Bu kapsamda Rusya, Moldova, Gürcistan, Macaristan, Bosna Hersek, Azerbaycan, Özbekistan, Venezuela, Kazakistan gibi ülkelerde incelemelerde bulunulduğu aktarılan açıklamada, son olarak da Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan seçimin yerinde takip edildiği anımsatıldı.

Ziyaretlerde detaylı incelemelerde bulunulduğu, incelemeler neticesinde edinilen bilgilerin Kurul toplantılarında değerlendirildiği kaydedilen açıklamada, bu bağlamda elektronik oylama yöntemiyle seçim gerçekleştiren ülkelerin sistemlerinin de değerlendirildiği bildirildi.

Açıklamada, şu ifadeler yer aldı:

“Yüksek Seçim Kurulu; 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un ‘Yurt dışı seçmenlerin elektronik ortamda oy vermesi’ başlıklı 94/D maddesinde yer alan ‘Yüksek Seçim Kurulu; 35’inci madde çerçevesinde belirlenen yurt dışında bulunan vatandaşların Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası aracılığıyla elektronik ortamda oy kullanabilmeleri amacıyla gerekli teknik altyapıyı kurmaya; güvenli oy kullanılabilmesi amacıyla seçmenler için şifre veya benzeri güvenlik tedbirleri ile mükerrer oy kullanılmasını engelleyecek önlemleri almaya yetkilidir. Yurt dışı seçmenler, seçimin yapılacağı tarihin otuz gün öncesinden başlamak üzere belirlenen süre içerisinde seçim günü Türkiye saatiyle 17.00’ye kadar elektronik ortamda oy kullanabilirler. Elektronik ortamda kullanılan oylar, seçimin yapıldığı gün saat 17.00’den itibaren Yurt Dışı İlçe Seçim Kurulunca tespit edilerek sayım, döküm ve birleştirme işlemleri yapılır ve sonuçlar Ankara İl Seçim Kuruluna iletilir. Bu Kurulca da birleştirme tutanağı düzenlenerek Yüksek Seçim Kuruluna gönderilir. Elektronik ortamda kullanılan oyların değerlendirilmesi, 94/B maddesinin ilgili hükümlerine göre yapılır’ hükümleri uyarınca yurt dışı seçmen kütüğüne kayıtlı vatandaşların oy vermeleri için kanunda yer alan düzenlemenin verdiği yetki çerçevesinde çalışmalarını devam ettirmektedir.

94/D maddesinde düzenlenen yurt dışında bulunan vatandaşlarımızın elektronik ortamda oy kullanabilmeleri durumu haricinde, yurt içinde gerçekleşen hiçbir seçim türü için yasal bir düzenleme bulunmamaktadır. Yüksek Seçim Kurulu tarafından yurt içinde gerçekleştirilen seçimlere yönelik elektronik oy verme yöntemleri ile ilgili mevcut bir çalışma da söz konusu değildir.”

YSK’den elektronik oylama açıklaması yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Hükümetin, mağdurlara daha düzgün müdafaa sağlayacağını söylediği bu atakla, tahliye edilenlere elektronik kelepçe takılacağı kaydedildi.

Doğu ve Batı Midlands’da başlatılan ve önümüzdeki yıl İngiltere ve Galler’de yaygınlaştırılması beklenen pilot uygulama kapsamında, eski eşine ya da çocuklarına tehdit oluşturan rastgele bir cürümlünün, mağdurun meskenine belli bir aradan yaklaşması yasaklanacak ve sokağa çıkma yasağına tabi tutulacak.

Bu uygulamanın, yaklaşık 500 kadar suçluya uygulanacağı belirtildi. Yasağı ihlal eden hatalılar, tespit edilerek cezaevine geri gönderilecek.

Birleşik Krallık Adalet Bakanı Alex Chalk, “Aile içi şiddetten kurtulanlar ortaya çıkarak büyük bir güç ve yürek göstermişlerdir ve onları daha fazla ziyan görmekten korumak için her türlü aracın kullanılması doğrudur. Cezaevinden ayrılanların aile içi istismara devam etme riskine karşı etiketlenmesi, mağdurların hayatlarını yine inşa etmelerine ve toplumlarında kendilerini inançta hissetmelerine yardımcı olmak için getirdiğimiz bir diğer korumadır” dedi.

İngiltere ve Galler Aile İçi Şiddet Komiseri Nicole Jacobs ise, “Hükümetin bugün aile içi istismar failleriyle uğraş etmek üzere yaptığı açıklamaları memnuniyetle karşılıyorum. Aile içi istismar elektronik etiketleri pilot uygulaması mağdurların korunmasında olumlu bir adımdır” diye konuştu.

İngiltere’de aile içi şiddete karşı yeni önlem: Elektronik takip sistemi devreye giriyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

2014-2018 periyodundaki araştırmada, yaklaşık 7 bin gencin son 30 gün içinde elektronik sigara, esrar yahut olağan sigara kullanımına ait anket yapıldı.

Anket sonucunda, (ankete katılmadan önceki) son 30 gün içinde elektronik sigara kullanan iştirakçilerde bronşit semptomlarının ortaya çıkma mümkünlüğünün kullanmayanlara kıyasla yüzde 81, nefes darlığı yaşama riskinin ise yüzde 78 daha fazla olduğu belirlendi.

Araştırmada, gençlerin, kendisinin ya da etrafındaki bir oburunun elektronik sigara kullanması fark etmeksizin, bronşit ve nefes darlığı dahil kalıcı teneffüs yolu rahatsızlığına yakalanma riskinin arttığı tabir edildi.

Elektronik sigara kullanımını esrar ve olağan sigaradan bağımsız olarak inceleyen araştırmacılar, elektronik sigaranın insan sıhhatine olumsuz tesirleri olduğunu kaydetti.

Araştırmacılar, dataların, elektronik sigara eserlerinin satışına ait düzenlemelerde dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Araştırmacılardan Dr. Alayna Tackett, elektronik sigara kullanımının teneffüs rahatsızlığına ait risklerin artmasıyla irtibatlı olduğuna dikkati çekti.

ELEKTRONİK SİGARA KULLANIMI ARTIYOR

Elektronik sigara kullanımının gençler ortasında giderek yaygınlaştığına işaret eden araştırmacılar, 2019’da bu oranın yüzde 25,7’ye ulaştığını bildirdi.

2022 datalarına nazaran, lise öğrencilerinin yüzde 14,5’i elektronik sigara kullanıyor.

Elektronik sigaranın, tatlandırıcılar ve bedene ziyan verdiği bilinen oksidan metaller de dahil akciğere ziyan veren hususlar içerdiği biliniyor.

Araştırmanın sonuçları “Thorax” mecmuasında yayımlandı.

