Çalışmanın muharriri Dr. Jason Wright, “Önceki çalışmalarla dengeli olarak, bu cins prosedürlerin sayısında dikkate paha bir artış tespit ettik. Bu bulgular, ABD’de gerçekleştirilen prosedürlerin sayısının dramatik bir biçimde arttığını ve 2016’dan 2019’a neredeyse üç katına çıktığını göstermektedir.” dedi

Wright, Obama idaresinin transseksüel bakımı için sigorta kapsamını genişletme siyasetleri hakkında ise şunları yazdı:

“Çalışmada görülen olayların üç katına çıkması, muhtemelen kısmen geçişle ilgili bakımın karşılanmasını gerektiren federal ve eyalet maddelerinden kaynaklanıyor.”

‘HIZLI ARTIŞ…’

Araştırmacılar 2016’dan 2020’ye kadar olan beş yıllık periyotta toplamda yaklaşık 48.000 kişinin ameliyat olduğunu belirtiyor.

Aynı vakitte, “cinsiyet kimliği bozukluğu için sıhhat sistemi karşılaşmalarının” toplam sayısı 2016’da 12.855’ten 2020’de 38.470’e yükseldi.

“Bu süratli artış . . trans bireylerin bakımı konusunda bilgili ve [cinsiyet doğrulama ameliyatı] prosedürlerini gerçekleştirmek için gerekli uzmanlığa sahip klinisyenlere daha fazla gereksinim duyulacağını göstermektedir.”

‘YÜZDE 8’İ ÇOCUK…’

Doktorlar, 2016’dan 2020’ye kadar bakım arayan hastaların yarısından biraz fazlasının 19 ila 30 yaşları ortasında olduğunu, yüzde 22’sinin 31 ila 40 yaşları ortasında olduğunu ve yaklaşık yüzde 8’inin 12 ila 18 yaşları ortasında olduğunu tespit etti.

Wright, “Bu durum, hastaların birçoklarının birinci olarak genç yaşta cinsiyet disforisi yaşadığını ve hastaların yaklaşık dörtte üçünün yedi yaşına kadar cinsiyet disforisi bildirdiğini gösteren evvelki çalışmalarla uyumludur” diye yazdı. Bu hastalar daha sonra cinsiyet geçiş tedavisine başlamadan evvel transseksüel erkekler için ortalama 23 yıl ve transseksüel bayanlar için 27 yıl yaşamışlardır” dedi.

En genç hastalar ortasında en yaygın ameliyatlar göğüs ve göğüs ameliyatları olup, incelenen beş yıl boyunca 3.000’den fazla çocuk ve genç ameliyat geçirmiştir.

Meme ameliyatları tıpkı vakitte tüm yaş kümelerinde yapılan en yaygın ameliyat çeşidi olurken, bunu yaşla birlikte sayısı artan genital ameliyatlar izledi.

ABD’de cinsiyet değiştirme ameliyatları üç kat arttı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Çalışmanın muharriri Dr. Jason Wright, “Önceki çalışmalarla dengeli olarak, bu tıp prosedürlerin sayısında dikkate kıymet bir artış tespit ettik. Bu bulgular, ABD’de gerçekleştirilen ameliyatların sayısının neredeyse üç katına çıktığını göstermektedir” dedi. 
 
Wright, Obama idaresinin transseksüel bakımı için sigorta kapsamını genişletme siyasetleri hakkında şunları yazdı:

“Çalışmada görülen olayların üç katına çıkması, muhtemelen yeni federal ve eyalet maddelerinden kaynaklanıyor.”

‘HIZLI ARTIŞ…’

Araştırmacılar ayrıyeten 2016’dan 2020’ye kadar olan beş yıllık periyotta toplamda yaklaşık 48 bin kişinin ameliyat olduğunu belirtti.

Aynı vakitte, “cinsiyet kimliği bozukluğu için sıhhat sistemi karşılaşmalarının” toplam sayısı da 2016’da 12 bin 855’ten 2020’de 38 bin 470’e yükseldi.

Araştırmada bu artış ile ilgili şu tabirlere yer verildi :“Bu süratli artış, trans bireylerin bakımı konusunda bilgili ve [cinsiyet doğrulama ameliyatı] prosedürlerini gerçekleştirmek için gerekli uzmanlığa sahip klinisyenlere daha fazla muhtaçlık duyulacağını göstermektedir.”

YÜZDE 8’İ ÇOCUK

Doktorlar, 2016’dan 2020’ye kadar bakım arayan hastaların yarısından biraz fazlasının 19 ila 30 yaşları ortasında olduğunu, yüzde 22’sinin 31 ila 40 yaşları ortasında olduğunu ve yaklaşık yüzde 8’inin 12 ila 18 yaşları ortasında olduğunu tespit etti.

Wright, “Bu durum, hastaların birçoklarının birinci olarak genç yaşta cinsiyet disforisi yaşadığını ve hastaların yaklaşık dörtte üçünün yedi yaşına kadar cinsiyet disforisi bildirdiğini gösteren evvelki çalışmalarla uyumludur. Bu hastalar daha sonra cinsiyet geçiş tedavisine başlamadan evvel transseksüel erkekler için ortalama 23 yıl ve transseksüel bayanlar için 27 yıl yaşamışlardır.” dedi.

Araştırmaya nazaran, en genç hastalar ortasında en yaygın ameliyatlar göğüs ve göğüs ameliyatları olup, incelenen beş yıl boyunca 3 binden fazla çocuk ve genç ameliyat geçirdi.

Meme ameliyatları tıpkı vakitte tüm yaş kümelerinde yapılan en yaygın ameliyat çeşidi olurken, bunu yaşla birlikte sayısı artan genital ameliyatlar izledi.

ABD’de cinsiyet değiştirme ameliyatları üç kat arttı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Koca, İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesinde yapıldığı argüman edilen 22 çocuğun cinsiyet değiştirme operasyonuna ait soru sorulması üzerine bu bahsin son derece hassas hareket ettikleri alan olduğunu tabir etti.

Koca “Öncelikle işin sıhhat boyutu var. Bahse bahis süreçlerin bir sıhhat ihtiyacı olması durumunda halimiz son derece net. Bahis bir vatandaşımızın sıhhati ise tüm imkanlarımızla bu sıhhat problemini çözmek için var gücümüzle çaba ederiz. Bu her türlü sıhhat sorunu için geçerli. Bahse husus olan süreçler 18 yaşından küçüklerimize uygulanmış ise bu kabul edilemez. Buna asla müsaade etmeyiz. Bu hususta çok net kurallarımız var ve işletiyoruz. Bakanlığımızın incelemesi devam ediyor. Soruşturmamızın sonucunu de sizlerle paylaşırız.”

Bakan Koca’dan ‘çocuklara cinsiyet değişikliği ameliyatı’ tezleri üzerine açıklama yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Koca, İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesinde yapıldığı tez edilen 22 çocuğun cinsiyet değiştirme operasyonuna ait soru sorulması üzerine bu bahsin son derece hassas hareket ettikleri alan olduğunu söz etti.

