiğinde vuracağım’ diye ültimatom vermişti. Ben o vakit ortaokuldaydım ve dünya bir hafta nefesini tuttu. Sonunda Rus gemileri yarı yoldan döndü ve karşılığında Türkiye’nin Karadeniz kıyılarındaki ABD füze rampaları kaldırıldı. Bugün dünyada üç emperyalist güç var: ABD, Rusya ve Çin. Bunların dünya hayrına ortak bir emel etrafında birleşme imkanı yok. Tahminen uzaydan bir tehdit gelirse bu mümkün olur. Bu yüzden bu dehşet istikrarı devam edecek. 

‘AKILDAN UZAK DENGE’

• Dünyadaki nükleer silah istikrarı için yorumunuz ne olur?

Akıl ve hakkaniyetten uzak bir istikrar var. Nükleer silahlara evvelce sahip olan 5 ülke ki bunlar tıpkı vakitte BM Güvenlik kurulu daimi üyeleri ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa. Bu beş ülke 1970’te bir ortaya gelip Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) diye bir şey imzaladılar. Yani “Bizim sahip olmamız çok olağan lakin bundan sonra sahip olmak isteyenlerle gayret edeceğiz” dediler. Daha sonra öbür kimi ülkeler “korsan” bir biçimde nükleer bombaya sahip oldular: Hindistan, Pakistan, Kuzey Kore, İsrail. Son ülkeye ABD. kendi eliyle art kapıdan verdi. Bu türlü bir nizamın kalıcı ve inançlı olması mümkün mü? Buna gülerler. Her ülke beka sorununu çözebileceği bir pozisyona gelmek ister. Hakikaten İran, kelamda nükleer güç için giriştiği projede, ürettiği saflaştırılmış uranyum ölçüsünü bomba yapacak düzeye getirmek üzeredir.

• Nükleer silahlanma yarışının global güvenlik için potansiyel tehditleri ve nükleer silahsızlanma mutabakatlarının bu tehditleri azaltmadaki rolleri nedir?

Şu anda Soğuk Savaş devrinden bu yana dünya, nükleer savaş tehlikesine en yakın durumdadır. Bilim adamlarının  internette görülebilen bir Kıyamet Duvar Saati var. Bu yıl 90 saniye kaldığını gösteriyor. Ukrayna savaşı sırasında Rusya, müttefiki Beyaz Rusya’ya taktik nükleer silahlar yerleştireceğini beyan etti. Ayrıyeten, ABD ve Rusya ortasında periyodik olarak uzatılan Stratejik Silahları Azaltma Antlaşması (START) sayesinde bu iki ülkenin nükleer başlık sayıları 20 binlerden 4-5 bine indirilebilmişti. Lakin, 2026’da sona erecek olan antlaşmanın uzatılacağına dair hiçbir çalışma yok, 2015’ten beri de pandemi yüzünden “yerinde teftiş” kuralı çalışmıyor. Bu aksiliklere ilaveten, yeni bir tehlike olarak siber taarruz ihtimali ortaya çıktı. Özet olarak, bu türlü topyekün bir nükleer savaşta hiçbir ülkenin savunması yok.

• ‘Dünya, nükleer savaş tehlikesine en yakın durumdadır’ diyorsunuz. Nükleer Kış teorisine de bakarak, bir nükleer savaşta olabilecek en makus senaryo nedir?

Şimdiye kadar nükleer savaş olmadı. Ayrıyeten, ülkeler nükleer savaş planlarını yayınlamazlar. Bu yüzden kesin bilgi olmadan yapılan vahim varsayımlar var. Bilhassa büyük kentlerin, yalnızca elektrik kesintisi sonucu yaşayacakları kaos, onları felç etmeye yetecektir.

Nükleer kış senaryosuna nazaran bomba infilakları ve çıkan yangınlar sonucu atmosfere yayılan toz ve is sonucunda güneş ışınları dünyaya ulaşamayacak ve yerkürenin soğumasına yol açacaktır. 20 yıl evvel tanınan olan bu görüş, ek deliller olmadığı için, günümüzde yalnızca bir teori olarak kalmıştır.

