Tıbbi Biyokimya Profesörü Karabulut, ismini Yunan mitolojisindeki ünlü karakterden alan nergisin Doğu’da zenginlik ve düzgün talihin, Fars edebiyatında ise hoş gözlerin sembolü olarak bilindiğini söyledi. İngiliz edebiyatında da sıklıkla nergis isminin geçtiğini belirten Karabulut, “Nergis Galler’in ulusal çiçeğidir. Lakin nergisi en çok Eski Yunan Mitolojisi’ne dayanan Narcissus kıssasıyla biliyor olabilirsiniz” sözlerine yer verdi. 

Nergis çiçeğinin baharın en erken müjdecileri olduğunu da hatırlatan Karabulut, şu bilgileri kaydetti:

“Mart ayı ile hatta birtakım iklimlerde Şubat ile birlikte kırlarda, kaya tabanlarında, yol uzunluklarında öbek öbek açarlar.

Nergiste sap 20-80 cm kadar yükselebilmektedir. Soğanlı ve hoş kokulu olan bu bitkilerde taç yaprakları beyaz yahut sarının karışımları biçimindedir. Anavatanı Avrupa olan bu bitkilerin en çok cins zenginliğine İspanya ve Portekiz’de rastlanmaktadır.

Ancak doğal olarak tüm Akdeniz kıyılarında, hatta bunun uzantısı olan Japonya’ya kadar tıpkı enlem dereceleri ortasında görülmektedir. Dünyada Avrupa, Kuzey Amerika, Kuzey Afrika ülkelerinde tarımı yapılmaktadır. Bu bitkinin soğanları en az bir sene orta ile kullanılmaktadır. Çünkü çiçeğini vermiş olan soğan ekilirse, bir dahaki seneye çiçek vermez.” 

NÖROLOJİK HASTALIKLARDA KULLANILIYOR

Nergisin içinde binbir çeşit alkaloid bulunduğunu söz eden Karabulut, bilimsel sürecin işleyişi hakkında tarihi bilgilere de yer verdi ve şunları söyledi:

“Nergisteki alkaloidlerden en değerlisi, daha doğrusu üzerinde en çok araştırma yapılanı galantamin unsuru. Ruslar, galantamini birinci olarak 1950’lerin başında Galanthus woronowii, yani kardelen çiçeğinden izole ediyorlar. Birkaç yıl sonra Japonya’dan Uyeo ve Kobayashi birebir molekülü Lycoris radiata yani kırmızı örümcek zambağından da elde ediyor. Böylelikle nergisgiller ailesinin tüm fertlerinde bulunduğu fark edilen unsur, 1960 ve 70’lerde SSCB’de nörolojik hastalıklar için kullanılıyor lakin demir perde yüzünden dünyanın geri kalanının bu işten pek haberi olmuyor. Amerika’da ilaç olarak onaylanması 2001’i buluyor.”

ALZHEİMER’I DURDURUYOR

Dünyada 50 milyon kişiyi etkileyen alzheimer hastalığının nedeninin hala tam olarak bilinmediğinin de altını çizen Karabulut,şu bilgilere yer verdi:

“Ölmüş alzheimer hastalarının beyinlerinde, düğüm ve plaklar olduğu görülüyor ki bunlar hastalığın karakteristik işareti kabul ediliyor.

Amiloid hipotezi, hastalığı beta amiloid isimli proteinlerin vaktinden evvel ve fazla üretilip birikmesinin, yumak üzere dolanıp sertleşmesinin başlattığını varsayıyor. Bunu yavaşlatmaya yahut durdurmaya yönelik ilaç adayları da heyecanla karşılanıyor, örneğin zeytinyağındaki oleokantal. AK enziminin de bu plakların oluşmasını hızlandırdığı, bu yüzden galantaminin, bu enzimin çalışmasını durdurmasının yahut yavaşlatmasının düğüm ve plakların oluşumunu da yavaşlatabileceği öne sürülmekte. Galantamin hastalığı direkt tedavi etmese de ilerlemesini durduruyor, belirtileri hafifletiyor.” 

Çiçekten galantamin elde edebilmenin maliyetinin epeyce yüksek olduğunu ve bu nedenle ilaç firmalarının bu maddeyi ticari üretme gayretinde olduğunu belirten Karabulut, “Laboratuvarda sentezlenebiliyor ama bitki hücrelerinde üretilmesi ziraî iktisat açısından da ulusal yerli ilaç üretimi açısından da hayli önemli” dedi.

DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

Nergisin tüm kısımlarının zehirli bir kimyasal olan likorin içerdiğini de kaydeden Karabulut, şunları söyledi:

“Özellikle soğan kısmı. Bitkinin rastgele bir kısmını yemek mide bulantısı, kusma, karın ağrısı ve ishal üzere belirtilere neden olabilir. Bu belirtiler ekseriyetle üç saat sürer. Düşük kan basıncı, uyuşukluk ve karaciğerde hasar üzere daha önemli sorunlar, bitkiden çok fazla ölçüde yiyen hayvanlarda rapor edilmiştir. Ayrıyeten çiçeğin olduğu kısımda, ampulla bölgesinde mikroskobik seviyede oksalat vardır. Oksalatlar yutulduğunda dudaklarda, lisanda ve boğazda şiddetli yanma ve tahrişe neden olur”

Bu mucizevi çiçek Alzheimer’ı durduruyor! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından belirlenen deneylerden biri de “Mikro Yer Çekimi Altında Bitkilerde CRISPR Gen Düzenleme Verimliliğinin Araştırılması” başlıklı çalışma olacak.

Proje ile moleküler biyolojinin çağdaş gen düzenleme tekniklerinden biri olan CRISPR tekniğinin mikro yer çekimi ortamında bitkiler üzerindeki aktifliğinin araştırılması, gen transferi ve genetik müdahalenin uzayda yapılıp yapılamayacağının test edilmesi amaçlanıyor.

Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı doktora öğrencisi Tuğçe Celayir’in yürütücülüğünü üstlendiği projede tıpkı kısımdan Tabip Öğretim Üyesi Şenay Vural Korkut ile lisans öğrencisi Sıla Yigit ve Dünyadaki Mars Projesi (Mars on Earth Project (MoEP) kurucularından Ruha Uslu yer alıyor.

TÜRKİYE’NİN UZAYDAKİ BİRİNCİ DENEYLERİ OLACAK

Laboratuvar çalışmalarına bu yılın mart ayında başlanan projenin bir sonraki safhasında, birinci Türk uzay yolcusu ile yer çekimsiz ortamdaki deneyler hayata geçirilecek.

Projenin ayrıntılarını anlatan Celayir, proje kapsamında uzay şartlarında bitkilerin üzerinde genetik müdahaleyi ve bu müdahalenin randımanını araştırdıklarını söyledi.

Önceliklerinin uzay platformunda gerçekleşecek deneylerin moleküler düzeydeki tahlillerinin gerçekleştirilmesi, proje kapsamında gönderilecek tüm gereçlerin hazırlanması ve optimizasyonların gerçekleştirilmesi olduğunu belirten Celayir, “Projemizde bitkilere yapacağımız genetik müdahale ile sıhhatini düzgünleştirmeye yönelik ileride yapılacak çalışmaları da destekleyecek formda birinci kere bir tahlilin yapılmasına odaklanıyoruz. Mikro yer çekiminde bu tahlil yapılabilir mi? Bu uygulama yapılabilir mi? Aslında bu soruların karşılıklarını arıyoruz.” dedi.

“Bitkiler, yapay bir ekosistemde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla kullanılabilir”

Projede kullandıkları model organizmanın “Arabidopsis thaliana” bitkisi olduğunu ve bu bitkiyi geniş kapsamlı kullanımı ve kısa çimlenme mühleti nedeniyle seçtiklerini vurgulayan Celayir, bitki üzerinde planladıkları genetik müdahalenin daha evvel hiç yapılmadığını, bu açıdan araştırmanın çığır açıcı olacağını söz etti.

Celayir, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu çalışma sonrası gelecekte besin kaynağı olabilecek bitkiler, yapay bir ekosistem oluşturulması ve bu ekosistem içinde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla da kullanılabilir. Geleceğin Mars kolonilerinin konuşulduğu günümüzde bilhassa uzun vadeli uzay misyonlarında hem astronotları destekleyecek bir ekosistem oluşturabilmek hem de oluşturulacak ekosistemde bu bitkilerin sıhhati için çalışmamız büyük ehemmiyet taşıyor. Uzun periyodik uzay misyonlarında karşılaştığımız en büyük sorun, mikro yer çekimi ortamı ve yüksek dozda radyasyon maruziyeti. Bu nasıl astronotları olumsuz etkiliyorsa, uzay aracındaki bütün canlıları da etkiliyor. Böylesi uzun periyodik uzay misyonlarında hayatı devam ettirebilmek ismine yapay bir ekosistem kurmamız gerekiyor. Bu ekosistem içinde kilit rol oynayan şey bitkiler zira fotosentez sayesinde oksijen üretebilir, besin kaynağı olarak kullanılabilirler. Bu nedenle uzun müddetli uzay misyonlarında bitkilerin sıhhati büyük kıymet taşıyor.”

