Bu bilmeceyi çözmeye çalışan Biyolog Mauricio González-Forero, insanın bilişsel düzeneklerinin gelişimini canlandıran bir bilgisayar modeli tasarladı.

Independent Türkçe’nin haberine nazaran, Simülasyon, insan beyninin boyutunun cinsel olgunlaşma sürecinin uzaması nedeniyle büyüdüğünü düşündürdü.

İskoçya’daki St. Andrews Üniversitesi‘nde vazife alan biyolog, ürettiği bilgisayar modelinin 7 farklı insansı (hominin) cinsinin beyin ve beden boyutunu yanlışsız iddia edebildiğini, hasebiyle modelinin sağlam olduğunu ileri sürüyor.

Ancak bulgularını açıkladığı makale şimdi hakem onayından geçmedi. Şimdilik bilimsel makale arşivi BiorXiv’de yayımlanan araştırmada beyin boyutu hesaplanan çeşitler ortasında Australopithecus afarensis ve Homo sapiens de yer aldı.

BEYİN BÜYÜKLÜĞÜ CİNSEL OLGUNLAŞMA YAŞINA BAĞLI

González-Forero, bulgularından hareketle, beyin büyüklüğünün her vakit cinsel olgunlaşma yaşına bağlı olduğu sonucuna vardı. Öbür bir deyişle cinsel gelişim yaşı arttıkça beynin boyutu da artıyor.

Yazar, çağdaş insanları örnek vererek, bayanlarda yumurtalık foliküllerinin nispeten geç ortaya çıkmasının, çocukluk devrinde beyin boyutunda muazzam bir genişlemeye imkan verdiğini gösteriyor.

Buna nazaran yetişkin insan beyninin, beden boyutu açısından beklenenden 6 kat daha büyük olmasının nedeni de birebir sistem.

Diğer bir deyişle, bilim insanı, insan beyninin daha zeki olmak üzere girişilen evrimsel bir yarışın eseri değil, gecikmiş cinsel gelişiminin bir yan eseri olduğuna inanıyor.

İnsan beyninin neden büyük olduğu açıklandı: Cinsellik etken faktör yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Yaz ishallerinin iki-üç gün süren hafif hastalıktan, bilinç bulanıklığı, böbrek yetmezliği, inatçı hipotansiyon ve aritmi (kalp ritmi bozukluğu) üzere önemli hastalıklara yol açabildiğini belirten Dr. Semra Kavas, dünya genelinde her yıl yaklaşık 1 milyon 300 bin kişinin ishale bağlı olarak hayatını kaybettiğini söylüyor.

Bu nedenle yaz ishallerinde; dışkılama sıklığı günde üçten fazlaysa, bu durum 48 saatten uzun sürerse, ishalle birlikte ateş yahut şiddetli kusma, kanlı/ mukuslu yahut pirinç yıkantı suyu görünümünde bir dışkı oluyorsa, idrar ölçüsü azaldıysa ya da günün ilerleyen saatlerinde idrar rengi çay üzere koyu oluyorsa vakit kaybetmeden kesinlikle sıhhat kuruluşuna başvurmak gerekiyor. Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Dr. Semra Kavas yaz ishallerine yol açan 5 değerli etkeni anlattı, korunma yolları hakkında değerli ihtarlar ve tekliflerde bulundu.

YAZ HASTALIKLARINA YOL AÇAN 5 KIYMETLİ ETKEN

Escherichia coli türleri

Yaz mevsiminde ve seyahat ile bağlı olarak en sık karşılaşılan Escherichia coli (ETEC) gelişmekte olan ülkelerde ishal ataklarının yaklaşık yüzde 20- 30’undan sorumludur. Kuluçka periyodu 12-48 saat olan bu bakterinin yol açtığı ishalin tipik özelliği; sulu, mukus ve kan içermemesi, ishale karın ağrısı, bulantı ve kusmanın eşlik etmesidir. Ateş ekseriyetle yoktur. İshal sıklığı günlük 3-10 ortasında değişkendir. Peynir, hamburger, deniz eserleri ve sosis üzere birtakım besinlerin yol açabildiği hastalık ekseriyetle 3-5 gün içinde bizatihi düzelirken, nadiren bir haftadan uzun sürebilir.