‘SAVAŞIN BAHTINI BOĞAZLAR BELİRLER’

• Türkiye’nin bir NATO ülkesi olarak mümkün bir nükleer savaşta yaşayacağı potansiyel riskler ne olur?

Türkiye, Rusya’nın birinci maksatlarından biridir. İncirlik üssündeki nükleer füzeleri havalanmadan vurabilmek ister. Ayrıyeten, ABD yahut Rusya büyük su yollarını (İstanbul ve Çanakkale boğazları) işlemez hale getirmek ister. Biliyorsunuz boğazlar 1. Dünya Savaşı’nın yazgısını belirledi. Tekrar birebiri olacaktır.

• Peki Türkiye’nin nükleer teknoloji alanındaki stratejisi ne olmalı?

Türkiye nükleer güç yatırımlarına devam etmeli. Tıp ve ziraattaki teknikleri takip edip uygulamalı. Ayrıyeten, İncirlik üssündeki 90 kadar nükleer başlığı bir yolunu bulup defetmeli. Bir vakitler biz nükleer güç derken televizyonlarda uzunluk gösteren kelamda çevreci nükleer zıtları artık piyasada yoklar. Bu çakma çevreciler Akkuyu santrali yerine, gidip İncirlik üssünde uzunluk göstersinler.

• Nükleer gücün barışçıl kullanımı ile nükleer silahların varlığı ortasında nasıl bir istikrar kurulmalı?

Barışçıl kullanım yüzde 100, silahlı kullanım yüzde 0. İnsanoğlunun bu kainatta varoluşunun bir manası olacaksa istikrar bu türlü olmalı. Kendi dünyalarını yaşanmaz hale getirip kendi eliyle yok olan bir medeniyet düşünülebilir mi?

• Nükleer teknolojinin siviller için olumlu tesirleri neler ve bu olumlu tesirler, potansiyel tehlikeleri gölgede bırakabilir mi?

İnsanlık faydasına o kadar hoş nükleer teknolojiler var ki bombadan bunları anlatmaya vakit kalmıyor. Burada yalnızca başlıklarını vereyim: Nükleer güç santrallerinde karbon salınmadan elektrik üretimi. Nükleer tıp: Kanser, kalp ve genetik hastalıkların teşhis ve tedavisi, aşı üretimi. Ziraat ve besin güvenliği: Hayvan hastalıkları teşhis ve tedavisi, hayvan ve tahılda böcek tehdidini tedbire. İçme suyu kaynaklarını muhafaza ve temizleme, yeraltı sularını keşfetme. Etraf ve okyanusların korunması. Geçen gün farklı bir uygulamaya rastladım. Afrika’da yalnızca boynuzu için kaçak avlanıp jenerasyonu tükenmekte olan gergedanları korumak için şöyle bir yol bulmuşlar: Gergedanların boynuzuna eser ölçüde radyoaktif izotop enjekte ediyorlarmış. Sonra da hudut kapılarına koydukları detektörlerle bunları Asya ve Amerika’ya kaçıranları yakalıyorlarmış.

• Bilimsel ihtilallerin insanlığa ziyan vermesinin önüne nasıl geçilir?

Geçilemez. Zira düzgünlük ve kötülük bilimsel keşfin özünde değil, kullananın başındadır. Bilim doğayı keşfetme uğraşıdır ve insanoğlu var epeyce bu uğraş olacaktır. Bilim adamı yaptığı keşiflerin nerede kullanılacağını düşünmez. Oppenheimer da böyleydi. Onun gözünde fisyon tepkisi ile çalışan bir bomba yapabilmek bilimsel açıdan mükemmel bir sorundu. Hepsi bu. Tarihçiler General Groves’un bu yüzden onu seçtiğinde hemfikirler. Bomba yapmayı en çok isteyen kişi Oppenheimer idi.

