Gelen regülasyonlar, aylık maliyeti 10 milyar ABD dolarını aşan ve toplam mevduatın dörtte birine erişen bu “canavarı” küçültme konusunda ne kadar tesirli olur tartışılır. Lakin seçim öncesi periyotta teşvik edilen ve beslenen bu canavarın en azından daha fazla büyümesinin engellenmesi bile yanlışsız yolda atılmış bir adım.

REGÜLASYONLAR KKM’YI KÜÇÜLTMEYE FAYDA MI?

KKM’nin doğmasına sebep olan “düşük faizle büyüme” tercihi değişmiş değil.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’ndan (TCMB) gelen ürkek faiz artışları, Lider Gaye Erkan’ın “ekonomiye ziyan vermeden” faiz artışı yapacaklarını vurgulaması, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından 2023 büyümesinin (potansiyelin üzerinde) %4,5 olarak öngörüldüğünün not edilmesi bu izlenimimi güçlendiriyor.

Karar alıcılar, gerektiğinde büyümeden feragat edip enflasyon beklentilerini çıpalama konusunda isteksizler.

Siyasi baskı ile siyaset faizini artıramayan Merkez Bankası dolaylı yoldan faizleri artırmaya çalışıyor. Bu “kısıtlı optimizasyon” para siyasetinin işleyişini ve irtibatını bozuyor.

Bir ay evvelki enflasyon raporu toplantısında mevduat faizlerindeki düşüşle gurur duyan TCMB, yeni gelen regülasyonlarla mevduat faizlerinin artmasını teşvik ediyor.

Erkan, politika faizi ile piyasa faizleri arasındaki farkın kapanmasının önemine değindikten sonra işe mevduat faizleri ile başladıklarını not etti.
Ancak: Sıkı para politikası uygulanan bir çerçevede bu yakınsamanın yukarı yönlü olması gerekir. Amaç mevduat faizini düşürerek… pic.twitter.com/eSXJIlHpHp

— Selva Demiralp (@SelvaDemiralp) July 27, 2023

Bu koşullar altında KKM’den çıkış yolunda atılan adımların aktifliği zayıf kalacaktır.

İKİ CİNS KKM’DEN HANGİSİ İÇİN ÇIKIŞ SINYALİ VERİLDİ?

KKM hesaplarının TL’den geçişli ve dövizden geçişli iki çeşidi var. Toplamda 125 milyar ABD dolarına yaklaşan KKM’nin kabaca %70’i dövizden geçişli, kalanı ise TL den geçişli KKM’de duruyor.

Yapılan düzenlemeler TL geçişli KKM hesaplarını eritmeyi ve bu hesapları TL mevduata dönüştürmeyi hedefliyor. Döviz geçişli olan ve toplam KKM’nin aslan hissesini oluşturan kısım içinse şimdi cazip bir alternatif sunulamadığından bu hesaplar şimdilik rölantide bırakılmış.

Söz konusu dönüşümü yapabilmek maksadı ile TL geçişli KKM hesaplarının vade bitiminde TL mevduata dönüştürülmesi için bankalara “sopa” gösterilmiş.

Vadesi gelen KKM’lerin %50’si TL mevduata dönmezse ek menkul değer tutulması mecburiliği konmuş.

Döviz bazlı KKM hesaplarının vade bitiminde ise tekrar KKM’de tutulması için evvelce gösterilen “sopa” masadan kaldırılmış. Yüzde 5 üzere mütevazi bir düşüş hedeflenmiş.

Peki bu yeni sopalar KKM’nin tasfiyesi üzerinde tesirli olur mu? Bunun için dolarizasyona sebep olan koşulların (yani negatif gerçek mevduat faizi ve döviz kurunda artış beklentisi) ortadan kalkması lazım ki aşağıda detaylandırdığım üzere şimdi o ortamdan epey uzağız. Bu nedenle gelen düzenlemelerle KKM’de manalı bir azalma beklemek optimist bir varsayım olur.