Koca “Öncelikle işin sıhhat boyutu var. Bahse bahis süreçlerin bir sıhhat ihtiyacı olması durumunda halimiz son derece net. Bahis bir vatandaşımızın sıhhati ise tüm imkanlarımızla bu sıhhat sıkıntısını çözmek için var gücümüzle çaba ederiz. Bu her türlü sıhhat sorunu için geçerli. Bahse mevzu olan süreçler 18 yaşından küçüklerimize uygulanmış ise bu kabul edilemez. Buna asla müsaade etmeyiz. Bu mevzuda çok net kurallarımız var ve işletiyoruz. Bakanlığımızın incelemesi devam ediyor. Soruşturmamızın sonucunu de sizlerle paylaşırız.”

Bakan Koca’dan ‘çocuklara cinsiyet değişikliği ameliyatı’ argümanları üzerine açıklama yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İnceleme, Yeni Şafak Gazetesi’nin ‘Biri bu tabipleri durdursun: 15-16 yaşlarındaki çocukların cinsiyetini değiştiriyorlar’ başlıklı haberinden sonra başlatıldı.

Haberde İstanbul Üniversitesi (İÜ) ve çeşitli başka kuruluşlardan 11 uzman, bir araştırma kapsamında şimdi reşit olmamış 22 çocuğa “kanunsuzca” ve tıbbi unsurlara muhalif biçimde cinsiyet değiştirme ameliyatı ve hormon tedavisi uygulamakla suçlandı.

22 çocukta ergenlik durdurucu hormonlar kullanıldığı, 7 çocukta ise 18 yaşından evvel geri dönüşü mümkün olmayan cinsiyet değiştirme ameliyatları yapıldığı sav edildi.

İÜ Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Tufan Tükek toplumsal medyadan yaptığı açıklamada fakülte hastanesinde 2017 yılından beri cinsiyet sorunu yaşayan bireylerin değerlendirildiği ve tedavi edildiği kapsamlı bir şura bulunduğunu söyledi.

Tükek, “Birçok hastaneden yönlendirilen hastaların bu konseyde değerlendirildikten ve aile onayı alındıktan sonra büsbütün yasal ve tıbbi münasebetlere dayandırılarak tedavisi uygulanmaktadır. Bu süreçler cinsiyet değişimi değil, 18 yaşına kadar orta devir hazırlık devri süreçleri olmaktadır” dedi.

İstanbul Tıp Fakültesi hastanesinde 2017 yılından beri cinsiyet sorunu yaşayan bireylerin değerlendirildiği ve tedavi edildiği kapsamlı bir kurul bulunmaktadır. Bu kurulda, psikiyatrist, çocuk ve erişkin endokrinoloji, üroloji, adli tıp, kadın doğum uzmanları yer almaktadır. https://t.co/Cv92X0fETY

— Prof. Dr. Tufan Tükek (@tufantukek) August 12, 2023

Türkiye’de cinsiyet değiştirme tedavi süreci nasıl işliyor? Bilimsel araştırmalar nasıl denetleniyor? Araştırmaya yönelik suçlamaların tabanı var mı? Uzmanlara sorduk.

CİNSİYET DEĞİŞTİRME SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?

Türk Uygar Kanunu’nun 40. unsuruna nazaran 18 yaşını doldurmuş ve evli olmayan bireyler cinsiyetlerini değiştirmek için mahkemeye müracaatta bulunabiliyor.

Bu bireylerin birinci etapta bir eğitim ve araştırma hastanesine başvurması ve “transseksüel yapıda olduklarını ve cinsiyet değişikliğinin ruh sıhhatleri açısından zarurî olduğunu” resmi sıhhat şurası raporuyla belgelemesi gerekiyor.

Hastaneye müracaatlar psikiyatri, çocuk ve erişkin endokrinoloji, üroloji, isimli tıp ve bayan doğum üzere çok sayıda disiplinden uzmanların bulunduğu heyetler tarafından bedellendiriliyor.

Mahkeme müsaadesi alındıktan sonra cinsiyet değiştirme ameliyatı ve akabinde nüfus kaydında düzeltmeler yapılıyor.

Öte yandan şimdi reşit olmamış ve cinsiyet hoşnutsuzluğu şikayetiyle hastaneye başvuran gençlerin hormon tedavisine ve cinsiyet kimlikleriyle uyumsuz vücut yapılarına yönelik kozmetik cerrahiye erişmesi yasal olarak mümkün.

Bu tedaviler hastanelerde farklı disiplinlerden uzmanların fizikî ve ruhsal izleme ve kıymetlendirme sürecinden sonra, genç kişinin ve vasilerinin onamı alındığı takdirde yapılıyor.

Tedavi süreci üç basamaktan oluşuyor;

• Ergenliğin ikinci evresine ulaşmış olan gençlerde birinci etapta hormon tedavisi uygulanarak ergenlik baskılanıyor. Bu evrede göğüs gelişimi yahut yüz kılları üzere ergenliğin fizikî değişiklikleri duraklıyor.
• İkinci etapta, istenen cinsiyetle dengeli cinsiyet özelliklerini uyarmak için hormon tedavisine estrojen ve testosteron üzere cinsiyetler ortası steroid hormonları ekleniyor. Bu hormonlar, göğüs gelişimi yahut sesin kırılması yahut kalınlaşması üzere birtakım geri dönüşü olmayan değişikliklere neden oluyor.
• Son kademede ise kişi 18 yaşına ulaştıktan sonra genital cerrahi sürecine başvuruluyor.

Uzmanlar, yıllar sürebilen bu tedavi sürecinin akabinde uzun vadeli fizikî ve ruhsal takibin değerini vurguluyor.

ARAŞTIRMAYA YÖNELİK ARGÜMANLAR NE?

29 Mart’ta Pediatrik Endokrinolojide Klinik Araştırmalar Mecmuası’nda (JCRPE) yayımlanan araştırma, cinsiyet disforisiyle (hoşnutsuzluğu) İstanbul Üniversitesi’ne sevk edilen 53 ergenin klinik özelliklerini, tedavilerini ve tedavi sonrası süreçlerini inceliyor.

Araştırma, cinsiyet disforisi için tedavi arayan kişi sayısındaki değerli artışın yanı sıra, çeşitli nedenlerle tedaviye erişemeyen bireylerde uygunsuz ilaç kullanımına ve ruhsal problemlere dikkat çekiyor.

Araştırmada ayrıyeten tedavi süreçlerinin ilgili kanuna ve aktüel memleketler arası kılavuzlara uygun olduğu ve yalnızca erişkin devirde (18 yaştan sonra) uygulanan cerrahi müdahalelerin Türkiye’de ilgili heyetlerin onayı ile yapıldığı belirtiliyor.

BBC Türkçe‘ye konuşan Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Kurulu Lideri Dr. Şebnem Korur Fincancı, çalışmada yer alan gençlere uygulanan tedavilerde yasa dışı rastgele bir sürecin kelam konusu olmadığını söylüyor.

Fincancı haberlerin “bilimsel bilginin tartışılması ve sorgulanması imkanlarını ortadan kaldırdığı için toplum açısından çok büyük risk barındırdığını” belirtiyor.