‘İNSANOĞLU YOK ETME GÜCÜNÜ AŞTI’

• İnsanoğlunun yok etme gücünün hududu var mıdır, bilimde ahlaki eşik nedir? 

İnsanoğlu şimdiden kendini yok etme gücünü aştı esasen. Mesela Rusların Çar bombası 57 milyon ton dinamite muadil. Bu sayı, 2. Dünya Savaşı’nda kullanılmış olan toplam mühimmatın 10 katı. Maalesef bilimde etik bir davranış standardı koymak mümkün değil. 

Bunun esas iki sebebi var: Birincisi, bilim artık laboratuvarda bilim adamının başında ampül yanarak olmuyor. Devletler yahut dev endüstriyel şirketler gerekli finans takviyesiyle bir takım oluşturuyor ve istedikleri teknolojiyi geliştirebiliyorlar. Yani, etik telaşları olmayan, askeri yahut kâr hedefli bir gayret. Bilim adamının etik korkuları olması kimsenin umurunda değil.

İkincisi, bilim adamlığını seçen insanların yalnızca araştırmacı yeteneğine bakılıyor. Hasbelkader okuduğum o büyük üniversitelerde evliya derecesinde bilge hocaların yanı sıra, Nobel mükafatı alabilmek için her türlü hinliği yapacak tıynette hocalar gördüm. Bu sisteme bir de etik kriter koyduğunuzda çalışmıyor.

• Oppenheimer’ın atom bombasının üretiminden sonra “Şimdi ben vefat oldum, dünyaların yok edicisi” kelamlarını fizik ve etik açıdan nasıl yorumlarsınız?

Bu kelam Hindu kutsal kitaplarından Bagavat Gita’da geçiyormuş, Oppenheimer Sanskritçe öğrenmiş ve bu kitapları okuyabiliyormuş. Sinemada iki yerde geçiyor. (Birincisi bir seks sahnesi ve bu yüzden Hindistan’da protestolarla sinemanın yasaklanması istenmiş. Reklama bak! 60lı yıllardaki bir röportajında bu kelam sorulduğunda Oppenheimer şöyle açıklıyor: “Los Alamos çölünde birinci bomba testini yaptığımızda, orada bulunanların bir kısmı güldü, bir kısmı ağladı, çığlıklar attı. Hepimiz dünyanın bir daha eskisine dönemeyeceğini anlamıştık. Benim aklıma Bagavat Gita’daki o satırlar geldi. İlah Vişnu sultanı görevini yapmaya ikna etmek için çok kollu haline bürünüyor ve bu kelamları söylüyor.” Bence “Galiba bir halt ettik, boyumuzdan büyük işe giriştik,” demek istemiştir.

PORTRE

1948’de İstanbul’da doğdu. Mons Üniversitesi (Belçika) lisans ve Boğaziçi Üniversitesi yüksek lisans programından sonra Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) Nükleer Fizik alanında doktora yaptı. Yurtdışında Umman’da çalıştı. İTÜ, Yıldız Teknik Üniversitesi ve birçok vakıf üniversitesinde öğretim üyeliği yaptı. Fizik lisans eğitimi için yazdığı ve çeviri ettiği 10 kitabın yanı sıra, ‘Yüz kere ölen adam: Bilim tarihinden insan manzaraları’ kitabıyla Oppenheimer ile birlikte sinemada kısaca görünen öbür bilim adamlarının hayatlarını anlattı.

‘Nükleer savaşa çok yakınız’ diyen Prof. Dr. Karaoğlu: Birinci gaye İncirlik olur yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Soğuk Savaş periyodundan bu yana dünya, nükleer savaş tehlikesine en yakın durumdadır. Bu türlü topyekün bir nükleer savaşta hiçbir ülkenin savunması yok.