Atılan adımların tesirlerini şu formda kıymetlendirebiliriz:

Piyasa faizleri üzerindeki tesirler

Mevduat faizi: TL geçişli KKM’yi TL mevduata dönüştürebilmek için bankaların müşterilerine cazip bir mevduat faizi vermesi gerekiyor.

Kredi faizi: Bankaların mevduat faizini kısmi olarak artırıp “cezadan kaçabilmeleri” için kredi faizlerini de mevduat faizlerine paralel artırabilmeleri ve olumlu bir kâr marjını koruyabilmeleri lazım. Şayet bankalar kredi faizlerini artıramazlarsa iki senaryo kelam konusu olabilir:

1. Kredi faizini artıramayan bankalar mevduat faizini de artırmazlar ve “sopa” devreye girer. Yani bankalar düşük faizli devlet tahvili almak zorunda kalırlar.
2. Cezadan kaçmak isteyen bankalar mevduat faizini artırırlarsa bu sefer de kar marjları azalır.

Düzenlemeler sonrası (ve hatta regülasyonların hafta sonu açıklanacağına dair bir bilgi sızıntısı kuşkuları ile geçtiğimiz Cuma gününden itibaren) bankacılık paylarının kıymet kaybetmesi bu ihtimallerin fiyatlandığını gösteriyor. Yani piyasa oyuncuları KKM’nin başarılı bir tasfiyesi olmayacağını, bankaların kredi faizlerini yükseltemeyeceğini, yeni regülasyonların banka karlarını olumsuz etkileyeceğini fiyatlıyorlar.

Getty Images

BANKALAR KREDİ FAİZİNİ NEDEN ARTIRAMIYOR?

Seçim öncesi devirde gelen regülasyonlar sebebiyle bankaların eli kredi faizini belirleme konusunda özgür değil. Siyaset faizinin 1,8 katından yüksek kredi faizi veren bankalar menkul değer tutmak zorunda.

Eğer TCMB nitekim KKM’den çıkış konusunda kararlı ise 24 Ağustos’taki Para Siyaseti Şurası (PPK) toplantısında bu üst hududu yükseltmesi gerekir. Bu biçimde kredi faizlerinin artması ve bankaların kar marjının daha sağlıklı düzeylere tutulması mümkün olacağından bankaların mevduat faizlerini yükseltme konusunda eli rahatlar.

Öte yandan iktisatta bir sakinlik yaratma konusunda son derece huzursuz olan idarenin eli rahat olsaydı enflasyon beklentisi %58 iken siyaset faizini iki ayda yalnızca 9 puan mı artırırdı? Bu yılki büyüme öngörüsü potansiyelin üzerinde tutulabilir miydi? Enflasyon raporundaki varsayım ufku boyunca çıktı açığı yaratmadan enflasyonu düşürmek üzere bir sav olabilir miydi? Şayet TCMB’nin eli rahat olsaydı o vakit temel aracı olan siyaset faizini yükseltip yan yollara sapmadan çok daha aktif bir beklenti idaresi yolunu seçmesi gerekmez miydi? Siyaset faizinde eli bu kadar hudutlu olan bir Merkez Bankası kredi faizlerinde üst hududu ne kadar yükseltebilir?

Bu sorulara tatmin edici karşılıklar alınamadığı sürece KKM’de manalı bir düşüşten bahsedebilmek güç.

DOLARİZASYON VE DÖVİZ KURU ÜZERİNDEKİ ETKİLER

KKM’den çıkmaya niyet etmek hoş. Lakin bu niyetin gerçekleşebilmesi için tasarruf sahibini dolarizasyona teşvik eden iki temel sebebin ortadan kalkmış olması yani döviz kuru istikrarı ve TL mevduat faizinin enflasyona karşı muhafaza sağlaması gerekir.

Bu noktaya yakın mıyız? Hayır.