Fincancı “Hedef gösteren, yanıltıcı” haberlerin sıhhat çalışanlarının inançta hissetmemesine ve çalışmalarından kaçınmasına yol açtığını söylüyor.

Bunun da toplumu sıhhate erişim hakkından mahrum bıraktığını söyleyen Financı birebir vakitte cinsiyet hoşnutsuzluğu yaşayan gençlerin tedaviye başvurmaktan çekinebileceğine dikkat çekiyor:

“Damgalanacaklarına dair tasa oluşumuyla bir arada tedaviden uzaklaşmaları ve bununla bir arada ortaya çıkabilecek sıhhat sıkıntıları telaş verici.”

Haberlerin tedavi imkanlarının yaygınlaşmasının önünde mahzur oluşturduğunu söyleyen Financı, “Yerleşik tıp fakültelerinde tedavi uygulanıyor. Ancak bunlar da her an kapanabilir. Bunun sonucunda tedaviye erişemeyen insanların sıhhatsiz süreçleriyle karşı karşıya kalabiliriz” diyor.

BBC Türkçe‘ye konuşan Tıp Hukuku Derneği Lideri Avukat Sunay Akyıldız, isimli soruşturma sürerken olaya ait tüzel yorum yapmanın gerçek olmadığını söylüyor. Lakin bununla birlikte, hukukun bu alanda Uygar Kanunu’nun 40. hususuyla hudutlu olduğunu belirtiyor.

Hastanelerin gençlerin kelam konusu olduğu hadiselerde tedavinin gerekli olup olmadığını belirlemek için komiteler kurduğuna ve muhakkak bir evreden sonra tedavi başlattığına dikkat çeken Akyıldız, bunun hukukta da karşılığı olması gerektiğini söylüyor.

“Hukuk genelde gereksinime yönelik şekillenir ve geriden gelir. 10 sene evvel bu mevzuyu konuşmuyorduk lakin artık konuşmamız gerekiyor” diyen Akyıldız şöyle devam ediyor:

“18 yaş altındaki çocuklara tıbbi tedavi yapılmalı mı sorusuna evvel tıp yanıt verecek. Devletin bir üniversitesi de kesinlikle belirli standartlara uygun tedavi yapıyor. [Çocuklar için] ne gerekiyorsa yapılmalı lakin bununla ilgili bir yasal düzenleme de yapılmalı.”

Getty Images

BİLİMSEL ÇALIŞMALAR NASIL DENETLENİYOR?

Dr. Şebnem Korur Financı, İstanbul Üniversitesi’nin dahil olduğu araştırmanın retrospektif, yani aslında ilgili yasalar ve şura onayları çerçevesinde uygulanan tedavilerden tecrübelerin paylaşıldığı bir çalışma olduğuna dikkat çekiyor.

Tedavilerin de uzun yıllardır yapılmış çalışmalara, milletlerarası kılavuzlara ve bilimsel standartlara uygun biçimde yapıldığının altını çizen Fincancı şöyle devam ediyor:

“Burada mevzuata karşıt rastgele bir uygulama kelam konusu olmadığı üzere bilimsel bilgi açısından da çok değerli datalar var” diyor.

Yönergelere nazaran cinsiyet hoşnutsuzluğuyla hastanelere başvuran her gencin durumunu inceleyen bilimsel konseyler, ulusal mevzuata ve milletlerarası tıbbi uygulama kılavuzlarına nazaran kıymetlendirme yapıyor.

Bunun yanı sıra, bilimsel araştırmaların metodolojisini, idaresini, yapılma şartlarını, yapan şahısların yeterliliklerini ve kamuoyuyla paylaşımını kıymetlendiren ve çalışmanın datalarının uygun halde paylaşılıp paylaşılmadığını denetleyen bir etik konsey da bulunuyor.

TEPKİLER NE OLDU?

İstanbul Tabip Odası (İTO) da toplumsal medyadan, “Hakemli memleketler arası bir mecmuada yayınlanan makaleleri nedeniyle meslektaşlarımız Yeni Şafak Gazetesi tarafından yeniden maksat gösterildi. Rastgele bir bilimsel itirazın olmadığı, etik şura onayı alınarak yapılan bu bilimsel yayını, toplumda infial yaratmaya çalışan bir lisanla magazin gereci haline getirmeye hiçbir meslektaşımızın ve yayın organının hakkı yoktur” açıklamasını yaptı.

Hakemli uluslararası bir dergide yayınlanan makeleleri nedeniyle meslektaşlarımız @yenisafak gazetesi tarafından yine hedef gösterildi. Bilimsel yazılara bilimsel yanıtlar verilir. Herhangi bir bilimsel itirazın olmadığı, etik kurul onayı alınarak yapılan bu bilimsel yayını,…

— İstanbul Tabip Odası (@istabip) August 12, 2023

Ergen Sıhhati Derneği de “Bilim doğrultusunda yalnızca mesleklerinin gereğini yerine getirmeye çalışan, hastaları için delile dayalı tedavi yaklaşımı sergileyen meslektaşlarımıza karşı yapılan bilim dışı, insanları yanlış yönlendiren, taciz ve şiddete teşvik eden bu haberin kaldırılmasını talep ediyoruz” dedi.

Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derneği de “Tek gayesi yaşama bedel vererek, sıhhati önemseyerek muhafazaya çalışmak olan, tüm gençleri eşit görerek, cinsiyet kimliği ile ilgili süreksiz ya da uzun müddetli meseleleri olan gençleri yok saymadan tahlil üretmeye çalışan İstanbul Üniversitesi’nin son derece kıymetli öğretim üyesi tabiplerini gaye koyan başta Dr. Zeki Bayraktar’ı ve buna alet olan Yeni Şafak ve Aydınlık gazetelerini kınıyoruz” sözlerini kullandı.

Yeni Şafak Gazetesi haberinde Sıhhat Bilimleri Üniversitesi Sancaktepe Şehit Prof. Dr. İlhan Varank Eğitim Araştırma Hastanesi’nde çalışan Prof. Dr. Zeki Bayraktar’ın görüşlerine yer verilmişti.

Türk Pediatri Kurumu ise “Çocuk sıhhati alanında ülkemizde ve dünyada kıymetli bir merkez olan ve memleketler arası bilim heyetlerine nazaran karar veren İstanbul Tıp Fakültesi’ndeki meslektaşlarımızın uyguladığı tedavileri arka niyetli bir formda farklı istikametlere çekenleri kınıyoruz” dedi.

Türkiye Psikiyatri Derneği, “Çağdaş bilimsel datalar doğrultusunda mesleği icra etmek ve bilimsel hakikati savunmak hekimliğin vazgeçilmezlerindedir. Bilimsel misyonlardan ötürü amaç göstermeler kabul edilemez. Meslektaşlarımızın amaç gösterilmesini kınıyoruz” dedi.

Çağdaş bilimsel veriler doğrultusunda mesleği icra etmek ve bilimsel hakikati savunmak hekimliğin vazgeçilmezlerindedir. Bilimsel görevlerden dolayı hedef göstermeler kabul edilemez. Meslektaşlarımızın hedef gösterilmesini kınıyoruz. Olayın takipçisi olacağız.