Türkiye, Rusya’nın birinci maksatlarından biridir. İncirlik’teki nükleer füzeleri havalanmadan vurabilmek ister. Ayrıyeten, ABD yahut Rusya İstanbul ve Çanakkale boğazlarını işlemez hale getirmek ister. Boğazlar 1. Dünya Savaşı’nın bahtını belirledi. Tekrar birebiri olacaktır.

Atom bombasının yapılış sürecini anlatan Oppenheimer, beyaz perdenin yolunu unutanların dahi yıllar sonra sinemaya gitmesini sağladı ve dünya ile birlikte Türkiye’nin de gündemine oturdu. Herkesin konuştuğu, yazıp çizdiği sinemanın tesiriyle biz de 1 Eylül Dünya Barış Günü’nden çabucak evvel atomun gücünün özgür bırakılmasıyla başlayan değişimi, bilimsel ihtilallerin insanlık üzerindeki tesirini ve bilim insanlarının rolünü Prof Dr Bekir Karaoğlu ile konuştuk.

• Filmi nasıl buldunuz?

Yönetmenin gayretini takdir ettim. Bahis atom bombasının yapılışı ve Oppenheimer üzere çok taraflı ve karmaşık bir kişiliği anlatmak olunca, bunun 3 saate sığdırılması çok zordur. Direktör elinden geleni yapmış. Ancak, doğrusal bir anlatım yerine sık sık geriye dönüşler kullandığı için seyircinin tam anlayabilmesini zorlaştırmış.

‘OPPENHEIMER PİŞMANLIK DUYMADI’

Beğenmedim, zira birtakım tarihî gerçekleri çarpıtıyor. Birkaçını sayayım. Sinemada Oppenheimer’ın bombanın Japonya’ya atılmasından sonra Los Alamos’taki kutlama sırasında ve Lider Truman’la görüşmesinde pişmanlık duyduğu gösteriliyor. Bu yanlışsız değil, Oppenheimer asla pişmanlık duymadı. 1960’ta Japonya’yı ziyaret ettiğinde gazeteciler sordu: “Hiroşima ve Nagazaki’yi ziyaret edecek misiniz?” Karşılığı: “Gezi planımızda orası yok”.

‘YALAN PROPAGANDA’

• Siz Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) Nükleer Fizik alanında doktora yaptınız. Atom bombasının yapıldığı Manhattan Projesi’nde yer alan bilim insanlarından dersler aldınız. O devirli ilgili neler anlattılar?

Los Alamos’ta nükleer bomba üretiminde çalışan üç hocam oldu: Bunlardan Weissskopf üstelik Los Alamos’un birinci belediye başkanlığını yaptı. Philip Morrison bomba atıldıktan sonra tahribatı ölçmek üzere Japonya’ya giden birinci takımdaydı. Başkası Harry Kendall. Bunların üçü de verdikleri konferanslarda yeri geldikçe Almanya’nın nükleer bomba yaptığı konusunda ikna edildiklerini, lakin bunun hakikat olmadığını anlayınca pişmanlık duyduklarını lisana getirmişlerdi.

‘HOLLYWOOD SEBEPSİZ SİNEMA YAPMAZ’

• Tam da Rusya’nın nükleer silah kullanımını gündeme getirdiği bir ortamda bu türlü bir sinemanın yapılmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bence Ukrayna savaşının sinemanın üretimiyle bir alakası yok. Sebep daha derinde. Oppenheimer üzere pişmanlık duymamış bir adamı 70 sene sonra rehabilite etme uğraşı neden? Hollywood hiçbir sineması sebepsiz yapmaz. Batı medeniyeti ve kültürünü yüceltme ve dünyaya örnek gösterme eforunu misyon edinmiştir, bunu periyodik olarak tekrar eder. Mesela sinemada bombanın Japonya’daki feci imajları yok. Neden? Zira onları gösterseydi, seyircilerin aklına Batı medeniyetinin dünyanın her yerine savaş ve yıkım götürdüğü, pek de o denli özenilecek bir medeniyet olmadığı fikri gelebilirdi.