Elektronik sigara kullananlarda teneffüs yolu hastalıklarının riski artıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

2014-2018 periyodundaki araştırmada, yaklaşık 7 bin gencin son 30 gün içinde elektronik sigara, esrar yahut olağan sigara kullanımına ait anket yapıldı.

Anket sonucunda, (ankete katılmadan önceki) son 30 gün içinde elektronik sigara kullanan iştirakçilerde bronşit semptomlarının ortaya çıkma mümkünlüğünün kullanmayanlara kıyasla yüzde 81, nefes darlığı yaşama riskinin ise yüzde 78 daha fazla olduğu belirlendi.

Araştırmada, gençlerin, kendisinin ya da etrafındaki bir oburunun elektronik sigara kullanması fark etmeksizin, bronşit ve nefes darlığı dahil kalıcı teneffüs yolu rahatsızlığına yakalanma riskinin arttığı tabir edildi.

Elektronik sigara kullanımını esrar ve olağan sigaradan bağımsız olarak inceleyen araştırmacılar, elektronik sigaranın insan sıhhatine olumsuz tesirleri olduğunu kaydetti.

Araştırmacılar, dataların, elektronik sigara eserlerinin satışına ait düzenlemelerde dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Araştırmacılardan Dr. Alayna Tackett, elektronik sigara kullanımının teneffüs rahatsızlığına ait risklerin artmasıyla temaslı olduğuna dikkati çekti.

ELEKTRONİK SİGARA KULLANIMI ARTIYOR

Elektronik sigara kullanımının gençler ortasında giderek yaygınlaştığına işaret eden araştırmacılar, 2019’da bu oranın yüzde 25,7’ye ulaştığını bildirdi.

2022 bilgilerine nazaran, lise öğrencilerinin yüzde 14,5’i elektronik sigara kullanıyor.

Elektronik sigaranın, tatlandırıcılar ve bedene ziyan verdiği bilinen oksidan metaller de dahil akciğere ziyan veren hususlar içerdiği biliniyor.

Araştırmanın sonuçları “Thorax” mecmuasında yayımlandı.

Elektronik sigara kullananlarda teneffüs yolu hastalıklarının riski artıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Dünyada her yıl 5 milyon, Türkiye’de ise 100 binden fazla kişi sigaranın yol açtığı sıhhat sıkıntıları nedeniyle hayatını kaybediyor. Son yıllarda pek çok kişi sigarayı bırakmak yerine daha az ziyanlı olduğunu düşündüğü elektronik sigaraya yöneliyor. Lakin toplumdaki yaygın inanışın tersine elektronik sigaralar da sıhhat açısından büyük tehdit oluşturuyor.

Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Bülent Tutluoğlu, sıhhat meselelerine yol açması nedeniyle elektronik sigara kullanımından kaçınılması gerektiğini söyledi. 

“ZARARLI TESİRLERİNİ YENİ GÖRMEYE BAŞLADIK”

Tutluoğlu, “Elektronik sigaralar yaklaşık son 10 yılda hayatımıza girdi. Ziyanlı tesirlerini daha yeni yeni görmeye başladık. Yıllar geçtikçe ziyanlarını daha çok tespit edebileceğimizi düşünüyorum” dedi.

Elektronik sigaranın konvansiyonel sigaradan daha az ziyanlı olduğuna dair bir bulgu olmamasına karşın toplumda bu türlü bir algı olduğunu belirten Tutluoğlu şu sözleri kullandı:

“Sigaranın içeriğindeki ziyanlı hususların birçoğu elektronik sigara eserlerinde de mevcut. Bu ziyanlı kimyasalların olağan sigaradakiler kadar ziyanlı olduğu yapılan çalışmalarla ortaya kondu.

“AKCİĞERLERE ULAŞMASINA YOL AÇIYOR”

Elektronik sigarada yer alan likid buharlaştığı vakit içeriğinde yer alan gliserol, propilen, glikol, aseton, kadmiyum, silikon, bakır, nikel ve kurşun üzere binlerce ziyanlı kimyasal unsurun akciğerlere ulaşmasına yol açıyor. Üstelik elektronik sigara daha fazla buhar oluşturduğu için kirletici ögeler pasif sigara dumanına maruz kalan şahıslarda alt teneffüs yollarını daha fazla etkileyebiliyor.”

“AKUT AKCİĞER HASARINA YOL AÇIYOR”

Tutluoğlu, “Elektronik sigaranın günümüzde bilinen en değerli ziyanı, akut akciğer hasarına yol açarak hayatı tehdit edebilmesi. Birtakım şahıslarda, elektronik sigaranın akciğerde hava keseciklerini koruyan makrofajların işleyişini bozarak neden olduğu hasar sonucunda her iki akciğerde yaygın, ufak ve beyaz lekeler oluşuyor. Bu beyaz lekelerin patlamış mısıra benzemesi nedeniyle toplumda ‘akciğerde patlamış mısır hastalığı’ olarak isimlendirilen akut akciğer hasarı, nefes darlığı ile öksürme, çok daha değerlisi süratle ilerleyen bir teneffüs yetmezliğiyle sonuçlanabiliyor. Bu tabloda elektronik sigara kullanan hastaların bir kısmı uzun mühlet ağır bakım ünitelerinde tedavi olmak zorunda kalırken, bir kısmı ise maalesef hayatını kaybediyor” ikazında bulundu.

Uzmanından elektronik sigaraya ait uyarılar! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Dünyaca ünlü bilim insanı Dr. Canan Dağdeviren, MIT (Massachusetts Institute of Technology) Media Lab’deki grubuyla birlikte, göğüs kanserinin teşhisinde çığır açabilecek bir buluşa imza attı.

Giyilebilir ultrason tarama aygıtı, sütyen içine takılarak bayanların kolay kolay ve sık sık tarama yapıp, mümkün kanser hadiselerini erken teşhis etmesine imkan sağlıyor. 6 yıldır üzerinde çalışılan aygıtın insan deneyleri yapıldı ve aygıt ABD’de patent aldı.

Dünya Sıhhat Örgütü’nün datalarına nazaran göğüs kanseri en sık görülen kanser çeşidi ve yalnızca 2020’de 2,3 milyon bayana göğüs kanseri teşhisi kondu, 685 bin bayan hayatını kaybetti.

Çalışmalarını ABD’de sürdüren Dağdeviren, şimdi 30 yaşına gelmeden icat ettiği giyilebilir kalp pili ile ismini tüm dünyaya duyurmuştu.

Medikal teknoloji alanında birçok buluşu olan ve çok sayıda ödül alan Dağdeviren, son buluşunun öyküsünü, araştırma sürecini ve bundan sonra yapmak istediklerini BBC Türkçe’ye anlattı.

BBC

• “Elektronik sütyen” nedir, nasıl çalışıyor ve ne işe yarıyor?