TCMB’nin 2024 sonu enflasyon beklentisi %33 iken (ki tarihi olarak bu varsayımların daima üst taraflı revize edildiğini biliyoruz) mevduat faizleri yüzde 30’lerde seyrettiği için hala negatif bir gerçek mevduat faizi var.

KKM hesaplarından çıkanlara yüksek faiz verilse bile başka mudiler genelinde bu imkan kelam konusu değil. Bu durum bir taraftan harcamayı teşvik ederken öteki yandan dolarizasyon ve kur üzerinde baskının devamı ile enflasyonu da üst itecektir.

BORSA ÜZERİNDEKİ ETKİLER

Orta ve uzun vadede seçim öncesi devirden miras alınan regülasyonları kaldıracak her adım bankacılık sistemini olumlu etkileyecektir. Moody’s’in bankacılık dalı görünümünü durağana yükseltmesi de bu görüşü destekliyor.

Ancak kısa vadedeki belirsizlikler bankacılık paylarında Cuma gününden beri gözlenen olumsuz fiyatlamayı doğurmuş olabilir.

Kur Muhafazalı Mevduat’tan çıkış: Yeni düzenlemeler hangi sonuçları doğurabilir? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Gelen regülasyonlar, aylık maliyeti 10 milyar ABD dolarını aşan ve toplam mevduatın dörtte birine erişen bu “canavarı” küçültme konusunda ne kadar tesirli olur tartışılır. Fakat seçim öncesi devirde teşvik edilen ve beslenen bu canavarın en azından daha fazla büyümesinin engellenmesi bile gerçek yolda atılmış bir adım.

REGÜLASYONLAR KKM’YI KÜÇÜLTMEYE FAYDA MI?

KKM’nin doğmasına sebep olan “düşük faizle büyüme” tercihi değişmiş değil.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’ndan (TCMB) gelen ürkek faiz artışları, Lider Gaye Erkan’ın “ekonomiye ziyan vermeden” faiz artışı yapacaklarını vurgulaması, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından 2023 büyümesinin (potansiyelin üzerinde) %4,5 olarak öngörüldüğünün not edilmesi bu izlenimimi güçlendiriyor.

Karar alıcılar, gerektiğinde büyümeden feragat edip enflasyon beklentilerini çıpalama konusunda isteksizler.

Siyasi baskı ile siyaset faizini artıramayan Merkez Bankası dolaylı yoldan faizleri artırmaya çalışıyor. Bu “kısıtlı optimizasyon” para siyasetinin işleyişini ve bağlantısını bozuyor.

Bir ay evvelki enflasyon raporu toplantısında mevduat faizlerindeki düşüşle gurur duyan TCMB, yeni gelen regülasyonlarla mevduat faizlerinin artmasını teşvik ediyor.

Erkan, politika faizi ile piyasa faizleri arasındaki farkın kapanmasının önemine değindikten sonra işe mevduat faizleri ile başladıklarını not etti.
Ancak: Sıkı para politikası uygulanan bir çerçevede bu yakınsamanın yukarı yönlü olması gerekir. Amaç mevduat faizini düşürerek… pic.twitter.com/eSXJIlHpHp

— Selva Demiralp (@SelvaDemiralp) July 27, 2023

Bu kaideler altında KKM’den çıkış yolunda atılan adımların aktifliği zayıf kalacaktır.

İKİ CİNS KKM’DEN HANGİSİ İÇİN ÇIKIŞ SINYALİ VERİLDİ?

KKM hesaplarının TL’den geçişli ve dövizden geçişli iki tipi var. Toplamda 125 milyar ABD dolarına yaklaşan KKM’nin kabaca %70’i dövizden geçişli, kalanı ise TL den geçişli KKM’de duruyor.