— Türkiye Psikiyatri (@PsikiyatriDer) August 13, 2023

Türk Tabipler Birliği Uzmanlık Dernekleri Eşgüdüm Şurası ise, “Cinsiyet ve cinsiyet kimliğine ait çarpıtılmış içerikler ile yapılan bu hücumlara bilimsel kılıf oluşturma uğraşı ise sıhhate erişim hakkını engelleyecek birçok tehlike barındırmaktadır” dedi.

DÜNYADA CİNSİYET DEĞİŞTİRME SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?

Dünyanın birçok yerinde cinsiyet değiştirme tedavileri uygulanıyor. Lakin çeşitli ülkelerde, reşit olmayan gençlerin hormon tedavisine erişimi, muhtemel fizikî ve ruhsal yan tesirler nedeniyle tekrar bedellendiriliyor.

Diğer taraftan, hassas pozisyondaki bu gençlerin tedaviye erişiminin büsbütün kesilmesinin nasıl sonuçlara yol açacağının da düşünülmesi gerektiği söyleniyor.

Dünyada cinsiyet değiştirme tedavilerini yasallaştıran birinci ülke olan İsveç, bu yıl reşit olmayanlar için cinsiyet değiştirme hormon tedavilerini, uzun vadeli yan tesirleriyle ilgili tasalar nedeniyle kısıtlamaya başladı.

İsveçli sıhhat yetkilileri 2015 yılında ergenliği bastıran hormonları ve cinsiyetler ortası steroid hormonlarının “güvenli” olduğunu belirtmişti.

Ancak Ulusal Sıhhat ve Refah Konseyi Lideri Aralık’ta yaptığı açıklamada “Elimizdeki bilgilerin meçhullüğü dikkatli olmayı gerektiyor. Şu an için riskler olası yararlardan daha fazla” dedi.

Finandiya, Şubat ayında trans bireylerin yasal cinsiyetlerini değiştirmelerini kolaylaştıran yeni bir maddeyi onaylamıştı. 2020’de ise Sıhhat Hizmetlerinde Tercihler Kurulu (COHERE) ergenlikte başlayan cinsiyet hoşnutsuzluğu için ergenliği baskılayan ilaçların ve başka tıbbi müdahalelerin birinci basamak olarak kullanılmamasını tavsiye etti.

Fransa’da reşit olmayanlar ergenlik engelleyici ilaçlara yahut hormon tedavisine, birkaç yıl sürebilen ruhsal kıymetlendirme sürecinin akabinde erişebiliyor.

Fransa’da Ulusal Tıp Akademisi de geçen yıl muhtemel yan tesirlere karşı “son derece ihtiyatlı” olunmasını istedi.

İngiltere’de ise cinsiyet hoşnutsuzluğu yaşayan 17 yaş altındaki gençler, birinci etapta klinik psikolog, çocuk psikoterapisti, çocuk ve ergen psikiyatristi ve aile terapistiyle görüşebileceği sıhhat kuruluşlarına sevk ediliyor. Değerlendirmelerin akabinde, reşit olmayanlara hormon tedavisi uygulanmasına karar verilebiliyor.

17 yaşından sonra yetişkin sıhhat merkezlerine başvuranlarsa, en az 1 yıl tercih ettiği cinsiyet kimliğine toplumsal olarak geçiş yapmış olması, sigara içmemesi ve kimi cerrahi süreçler için cinsiyetler ortası hormon almış olması koşuluyla ameliyat edilebiliyor.

İstanbul Üniversitesi’nde cinsiyet değiştirme tartışması: ‘Kurallara uygun’ süreçler, neden soruşturma konusu oldu? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İnceleme, Yeni Şafak Gazetesi’nin ‘Biri bu tabipleri durdursun: 15-16 yaşlarındaki çocukların cinsiyetini değiştiriyorlar’ başlıklı haberinden sonra başlatıldı.

Haberde İstanbul Üniversitesi (İÜ) ve çeşitli öteki kuruluşlardan 11 uzman, bir araştırma kapsamında şimdi reşit olmamış 22 çocuğa “kanunsuzca” ve tıbbi prensiplere ters biçimde cinsiyet değiştirme ameliyatı ve hormon tedavisi uygulamakla suçlandı.

22 çocukta ergenlik durdurucu hormonlar kullanıldığı, 7 çocukta ise 18 yaşından evvel geri dönüşü mümkün olmayan cinsiyet değiştirme ameliyatları yapıldığı tez edildi.

İÜ Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Tufan Tükek toplumsal medyadan yaptığı açıklamada fakülte hastanesinde 2017 yılından beri cinsiyet sorunu yaşayan bireylerin değerlendirildiği ve tedavi edildiği kapsamlı bir konsey bulunduğunu söyledi.

Tükek, “Birçok hastaneden yönlendirilen hastaların bu konseyde değerlendirildikten ve aile onayı alındıktan sonra büsbütün yasal ve tıbbi münasebetlere dayandırılarak tedavisi uygulanmaktadır. Bu süreçler cinsiyet değişimi değil, 18 yaşına kadar orta periyot hazırlık periyodu süreçleri olmaktadır” dedi.

İstanbul Tıp Fakültesi hastanesinde 2017 yılından beri cinsiyet sorunu yaşayan bireylerin değerlendirildiği ve tedavi edildiği kapsamlı bir kurul bulunmaktadır. Bu kurulda, psikiyatrist, çocuk ve erişkin endokrinoloji, üroloji, adli tıp, kadın doğum uzmanları yer almaktadır. https://t.co/Cv92X0fETY

— Prof. Dr. Tufan Tükek (@tufantukek) August 12, 2023

Türkiye’de cinsiyet değiştirme tedavi süreci nasıl işliyor? Bilimsel araştırmalar nasıl denetleniyor? Araştırmaya yönelik suçlamaların tabanı var mı? Uzmanlara sorduk.

CİNSİYET DEĞİŞTİRME SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?

Türk Uygar Kanunu’nun 40. unsuruna nazaran 18 yaşını doldurmuş ve evli olmayan bireyler cinsiyetlerini değiştirmek için mahkemeye müracaatta bulunabiliyor.

Bu şahısların birinci etapta bir eğitim ve araştırma hastanesine başvurması ve “transseksüel yapıda olduklarını ve cinsiyet değişikliğinin ruh sıhhatleri açısından zarurî olduğunu” resmi sıhhat heyeti raporuyla belgelemesi gerekiyor.

Hastaneye müracaatlar psikiyatri, çocuk ve erişkin endokrinoloji, üroloji, isimli tıp ve bayan doğum üzere çok sayıda disiplinden uzmanların bulunduğu şuralar tarafından bedellendiriliyor.

Mahkeme müsaadesi alındıktan sonra cinsiyet değiştirme ameliyatı ve akabinde nüfus kaydında düzeltmeler yapılıyor.

Öte yandan şimdi reşit olmamış ve cinsiyet hoşnutsuzluğu şikayetiyle hastaneye başvuran gençlerin hormon tedavisine ve cinsiyet kimlikleriyle uyumsuz vücut yapılarına yönelik kozmetik cerrahiye erişmesi yasal olarak mümkün.