Elektronik sütyen projesi yaklaşık 6,5 yıldır üzerinde çalıştığımız bir proje. MIT Media Lab’de bedenle uyumlu elektronik aletle üretiyoruz takım olarak. Bu son proje, bayanları yakından ilgilendiren göğüs kanserini erken teşhis edebilmek için yapılmış bir aygıt.

Şu an birinci prototipini bitirdik, insan deneylerini yaptık ve tıpkı vakitte patentini geçtiğimiz hafta aldık. Bundan sonraki kademede bu teknolojinin yalnızca laboratuvarda kalmasını istemiyoruz. Tıpkı vakitte gerçek hayata geçebilsin ve yüzlerce, binlerce, milyonlarca bayan kullanabilsin istiyoruz.

Yaptığımız hesaplamalara nazaran (bu ortada çok tevazuyla yapılmış bir hesaplama, daha da büyük sayılara da gidebilir) yılda 11 milyon bayanın hayatını değiştirebilecek bir proje.

Şimdi son süratle öbür çalışmalara devam ediyoruz. Aleti daha küçülteceğiz, daha portatif hale getireceğiz.

Memenizin üzerine giydikten sonra, sütyeninizin bir kesimi olacak ve suyumuzu içerken, kahvenizi içerken rastgele bir fizikî baskıya ihtiyaç olmaksızın tüm göğsünüzün tek bir seferdeki fotoğrafını,ultrason fotoğrafını çekebileceksiniz ve bunu da bilgisayarınıza, telefonunuza gönderip büyük veriler toplayabileceksiniz.

Büyük veriler derken mesela her gün bunu yapabileceksiniz yahut her hafta bunu yapabileceksiniz.

Şu anki sistemde teşhis için kullanılan en yaygın sistem mamografi tekniği. Bu çok tesirli bir prosedür olmasının yanı sıra çok radyasyonlu bir metot ve riskleri çok fazla. Tıpkı vakitte fizikî olarak acı da veren bir süreç. Birçok insan yaptırmak istemiyor ve bilhassa sıkı bir göğüs dokusuna sahipseniz de hakikat sonucu veremediği oluyor.

Şunu da söylemek gerekir; bayanların yüzde 55’i iki mamografi ortasında kansere yakalanıyor ve bu kansere yakalandıkları vakit artık hayata tutunma olasılıkları yüzde 22’lere kadar düşüyor.

Fakat bir hastalığı erken teşhis edebilirsek, yaşama bahtını yüzde 98’e kadar artırmayı umuyoruz.

BBC Canan Dağdeviren

‘Bu teknolojiyi tüm bayanlara armağan ediyorum’

Bu proje benim için çok değerli ve çok kıymetli. Hem teyzeme verdiğim kelamı tutmam açısından hem de benim de göğüs kanserine yakalanma riskimin yüksek olması açısından ve birçok bayanın göğüs kanserine yakalanma riskinin yüksek olmasından dolayı aslında ben bu teknolojiyi bilhassa bayanlara adadım ve bayanlara armağan ettim.

Onların yalnız olmadığını düşünüyorum ve bir bayanın bir bayanın muhtaçlıklarını daha güzel anlayabileceğini düşündüğüm için bu türlü bir dizayn, bu türlü bir alet tasarladık.

Burada çok hoş, şahane öğrencilerim var, dizayncılar var, materyal bilimciler var. Fizikçiler ve tıp hekimleriyle daima birlikte ortak bir çalışma yaparak bunu devam ettirdik.

Bir sonraki kademesinde da bir şirket kurup bunu daha çok markete nasıl süratli bir halde getirebileceğimizi ve nasıl düşük maliyetli yapabileceğimizi araştıracağız.

Özellikle bu çeşit mamografi ultrasona erişemeyen bayanlar için nasıl bunu daha ucuz hale getirebiliriz onun üzerinde çalışıyoruz.

Şu an buna misal bir diğer eser yok. Yalnızca hastanelerde kullandığımız, kalın uçlu, düz olan, her vakit kullanılan aygıtlar var. Ancak giyilebilir, bir operatöre gerek olmaksızın takılabilir, sütyenin bir kesimi olabilir ve ultrason jeline gerek kalmadan çalışabilir bir teknoloji yok.

• Peki bu erişilebilir bir aygıt mı olacak? Maliyetinin ne kadar olacağı iddia ediliyor? Ne sıklıkta kullanmak gerekecek?

Bunların hepsi bizim de vakitle karşılığını bulacağımız sorular. Günde bir mi, ayda bir mi, haftada bir mi tarama yapmamız gerektiğini şimdi biz de tam olarak kestiremedik. Tıp tabipleri ve onkolojistlerle istişare yapıp onlarla birlikte kararımızı daha âlâ verebileceğiz. Lakin ne kadar çok veri olursa, o kadar çok daha güzel sonuca ulaşma imkanı olacak diye kestirim ediyoruz.

Maliyeti hususundaysa… Şu an yalnızca araştırma evresinde olduğundan ve şimdi çok büyük ölçülerde üretmediğimiz için, bir alet yaklaşık 1.000 dolara mal oluyor.

Fakat 3-4 yıl içerisinde bu maliyetin daha da aşağı düşmesini bekliyoruz. Zira çok fazla üreteceğiz ve maliyet düşmüş olacak.

Bir de bu aletle her gün ölçüm dahi yapsanız bir ölçüm yaklaşık üç dolara mal olacak. Bu da sizin içtiğimiz her bir içtiğiniz kahvenin fiyatı kadar.

Fakat olağan mamografi ya da ultrasona yaklaşık 2.000-2.500 dolar üzere paralar ödüyorsunuz.

Bu teknolojiyle yalnızca hayata tutunma mümkünlüğü artmayacak. Birebir vakitte kanser hastalığının göğüs kanseri için harcadığımız parayı yıllık olarak yarıya düşürmüş olacağız.

2022 yılında yalnızca ABD’de kansere harcanan para 28 milyar dolar ve bu teknolojiyle bunu yarıya düşüreceğimizi varsayım ediyoruz.

• Sütyenin teknolojisinden basitçe bahsedebilir misiniz? Nasıl bir görüntüleme sistemi kullanıyor?

Öncelikle radyasyon konusundan bahsedelim. Hiç radyasyon olmayan bir teknoloji bu zira burada ultrason dalgalarını kullanıyoruz ve bu dalgalar, piezoelektrik denilen bir gereç. Benim bütün yaptığım çalışmaların ana taşı piezoelektrik.

