Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Selva Demiralp, BBC Türkçe’de savaşın hem dünya hem de Türkiye ekonomisine olası etkilerini değerlendirdi.

Demiralp’in görüşleri şöyle:

“İran ve Tahran’a bağlı milis güçler Amerikan üslerine ev sahipliği yapan ülkelerdeki askeri hedeflere misilleme saldırıları düzenliyor olsa da Türkiye hem NATO müttefiki olması hem de Ankara ile Tahran arasındaki görece dengeli ilişkiler sayesinde doğrudan bir askeri riskten uzak görünüyor.

Savaşın Türkiye’ye fiziksel olarak sıçramaması elbette çok önemli. Ancak ekonomik etkilerinin küresel kanallar üzerinden yayılması neredeyse kaçınılmaz.

Savaşın ekonomik etkilerini tam olarak tahmin edebilmek için öncelikle savaşın ne kadar süreceğini ve ne sonuçlar doğurabileceğini bilmek gerekiyor ki bu konuda büyük bir belirsizlik hakim.

Bu belirsizlik ortamında, savaşın olası ekonomik etkilerini ancak bazı varsayımlar üzerinden değerlendirebiliriz.

Piyasalar savaşı fiyatlamış mıydı

ABD’nin İran’a yönelik bir saldırı gerçekleştirmesi bir süredir piyasaların gündemindeydi.

Özellikle son iki haftada petrol fiyatlarında gözlenen artış, savaş ihtimalinin yükselmesine ve Hürmüz Boğazı’nın kapanma riskine bağlanıyordu.

Ancak piyasalar geleceğe dair beklentileri önemli ölçüde fiyatlasa da ayrıntıları tam olarak bilinmeyen bir olay hiçbir zaman bütünüyle fiyatlanamaz. Bu nedenle olay gerçekleştiğinde belirli bir piyasa tepkisi kaçınılmaz olur.

Bununla birlikte, mevcut tepkinin görece sınırlı kalması, savaş ihtimalinin önemli ölçüde önceden fiyatlanmış olmasıyla ilişkili görünüyor.

ABD’nin doğrudan taraf olduğu bir savaş, finansal piyasalarda belirsizlik ve risk iştahında azalma anlamına gelir. Böyle dönemlerde iki karşıt güç devreye girer:

– Güvenli liman arayışı
– Enflasyonist baskı beklentisi

Belirsizlik arttığında normal şartlarda yatırımcıların ABD tahvillerine ve dolara yönelmesi beklenir.

Nitekim 17 Ocak 1991’de başlayan Çöl Fırtınası harekâtı sonrasında güvenli liman talebi baskın çıkmış ve ABD tahvil faizleri düşmüştü.

Ancak her savaşta aynı tablo görülmez. Örneğin 2 Ağustos 1990 Körfez Savaşı’nın ilk aşamasında ABD tahvil faizlerinde 50 baz puanın üzerinde artış yaşanmıştı.

Bu, enflasyonist baskı beklentisinin güvenli liman talebine baskın çıktığı bir örnekti. İran savaşı sonrasında da benzer bir fiyatlama görüyoruz.

Dolarda güvenli liman etkisi zayıflıyor mu?

ABD’de son dönemde kurumlara dair tartışmalar ve uygulanan politikalarla ilgili belirsizlikler, doların güvenli liman özelliğinin bir miktar zayıfladığına işaret ediyor.

Savaş haberinin ardından piyasaların ilk refleksi ABD uzun vadeli tahvillerini almak değil satmak oldu. Daha sonra tahvil alımları kısmen geri gelse de, hangi etkinin baskın çıkacağı henüz net değil.

Güvenli liman talebini sınırlayan önemli bir faktör, petrol fiyatları üzerinden oluşabilecek enflasyonist baskı. Eğer savaş petrol fiyatlarını kalıcı biçimde yukarı taşırsa, bu durum FED’in daha şahin bir duruşa geçeceği beklentisini güçlendirebilir. Bu da tahvil faizlerinin yükselmesi anlamına gelir.

FED’in tepki fonksiyonuna dair piyasalarda hakim olan bu beklentiye temkinli yaklaşmak lazım. Petrol fiyatları üzerinden gelecek geçici bir stagflasyonist şok, FED’i otomatik olarak sıkılaşmaya zorlamayabilir.

Bir yandan üretim maliyetlerini artırıp diğer taraftan talebi azaltacak böylesine bir şoka merkez bankasının sıkılaşma ile cevap vermesi gereksiz bir resesyon yaratabilir.

Bu sebeple merkez bankaları geçici olduğunu düşündükleri stagflasyonist şoklara karşı tepki vermek yerine iletişim politikası ile “olayları takip ettiklerini” söyleyerek beklentileri kontrol altında tutmayı, zaman kazanmayı ve şok ortadan kalktığında kendiliğinden gelecek düzelmeyi beklemeyi tercih ederler. Tıpkı pandemi zamanında olduğu gibi.