Yapılan düzenlemeler TL geçişli KKM hesaplarını eritmeyi ve bu hesapları TL mevduata dönüştürmeyi hedefliyor. Döviz geçişli olan ve toplam KKM’nin aslan hissesini oluşturan kısım içinse şimdi cazip bir alternatif sunulamadığından bu hesaplar şimdilik rölantide bırakılmış.

Söz konusu dönüşümü yapabilmek emeli ile TL geçişli KKM hesaplarının vade bitiminde TL mevduata dönüştürülmesi için bankalara “sopa” gösterilmiş.

Vadesi gelen KKM’lerin %50’si TL mevduata dönmezse ek menkul değer tutulması mecburiliği konmuş.

Döviz bazlı KKM hesaplarının vade bitiminde ise tekrar KKM’de tutulması için evvelce gösterilen “sopa” masadan kaldırılmış. Yüzde 5 üzere mütevazi bir düşüş hedeflenmiş.

Peki bu yeni sopalar KKM’nin tasfiyesi üzerinde tesirli olur mu? Bunun için dolarizasyona sebep olan koşulların (yani negatif gerçek mevduat faizi ve döviz kurunda artış beklentisi) ortadan kalkması lazım ki aşağıda detaylandırdığım üzere şimdi o ortamdan epeyce uzağız. Bu nedenle gelen düzenlemelerle KKM’de manalı bir azalma beklemek optimist bir iddia olur.

Atılan adımların tesirlerini şu biçimde kıymetlendirebiliriz:

Piyasa faizleri üzerindeki tesirler

Mevduat faizi: TL geçişli KKM’yi TL mevduata dönüştürebilmek için bankaların müşterilerine cazip bir mevduat faizi vermesi gerekiyor.

Kredi faizi: Bankaların mevduat faizini kısmi olarak artırıp “cezadan kaçabilmeleri” için kredi faizlerini de mevduat faizlerine paralel artırabilmeleri ve olumlu bir kâr marjını koruyabilmeleri lazım. Şayet bankalar kredi faizlerini artıramazlarsa iki senaryo kelam konusu olabilir:

1. Kredi faizini artıramayan bankalar mevduat faizini de artırmazlar ve “sopa” devreye girer. Yani bankalar düşük faizli devlet tahvili almak zorunda kalırlar.
2. Cezadan kaçmak isteyen bankalar mevduat faizini artırırlarsa bu sefer de kar marjları azalır.

Düzenlemeler sonrası (ve hatta regülasyonların hafta sonu açıklanacağına dair bir bilgi sızıntısı kuşkuları ile geçtiğimiz Cuma gününden itibaren) bankacılık paylarının paha kaybetmesi bu ihtimallerin fiyatlandığını gösteriyor. Yani piyasa oyuncuları KKM’nin başarılı bir tasfiyesi olmayacağını, bankaların kredi faizlerini yükseltemeyeceğini, yeni regülasyonların banka karlarını olumsuz etkileyeceğini fiyatlıyorlar.

Getty Images

BANKALAR KREDİ FAİZİNİ NEDEN ARTIRAMIYOR?

Seçim öncesi devirde gelen regülasyonlar sebebiyle bankaların eli kredi faizini belirleme konusunda hür değil. Siyaset faizinin 1,8 katından yüksek kredi faizi veren bankalar menkul değer tutmak zorunda.

Eğer TCMB nitekim KKM’den çıkış konusunda kararlı ise 24 Ağustos’taki Para Siyaseti Konseyi (PPK) toplantısında bu üst hududu yükseltmesi gerekir. Bu biçimde kredi faizlerinin artması ve bankaların kar marjının daha sağlıklı düzeylere tutulması mümkün olacağından bankaların mevduat faizlerini yükseltme konusunda eli rahatlar.