Bir voltaj uyguluyorsunuz. Voltaj uyguladığınız vakit alet hal değiştiriyor. Biçim değiştirdiğinde bir dalga oluşturuyor. Bu dalga rastgele bir odaklandığınız etin, et modülünün içine giriyor, hareket ediyor ve orada rastgele bir bozukluk olduğunda o dalga oradan tekrar geri yansıyor ve yansıyan dalgayı da tekrar piezoelektrik gereçle çekiyorsunuz. O analog sinyali dijital sinyale dönüştürüp siyah beyaz bir sinema oluşturuyorsunuz, ultrason sineması.

Hatta ben yaklaşık dört ay evvel doğum yaptım, birinci bebeğimi dünyaya getirdim. Kendi karnımın üzerinde de bu aygıtı denemiştim. Bebeğimin nasıl hareket ettiğini, bedeninin modüllerini çok uygun bir halde görebilmiştim.

Yani teknoloji çok işlevli. O nedenle ben kendi çocuğumun üzerinde bile denedim ve radyasyon muhakkak yok ve çok uygun bir teknoloji, rastgele bir fizikî baskı da uygulamadığımız için çok düzgün bir biçimde ölçümü, ağrısız, sınırsız bir formda yapabiliyorsunuz.

BBC Canan Dağdeviren ve göğüs kanserinden ölen Fatma teyzesi

Projenin ilham kaynağı göğüs kanserinden ölen teyze

• Projenin ilham kaynağı ve motivasyonu aslında acı bir kıssaya, göğüs kanserinden ölen teyzenize dayanıyor değil mi?

2015 yılında teyzem Fatma (Hollanda’da yaşıyordu ailesiyle birlikte) ve rutin bir halde göğüslerini denetim ettirdiği halde, çok agresif bir göğüs kanserine yakalandı ve yalnızca 6 ay hayata tutunabildi.

Bu müddet zarfında ben de MIT’de doktora sonrası araştırmalarımı yapıyordum ve müsaade alıp çabucak Hollanda’ya teyzemin yanına gittim.

Teyzemle son on on iki günü birlikte geçirdik. Olağan yalnızca hastalar için değil, yakınları için de çok acılı bir periyot, ben bunu çok düzgün yaşadım.

Teyzem çok gençti, 49 yaşındaydı. Ölmek aklının ucundan dahi geçmiyordu, hatta ölmek istemiyordu. Bir formda birazcık rahatlasın, kendini daha yeterli hissetsin diye küçük bir kağıt çıkarıp, yatağının yanıbaşında birlikte çizmiştik projeyi: “Teyze şöyle olsa nasıl olur, bir sütyen taksan, ultrason içinde olsa…”

Çünkü geç kalınmıştı teyzem için, geç kalınmadan göğsün değişikliklerini incelesek nasıl olur demiştim. Onun da çok güzeline gitmişti. Kimi geri bildirimler vermişti, şöyle olsun, bu türlü olsun diye.

Sadece Fatma teyzem için değil birçok Fatma teyzeye faydalı olabilmesi için… Bir kağıt üzerinde büsbütün bir hayaldi lakin artık gerçek, onu ellerimde tutabiliyorum. Bayanların göğüsleri üzerinde deneyebiliyorum. Kendim üzerimde deneyebiliyorum ve şu an markette olan ultrason aygıtlarıyla karşılaştırabiliyorum ve ne kadar âlâ sonuçlar aldığımızı görebiliyorum.

O nedenle çok heyecanlıyım ve çok memnunum.

‘Giyilebilir kalp pili’nin motivasyonu da aileden

Genelde ben ve öğrencilerim, biz deneylerimizi aile üyelerimizin hastalıklarına deva bulabilmek ismine yapıyoruz.

Genelde bilim insanları tabiattan etkilenirler, oradan feyz alırlar. Bizimkisi aile üyelerimizden örnek alınıp feyz alınıp yapılmış projeler.

Giyilebilir kalp pili de hiç görmediğim ve çok genç yaşta vefat eden dedem için yaptığım bir projeydi.

‘Annelikle birlikte verimliliğim arttı’

• 4 ay evvel anne oldunuz, bunun sizin çalışmalarınız üzerinde nasıl bir tesiri oldu?

Daha verimli olduğumu düşünüyorum bilhassa çocuktan sonra. Olaylara bakış açım ve olayları çözme usulüm birazcık daha farklılaştı diyebilirim. Tayga Can oğlum, ondan her gün yeni bir şey öğreniyorum. Tayga’yla birlikte yine doğmuş ve tekrar büyüyormuşum üzere hissediyorum. O nedenle çok keyifli bir süreç.

‘Ben yaptıysam onlar da yapabilirler’

Çok sayıda gence de danışmanlık veriyor ve ilham kaynağı oluyorsunuz, onlardan nasıl iletiler geliyor? Bir röportajınızda size “Mevlana” diyenler olduğundan bahsetmiştiniz, bu hakikat mu?

Bugün MIT’de yaz okuluna gelmiş yeni bir arkadaşla tanıştım Can Erol diye. Buraya gelip bizim yaptığımız çalışmaları incelemek istemiş ve geldiğinde şöyle bir şey söyledi; “Siz tahminen farkında değilsiniz ancak Türkiye’den birçok genç sizi izliyor ve biz sizin yaptığınız çalışmaları çok beğeniyoruz”.

Laboratuvarımıza geldi. Ben onu diğer öğrencilerin de tanıştırdım.

Mevlana üzere kapıyı çalan herkese kapıyı açmaya çalışıyorum. Dini, lisanı, rengi, ırkı, cinsiyeti, fark etmeksizin herkesi bilimin kucaklayıcı yapısı altında toparlamaya çalışıyorum. Çocuklarla gençlerle Türkiye’ye her geldiğimde görüşmeyi umut ediyorum ve daima görüşmeye çalışıyorum. Zira şayet ben yapabilirsem onlar da yapabilir, ona inanıyorum.

Hatta yakın vakitte bir arkadaşımızın yeğeni geldi ve o da Hacettepe Üniversitesi fizik mühendisliğini kazanmış. Karşımda otururken “Sizden etkilenerek bu kısmı seçtim” dedi ve çok etkilendim.

Birçok gencin seçtiği kısımdan mesleğe kadar onların başında bir şeyler değiştirebileceğini görmek bile büyük bir hazdı benim için genç bir bilim insanı olarak.

Sadece yaptığım muvaffakiyetler, elde ettiğim patentler ve makaleler değil, tıpkı vakitte gençlerin beyninde ve kalbinde “ben de yapabilirim” fikrini uyandırmak benim en büyük misyonlarımdan biri.

‘En hoş projem şimdi yapmadığım projem’

• Bilim ömrünüzde en unutamadığınız an ya da projeniz nedir?

Nazım Hikmet’in “En hoş gün, şimdi yaşamadığımız gün” şeklinde bir dizesi vardır. Benim de en hoş projem şimdi yapmadığım projem bence.

Her proje birbirinden hoş, her türlü proje birbirinden keyifli, hepsinin farklı anıları var ve farklı serüvenlerden geçtim. Her şey çok kolay olmadı maalesef.