BİTKİLER YER ÇEKİMİNİ ALGILIYOR

Bitkilerin bütün çevresel faktörleri algıladıkları üzere yer çekimini de algıladıklarını kaydeden Celayir, “Mikro yer çekiminde bugüne kadar yapılan öbür çalışmalara bakıldığında bitki kökleri farklılıklar gösteriyor, farklı taraflara saçılarak büyüme eğilimi gösteriyor. Ayrıyeten uzay deneylerinde topraklı kültürler yerine özel besi yerlerinin kullanıldığı görüyoruz. Bizimkinde de özel besi yeri üzerinde, bir nevi petri kaplarında bitkilerimiz büyümekte.” diye konuştu.

Celayir, “Fırlatma tarihi şimdi kesin değil lakin 2023 yılının son çeyreğinde gerçekleşmesi planlanıyor. Daha sonra dünyaya geri gelen örneklerde tahlillerimiz devam edecek ve projemiz tamamlanacak.” sözünü kullandı.

NASA’nın akabinde Türk bilim insanları uzayda bitki yetiştirecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından belirlenen deneylerden biri de “Mikro Yer Çekimi Altında Bitkilerde CRISPR Gen Düzenleme Verimliliğinin Araştırılması” başlıklı çalışma olacak.

Proje ile moleküler biyolojinin çağdaş gen düzenleme tekniklerinden biri olan CRISPR tekniğinin mikro yer çekimi ortamında bitkiler üzerindeki aktifliğinin araştırılması, gen transferi ve genetik müdahalenin uzayda yapılıp yapılamayacağının test edilmesi amaçlanıyor.

Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı doktora öğrencisi Tuğçe Celayir’in yürütücülüğünü üstlendiği projede birebir kısımdan Hekim Öğretim Üyesi Şenay Vural Korkut ile lisans öğrencisi Sıla Yigit ve Dünyadaki Mars Projesi (Mars on Earth Project (MoEP) kurucularından Ruha Uslu yer alıyor.

TÜRKİYE’NİN UZAYDAKİ BİRİNCİ DENEYLERİ OLACAK

Laboratuvar çalışmalarına bu yılın mart ayında başlanan projenin bir sonraki safhasında, birinci Türk uzay yolcusu ile yer çekimsiz ortamdaki deneyler hayata geçirilecek.

Projenin ayrıntılarını anlatan Celayir, proje kapsamında uzay şartlarında bitkilerin üzerinde genetik müdahaleyi ve bu müdahalenin randımanını araştırdıklarını söyledi.

Önceliklerinin uzay platformunda gerçekleşecek deneylerin moleküler düzeydeki tahlillerinin gerçekleştirilmesi, proje kapsamında gönderilecek tüm gereçlerin hazırlanması ve optimizasyonların gerçekleştirilmesi olduğunu belirten Celayir, “Projemizde bitkilere yapacağımız genetik müdahale ile sıhhatini güzelleştirmeye yönelik ileride yapılacak çalışmaları da destekleyecek halde birinci sefer bir tahlilin yapılmasına odaklanıyoruz. Mikro yer çekiminde bu tahlil yapılabilir mi? Bu uygulama yapılabilir mi? Aslında bu soruların yanıtlarını arıyoruz.” dedi.

“Bitkiler, yapay bir ekosistemde oksijen kaynağı sağlaması hedefiyle kullanılabilir”

Projede kullandıkları model organizmanın “Arabidopsis thaliana” bitkisi olduğunu ve bu bitkiyi geniş kapsamlı kullanımı ve kısa çimlenme müddeti nedeniyle seçtiklerini vurgulayan Celayir, bitki üzerinde planladıkları genetik müdahalenin daha evvel hiç yapılmadığını, bu açıdan araştırmanın çığır açıcı olacağını söz etti.