Öte yandan iktisatta bir sakinlik yaratma konusunda son derece huzursuz olan idarenin eli rahat olsaydı enflasyon beklentisi %58 iken siyaset faizini iki ayda yalnızca 9 puan mı artırırdı? Bu yılki büyüme öngörüsü potansiyelin üzerinde tutulabilir miydi? Enflasyon raporundaki varsayım ufku boyunca çıktı açığı yaratmadan enflasyonu düşürmek üzere bir argüman olabilir miydi? Şayet TCMB’nin eli rahat olsaydı o vakit temel aracı olan siyaset faizini yükseltip yan yollara sapmadan çok daha aktif bir beklenti idaresi yolunu seçmesi gerekmez miydi? Siyaset faizinde eli bu kadar hudutlu olan bir Merkez Bankası kredi faizlerinde üst sonu ne kadar yükseltebilir?

Bu sorulara tatmin edici karşılıklar alınamadığı sürece KKM’de manalı bir düşüşten bahsedebilmek güç.

DOLARİZASYON VE DÖVİZ KURU ÜZERİNDEKİ ETKİLER

KKM’den çıkmaya niyet etmek hoş. Fakat bu niyetin gerçekleşebilmesi için tasarruf sahibini dolarizasyona teşvik eden iki temel sebebin ortadan kalkmış olması yani döviz kuru istikrarı ve TL mevduat faizinin enflasyona karşı müdafaa sağlaması gerekir.

Bu noktaya yakın mıyız? Hayır.

TCMB’nin 2024 sonu enflasyon beklentisi %33 iken (ki tarihi olarak bu varsayımların daima üst istikametli revize edildiğini biliyoruz) mevduat faizleri yüzde 30’lerde seyrettiği için hala negatif bir gerçek mevduat faizi var.

KKM hesaplarından çıkanlara yüksek faiz verilse bile öteki mudiler genelinde bu imkan kelam konusu değil. Bu durum bir taraftan harcamayı teşvik ederken başka yandan dolarizasyon ve kur üzerinde baskının devamı ile enflasyonu da üst itecektir.

BORSA ÜZERİNDEKİ ETKİLER

Orta ve uzun vadede seçim öncesi devirden miras alınan regülasyonları kaldıracak her adım bankacılık sistemini olumlu etkileyecektir. Moody’s’in bankacılık dalı görünümünü durağana yükseltmesi de bu görüşü destekliyor.

Ancak kısa vadedeki belirsizlikler bankacılık paylarında Cuma gününden beri gözlenen olumsuz fiyatlamayı doğurmuş olabilir.

Kur Muhafazalı Mevduat’tan çıkış: Yeni düzenlemeler hangi sonuçları doğurabilir? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

HAYATİ SONUÇLAR DOĞURABİLİR

Dr. Edvin Murrja, besin zehirlenmesine yol açan virüs ve bakterilerin tek bir tip olmadığını, norovirüs yahut rotavirüs üzere virüslerin yanı sıra salmonella, E.coli üzere bakterilerin yahut küçük kurtlar üzere parazitlerin de enfeksiyona yol açabileceğini tabir ediyor. Enfeksiyon etkenlerinin besinlere bulaşma yollarını ise şöyle sıralıyor: 

Besinleri hazırlayan kişi hastaysa elleri aracılığıyla yiyeceklere bulaştırabilir. 

Uygun olmayan şartlarda saklanan yiyeceklerdeki mikroplar el ya da yeme yoluyla beşere geçer. 

Besinler âlâ yıkanmadıysa ya da üzerlerindeki bakteriler ölene kadar pişirilmediyse hastalık oluşturabilir. 

Yiyeceklerin hazırlanmasında kullanılan kesme tahtası yahut bıçaklar düzgün temizlenmediyse yiyeceklerdeki mikrop başkalarına de bulaşabilir.

“Belirtiler birkaç saatte de görülebilir birkaç gün sonra da”

Murrja, besin zehirlenmesine yol açan etkenlere nazaran belirtilerin farklılık gösterdiğine dikkat çekiyor ve “Bazen besinin bedene alınmasından sonraki birkaç saatte görülebilen belirtiler bazen günler sonra ortaya çıkabiliyor. Lakin en önemli belirtilerin bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal (su üzere yahut kanlı) ve ateş olduğunu söyleyebiliriz. Az olarak da görme bozukluğu, sersemlik, eller ve kollarda uyuşma, karıncalanma üzere nörolojik bulgular da olabilir” diyor. 