Deneyleri dizayn etmekten, aletleri yapmaya ve bunları hayvanlar ve beşerler üzerinde denemeye kadar birçok sorunla karşılaştım, hem duygusal hem finansal, hem kültürel.

O nedenle şimdi en hoş projemi yaptığımı düşünmüyorum. Bir sonraki yıl, bir sonraki öbür yıl, öteki hoş projeler yapabileceğimizi düşünüyorum. Şimdi yolun başındayız diyorum.

BBC

Dr. Canan Dağdeviren kimdir?

Canan Dağdeviren, son yıllarda ismini bilim dünyasında duyuran en başarılı Türk bilim bayanlarından.

1985 yılında İstanbul’da doğan Dağdeviren, birinci ve orta eğitimini Kocaeli’de tamamladıktan sonra Hacettepe Üniversitesi Fizik Mu¨hendisliği okudu. 2009 yılında Sabancı Üniversitesi Materyal Bilimi ve Mu¨hendisliği programında yu¨ksek lisans derecesi alan Dağdeviren, birebir yıl Fulbright gen bursu kazanarak ABD’ye gitti.

2014 yılında Illinois Üniversitesi’nde Materyal Bilimi ve Mu¨hendisliği bölu¨mu¨nde doktora derecesini aldı.

Doktora su¨resince fizik, elektronik, kimya, gereç, mekanik ve tıp alanlarının kapsamına giren esnek ve katlanabilir, vu¨cut içine ve deri u¨stu¨ne giyilebilir elektronik aletler u¨zerine çalışmalar yaptı.

Giyilebilir kalp pili, pilsiz çalışan kalp çipi, cilt kanseri testi, beyin iğnesi, sindirilebilir sensör bunlardan kimileri.

Şu an Massachusetts Teknoloji Enstitu¨su¨ (MIT) Media Lab’da çalışmalarını su¨rdu¨ren Dağdeviren’in Harvard Üniversitesi’nde genç akademi u¨yeliği bulunuyor.

Dr. Dağdeviren geçmişteki çalışmalarıyla Forbes mecmuasının “30 yaşından küçük 30 bilim insanı” listesine de girmişti.

Dr. Canan Dağdeviren: ‘Elektronik sütyenle her yıl 11 milyon bayanın hayatı değişebilir’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Dünyaca ünlü bilim insanı Dr. Canan Dağdeviren, MIT (Massachusetts Institute of Technology) Media Lab’deki takımıyla birlikte, göğüs kanserinin teşhisinde çığır açabilecek bir buluşa imza attı.

Giyilebilir ultrason tarama aygıtı, sütyen içine takılarak bayanların basitçe ve sık sık tarama yapıp, mümkün kanser olaylarını erken teşhis etmesine imkan sağlıyor. 6 yıldır üzerinde çalışılan aygıtın insan deneyleri yapıldı ve aygıt ABD’de patent aldı.

Dünya Sıhhat Örgütü’nün bilgilerine nazaran göğüs kanseri en sık görülen kanser tipi ve yalnızca 2020’de 2,3 milyon bayana göğüs kanseri teşhisi kondu, 685 bin bayan hayatını kaybetti.

Çalışmalarını ABD’de sürdüren Dağdeviren, şimdi 30 yaşına gelmeden icat ettiği giyilebilir kalp pili ile ismini tüm dünyaya duyurmuştu.

Medikal teknoloji alanında birçok buluşu olan ve çok sayıda ödül alan Dağdeviren, son buluşunun öyküsünü, araştırma sürecini ve bundan sonra yapmak istediklerini BBC Türkçe’ye anlattı.

BBC

• “Elektronik sütyen” nedir, nasıl çalışıyor ve ne işe yarıyor?

Elektronik sütyen projesi yaklaşık 6,5 yıldır üzerinde çalıştığımız bir proje. MIT Media Lab’de bedenle uyumlu elektronik aletle üretiyoruz takım olarak. Bu son proje, bayanları yakından ilgilendiren göğüs kanserini erken teşhis edebilmek için yapılmış bir aygıt.

Şu an birinci prototipini bitirdik, insan deneylerini yaptık ve birebir vakitte patentini geçtiğimiz hafta aldık. Bundan sonraki evrede bu teknolojinin yalnızca laboratuvarda kalmasını istemiyoruz. Tıpkı vakitte gerçek hayata geçebilsin ve yüzlerce, binlerce, milyonlarca bayan kullanabilsin istiyoruz.

Yaptığımız hesaplamalara nazaran (bu ortada çok tevazuyla yapılmış bir hesaplama, daha da büyük sayılara da gidebilir) yılda 11 milyon bayanın hayatını değiştirebilecek bir proje.

Şimdi son süratle başka çalışmalara devam ediyoruz. Aleti daha küçülteceğiz, daha portatif hale getireceğiz.

Memenizin üzerine giydikten sonra, sütyeninizin bir modülü olacak ve suyumuzu içerken, kahvenizi içerken rastgele bir fizikî baskıya ihtiyaç olmaksızın tüm göğsünüzün tek bir seferdeki fotoğrafını,ultrason fotoğrafını çekebileceksiniz ve bunu da bilgisayarınıza, telefonunuza gönderip büyük veriler toplayabileceksiniz.

Büyük veriler derken mesela her gün bunu yapabileceksiniz yahut her hafta bunu yapabileceksiniz.

Şu anki sistemde teşhis için kullanılan en yaygın usul mamografi formülü. Bu çok tesirli bir prosedür olmasının yanı sıra çok radyasyonlu bir formül ve riskleri çok fazla. Birebir vakitte fizikî olarak acı da veren bir süreç. Birden fazla insan yaptırmak istemiyor ve bilhassa sıkı bir göğüs dokusuna sahipseniz de gerçek sonucu veremediği oluyor.

Şunu da söylemek gerekir; bayanların yüzde 55’i iki mamografi ortasında kansere yakalanıyor ve bu kansere yakalandıkları vakit artık hayata tutunma olasılıkları yüzde 22’lere kadar düşüyor.

Fakat bir hastalığı erken teşhis edebilirsek, yaşama bahtını yüzde 98’e kadar artırmayı umuyoruz.

BBC Canan Dağdeviren

‘Bu teknolojiyi tüm bayanlara armağan ediyorum’

Bu proje benim için çok değerli ve çok kıymetli. Hem teyzeme verdiğim kelamı tutmam açısından hem de benim de göğüs kanserine yakalanma riskimin yüksek olması açısından ve birçok bayanın göğüs kanserine yakalanma riskinin yüksek olmasından dolayı aslında ben bu teknolojiyi bilhassa bayanlara adadım ve bayanlara armağan ettim.