‘DÜNYAYI BAŞLARINA YIKARIM’ DÜŞÜNCESİ

• Atom bombasının yapılmasının daha büyük savaşların çıkmasına pürüz olduğu savı sizce hakikat mu?

Kısmen hakikat ancak eksik. Yanlışsız, zira artık 1. ve 2. Dünya Savaşları çapında global çatışmalar olmuyor, onun yerine vekalet savaşları var. Kore, Vietnam, Afganistan, İran-Irak, Pakistan-Hindistan vs. ve son olarak Rusya-Ukrayna savaşları… Ülkeler artık gerilerindeki nükleer güce güvenerek daha fütursuzca konvansiyonel savaş açabiliyorlar, “Bana bir şey olursa, Dünya’yı başlarına yıkarım,” diye düşünüyorlar.

• Nükleer silahların memleketler arası krizlerin çözülme biçimleri üzerinde ne üzere tesiri oldu?

Bence pek bir tesiri olmadı. Aklıma yalnızca Küba krizi geliyor. 1962’de Rusya Orta Amerika’daki Küba’ya nükleer başlıklı füzeler yerleştirmek istediğinde ABD ‘Yoldaki füze yüklü Rus gemileri falanca çizgiyi geçtiğinde vuracağım’ diye ültimatom vermişti. Ben o vakit ortaokuldaydım ve dünya bir hafta nefesini tuttu. Sonunda Rus gemileri yarı yoldan döndü ve karşılığında Türkiye’nin Karadeniz kıyılarındaki ABD füze rampaları kaldırıldı. Bugün dünyada üç emperyalist güç var: ABD, Rusya ve Çin. Bunların dünya hayrına ortak bir hedef etrafında birleşme imkanı yok. Tahminen uzaydan bir tehdit gelirse bu mümkün olur. Bu yüzden bu dehşet istikrarı devam edecek.

‘AKILDAN UZAK DENGE’

• Dünyadaki nükleer silah istikrarı için yorumunuz ne olur?

Akıl ve hakkaniyetten uzak bir istikrar var. Nükleer silahlara evvelden sahip olan 5 ülke ki bunlar birebir vakitte BM Güvenlik kurulu daimi üyeleri ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa. Bu beş ülke 1970’te bir ortaya gelip Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) diye bir şey imzaladılar. Yani “Bizim sahip olmamız çok olağan lakin bundan sonra sahip olmak isteyenlerle uğraş edeceğiz” dediler. Daha sonra öteki kimi ülkeler “korsan” bir biçimde nükleer bombaya sahip oldular: Hindistan, Pakistan, Kuzey Kore, İsrail. Son ülkeye ABD. kendi eliyle art kapıdan verdi. Bu türlü bir nizamın kalıcı ve inançlı olması mümkün mü? Buna gülerler. Her ülke beka sorununu çözebileceği bir pozisyona gelmek ister. Gerçekten İran, kelamda nükleer güç için giriştiği projede, ürettiği saflaştırılmış uranyum ölçüsünü bomba yapacak düzeye getirmek üzeredir.

• Nükleer silahlanma yarışının global güvenlik için potansiyel tehditleri ve nükleer silahsızlanma mutabakatlarının bu tehditleri azaltmadaki rolleri nedir?

Şu anda Soğuk Savaş devrinden bu yana dünya, nükleer savaş tehlikesine en yakın durumdadır. Bilim adamlarının internette görülebilen bir Kıyamet Duvar Saati var. Bu yıl 90 saniye kaldığını gösteriyor. Ukrayna savaşı sırasında Rusya, müttefiki Beyaz Rusya’ya taktik nükleer silahlar yerleştireceğini beyan etti. Ayrıyeten, ABD ve Rusya ortasında periyodik olarak uzatılan Stratejik Silahları Azaltma Antlaşması (START) sayesinde bu iki ülkenin nükleer başlık sayıları 20 binlerden 4-5 bine indirilebilmişti. Ancak, 2026’da sona erecek olan antlaşmanın uzatılacağına dair hiçbir çalışma yok, 2015’ten beri de pandemi yüzünden “yerinde teftiş” kuralı çalışmıyor. Bu aksiliklere ilaveten, yeni bir tehlike olarak siber hücum ihtimali ortaya çıktı. Özet olarak, bu türlü topyekün bir nükleer savaşta hiçbir ülkenin savunması yok.