BU ŞİKAYETLER VARSA ÇABUCAK HASTANEYE GİDİN!

Peki, ne vakit sıhhat kuruluşuna başvurmak gerekir? Çocuk, yaşlı, gebe yahut kronik hastalığı olan şahısların derhal hastaneye gitmesi gerekiyor. Bahsi geçen risk kümesinde yer almayan şahısların ise şu belirtilerin görülmesi halinde ivedilikle hastaneye gitmesi tavsiye ediliyor: “Ateş 38.5 ve üzerindeyse; günde 6’dan fazla tuvalete gitmek gerektiyse; dışkıda kan varsa; karın ağrısı çok şiddetliyse; sıvı kaybına karşın iştah yoksa; yorgunluk, ağız kuruluğu, kas krampları, koyu renkli idrar üzere susuzluk belirtileri geliştiyse”. 

Besin zehirlenmesi tanısı konulması için, tabip belirtileri ve hastanın bir hafta içinde tükettiği besinleri inceliyor. Tansiyon, nabız, ateş ve kilo kıymetlerine bakılıyor, gerekli görülürse kan ve dışkı testi yapılıyor. Bedende sıvı eksikliği varsa destek ediliyor ve belirtilere yönelik tedavi planlanıyor. Besin zehirlenmesinde nadiren antibiyotik gerekiyor. Hangi etkenden etkilenildiği bilinmese bile zehirlenme olaylarında hasta ekseriyetle birkaç gün içinde tedaviye yanıt verip güzelleşiyor. 

Dr. Edvin Murrja, besin zehirlenmesi durumunda yapılması gerekenler hakkında şu bilgileri verdi: 

Elleri sık sık yıkamak çok kıymetli. En az 20 saniye yıkanmalı ve kesinlikle düzgün bir sabun kullanılmalı. Ellerin kesinlikle yıkanması gereken durumların başında ise şunlar geliyor: Tuvalete gittikten sonra, bebek bezini değiştirdikten yahut hayvanlarla temas ettikten sonra… Uygun yıkanması gerekenlerin başında tencere, tava, çatal ve kaşık üzere yiyecek gereçleri de geliyor. 

Yazın buzdolabının sıcaklık ayarını denetim edin. Yiyecek ve içeceklerin bozulmaması için buzdolabının 4 derece ve onun altında olmalı. Dondurucu kısmının sıcaklığı ise en az -18 derecede tutulmalı. 

ÇİĞ YİYECEKLERDEN UZAK DURUN

Edvin Murrja, bilhassa az pişmiş ve çiğ yiyeceklerin enfeksiyon etkenlerinin süratlice üreyebileceği bir ortam olduğunu belirterek nelere dikkat etmemiz konusunda şu bilgileri veriyor: 

Az pişmiş seviyorsanız bile, yazın az pişmiş etlerden uzak durun. Kaynatma ya da buharda uzun mühlet pişirme metodunu tercih edebilirsiniz. 

Pişirdiğiniz yemekleri oda sıcaklığına gelir gelmez, buzdolabına koyun. 

Çiğ etlerin hazırlanması ve saklanması sırasında öteki yiyeceklerle temas etmemesi gerekir. Çünkü, temas ziyanlı bakteri ya da virüs üzere etkenlerin bulaşmasına neden oluyor. 

Çiğ ya da yarı çiğ etleri keserken kullandığınız bıçak, kesme tahtası ve maşa üzere aletleri temizlerken etrafa su sıçramamasına ihtimam gösterin. Çünkü bu yiyeceklerdeki enfeksiyon etkenleri suyla birlikte etrafa ve orada yapılacak yiyeceklere bulaşabilir. 