Onların yalnız olmadığını düşünüyorum ve bir bayanın bir bayanın gereksinimlerini daha yeterli anlayabileceğini düşündüğüm için bu türlü bir dizayn, bu türlü bir alet tasarladık.

Burada çok hoş, olağanüstü öğrencilerim var, dizayncılar var, materyal bilimciler var. Fizikçiler ve tıp tabipleriyle daima birlikte ortak bir çalışma yaparak bunu devam ettirdik.

Bir sonraki basamağında da bir şirket kurup bunu daha çok markete nasıl süratli bir halde getirebileceğimizi ve nasıl düşük maliyetli yapabileceğimizi araştıracağız.

Özellikle bu cins mamografi ultrasona erişemeyen bayanlar için nasıl bunu daha ucuz hale getirebiliriz onun üzerinde çalışıyoruz.

Şu an buna benzeri bir öbür eser yok. Yalnızca hastanelerde kullandığımız, kalın uçlu, düz olan, her vakit kullanılan aygıtlar var. Fakat giyilebilir, bir operatöre gerek olmaksızın takılabilir, sütyenin bir modülü olabilir ve ultrason jeline gerek kalmadan çalışabilir bir teknoloji yok.

• Peki bu erişilebilir bir aygıt mı olacak? Maliyetinin ne kadar olacağı iddia ediliyor? Ne sıklıkta kullanmak gerekecek?

Bunların hepsi bizim de vakitle karşılığını bulacağımız sorular. Günde bir mi, ayda bir mi, haftada bir mi tarama yapmamız gerektiğini şimdi biz de tam olarak kestiremedik. Tıp hekimleri ve onkolojistlerle istişare yapıp onlarla birlikte kararımızı daha yeterli verebileceğiz. Lakin ne kadar çok veri olursa, o kadar çok daha uygun sonuca ulaşma imkanı olacak diye varsayım ediyoruz.

Maliyeti hususundaysa… Şu an yalnızca araştırma kademesinde olduğundan ve şimdi çok büyük ölçülerde üretmediğimiz için, bir alet yaklaşık 1.000 dolara mal oluyor.

Fakat 3-4 yıl içerisinde bu maliyetin daha da aşağı düşmesini bekliyoruz. Zira çok fazla üreteceğiz ve maliyet düşmüş olacak.

Bir de bu aletle her gün ölçüm dahi yapsanız bir ölçüm yaklaşık üç dolara mal olacak. Bu da sizin içtiğimiz her bir içtiğiniz kahvenin fiyatı kadar.

Fakat olağan mamografi ya da ultrasona yaklaşık 2.000-2.500 dolar üzere paralar ödüyorsunuz.

Bu teknolojiyle yalnızca hayata tutunma mümkünlüğü artmayacak. Tıpkı vakitte kanser hastalığının göğüs kanseri için harcadığımız parayı yıllık olarak yarıya düşürmüş olacağız.

2022 yılında yalnızca ABD’de kansere harcanan para 28 milyar dolar ve bu teknolojiyle bunu yarıya düşüreceğimizi kestirim ediyoruz.

• Sütyenin teknolojisinden basitçe bahsedebilir misiniz? Nasıl bir görüntüleme sistemi kullanıyor?

Öncelikle radyasyon konusundan bahsedelim. Hiç radyasyon olmayan bir teknoloji bu zira burada ultrason dalgalarını kullanıyoruz ve bu dalgalar, piezoelektrik denilen bir gereç. Benim bütün yaptığım çalışmaların ana taşı piezoelektrik.

Bir voltaj uyguluyorsunuz. Voltaj uyguladığınız vakit alet hal değiştiriyor. Biçim değiştirdiğinde bir dalga oluşturuyor. Bu dalga rastgele bir odaklandığınız etin, et kesiminin içine giriyor, hareket ediyor ve orada rastgele bir bozukluk olduğunda o dalga oradan tekrar geri yansıyor ve yansıyan dalgayı da tekrar piezoelektrik gereçle çekiyorsunuz. O analog sinyali dijital sinyale dönüştürüp siyah beyaz bir sinema oluşturuyorsunuz, ultrason sineması.

Hatta ben yaklaşık dört ay evvel doğum yaptım, birinci bebeğimi dünyaya getirdim. Kendi karnımın üzerinde de bu aygıtı denemiştim. Bebeğimin nasıl hareket ettiğini, bedeninin kesimlerini çok yeterli bir biçimde görebilmiştim.

Yani teknoloji çok işlevli. O nedenle ben kendi çocuğumun üzerinde bile denedim ve radyasyon katiyen yok ve çok düzgün bir teknoloji, rastgele bir fizikî baskı da uygulamadığımız için çok güzel bir halde ölçümü, ağrısız, sınırsız bir formda yapabiliyorsunuz.

BBC Canan Dağdeviren ve göğüs kanserinden ölen Fatma teyzesi

Projenin ilham kaynağı göğüs kanserinden ölen teyze

• Projenin ilham kaynağı ve motivasyonu aslında acı bir öyküye, göğüs kanserinden ölen teyzenize dayanıyor değil mi?

2015 yılında teyzem Fatma (Hollanda’da yaşıyordu ailesiyle birlikte) ve rutin bir formda göğüslerini denetim ettirdiği halde, çok agresif bir göğüs kanserine yakalandı ve yalnızca 6 ay hayata tutunabildi.

Bu mühlet zarfında ben de MIT’de doktora sonrası araştırmalarımı yapıyordum ve müsaade alıp çabucak Hollanda’ya teyzemin yanına gittim.

Teyzemle son on on iki günü birlikte geçirdik. Natürel yalnızca hastalar için değil, yakınları için de çok acılı bir devir, ben bunu çok uygun yaşadım.

Teyzem çok gençti, 49 yaşındaydı. Ölmek aklının ucundan dahi geçmiyordu, hatta ölmek istemiyordu. Bir biçimde birazcık rahatlasın, kendini daha âlâ hissetsin diye küçük bir kağıt çıkarıp, yatağının yanıbaşında birlikte çizmiştik projeyi: “Teyze şöyle olsa nasıl olur, bir sütyen taksan, ultrason içinde olsa…”

Çünkü geç kalınmıştı teyzem için, geç kalınmadan göğsün değişikliklerini incelesek nasıl olur demiştim. Onun da çok güzeline gitmişti. Kimi geri bildirimler vermişti, şöyle olsun, bu türlü olsun diye.

Sadece Fatma teyzem için değil birçok Fatma teyzeye faydalı olabilmesi için… Bir kağıt üzerinde büsbütün bir hayaldi lakin artık gerçek, onu ellerimde tutabiliyorum. Bayanların göğüsleri üzerinde deneyebiliyorum. Kendim üzerimde deneyebiliyorum ve şu an markette olan ultrason aygıtlarıyla karşılaştırabiliyorum ve ne kadar düzgün sonuçlar aldığımızı görebiliyorum.

