Uzmanlar, uyuzun dünya üzerinde görülme prevelansının, literatürlere nazaran yüzde 0,2-71 aralığında değiştiğini belirtiyor. Altınbaş Üniversitesi SHMYO Öğretim Vazifelisi, Birinci ve Acil Yardım Program Lideri Hasret Karagöl, uyuzun sosyoekonomik seviyesi düşük olan ülkelerde daha çok görüldüğüne işaret etti. Paklık şartlarının hala gereğince sağlanamadığı zelzele bölgelerindeki toplu hayat alanlarında da uyuz riski artarak devam ettiğine dikkat çeken Hasret Karagöl, buna ek olarak huzurevleri, yaşlı bakımevleri, çocuk esirgeme kurumlarında da sıklıkla rastlanıldığını hatırlatarak bulaş yollarının yeterli bilinmesi gerektiğinin altını çizdi.

Uyuz hastalığı nasıl bulaşır?

Uyuz belirtileri nelerdir?

Ciltteki birinci belirtilerin görülmesinin dört ila altı hafta ortasında sürdüğünü belirten Karagöl, en yaygın belirtinin bilhassa geceleri ağır kaşıntı, sivilce gibisi döküntülerle kızarıklıklar, kabuklarla kabarcıklar ve daima kaşımadan kaynaklanan yaralar olduğunu söyledi. Uyuz kaşıntısının çoklukla çocuklarda ve yaşlılarda çok şiddetli görüldüğünü hatırlatan Karagöl, el bileği, dirsek yahut diz kıvrımları, bel yahut göbek etrafı, göğüsler, cinsel organlar, baş, boyun, yüz, avuç içi ve tabanlarında görüldüğünü kaydetti.

Uyuz böceği cilt altına 10 ila 25 yumurta bırakabilir

Karagöl, bir öbür ayırt edici özelliğinin ise deride uzun çizgiler halinde oyukların görülmesi olduğunu anlatarak, “Grimsi beyaz ya da cilt rengi olan bu çizgiler dişi akarlar tarafından cildin yüzeyinin çabucak altında açılan tünellerdir. Oluşturulan bu yuvaların içine her bir dişi uyuz böceği tarafından 10 ila 25 yumurta bırakılır. Uyuz olan bireyler üzerlerinde ekseriyetle yalnızca 10 ila 15 yetişkin akar taşır ve her akar yarım milimetreden daha küçüktür. Bu nedenle fark edilmelerini zorlaştırır. Çıplak gözle, derideki küçük siyah noktalar üzere görünebilirler” dedi.

Uyuz hastalığı nasıl tedavi edilir?

Uyuz hastalığının tedavisinin akarları öldüren reçeteli ilaçlarla mümkün olduğunun altını çizen Karagöl bilhassa geceleri ağırlaşan kaşıntıyı gidermek için tabip tarafından verilen antihistaminik haplar ya da hidrokortizon kremlerin kullanıldığı belirtti. Karagöl, “Krem yahut losyonun uzunluğundan aşağıya tüm bedene uygulanması gerekir. Beden üzerinde en az 8- 14 saat bekletilir ve sonrasında yıkanılır. Birtakım durumlarda uyuz tedavisi için hap reçete edilebilir. Kullanılan ilaca bağlı olarak tedavi üç güne kadar sürer” diyerek uyuzun tedavi edilmesine karşın kaşıntının alerjik tepki nedeniyle bir mühlet daha devam edebileceğini hatırlattı.

“Fiziksel temaslı herkes tedavi edilmeli”

Karagöl, uyuz hastalığının yayılmasını engellemek için bireyle yakın fizikî teması olan herkesin tedavi edilmesinin ehemmiyetine değinerek, “Aynı yatakta uyumak, uzun müddet el ele tutuşmak ve birlikte banyo yapmak üzere faaliyetler uyuz akarlarının bir bireyden başkasına geçişini mümkün kılar. Semptomların ortaya çıkmasının dört ila altı hafta ortasında sürmesi nedeniyle hane halkının tüm üyeleri tedavi edilmeli” dedi.