Celayir, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu çalışma sonrası gelecekte besin kaynağı olabilecek bitkiler, yapay bir ekosistem oluşturulması ve bu ekosistem içinde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla da kullanılabilir. Geleceğin Mars kolonilerinin konuşulduğu günümüzde bilhassa uzun vadeli uzay misyonlarında hem astronotları destekleyecek bir ekosistem oluşturabilmek hem de oluşturulacak ekosistemde bu bitkilerin sıhhati için çalışmamız büyük değer taşıyor. Uzun müddetli uzay vazifelerinde karşılaştığımız en büyük sorun, mikro yer çekimi ortamı ve yüksek dozda radyasyon maruziyeti. Bu nasıl astronotları olumsuz etkiliyorsa, uzay aracındaki bütün canlıları da etkiliyor. Böylesi uzun vadeli uzay misyonlarında ömrü devam ettirebilmek ismine yapay bir ekosistem kurmamız gerekiyor. Bu ekosistem içinde kilit rol oynayan şey bitkiler zira fotosentez sayesinde oksijen üretebilir, besin kaynağı olarak kullanılabilirler. Bu nedenle uzun vadeli uzay vazifelerinde bitkilerin sıhhati büyük ehemmiyet taşıyor.”

BİTKİLER YER ÇEKİMİNİ ALGILIYOR

Bitkilerin bütün çevresel faktörleri algıladıkları üzere yer çekimini de algıladıklarını kaydeden Celayir, “Mikro yer çekiminde bugüne kadar yapılan başka çalışmalara bakıldığında bitki kökleri farklılıklar gösteriyor, farklı taraflara saçılarak büyüme eğilimi gösteriyor. Ayrıyeten uzay deneylerinde topraklı kültürler yerine özel besi yerlerinin kullanıldığı görüyoruz. Bizimkinde de özel besi yeri üzerinde, bir nevi petri kaplarında bitkilerimiz büyümekte.” diye konuştu.

Celayir, “Fırlatma tarihi şimdi kesin değil lakin 2023 yılının son çeyreğinde gerçekleşmesi planlanıyor. Daha sonra dünyaya geri gelen örneklerde tahlillerimiz devam edecek ve projemiz tamamlanacak.” tabirini kullandı.

NASA’nın akabinde Türk bilim insanları uzayda bitki yetiştirecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Araştırmacılar, bu tehdidi kıymetlendirmek ve incelemek için “çok az plan” olduğu konusunda uyardı.

Araştırmacılar, jenerasyonu tükenmekte olan yabanî hayvanlar üzerindeki etkiyi incelemek için kullanılan mevcut kıymetlendirme araçlarını kullanarak, bunu 771 bitki ve liken tipine uyguladı.

Çalışma sonucunda listedeki tüm bitki ve liken çeşitlerinin iklim değişikliği nedeniyle en azından “hafif tehdit altında” olduğu tespit edildi.

Çalışmanın baş muharriri ve araştırmacı Amy Wrobleski, bahse ait şunları kaydetti:

“Çok az muhafaza planı iklim değişikliğini direkt ele alacak hareketler içermektedir. İklim değişikliği yalnızca insanların ömürlerini değil, birebir vakitte ender ve jenerasyonu tükenmekte olan cinsleri ve her gün etkileşimde bulunduğumuz ekosistemleri de etkileyecektir.”

Wrobleski, bu çeşitlerin birçoklarının güzelleşmesini sağlamak için direkt aksiyona geçilmesi gerektiği daveti yaparak, “Önümüzdeki yüzyılda şartlar değişmeye devam ettikçe, net ve odaklanmış maksatlar çeşitlerin başarılı bir halde kurtarılması için daha da hayati hale gelecektir” dedi.

Araştırmacılar, çalışma sonucunda ortaya çıkan bulguların jenerasyonu tükenmekte olan bitki ve likenlerin korunmasına yardımcı olacağını umuyor.

Yüzlerce az bitki ve liken tipi, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Araştırmacılar, bu tehdidi pahalandırmak ve incelemek için “çok az plan” olduğu konusunda uyardı.

Araştırmacılar, kuşağı tükenmekte olan yabanî hayvanlar üzerindeki etkiyi incelemek için kullanılan mevcut kıymetlendirme araçlarını kullanarak, bunu 771 bitki ve liken tipine uyguladı.

Çalışma sonucunda listedeki tüm bitki ve liken cinslerinin iklim değişikliği nedeniyle en azından “hafif tehdit altında” olduğu tespit edildi.