Pastörize ya da kaynatılmış süt kullanın. Çiğ süt içmeyin, çiğ süt ile yapılmış dondurma ve bilhassa yumuşak peynir tüketmeyin.

MEYVE VE ZERZEVATLARI YETERLİ YIKAYIN

Yazın bol ölçüde tüketilen zerzevat ve meyvelerin çok yeterli yıkanması, hatta sirkeli suda bekletilerek temizlenmesinin faydalı olacağını belirten İç Hastalıkları Uzmanı Edvin Murrja şunları söylüyor: 

Meyve ve zerzevatları bol suda ve akar suda yıkayın. Bir kaba doldurulmuş suda yıkamak yeterli temizlenmesi için kâfi değildir. Ayrıyeten marul üzere güç yıkanan besinleri, sirkeli suda bekletmekte fayda var. 

Salata materyallerinin âlâ yıkanması kadar, yapıldıktan sonra üstü açık ve oda sıcaklığında bekletilmemesi çok kıymetli. Bekleyen salatalık, riskli olabilir, yemeyin!

Her yıl 6 milyon kişinin başına geliyor… Yaz sıcaklarında hayati sonuçlar doğurabilir! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

HAYATİ SONUÇLAR DOĞURABİLİR

Dr. Edvin Murrja, besin zehirlenmesine yol açan virüs ve bakterilerin tek bir tip olmadığını, norovirüs yahut rotavirüs üzere virüslerin yanı sıra salmonella, E.coli üzere bakterilerin yahut küçük kurtlar üzere parazitlerin de enfeksiyona yol açabileceğini tabir ediyor. Enfeksiyon etkenlerinin besinlere bulaşma yollarını ise şöyle sıralıyor: 

Besinleri hazırlayan kişi hastaysa elleri aracılığıyla yiyeceklere bulaştırabilir. 

Uygun olmayan şartlarda saklanan yiyeceklerdeki mikroplar el ya da yeme yoluyla beşere geçer. 

Besinler uygun yıkanmadıysa ya da üzerlerindeki bakteriler ölene kadar pişirilmediyse hastalık oluşturabilir. 

Yiyeceklerin hazırlanmasında kullanılan kesme tahtası yahut bıçaklar düzgün temizlenmediyse yiyeceklerdeki mikrop başkalarına de bulaşabilir.

“Belirtiler birkaç saatte de görülebilir birkaç gün sonra da”

Murrja, besin zehirlenmesine yol açan etkenlere nazaran belirtilerin farklılık gösterdiğine dikkat çekiyor ve “Bazen besinin bedene alınmasından sonraki birkaç saatte görülebilen belirtiler bazen günler sonra ortaya çıkabiliyor. Lakin esas belirtilerin bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal (su üzere yahut kanlı) ve ateş olduğunu söyleyebiliriz. Ender olarak da görme bozukluğu, sersemlik, eller ve kollarda uyuşma, karıncalanma üzere nörolojik bulgular da olabilir” diyor. 

BU ŞİKAYETLER VARSA ÇABUCAK HASTANEYE GİDİN!

Peki, ne vakit sıhhat kuruluşuna başvurmak gerekir? Çocuk, yaşlı, gebe yahut kronik hastalığı olan şahısların derhal hastaneye gitmesi gerekiyor. Bahsi geçen risk kümesinde yer almayan şahısların ise şu belirtilerin görülmesi halinde ivedilikle hastaneye gitmesi tavsiye ediliyor: “Ateş 38.5 ve üzerindeyse; günde 6’dan fazla tuvalete gitmek gerektiyse; dışkıda kan varsa; karın ağrısı çok şiddetliyse; sıvı kaybına karşın iştah yoksa; yorgunluk, ağız kuruluğu, kas krampları, koyu renkli idrar üzere susuzluk belirtileri geliştiyse”. 