“60 derecede en az 10 dakika yıkanmalı”

Karagöl son olarak da alınacak tedbirler ve sonrasına dair bilgilendirmelerle ilgili şunları söyledi: “Uyuz akarlarının kıyafetlerin, yatak ekiplerinin, mobilyaların yahut havluların yüzeyinde iki ila üç gün yaşayabilir. Kişilerin tedaviden evvelki 3 gün içinde temas ettiği tüm giysiler, havlu ve nevresim üzere şahsî eşyalar makinede sıcak suyla (60 derecede en az 10 dakika) yıkanmalı yahut kuru temizlemeye verilmelidir. Ütülenebilen eserler ütülenmelidir. Yıkanamayacaklar kapalı bir plastik torba içinde 3-7 gün kadar ağzı kapatılarak dezenfekte edilmelidir. Mümkünse tedavinin 24 saati bitene kadar ortak tuvalet kullanılmamalıdır. Kurumsal salgınlara süratli müdahale değerlidir. Pestisit kullanımının ve konutu ilaçlamanın bir yararı yoktur. Çocuklar ve yetişkinler tedaviden sonraki gün okula-işe gidebilir. Tedavi sonrası 2-4 hafta sonra akarlara karşı gelişen alerjik karşılık nedeniyle kaşıntı görülebilir. Tedavi verilen hastalar 2 hafta sonra çağırılarak denetim edilmelidir.”

O hastalıktan kurtulmak için 60 derecede en az 10 dakika yıkanmalı… yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bunun üzerine AFAD ile Konya Teknik Üniversitesi‘ne bağlı Obruk Uygulama, Araştırma Merkezi, risk haritası çıkartmak için harekete geçti.

BİLİNMEYEN TEK ŞEY: OBRUKLAR NE VAKİT ÇÖKECEK?

Obruk Uygulama, Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Fetullah Arık, obruk sayısının her geçen gün arttığını belirterek, şunları kaydetti:

“Obrukların vakit içerisinde sayılarını tehlikeli derecede artması; başta devletimiz olmak üzere kamu kurumlarını, herkesi önemli bir biçimde rahatsız etmiş vaziyette. AFAD’ın teşebbüsleri ile bölge içerisinde birkaç tane kıymetli çalışma gerçekleştirildi. Bilhassa MTA’nın yapmış olduğu çalışmalarda obrukların bundan sonra nerede oluşacağı ile ilgili kesin bilgiler, ortaya konmaya başlandı. Bilinmeyen tek şey var; obrukların hangi devir çökeceği. Bununla ilgili de modeller geliştiriliyor.”

“1800’ÜN ÜZERİNDE YÜZEY ÇÖKÜNTÜSÜ”

“Bu bölge içerisinde herkesin görmeye alışık olduğu derin kuyu formunda obrukların sayısı, 700’a dayanmış vaziyette. Onun dışında yer altındaki örtülü boşlukları belirten ve yüzeyde deformasyona neden olan çökme yapılar ile karakterinden bir metreden daha sığ vaziyette bin 800’ün üzerinde yüzey çöküntüsü mevcut. Bunlar ile birlikte obruk sayısının her geçen yıl çoğaldığını görüyoruz” diye konuştu. Obrukların oluşmaması için yer altı suyunun denetim altına alınması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Arık, “Bu obrukların oluşumunda, temel parametre çözünebilir kayaların olmasıdır. Bir de yer altı suyunun düzeyindeki oynamalar, akış, taraf, yer altı düzeyinin kimyasal özellikleri, çözme kabiliyeti üzere birçok farklı faktör devreye giriyor. Yüzeydeki kırıklar, etkin, tektonik; bunları etkileyen öbür ögeler. Kelamını ettiğimiz doğal, jeolojik faktörleri denetim etme bahtımız yok. Burada esasen o kayalar var. Zati o yer altı suyunun karakteristiği o denli. O vakit yeniden yapabileceğimiz tek şey; su düzeyindeki çok oynamaları ve yer altı suyunu denetim etmek.”

“KESİN BİR SONUÇ ELDE EDİLEMEDİ”

Kahramanmaraş merkezli sarsıntılardan 2 hafta sonra Konya’da obruklar oluştuğunu hatırlatan Prof. Dr. Arık, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Şu ana kadar bizim bilgilerimize nazaran; birinci 6 ay içerisinde Karapınar-Konya etrafında 6-7, Türkiye genelinde de 10’un üzerinde yeni obruk meydana geldi. Bilhassa 6 Şubat sarsıntılarından sonra Karapınar’ın kuzeyinde meydana gelen obruklar ile ilgili bir kıymetlendirme yapıldı. 6 Şubat zelzelesinde yaklaşık 2 hafta sonra oluşmasından kelam ediyoruz. Münasebetiyle zelzeleler ile bağı var mıdır? Geriye dönük çalışmalar yapıldığı vakit, birtakım obruklar ile zelzele oluş tarihlerinin yakın olduğunu görüyoruz. Fakat bölgede 2 bine varan obrukların pek birçoklarının oluşum tarihleri net bilinmediği için; sarsıntılardan ötürü çöktükleri ile ilgili kesin bir sonuç elde edilemedi.”

Kritik obruk uyarısı: ‘Sayıları tehlikeli derecede artıyor’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.