• ‘Dünya, nükleer savaş tehlikesine en yakın durumdadır’ diyorsunuz. Nükleer Kış teorisine de bakarak, bir nükleer savaşta olabilecek en makûs senaryo nedir?

Şimdiye kadar nükleer savaş olmadı. Ayrıyeten, ülkeler nükleer savaş planlarını yayınlamazlar. Bu yüzden kesin bilgi olmadan yapılan müthiş iddialar var. Bilhassa büyük kentlerin, yalnızca elektrik kesintisi sonucu yaşayacakları kaos, onları felç etmeye yetecektir.

Nükleer kış senaryosuna nazaran bomba infilakları ve çıkan yangınlar sonucu atmosfere yayılan toz ve is sonucunda güneş ışınları dünyaya ulaşamayacak ve yerkürenin soğumasına yol açacaktır. 20 yıl evvel tanınan olan bu görüş, ek deliller olmadığı için, günümüzde yalnızca bir teori olarak kalmıştır.

‘SAVAŞIN MUKADDERATINI BOĞAZLAR BELİRLER’

• Türkiye’nin bir NATO ülkesi olarak muhtemel bir nükleer savaşta yaşayacağı potansiyel riskler ne olur?

Türkiye, Rusya’nın birinci maksatlarından biridir. İncirlik üssündeki nükleer füzeleri havalanmadan vurabilmek ister. Ayrıyeten, ABD yahut Rusya büyük su yollarını (İstanbul ve Çanakkale boğazları) işlemez hale getirmek ister. Biliyorsunuz boğazlar 1. Dünya Savaşı’nın bahtını belirledi. Yeniden birebiri olacaktır.

• Peki Türkiye’nin nükleer teknoloji alanındaki stratejisi ne olmalı?

Türkiye nükleer güç yatırımlarına devam etmeli. Tıp ve ziraattaki teknikleri takip edip uygulamalı. Ayrıyeten, İncirlik üssündeki 90 kadar nükleer başlığı bir yolunu bulup defetmeli. Bir vakitler biz nükleer güç derken televizyonlarda uzunluk gösteren kelamda çevreci nükleer aykırıları artık piyasada yoklar. Bu çakma çevreciler Akkuyu santrali yerine, gidip İncirlik üssünde uzunluk göstersinler.

• Nükleer gücün barışçıl kullanımı ile nükleer silahların varlığı ortasında nasıl bir istikrar kurulmalı?

Barışçıl kullanım yüzde 100, silahlı kullanım yüzde 0. İnsanoğlunun bu kainatta varoluşunun bir manası olacaksa istikrar bu türlü olmalı. Kendi dünyalarını yaşanmaz hale getirip kendi eliyle yok olan bir medeniyet düşünülebilir mi?

• Nükleer teknolojinin siviller için olumlu tesirleri neler ve bu olumlu tesirler, potansiyel tehlikeleri gölgede bırakabilir mi?

İnsanlık faydasına o kadar hoş nükleer teknolojiler var ki bombadan bunları anlatmaya vakit kalmıyor. Burada yalnızca başlıklarını vereyim: Nükleer güç santrallerinde karbon salınmadan elektrik üretimi. Nükleer tıp: Kanser, kalp ve genetik hastalıkların teşhis ve tedavisi, aşı üretimi. Ziraat ve besin güvenliği: Hayvan hastalıkları teşhis ve tedavisi, hayvan ve tahılda böcek tehdidini tedbire. İçme suyu kaynaklarını muhafaza ve temizleme, yeraltı sularını keşfetme. Etraf ve okyanusların korunması. Geçen gün enteresan bir uygulamaya rastladım. Afrika’da sadece boynuzu için kaçak avlanıp kuşağı tükenmekte olan gergedanları korumak için şöyle bir yol bulmuşlar: Gergedanların boynuzuna eser ölçüde radyoaktif izotop enjekte ediyorlarmış. Sonra da hudut kapılarına koydukları detektörlerle bunları Asya ve Amerika’ya kaçıranları yakalıyorlarmış.