Besin zehirlenmesi tanısı konulması için, tabip belirtileri ve hastanın bir hafta içinde tükettiği besinleri inceliyor. Tansiyon, nabız, ateş ve kilo bedellerine bakılıyor, gerekli görülürse kan ve dışkı testi yapılıyor. Bedende sıvı eksikliği varsa destek ediliyor ve belirtilere yönelik tedavi planlanıyor. Besin zehirlenmesinde nadiren antibiyotik gerekiyor. Hangi etkenden etkilenildiği bilinmese bile zehirlenme hadiselerinde hasta ekseriyetle birkaç gün içinde tedaviye karşılık verip düzgünleşiyor. 

Dr. Edvin Murrja, besin zehirlenmesi durumunda yapılması gerekenler hakkında şu bilgileri verdi: 

Elleri sık sık yıkamak çok değerli. En az 20 saniye yıkanmalı ve kesinlikle güzel bir sabun kullanılmalı. Ellerin kesinlikle yıkanması gereken durumların başında ise şunlar geliyor: Tuvalete gittikten sonra, bebek bezini değiştirdikten yahut hayvanlarla temas ettikten sonra… Âlâ yıkanması gerekenlerin başında tencere, tava, çatal ve kaşık üzere yiyecek materyalleri de geliyor. 

Yazın buzdolabının sıcaklık ayarını denetim edin. Yiyecek ve içeceklerin bozulmaması için buzdolabının 4 derece ve onun altında olmalı. Dondurucu kısmının sıcaklığı ise en az -18 derecede tutulmalı. 

ÇİĞ YİYECEKLERDEN UZAK DURUN

Edvin Murrja, bilhassa az pişmiş ve çiğ yiyeceklerin enfeksiyon etkenlerinin süratlice üreyebileceği bir ortam olduğunu belirterek nelere dikkat etmemiz konusunda şu bilgileri veriyor: 

Az pişmiş seviyorsanız bile, yazın az pişmiş etlerden uzak durun. Kaynatma ya da buharda uzun müddet pişirme usulünü tercih edebilirsiniz. 

Pişirdiğiniz yemekleri oda sıcaklığına gelir gelmez, buzdolabına koyun. 

Çiğ etlerin hazırlanması ve saklanması sırasında öbür yiyeceklerle temas etmemesi gerekir. Çünkü, temas ziyanlı bakteri ya da virüs üzere etkenlerin bulaşmasına neden oluyor. 

Çiğ ya da yarı çiğ etleri keserken kullandığınız bıçak, kesme tahtası ve maşa üzere aletleri temizlerken etrafa su sıçramamasına itina gösterin. Çünkü bu yiyeceklerdeki enfeksiyon etkenleri suyla birlikte etrafa ve orada yapılacak yiyeceklere bulaşabilir. 

Pastörize ya da kaynatılmış süt kullanın. Çiğ süt içmeyin, çiğ süt ile yapılmış dondurma ve bilhassa yumuşak peynir tüketmeyin.

MEYVE VE ZERZEVATLARI YETERLİ YIKAYIN

Yazın bol ölçüde tüketilen zerzevat ve meyvelerin çok yeterli yıkanması, hatta sirkeli suda bekletilerek temizlenmesinin faydalı olacağını belirten İç Hastalıkları Uzmanı Edvin Murrja şunları söylüyor: 

Meyve ve zerzevatları bol suda ve akar suda yıkayın. Bir kaba doldurulmuş suda yıkamak düzgün temizlenmesi için kâfi değildir. Ayrıyeten marul üzere güç yıkanan besinleri, sirkeli suda bekletmekte fayda var. 

Salata materyallerinin yeterli yıkanması kadar, yapıldıktan sonra üstü açık ve oda sıcaklığında bekletilmemesi çok değerli. Bekleyen salatalık, riskli olabilir, yemeyin!

Her yıl 6 milyon kişinin başına geliyor… Yaz sıcaklarında hayati sonuçlar doğurabilir! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.