Salmonella türleri

2 bin 500 alt tipi bulunan Salmonellanın bulaşmasından ekseriyetle et eserleri sorumludur. Kümes hayvanları, yumurta, kirli su ile kontamine zerzevat ve yeşillikler, süt, süt tozu da bulaşmada rol oynar. Nadiren ateş gözlemlenir. Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Dr. Semra Kavas, yüzeysel antibiyotik kullanımından kaçınılması gerektiğini vurgulayarak “Her olay antibiyotik ile tedavi edilmez. Sadece özel hasta kümelerinde antibiyotik rejimleri gerekebilir. Bu nedenle tabip önermediği sürece antibiyotik kullanımından kaçınılmalıdır” diyor.

Shigella

İnsan dışında hastalık oluşturmayan basilli dizanteri etkenidir. Farklı cinsleri hafif semptomlardan dizanteriye emsal ağır susuzluk ve mevtle seyredebilen enfeksiyona yol açabilir. İnsan dışkısı ile kirlenmiş çiğ yenen salatalar, soslu makarnalar, lağım suyu karışmış kirli sular hastalık kaynağıdır. Tuvalet sonrası ve yiyecek hazırlamadan evvel el yıkama; su kaynaklarının klorlanması, sinek ve öbür haşerelerle uğraş değerlidir. Antibiyotik tedavisi ve sıvı-elektrolit replasmanı yapılmalıdır.

Vibrio cholerae

‘Vibrio cholerae’ olarak isimlendirilen bakterinin yol açtığı koleranın, şiddetli sulu ishalle seyrettiğini belirten Dr. Semra Kavas şöyle konuşuyor: “Şiddetli sulu ishal ve önemli susuzluk tipiktir. Ekseriyetle yaz mevsiminde görülür. Su ve su kaynaklı eserler ile bulaşır. Kuluçka müddeti ortalama 3-4 gündür. Ateş ve karın ağrısı beklenen bulgular değildir. Dışkı başlangıçta sulu ve kahverengi renkteyken kısa müddette pirinç suyu diye tanım edilen hale dönüşür. Kolera çocuklar ve yaşlılarda daha ağır seyreder. En önemli komplikasyon böbrek yetmezliğidir. Sıvı ve elektrolit tedavisi çok değerlidir. Antibiyotik tedavisi hastalığın müddetini ve volüm kaybını azaltır.”

Norovirüsler

Dünya genelinde bilhassa çocuklarda görülme sıklığı giderek artarken, çok kolay bulaşması nedeniyle erişkinlerde de karşılaşılır. Kreş, bakımevi, tatil yerleri, okul ve kamplarda süratle yayılarak salgına yol açabilir. Bulantı ve kusma ile başlayıp akabinde süratle ishal gelişir. Baş ve kas ağrıları ile halsizlik eşlik edebilir. Hastalık 3-4 gün sürüp geçmesine karşın bulaştırıcılığı 2 hafta sürebilir. Dışkı ve kusmuk ile yahut hasta etrafına temas sonrası, yemek öncesi eller yıkanmalıdır. Tedavide sıvı açığının yerine konması, ishal diyetine uyulması ve probiyotikler fayda sağlar.

YAZ İSHALİNDEN KORUNMANIN 7 TESİRLİ YOLU

Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Semra Kavas, yaz ishalinden koruyacak 7 öneriyi şöyle sıralıyor:

• Hastalıkların yayılmasını önlemede en tesirli sistemlerin başında el yıkama geliyor. Bu nedenle eller sık sık yıkanmalı.

• Mutlaka sağlam içme su kaynağı kullanılmalı. Temizliğinden emin olunmayan sularla zerzevat ve meyveler muhakkak yıkanmamalı.

• İshalli hastalıkların bulaşma riskinden korunmak için hasta şahıslarla araya dikkat edilmeli.

• Özellikle yaz aylarında açıkta satılan, nasıl hazırlandığı bilinmeyen, güneş altında bekleyen çiğ yahut pişmemiş yiyecekler tüketilmemeli.

• Dışarıda yemek yerken hijyenine güvenilen yerlerde, taze hazırlanmış yiyecekler tercih edilmeli.

• Yemek hazırlama sırasında bıçak ve kesme tahtaları çiğ ve pişmiş yiyecekler için farklı olmalı.

• Çiğ ve marine edilmiş deniz eserleri tüketilmemeli.

Yaz ishaline yol açan 5 etken! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.