Bu tedaviler hastanelerde farklı disiplinlerden uzmanların fizikî ve ruhsal izleme ve kıymetlendirme sürecinden sonra, genç kişinin ve vasilerinin onamı alındığı takdirde yapılıyor.

Tedavi süreci üç basamaktan oluşuyor;

• Ergenliğin ikinci evresine ulaşmış olan gençlerde birinci etapta hormon tedavisi uygulanarak ergenlik baskılanıyor. Bu evrede göğüs gelişimi yahut yüz kılları üzere ergenliğin fizikî değişiklikleri duraklıyor.
• İkinci kademede, istenen cinsiyetle dengeli cinsiyet özelliklerini uyarmak için hormon tedavisine estrojen ve testosteron üzere cinsiyetler ortası steroid hormonları ekleniyor. Bu hormonlar, göğüs gelişimi yahut sesin kırılması yahut kalınlaşması üzere birtakım geri dönüşü olmayan değişikliklere neden oluyor.
• Son evrede ise kişi 18 yaşına ulaştıktan sonra genital cerrahi sürecine başvuruluyor.

Uzmanlar, yıllar sürebilen bu tedavi sürecinin akabinde uzun vadeli fizikî ve ruhsal takibin ehemmiyetini vurguluyor.

ARAŞTIRMAYA YÖNELİK SAVLAR NE?

29 Mart’ta Pediatrik Endokrinolojide Klinik Araştırmalar Mecmuası’nda (JCRPE) yayımlanan araştırma, cinsiyet disforisiyle (hoşnutsuzluğu) İstanbul Üniversitesi’ne sevk edilen 53 ergenin klinik özelliklerini, tedavilerini ve tedavi sonrası süreçlerini inceliyor.

Araştırma, cinsiyet disforisi için tedavi arayan kişi sayısındaki değerli artışın yanı sıra, çeşitli nedenlerle tedaviye erişemeyen bireylerde uygunsuz ilaç kullanımına ve ruhsal sıkıntılara dikkat çekiyor.

Araştırmada ayrıyeten tedavi süreçlerinin ilgili kanuna ve şimdiki memleketler arası kılavuzlara uygun olduğu ve yalnızca erişkin periyotta (18 yaştan sonra) uygulanan cerrahi müdahalelerin Türkiye’de ilgili konseylerin onayı ile yapıldığı belirtiliyor.

BBC Türkçe‘ye konuşan Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Kurulu Lideri Dr. Şebnem Korur Fincancı, çalışmada yer alan gençlere uygulanan tedavilerde yasa dışı rastgele bir sürecin kelam konusu olmadığını söylüyor.

Fincancı haberlerin “bilimsel bilginin tartışılması ve sorgulanması imkanlarını ortadan kaldırdığı için toplum açısından çok büyük risk barındırdığını” belirtiyor.

Fincancı “Hedef gösteren, yanıltıcı” haberlerin sıhhat çalışanlarının inançta hissetmemesine ve çalışmalarından kaçınmasına yol açtığını söylüyor.

Bunun da toplumu sıhhate erişim hakkından mahrum bıraktığını söyleyen Financı birebir vakitte cinsiyet hoşnutsuzluğu yaşayan gençlerin tedaviye başvurmaktan çekinebileceğine dikkat çekiyor:

“Damgalanacaklarına dair korku oluşumuyla bir arada tedaviden uzaklaşmaları ve bununla bir arada ortaya çıkabilecek sıhhat sıkıntıları korku verici.”

Haberlerin tedavi imkanlarının yaygınlaşmasının önünde pürüz oluşturduğunu söyleyen Financı, “Yerleşik tıp fakültelerinde tedavi uygulanıyor. Fakat bunlar da her an kapanabilir. Bunun sonucunda tedaviye erişemeyen insanların sıhhatsiz süreçleriyle karşı karşıya kalabiliriz” diyor.

BBC Türkçe‘ye konuşan Tıp Hukuku Derneği Lideri Avukat Sunay Akyıldız, isimli soruşturma sürerken olaya ait hukuksal yorum yapmanın hakikat olmadığını söylüyor. Lakin bununla birlikte, hukukun bu alanda Uygar Kanunu’nun 40. unsuruyla sonlu olduğunu belirtiyor.

Hastanelerin gençlerin kelam konusu olduğu hadiselerde tedavinin gerekli olup olmadığını belirlemek için kurullar kurduğuna ve muhakkak bir evreden sonra tedavi başlattığına dikkat çeken Akyıldız, bunun hukukta da karşılığı olması gerektiğini söylüyor.

“Hukuk genelde gereksinime yönelik şekillenir ve geriden gelir. 10 sene evvel bu mevzuyu konuşmuyorduk lakin artık konuşmamız gerekiyor” diyen Akyıldız şöyle devam ediyor:

“18 yaş altındaki çocuklara tıbbi tedavi yapılmalı mı sorusuna evvel tıp karşılık verecek. Devletin bir üniversitesi de kesinlikle belirli standartlara uygun tedavi yapıyor. [Çocuklar için] ne gerekiyorsa yapılmalı fakat bununla ilgili bir yasal düzenleme de yapılmalı.”

Getty Images

BİLİMSEL ÇALIŞMALAR NASIL DENETLENİYOR?

Dr. Şebnem Korur Financı, İstanbul Üniversitesi’nin dahil olduğu araştırmanın retrospektif, yani aslında ilgili yasalar ve heyet onayları çerçevesinde uygulanan tedavilerden tecrübelerin paylaşıldığı bir çalışma olduğuna dikkat çekiyor.

Tedavilerin de uzun yıllardır yapılmış çalışmalara, memleketler arası kılavuzlara ve bilimsel standartlara uygun biçimde yapıldığının altını çizen Fincancı şöyle devam ediyor:

“Burada mevzuata karşıt rastgele bir uygulama kelam konusu olmadığı üzere bilimsel bilgi açısından da çok değerli bilgiler var” diyor.

Yönergelere nazaran cinsiyet hoşnutsuzluğuyla hastanelere başvuran her gencin durumunu inceleyen bilimsel konseyler, ulusal mevzuata ve memleketler arası tıbbi uygulama kılavuzlarına nazaran kıymetlendirme yapıyor.

Bunun yanı sıra, bilimsel araştırmaların metodolojisini, idaresini, yapılma şartlarını, yapan bireylerin yeterliliklerini ve kamuoyuyla paylaşımını pahalandıran ve çalışmanın datalarının uygun formda paylaşılıp paylaşılmadığını denetleyen bir etik şura da bulunuyor.

TEPKİLER NE OLDU?

İstanbul Tabip Odası (İTO) da toplumsal medyadan, “Hakemli memleketler arası bir mecmuada yayınlanan makaleleri nedeniyle meslektaşlarımız Yeni Şafak Gazetesi tarafından tekrar gaye gösterildi. Rastgele bir bilimsel itirazın olmadığı, etik konsey onayı alınarak yapılan bu bilimsel yayını, toplumda infial yaratmaya çalışan bir lisanla magazin materyali haline getirmeye hiçbir meslektaşımızın ve yayın organının hakkı yoktur” açıklamasını yaptı.