• Bilimsel ihtilallerin insanlığa ziyan vermesinin önüne nasıl geçilir?

Geçilemez. Zira yeterlilik ve kötülük bilimsel keşfin özünde değil, kullananın başındadır. Bilim doğayı keşfetme uğraşıdır ve insanoğlu var hayli bu gayret olacaktır. Bilim adamı yaptığı keşiflerin nerede kullanılacağını düşünmez. Oppenheimer da böyleydi. Onun gözünde fisyon tepkisi ile çalışan bir bomba yapabilmek bilimsel açıdan şahane bir sorundu. Hepsi bu. Tarihçiler General Groves’un bu yüzden onu seçtiğinde hemfikirler. Bomba yapmayı en çok isteyen kişi Oppenheimer idi.

‘İNSANOĞLU YOK ETME GÜCÜNÜ AŞTI’

• İnsanoğlunun yok etme gücünün hududu var mıdır, bilimde ahlaki eşik nedir?

İnsanoğlu şimdiden kendini yok etme gücünü aştı aslında. Mesela Rusların Çar bombası 57 milyon ton dinamite muadil. Bu sayı, 2. Dünya Savaşı’nda kullanılmış olan toplam mühimmatın 10 katı. Maalesef bilimde etik bir davranış standardı koymak mümkün değil.

Bunun esas iki sebebi var: Birincisi, bilim artık laboratuvarda bilim adamının başında ampül yanarak olmuyor. Devletler yahut dev endüstriyel şirketler gerekli finans takviyesiyle bir grup oluşturuyor ve istedikleri teknolojiyi geliştirebiliyorlar. Yani, etik dertleri olmayan, askeri yahut kâr emelli bir gayret. Bilim adamının etik telaşları olması kimsenin umurunda değil.

İkincisi, bilim adamlığını seçen insanların yalnızca araştırmacı yeteneğine bakılıyor. Hasbelkader okuduğum o büyük üniversitelerde evliya derecesinde bilge hocaların yanı sıra, Nobel mükafatı alabilmek için her türlü hinliği yapacak tıynette hocalar gördüm. Bu sisteme bir de etik kriter koyduğunuzda çalışmıyor.

• Oppenheimer’ın atom bombasının imalinden sonra “Şimdi ben mevt oldum, dünyaların yok edicisi” kelamlarını fizik ve etik açıdan nasıl yorumlarsınız?

Bu kelam Hindu kutsal kitaplarından Bagavat Gita’da geçiyormuş, Oppenheimer Sanskritçe öğrenmiş ve bu kitapları okuyabiliyormuş. Sinemada iki yerde geçiyor. (Birincisi bir seks sahnesi ve bu yüzden Hindistan’da protestolarla sinemanın yasaklanması istenmiş. Reklama bak! 60lı yıllardaki bir röportajında bu kelam sorulduğunda Oppenheimer şöyle açıklıyor: “Los Alamos çölünde birinci bomba testini yaptığımızda, orada bulunanların bir kısmı güldü, bir kısmı ağladı, çığlıklar attı. Hepimiz dünyanın bir daha eskisine dönemeyeceğini anlamıştık. Benim aklıma Bagavat Gita’daki o satırlar geldi. İlah Vişnu sultanı görevini yapmaya ikna etmek için çok kollu haline bürünüyor ve bu kelamları söylüyor.” Bence “Galiba bir halt ettik, boyumuzdan büyük işe giriştik,” demek istemiştir.