Çalışmanın baş muharriri ve araştırmacı Amy Wrobleski, bahse ait şunları kaydetti:

“Çok az muhafaza planı iklim değişikliğini direkt ele alacak hareketler içermektedir. İklim değişikliği yalnızca insanların ömürlerini değil, birebir vakitte az ve kuşağı tükenmekte olan cinsleri ve her gün etkileşimde bulunduğumuz ekosistemleri de etkileyecektir.”

Wrobleski, bu tiplerin birçoklarının düzgünleşmesini sağlamak için direkt harekete geçilmesi gerektiği daveti yaparak, “Önümüzdeki yüzyılda şartlar değişmeye devam ettikçe, net ve odaklanmış maksatlar tiplerin başarılı bir formda kurtarılması için daha da hayati hale gelecektir” dedi.

Araştırmacılar, çalışma sonucunda ortaya çıkan bulguların jenerasyonu tükenmekte olan bitki ve likenlerin korunmasına yardımcı olacağını umuyor.

Yüzlerce az bitki ve liken çeşidi, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Çoğu kişi muz sever, meyveyi soyarken ortaya çıkan, ipe benzeyen garip lifli modülleri çabucak ayırarak yememeyi tercih eder. Lakin bu lifleri yemeniz için birkaç düzgün neden var. Floem demetleri olarak bilinen bu lifli modüller, büsbütün yenilebilir ve tahminen de şaşırtan derecede besleyici olduğu bir gerçek.

Muzlar, hafif derecede radyoaktif olabilseler de pek çok yararları vardır. Chip’in aktardığı USDA’nın da belirttiğine nazaran, bir orta uzunluk muz, 100 kalorinin biraz altında gücün ve lif, potasyum, B6 vitamini, C vitamini, magnezyum ve manganez üzere çeşitli temel besinlerin yanı sıra çeşitli antioksidanlar ve bitkisel besinler sağlar.

Floem demetleri, temel olarak bir bitkinin taşıma sistemi olarak tanımlanabilir. Bitkinin “vücudunda” şekerleri ve başka fotosentez eserlerinin istedikleri yere pompalandığı tüpler olarak vazife alırlar. Bu kıymetli misyonu yerine getirmek için bu tüplerin bilhassa sağlam olması gerekir, bu nedenle muzun geri kalanına kıyasla daha karmaşık lif cinslerinden oluşurlar.

BerkleyRD’de Baş Bilim Sorumlusu ve eski beslenme araştırmaları lider yardımcısı ve Dole Beslenme Enstitüsü yöneticisi Nicholas D. Gillitt, Ocak 2023’te Huffington Post ile yaptığı görüşmede “Floem demetlerini özel olarak test etmemiş olsak da, besin kıymetinde bir fark olması mümkündür. Muhakkak bir işi yapmaları amaçlandığından ve muhtemelen bu işi destekleyen tanımlanmış bir yapıya sahip olduklarından, olağan yenilebilir muz kısmından farklı bir bileşik profile sahip olmaları beklenir” dedi. Gillitt, “Muhtemelen fonksiyonları için gerekli olan daha fazla ve çeşitli tipte lif ve yapısal bileşenler içerirler. Bu nedenle, muhtemelen beşerler için farklı bir beslenme profiline sahip olacaklardır” diye de ekledi.

Aslında muzlardaki bu şeritlerden hoşlanmayanlar yalnızca beşerler değil. Viral görüntüler, birçok maymunun bir muzu soyarken tıpkı vakitte lifleri de soyduğunu gösteriyor. Lakin, muzların temel olarak ekili ve evcilleştirilmiş bir bitki olduklarını ve bu nedenle yetiştirildiği insan yerleşimlerinin etrafında olmadıkça yabanî maymunların muzlarla karşılaşmayacaklarını da hatırlatmakta yarar olabilir.

MUZ KABUĞU DA YENİR!

Muz kabukları da benzeri bir yere sahiptir. Çok sert ve acı olmalarına karşın bu kabuklar yenilebilirler ve birebir vakitte birçok kıymetli besin açısından zengindirler.

Kabukları çiğneme fikri, pek iştah açıcı gelmeyebilir, lakin muz kabuklarını birkaç gün suda bekletmek onları israf etmekten kaçınmanın düzgün bir yoludur. Bu, kimi besinlerin suya karışmasına müsaade vererek onu iç yer bitkileri için eksiksiz bir besin haline getirir.

Araştırma: Muzun lifleri ve kabuklarını da yiyebilirsiniz! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.