O nedenle çok heyecanlıyım ve çok memnunum.

‘Giyilebilir kalp pili’nin motivasyonu da aileden

Genelde ben ve öğrencilerim, biz deneylerimizi aile üyelerimizin hastalıklarına deva bulabilmek ismine yapıyoruz.

Genelde bilim insanları tabiattan etkilenirler, oradan feyz alırlar. Bizimkisi aile üyelerimizden örnek alınıp feyz alınıp yapılmış projeler.

Giyilebilir kalp pili de hiç görmediğim ve çok genç yaşta vefat eden dedem için yaptığım bir projeydi.

‘Annelikle birlikte verimliliğim arttı’

• 4 ay evvel anne oldunuz, bunun sizin çalışmalarınız üzerinde nasıl bir tesiri oldu?

Daha verimli olduğumu düşünüyorum bilhassa çocuktan sonra. Olaylara bakış açım ve olayları çözme tekniğim birazcık daha farklılaştı diyebilirim. Tayga Can oğlum, ondan her gün yeni bir şey öğreniyorum. Tayga’yla birlikte tekrar doğmuş ve yine büyüyormuşum üzere hissediyorum. O nedenle çok keyifli bir süreç.

‘Ben yaptıysam onlar da yapabilirler’

Çok sayıda gence de danışmanlık veriyor ve ilham kaynağı oluyorsunuz, onlardan nasıl bildiriler geliyor? Bir röportajınızda size “Mevlana” diyenler olduğundan bahsetmiştiniz, bu hakikat mu?

Bugün MIT’de yaz okuluna gelmiş yeni bir arkadaşla tanıştım Can Erol diye. Buraya gelip bizim yaptığımız çalışmaları incelemek istemiş ve geldiğinde şöyle bir şey söyledi; “Siz tahminen farkında değilsiniz ancak Türkiye’den birçok genç sizi izliyor ve biz sizin yaptığınız çalışmaları çok beğeniyoruz”.

Laboratuvarımıza geldi. Ben onu öbür öğrencilerin de tanıştırdım.

Mevlana üzere kapıyı çalan herkese kapıyı açmaya çalışıyorum. Dini, lisanı, rengi, ırkı, cinsiyeti, fark etmeksizin herkesi bilimin kucaklayıcı yapısı altında toparlamaya çalışıyorum. Çocuklarla gençlerle Türkiye’ye her geldiğimde görüşmeyi umut ediyorum ve daima görüşmeye çalışıyorum. Zira şayet ben yapabilirsem onlar da yapabilir, ona inanıyorum.

Hatta yakın vakitte bir arkadaşımızın yeğeni geldi ve o da Hacettepe Üniversitesi fizik mühendisliğini kazanmış. Karşımda otururken “Sizden etkilenerek bu kısmı seçtim” dedi ve çok etkilendim.

Birçok gencin seçtiği kısımdan mesleğe kadar onların başında bir şeyler değiştirebileceğini görmek bile büyük bir hazdı benim için genç bir bilim insanı olarak.

Sadece yaptığım muvaffakiyetler, elde ettiğim patentler ve makaleler değil, birebir vakitte gençlerin beyninde ve kalbinde “ben de yapabilirim” fikrini uyandırmak benim en büyük misyonlarımdan biri.

‘En hoş projem şimdi yapmadığım projem’

• Bilim hayatınızda en unutamadığınız an ya da projeniz nedir?

Nazım Hikmet’in “En hoş gün, şimdi yaşamadığımız gün” şeklinde bir dizesi vardır. Benim de en hoş projem şimdi yapmadığım projem bence.

Her proje birbirinden hoş, her türlü proje birbirinden keyifli, hepsinin değişik anıları var ve farklı serüvenlerden geçtim. Her şey çok kolay olmadı maalesef.

Deneyleri dizayn etmekten, aletleri yapmaya ve bunları hayvanlar ve beşerler üzerinde denemeye kadar birçok sorunla karşılaştım, hem duygusal hem finansal, hem kültürel.

O nedenle şimdi en hoş projemi yaptığımı düşünmüyorum. Bir sonraki yıl, bir sonraki öbür yıl, öteki hoş projeler yapabileceğimizi düşünüyorum. Şimdi yolun başındayız diyorum.

BBC

Dr. Canan Dağdeviren kimdir?

Canan Dağdeviren, son yıllarda ismini bilim dünyasında duyuran en başarılı Türk bilim bayanlarından.

1985 yılında İstanbul’da doğan Dağdeviren, birinci ve orta eğitimini Kocaeli’de tamamladıktan sonra Hacettepe Üniversitesi Fizik Mu¨hendisliği okudu. 2009 yılında Sabancı Üniversitesi Gereç Bilimi ve Mu¨hendisliği programında yu¨ksek lisans derecesi alan Dağdeviren, tıpkı yıl Fulbright gen bursu kazanarak ABD’ye gitti.

2014 yılında Illinois Üniversitesi’nde Gereç Bilimi ve Mu¨hendisliği bölu¨mu¨nde doktora derecesini aldı.

Doktora su¨resince fizik, elektronik, kimya, materyal, mekanik ve tıp alanlarının kapsamına giren esnek ve katlanabilir, vu¨cut içine ve deri u¨stu¨ne giyilebilir elektronik aletler u¨zerine çalışmalar yaptı.

Giyilebilir kalp pili, pilsiz çalışan kalp çipi, cilt kanseri testi, beyin iğnesi, sindirilebilir sensör bunlardan kimileri.

Şu an Massachusetts Teknoloji Enstitu¨su¨ (MIT) Media Lab’da çalışmalarını su¨rdu¨ren Dağdeviren’in Harvard Üniversitesi’nde genç akademi u¨yeliği bulunuyor.

Dr. Dağdeviren geçmişteki çalışmalarıyla Forbes mecmuasının “30 yaşından küçük 30 bilim insanı” listesine de girmişti.

Dr. Canan Dağdeviren: ‘Elektronik sütyenle her yıl 11 milyon bayanın hayatı değişebilir’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Massaschusetts Teknoloji Enstitüsü’nden (MIT) Prof. Dr. Canan Dağveren ve takımı, 6 yıldır geliştirdiği elektronik sutyen projesini tamamladı, birinci pilot çalışmada büyük muvaffakiyet yakaladı.

Sutyen, göğsün ultrason imgesini hiçbir ultrasona gereksinim duyulmadan çekmeye imkân tanıyor.