Hakemli uluslararası bir dergide yayınlanan makeleleri nedeniyle meslektaşlarımız @yenisafak gazetesi tarafından yine hedef gösterildi. Bilimsel yazılara bilimsel yanıtlar verilir. Herhangi bir bilimsel itirazın olmadığı, etik kurul onayı alınarak yapılan bu bilimsel yayını,…

— İstanbul Tabip Odası (@istabip) August 12, 2023

Ergen Sıhhati Derneği de “Bilim doğrultusunda yalnızca mesleklerinin gereğini yerine getirmeye çalışan, hastaları için delile dayalı tedavi yaklaşımı sergileyen meslektaşlarımıza karşı yapılan bilim dışı, insanları yanlış yönlendiren, taciz ve şiddete teşvik eden bu haberin kaldırılmasını talep ediyoruz” dedi.

Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derneği de “Tek gayesi yaşama kıymet vererek, sıhhati önemseyerek muhafazaya çalışmak olan, tüm gençleri eşit görerek, cinsiyet kimliği ile ilgili süreksiz ya da uzun periyodik meseleleri olan gençleri yok saymadan tahlil üretmeye çalışan İstanbul Üniversitesi’nin son derece kıymetli öğretim üyesi doktorlarını amaç koyan başta Dr. Zeki Bayraktar’ı ve buna alet olan Yeni Şafak ve Aydınlık gazetelerini kınıyoruz” sözlerini kullandı.

Yeni Şafak Gazetesi haberinde Sıhhat Bilimleri Üniversitesi Sancaktepe Şehit Prof. Dr. İlhan Varank Eğitim Araştırma Hastanesi’nde çalışan Prof. Dr. Zeki Bayraktar’ın görüşlerine yer verilmişti.

Türk Pediatri Kurumu ise “Çocuk sıhhati alanında ülkemizde ve dünyada değerli bir merkez olan ve memleketler arası bilim heyetlerine nazaran karar veren İstanbul Tıp Fakültesi’ndeki meslektaşlarımızın uyguladığı tedavileri arka niyetli bir halde farklı taraflara çekenleri kınıyoruz” dedi.

Türkiye Psikiyatri Derneği, “Çağdaş bilimsel bilgiler doğrultusunda mesleği icra etmek ve bilimsel hakikati savunmak hekimliğin vazgeçilmezlerindedir. Bilimsel misyonlardan ötürü maksat göstermeler kabul edilemez. Meslektaşlarımızın maksat gösterilmesini kınıyoruz” dedi.

Çağdaş bilimsel veriler doğrultusunda mesleği icra etmek ve bilimsel hakikati savunmak hekimliğin vazgeçilmezlerindedir. Bilimsel görevlerden dolayı hedef göstermeler kabul edilemez. Meslektaşlarımızın hedef gösterilmesini kınıyoruz. Olayın takipçisi olacağız.

— Türkiye Psikiyatri (@PsikiyatriDer) August 13, 2023

Türk Tabipler Birliği Uzmanlık Dernekleri Eşgüdüm Heyeti ise, “Cinsiyet ve cinsiyet kimliğine ait çarpıtılmış içerikler ile yapılan bu akınlara bilimsel kılıf oluşturma gayreti ise sıhhate erişim hakkını engelleyecek birçok tehlike barındırmaktadır” dedi.

DÜNYADA CİNSİYET DEĞİŞTİRME SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?

Dünyanın birçok yerinde cinsiyet değiştirme tedavileri uygulanıyor. Lakin çeşitli ülkelerde, reşit olmayan gençlerin hormon tedavisine erişimi, mümkün fizikî ve ruhsal yan tesirler nedeniyle tekrar bedellendiriliyor.

Diğer taraftan, hassas pozisyondaki bu gençlerin tedaviye erişiminin büsbütün kesilmesinin nasıl sonuçlara yol açacağının da düşünülmesi gerektiği söyleniyor.

Dünyada cinsiyet değiştirme tedavilerini yasallaştıran birinci ülke olan İsveç, bu yıl reşit olmayanlar için cinsiyet değiştirme hormon tedavilerini, uzun vadeli yan tesirleriyle ilgili tasalar nedeniyle kısıtlamaya başladı.

İsveçli sıhhat yetkilileri 2015 yılında ergenliği bastıran hormonları ve cinsiyetler ortası steroid hormonlarının “güvenli” olduğunu belirtmişti.

Ancak Ulusal Sıhhat ve Refah Şurası Lideri Aralık’ta yaptığı açıklamada “Elimizdeki bilgilerin meçhullüğü dikkatli olmayı gerektiyor. Şu an için riskler beklenen yararlardan daha fazla” dedi.

Finandiya, Şubat ayında trans bireylerin yasal cinsiyetlerini değiştirmelerini kolaylaştıran yeni bir maddeyi onaylamıştı. 2020’de ise Sıhhat Hizmetlerinde Tercihler Kurulu (COHERE) ergenlikte başlayan cinsiyet hoşnutsuzluğu için ergenliği baskılayan ilaçların ve öbür tıbbi müdahalelerin birinci basamak olarak kullanılmamasını tavsiye etti.

Fransa’da reşit olmayanlar ergenlik engelleyici ilaçlara yahut hormon tedavisine, birkaç yıl sürebilen ruhsal kıymetlendirme sürecinin akabinde erişebiliyor.

Fransa’da Ulusal Tıp Akademisi de geçen yıl mümkün yan tesirlere karşı “son derece ihtiyatlı” olunmasını istedi.

İngiltere’de ise cinsiyet hoşnutsuzluğu yaşayan 17 yaş altındaki gençler, birinci etapta klinik psikolog, çocuk psikoterapisti, çocuk ve ergen psikiyatristi ve aile terapistiyle görüşebileceği sıhhat kuruluşlarına sevk ediliyor. Değerlendirmelerin akabinde, reşit olmayanlara hormon tedavisi uygulanmasına karar verilebiliyor.

17 yaşından sonra yetişkin sıhhat merkezlerine başvuranlarsa, en az 1 yıl tercih ettiği cinsiyet kimliğine toplumsal olarak geçiş yapmış olması, sigara içmemesi ve birtakım cerrahi süreçler için cinsiyetler ortası hormon almış olması kuralıyla ameliyat edilebiliyor.

İstanbul Üniversitesi’nde cinsiyet değiştirme tartışması: ‘Kurallara uygun’ süreçler, neden soruşturma konusu oldu? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“Erkeğin üstünlüğü” fikrine dayanan ve “babanın yönetimi” manasına da gelen “ataerkil” kavramı, bayan ve erkek ortasındaki cinsiyet eşitsizliğini yapılandıran politik, toplumsal ve ekonomik sistemlere gömülü bu münasebetler, inançlar ve pahalar sistemi olarak karşımıza çıkıyor. Bu görüş, “doğanın ilkelerine” dayandırılsa da aslında bu türlü bir destek yok! Primatlar dünyasında bile bu, yok denecek kadar ender bir fenomen. New Mexico Üniversitesi’nden antropolog Melissa Emery Thompson’ın gözlemlediği üzere primatlarda kuşaklar ortası aile bağları babalar tarafından değil, anneler aracılığıyla organize ediliyor.