PORTRE

1948’de İstanbul’da doğdu. Mons Üniversitesi (Belçika) lisans ve Boğaziçi Üniversitesi yüksek lisans programından sonra Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) Nükleer Fizik alanında doktora yaptı. Yurtdışında Umman’da çalıştı. İTÜ, Yıldız Teknik Üniversitesi ve birçok vakıf üniversitesinde öğretim üyeliği yaptı. Fizik lisans eğitimi için yazdığı ve çeviri ettiği 10 kitabın yanı sıra, ‘Yüz kez ölen adam: Bilim tarihinden insan manzaraları’ kitabıyla Oppenheimer ile birlikte sinemada kısaca görünen öbür bilim adamlarının hayatlarını anlattı.

‘Nükleer savaşa çok yakınız’ diyen Prof. Dr. Karaoğlu: Birinci amaç İncirlik olur yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Yapılan iki yeni araştırmaya nazaran, ultra işlenmiş besinlerin (UPF) yüksek tansiyon, kalp hastalığı, kalp krizi ve felç riskini değerli ölçüde artırdığı ortaya çıktı. Yeni araştırma, uzmanların direkt UPF’nin neden olduğu “gelgitli bir ziyan dalgasını” ortaya koyduğunu söylediği, giderek artan delillere bir yenisini daha ekliyor.

Dünyanın en büyük kalp konferansında sunulan iki büyük çalışma, UPF’nin kardiyovasküler sıhhat üzerindeki yıkıcı tesirini gösterdi.

On bin bayanın 15 yıl boyunca izlendiği birinci çalışmada, diyetlerinde UPF oranı en yüksek olanlarda yüksek tansiyon gelişme mümkünlüğünün en düşük olanlara kıyasla %39 daha fazla olduğu tespit edildi.

Çalışmada, UPF’lerin yüksek tansiyon yahut hipertansiyon, kalp hastalığı, periferik arter hastalığı, aort anevrizması, böbrek hastalığı ve vasküler demans üzere önemli kalp rahatsızlıkları riskini artırdığı görüldü.

İKİNCİ ÇALIŞMA

İkinci çalışmada, 325 binden fazla erkek ve bayanın altın standart meta-analizi, en fazla UPF tüketenlerin kalp krizi, felç ve anjin üzere kardiyovasküler olaylara yakalanma mümkünlüğünün %24 daha fazla olduğunu gösterdi.

Kalori alımında günlük UPF tüketiminin %10 artırılması, kalp hastalığı riskinde %6’lık bir artışla ilişkilendirildi. Çin’in Xi’an kentindeki Dördüncü Askeri Tıp Üniversitesi tarafından yürütülen araştırmaya nazaran, diyetlerinin %15’inden azını UPF oluşturanlar en az kalp sorunu riskiyle karşı karşıya olduğu kaydedildi.

Bulgular, dünyanın önde gelen binlerce kalp tabibi, bilim adamı ve araştırmacısının çalışmalar hakkında bilgilendirildiği Amsterdam’daki Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin yıllık toplantısında açıklandı. Sonuçlar, uzmanların acil aksiyon davetinde bulunmasına yol açtı.

“KADINLAR, ERKEKLERDEN DAHA FAZLA TÜKETİYOR”

Çalışmanın muharrirlerinden biri olan Sydney Üniversitesi’nden Anushriya Pant, pek çok insanın sağlıklı olduğunu düşündüğü marketten alınan sandviçler, dürümler, çorbalar ve az yağlı yoğurtlar üzere yiyeceklerin aslında UPF olduğunun farkında olmadığını söyledi.

“Kadınların, erkeklerden daha fazla UPF tükettiğini” belirten Pant, “Sağlıklı olduğunu düşündüğünüz besinler aslında yüksek tansiyon geliştirmenize katkıda bulunuyor olabilir” dedi.

Bilim insanlarından ‘ultra işlenmiş gıda’ uyarısı: Kalp hastalıkları riskini artırıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.