MEME KANSERİNİN ERKEN TEŞHİSİNDE ROL OYNAYABİLECEK ELEKTRONİK SUTYEN

WebTekno’nun aktardığı habere göre; elektronik sutyen, birinci klinik çalışmasında 71 yaşındaki bir bayanda göğüs kistlerini tespit etmeyi başardı. İstekli kişi halihazırda geçmişte göğüs meseleleriyle karşılaşmış bir kişiydi. Çalışmada sütyenden evvel standart ultrason taraması yapıldı.

Çalışmanın ikinci etabındaysa bayandan “cUSBr-Patch” olarak isimlendirilen sutyeni giymesi istendi. Bayanın sol göğsü altı farklı lokasyondan tarandı. Sırf 0,3 santimetre kadar küçük kistlerin bile tespit edilebildiği görüldü.

Kistin görüntülenebilmesinin yanı sıra bu görüntülemenin ‘nasıl’ı da büyük bir muvaffakiyete işaret etti. Grup, aygıttan alınan imgelerin klasik ultrasonla karşılaştırılabilir kalitede olduğunu, göğüs dokusunun da sekiz santimetre derinliğe kadar görüntülenebildiği açıklandı.

“FATMA TEYZEMLE BİRLİKTE HAYAL ETMİŞTİK”

Çalışmanın Canan Dağdeviren için de manevi bedeli var:

“Dokuz yıl evvel Fatma Teyzem periyodik olarak denetim altında olmasına karşın göğüs kanserine yakalandı ve yalnızca 6 ay hayata tutunabildi. Bu çalışmayı, Fatma Teyzem son 12 gününü yaşarken hasta yatağında birlikte hayal edip tasarlamıştık ve artik hayalin ötesine geçip milyonlarca bayanın hayatına dokunabilecek. Bu aleti tüm bayanlara ithaf ediyorum; yalnız değilsiniz.”

Türk bilim insanı Canan Dağdeviren elektronik sutyen geliştirdi: Göğüs kanserini erken teşhis edebilecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Massaschusetts Teknoloji Enstitüsü’nden (MIT) Prof. Dr. Canan Dağveren ve takımı, 6 yıldır geliştirdiği elektronik sutyen projesini tamamladı, birinci pilot çalışmada büyük muvaffakiyet yakaladı.

Sutyen, göğsün ultrason imgesini hiçbir ultrasona gereksinim duyulmadan çekmeye imkân tanıyor.

MEME KANSERİNİN ERKEN TEŞHİSİNDE ROL OYNAYABİLECEK ELEKTRONİK SUTYEN

WebTekno’nun aktardığı habere göre; elektronik sutyen, birinci klinik çalışmasında 71 yaşındaki bir bayanda göğüs kistlerini tespit etmeyi başardı. İstekli kişi halihazırda geçmişte göğüs sıkıntılarıyla karşılaşmış bir kişiydi. Çalışmada sütyenden evvel standart ultrason taraması yapıldı.

Çalışmanın ikinci etabındaysa bayandan “cUSBr-Patch” olarak isimlendirilen sutyeni giymesi istendi. Bayanın sol göğsü altı farklı lokasyondan tarandı. Sadece 0,3 santimetre kadar küçük kistlerin bile tespit edilebildiği görüldü.

Kistin görüntülenebilmesinin yanı sıra bu görüntülemenin ‘nasıl’ı da büyük bir muvaffakiyete işaret etti. Takım, aygıttan alınan imajların klasik ultrasonla karşılaştırılabilir kalitede olduğunu, göğüs dokusunun da sekiz santimetre derinliğe kadar görüntülenebildiği açıklandı.

“FATMA TEYZEMLE BİRLİKTE HAYAL ETMİŞTİK”

Çalışmanın Canan Dağdeviren için de manevi kıymeti var:

“Dokuz yıl evvel Fatma Teyzem periyodik olarak denetim altında olmasına karşın göğüs kanserine yakalandı ve yalnızca 6 ay hayata tutunabildi. Bu çalışmayı, Fatma Teyzem son 12 gününü yaşarken hasta yatağında birlikte hayal edip tasarlamıştık ve artik hayalin ötesine geçip milyonlarca bayanın hayatına dokunabilecek. Bu aleti tüm bayanlara ithaf ediyorum; yalnız değilsiniz.”

Türk bilim insanı Canan Dağdeviren elektronik sutyen geliştirdi: Göğüs kanserini erken teşhis edebilecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun (EPDK) Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği, Resmi Gazete’de yayımlandı.

Buna nazaran, Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) her bir trafo merkezine ilişkin temas kapasitelerine ait bilgileri şura tarafından belirlenecek formata uygun olarak her ayın birinci 15 günü içerisinde kendi internet sayfasında duyurmakla yükümlü olacak.

Dağıtım şirketleri ile OSB dağıtım lisansı sahibi hükmî bireyler ilgili dağıtım bölgesinde, lisanslı üretim kapsamında olanlar dahil olmak üzere, kelam konusu yönetmelik çerçevesinde verilen temas görüşlerine ve üretim tesisi müracaatlarına ait bilgileri konsey tarafından belirlenecek formata uygun olarak TEİAŞ tarafından yapılan duyuruyu müteakip, her ayın 25’inci gününe kadar kendi internet sayfalarında duyurmakla yükümlü olacak.

Bu kapsamda, yapılan değişiklikle, üretim yapmak isteyen gerçek yahut hukukî şahıslar, konsey kararıyla belirlenen bilgi ve dokümanlar ile ilgili elektronik ortamda şebeke işletmecisine müracaatta bulunacak.

Ayrıca yönetmeliğe eklenen süreksiz hususla, yapılan değişikler kapsamında duyurulacak kapasitelerin tespiti ve ilanı ile elektronik müracaat altyapısının hazırlanması gayesiyle gerekli süreçlerin yürütülmesini teminen 1 Ağustos 2023’ten 30 Eylül 2023’e kadar ilgili şebeke işletmecilerince yeni lisanssız üretim başvurusu alınmayacak.

Bu mühlet içerisinde yapılacak kurul toplantılarında ise 31 Temmuz’a kadar yapılan müracaatların bu yönetmelik kapsamındaki süreçleri yürütülecek.

Değişiklikler kapsamında yapılacak duyuruların birincisi, Ekim 2023’te ve belirtilen adaba uygun olarak yapılacak.

DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

Resmi Gazete’de ayrıyeten, EPDK’nin Elektrik Piyasası Temas ve Sistem Kullanım Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği de yayımlandı.

Buna nazaran, ödeme bildiriminin tebliğ edildiği günü izleyen 15 gün içerisinde bildirimde yer alan meblağı, TEİAŞ yahut dağıtım şirketine ödemekle yükümlü olan kullanıcılara geciktikleri müddet için uygulanan gecikme artırımı oranı, yönetmelikte yapılan değişiklikle iletim sistemi kullanıcıları için iki kat olarak uygulanacak.

‘Lisanssız elektrik’te değişiklik: Müracaatlar elektronik alınacak yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.