Biyologların, en yakın genetik primat akrabalarımızdan bonobo maymunlarında, çeşidin erkekleri daha iri olmasına karşın anaerkilliğin hâkim olduğunu keşfetmesinden beri de insanlardaki ataerkilliğin tek başına doğal prensiplerle açıklanamayacağı kabul ediliyor.

ÇATALHÖYÜK’TEKİ İZLER

Bilim insanları, “dünyanın en eski şehri” olarak da tanımlanan 9 bin yıllık geçmişe sahip Çatalhöyük’te, tüm arkeolojik kalıntıların işaret ettiği cinsiyet eşitliğine dikkat çekiyor.

Ancak Çatalhöyük’te bu ömür şekli sonsuza kadar devam etmedi ve binlerce yıl içinde toplumsal hiyerarşi kalıpları, çağdaş Avrupa, Asya ve Orta Doğu’yu kapsayan bu geniş bölgeye yavaş yavaş sızdı.

BÜYÜK SORU: NEDEN?

Antropologlar ve filozoflar, tarıma geçişin, erkekler ve bayanlar ortasındaki güç istikrarındaki “eşik noktası” olup olamayacağını irdeliyor. Çiftçiliğin doğuşuyla erkekler, bayanın özgürlüğünü de kısıtlamaya başlıyordu. Bununla ilgili sorun, bayanların her vakit tarım personelliği yapmaya mahkûm edilmesi olarak karşımıza çıkıyor. Antik Yunan ve Roma’dan kalan kalıntılarda, mısır biçen bayan tasvirleri ve çobanlık yapan genç bayanlara ait öyküler var. Birleşmiş Milletler dataları, bugün bile bayanların dünyanın ziraî işgücünün neredeyse yarısını oluşturduğunu gösteriyor. Dünyanın dört bir yanındaki işçi/çiftçi sınıfı bayanlar ve köleleştirilmiş bayanlar, her vakit ağır işlerde çalışıyor.

ABD’li tarihçi Gerda Lerner’in de belgelediği üzere bayanların liderlik dünyasından yavaşça kaybolup, anneliğe ve konut işleri için konuta itildiğini gösteriyor.

MODERN KÖLE BAYANLAR: ZORLA EVLENDİRME

Ataerkil evliliklerde bayanların sömürülmesi devam ediyor. Bunun en uç versiyonu olan “zorla evlendirme”, Memleketler arası Çalışma Örgütü tarafından birinci defa 2017’de “modern köleliğin bir biçimi” olarak belirlendirildi. Son kestirimler, dünya çapında 22 milyon insanın zorla evlendirildiğini gösteriyor. Ataerkil devletler, kuşaklar boyunca cinsiyetçi sisteminin olağan, hatta doğal görünmesine yol açarken bu toplumsal normlar, “kadınların şefkatli ve besleyici olduğu ve erkeklerin doğuştan şiddet yanlısı ve savaşa uygun olduğu” fikri de dahil olmak üzere günümüzün toplumsal cinsiyet kalıp yargıları haline geliyordu.

ERKEKLER İÇİN DE MAKUS

İnsanları toplumsal cinsiyet rollerine hapseden ataerkillik, bugün yalnızca bayanları değil birçok erkeği de dezavantajlı duruma düşürüyor. Zira ataerkilliğin ana motivasyonu, aileden fazla sırf en zirvedekilere, yani toplumun seçkinlerine hizmet etmek olarak karşımıza çıkıyor. Bugün dünyanın dört bir yanında vuku bulan toplumsal cinsiyet eşitliği hareketleri, insanların yüzyıllardır ataerkil toplumlarda yaşamakta olduğu toplumsal tansiyonun belirtileri olarak karşımıza çıkıyor. Kimilerinin gözünü korkutsa da tabiatımızda ataerkilliğe karşı çabaya mani olacak hiçbir şey yok. Beşerler tarafından oluşturulan bir toplum, tekrar beşerler tarafından yine oluşturulabilir, tıpkı Çatalhöyük’te olduğu üzere cinsiyet eşitliği tekrar tesis edilebilir.

Kaynaklar

https://www.unwomen.org/en/news/in-focus/commission-on-the-status-of-women-2012/facts-and-figures

https://www.bbc.com/future/article/20230525-how-did-patriarchy-actually-begin

https://www.sciencedirect.com/topics/social-sciences/patriarchy

Dokuz bin yıl evvel bayan erkek eşitti yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“Erkeğin üstünlüğü” fikrine dayanan ve “babanın yönetimi” manasına da gelen “ataerkil” kavramı, bayan ve erkek ortasındaki cinsiyet eşitsizliğini yapılandıran politik, toplumsal ve ekonomik sistemlere gömülü bu ilgiler, inançlar ve pahalar sistemi olarak karşımıza çıkıyor. Bu görüş, “doğanın ilkelerine” dayandırılsa da aslında bu türlü bir destek yok! Primatlar dünyasında bile bu, yok denecek kadar az bir fenomen. New Mexico Üniversitesi’nden antropolog Melissa Emery Thompson’ın gözlemlediği üzere primatlarda kuşaklar ortası aile bağlantıları babalar tarafından değil, anneler aracılığıyla organize ediliyor.

Biyologların, en yakın genetik primat akrabalarımızdan bonobo maymunlarında, cinsin erkekleri daha iri olmasına karşın anaerkilliğin hâkim olduğunu keşfetmesinden beri de insanlardaki ataerkilliğin tek başına doğal prensiplerle açıklanamayacağı kabul ediliyor.

ÇATALHÖYÜK’TEKİ İZLER

Bilim insanları, “dünyanın en eski şehri” olarak da tanımlanan 9 bin yıllık geçmişe sahip Çatalhöyük’te, tüm arkeolojik kalıntıların işaret ettiği cinsiyet eşitliğine dikkat çekiyor.

Ancak Çatalhöyük’te bu hayat stili sonsuza kadar devam etmedi ve binlerce yıl içinde toplumsal hiyerarşi kalıpları, çağdaş Avrupa, Asya ve Orta Doğu’yu kapsayan bu geniş bölgeye yavaş yavaş sızdı.

BÜYÜK SORU: NEDEN?

Antropologlar ve filozoflar, tarıma geçişin, erkekler ve bayanlar ortasındaki güç istikrarındaki “eşik noktası” olup olamayacağını irdeliyor. Çiftçiliğin doğuşuyla erkekler, bayanın özgürlüğünü de kısıtlamaya başlıyordu. Bununla ilgili sorun, bayanların her vakit tarım personelliği yapmaya mahkûm edilmesi olarak karşımıza çıkıyor. Antik Yunan ve Roma’dan kalan kalıntılarda, mısır biçen bayan tasvirleri ve çobanlık yapan genç bayanlara ait kıssalar var. Birleşmiş Milletler dataları, bugün bile bayanların dünyanın ziraî işgücünün neredeyse yarısını oluşturduğunu gösteriyor. Dünyanın dört bir yanındaki işçi/çiftçi sınıfı bayanlar ve köleleştirilmiş bayanlar, her vakit ağır işlerde çalışıyor.

ABD’li tarihçi Gerda Lerner’in de belgelediği üzere bayanların liderlik dünyasından yavaşça kaybolup, anneliğe ve konut işleri için meskene itildiğini gösteriyor.

MODERN KÖLE BAYANLAR: ZORLA EVLENDİRME

Ataerkil evliliklerde bayanların sömürülmesi devam ediyor. Bunun en uç versiyonu olan “zorla evlendirme”, Memleketler arası Çalışma Örgütü tarafından birinci defa 2017’de “modern köleliğin bir biçimi” olarak belirlendirildi. Son iddialar, dünya çapında 22 milyon insanın zorla evlendirildiğini gösteriyor. Ataerkil devletler, jenerasyonlar boyunca cinsiyetçi sisteminin olağan, hatta doğal görünmesine yol açarken bu toplumsal normlar, “kadınların şefkatli ve besleyici olduğu ve erkeklerin doğuştan şiddet yanlısı ve savaşa uygun olduğu” fikri de dahil olmak üzere günümüzün toplumsal cinsiyet kalıp yargıları haline geliyordu.

ERKEKLER İÇİN DE BERBAT

İnsanları toplumsal cinsiyet rollerine hapseden ataerkillik, bugün yalnızca bayanları değil birçok erkeği de dezavantajlı duruma düşürüyor. Zira ataerkilliğin ana motivasyonu, aileden fazla sırf en zirvedekilere, yani toplumun seçkinlerine hizmet etmek olarak karşımıza çıkıyor. Bugün dünyanın dört bir yanında vuku bulan toplumsal cinsiyet eşitliği hareketleri, insanların yüzyıllardır ataerkil toplumlarda yaşamakta olduğu toplumsal tansiyonun belirtileri olarak karşımıza çıkıyor. Kimilerinin gözünü korkutsa da tabiatımızda ataerkilliğe karşı gayrete pürüz olacak hiçbir şey yok. Beşerler tarafından oluşturulan bir toplum, tekrar beşerler tarafından tekrar oluşturulabilir, tıpkı Çatalhöyük’te olduğu üzere cinsiyet eşitliği tekrar tesis edilebilir.

Kaynaklar

https://www.unwomen.org/en/news/in-focus/commission-on-the-status-of-women-2012/facts-and-figures

https://www.bbc.com/future/article/20230525-how-did-patriarchy-actually-begin

https://www.sciencedirect.com/topics/social-sciences/patriarchy

Dokuz bin yıl evvel bayan erkek eşitti yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ülkede halihazırda cinsiyet değişikliği yapmış şahıslara de çeşitli kısıtlamalar getirilen yasaya nazaran, kelam konusu vatandaşların evlilikleri geçersiz sayılacak ve evlat edinemeyecekler.

Putin’in Aralık 2022’de onayladığı bir öteki kanunla, Rusya’da klasik olmayan cinsel münasebet, çocuk istismarı ve cinsiyet değiştirme dileğine neden olabilecek enformasyon propagandası da yasaklanmıştı.

Rusya’da cinsiyet değiştirmek yasaklandı! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

ERKEK OLDUĞU İÇİN KONUTU TUTAMADI

Beğendiği daireyi kiralayamayan M.F.K., emlakçı, mesken sahibi ve ilanı yayınlayan internet sitesinin cinsiyet ayrımcılığı yaptığını öne sürüp TİHEK’in kapısını çaldı. Kiralamak istediği dairenin emlakçı tarafından erkek olması münasebet gösterilerek kiraya verilmemesinin cinsiyet temelinde ayrımcılık oluşturduğunu tez etti.

Kiralama talebinin erkek olması sebebiyle kabul edilmediğini, bunun ayrımcılık yasağına karşıt olduğunu lisana getiren mağdur üniversite öğrencisi, karşılaştığı muamele münasebetiyle muhatap ile yazılı olarak bağlantıya geçemediğini ve ilan konusu meskeni kiralayamadığını böylelikle ayrımcılığa maruz kaldığını kaydetti.

Emlak danışmanı olan A.U.’da, mesken sahibinin erkek öğrenciye konutunun kiralanmamasını istediğini, gerekirse mesken sahibiyle erkek öğrencilere meskenini kiralaması konusunda ikna etmek için görüşme yapabileceğini belirttiğini söyledi. İnternet sitesi yetkilileri de ilanlara müdahale etmediklerini bildirdi. Konut sahibi E.Y. de kuruma karşılık vermedi.

Tarafları dinleyen TİHEK, erkek öğrencinin ayrımcılık savını yerinde buldu.

Kararda şu tabirlere yer verildi:

“İlanın başlığında ’Aileye bayan öğrenciye uygun 3+1 pak orta kat daire’ yazdığı görülmüştür. Başvuranın beyanına nazaran başvuran ile emlak danışmanı muhatap A.U. ortasındaki telefon görüşmesinde kendisine konut sahibinin erkek öğrenciye konutunun kiralanmasını istemediğini belirttiği, muhatap A.U.’nın sunduğu görüş yazısındaki tabirlerin de bu durumu teyit ettiği anlaşılmıştır. Konut sahibi muhatap E.Y.’ın ise kurumumuza yazılı görüşünü sunmaması sebebiyle aksi bir kanaate varılamamıştır. Müşahhas olayda başvuran tarafından sunulan ekran imajı ve başka bilgiler ile muhatabın görüşü birlikte değerlendirildiğinde başvurana sadece erkek olması sebebiyle mesken kiralanmayarak cinsiyeti sebebiyle farklı muamelede bulunulduğu değerlendirilmiştir. Müşahhas olayda muhatap emlak danışmanı A.U. sadece kendisine verilen talimatı yerine getirdiğini tabir etse de 6701 sayılı kanun çerçevesinde ayrımcılık talimatını uygulamak da yasaklanmış ve bir ayrımcılık tipi olarak düzenlenmiştir. Kurumumuza yapılan müracaatta, muhatap mesken sahibi, objektif bir münasebet olmaksızın başvuranın cinsiyeti sebebiyle kelam konusu taşınmazı başvurana kiralamamış, emlak danışmanı ayrımcı talimatı uygulamak suretiyle farklı muamelenin gerçekleştirilmesine iştirak etmiştir. Bütün bu konular birlikte değerlendirildiğinde başvuranın cinsiyeti sebebiyle ayrımcı bir muameleye maruz kaldığı hasebiyle da eşit muamele prensibi ile ayrımcılık yasağının ihlal edildiği kanaatine varılmıştır. Müracaatta ayrımcılık yasağı ihlali yapıldığına, muhatap A.U. hakkında 6 bin TL, mesken sahibi muhatap E. Y. hakkında 6 bin TL ve muhatap internet sitesi hakkında 89 bin 571 TL idari para cezası uygulanmasına oy birliği ile karar verilmiştir.”

Kiracıya yönelik cinsiyet ayrımcılığına şok ceza yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.