İşte tam da bu sebeple savaşın ne kadar süreceğini bilmek, bu durumun petrol fiyatlarını ne kadar uzun süre ve ne miktarda baskılayacağını ve oradan da FED’in nasıl bir tepki vereceğini kestirebilmek için çok önemli.

Eski FED Başkanı ve eski ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, İran savaşının uzamasına bağlı olarak ABD büyümesinin olumsuz etkileneceğini ve enflasyonist baskıların artacağını söylerken, bu belirsizliğin FED’i beklemeye geçireceğine işaret etti.

Benim de katıldığım bu görüş, piyasalardaki mevcut “şahinleşen FED” fiyatlamasının aceleci bir varsayımla yapıldığına ve bir düzeltme hareketine gidilebileceğine işaret ediyor.

ABD’de yüksek gelen son enflasyon rakamları, tarifelerin gecikmeli etkilerinin hala beklenti dahilinde olması ve güçlü istihdam verisi şüphesiz ki FED’in faiz indirim patikasını öteleyebilir.

Ancak burada belirttiğim görüşün bunlardan farklı olarak “savaş sebepli bir şahinleşme” beklentisinin erken olduğuna dair olduğunun altını çizmem ve ayrıştırmam gerekir.

Şayet savaş birkaç haftada sona ererse, petrol fiyatları üzerinden gelecek stagflasyonist etki de geçici olup beklentilere sirayet etmeyeceği için FED tarafında herhangi bir tepki beklenmeyecektir.

Savaş uzar ve petrol üzerinde beklentileri de bozacak uzun süreli bir etki yaratırsa, o durumda FED’in bu sene için planlanan faiz indirimlerini masadan kaldırması söz konusu olabilir.

‘Türkiye için doğrudan ve dolaylı etki’

Türkiye için etkiler hem doğrudan hem dolaylı kanallardan gelecektir.

Doğrudan etki, enerji fiyatları üzerinden hissedilir. Türkiye net enerji ithalatçısı bir ülke olduğu için petrol fiyatlarındaki artış cari açığı büyütür ve üretim maliyetleri üzerinden büyümeyi baskılar.

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın (TCMB) hafta sonu attığı adımlar tam da bu riskleri sınırlamaya yönelikti. Türk lirası üzerindeki baskı arttığı zaman yapabileceğiniz tek şey TL’nin arzını kısmak ya da dolar arzını artırmaktır.

TCMB bir tarafta haftalık repo ihalelerini durdurarak politika faizini koridorun üst bandı olan %40’a çekerek 3 puanlık örtük bir faiz artışına gitti. Böylelikle TL arzını azaltmış ve TL fiyatını yükseltmiş oldu.

Diğer taraftan TL uzlaşmalı vadeli döviz satışları yapılarak öngörülebilen döviz ihtiyacını azaltacak önlemler alındı.

Benzer adımların, yaklaşık bir sene önce 19 Mart 2025’te Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması sonrası oluşan piyasa gerginliğini bertaraf etmek için de alındığını hatırlamakta fayda var.

Ancak tüm bu önlemlere rağmen, savaşın uzaması halinde Türkiye de stagflasyonist bir baskıyla karşı karşıya kalabilir. Enflasyon üzerindeki yukarı yönlü baskı artarken büyüme ivme kaybedebilir.

Bu durumda 12 Mart’taki PPK toplantısında TCMB’nin beklenen faiz indirimini pas geçmesi, savaşın uzaması halinde ise reel politika faizinin yıl sonunda daha yüksek bir seviyede korunması olası görünüyor.

Orta Doğu’daki savaş Türkiye ve dünya ekonomisini nasıl etkileyecek? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

20 Ocak’ta 2. defa ABD Başkanlığı’na seçilen Donald Trump, aldığı kararlar ve yaptıklarıyla dünya gündeminde yer almaya devam ediyor. Özellikle faiz indirimi konusundaki isteklerine istediği cevabı vermeyen Fed Başkanı Powell’a yönelik eleştirileri ile para piyasaları üzerinde de etkili oldu.

Gerilim arttı

ABD Başkanı Trump ile Fed yönetimi arasında gerilim daha da artarken, Trump son olarak sosyal medya hesabından, Fed Başkanı Powell’a yönelik yaptığı paylaşımla akıllara görevden alındı mı sorusunu getirdi. Trump yaptığı paylaşımda karikatürde kendisinin temsilinin, Fed Başkanı’nın temsiline “You’re fired” (Kovuldun) şeklinde seslendiği görülüyor.

Piyasalar nasıl tepki verecek

Trump’ın paylaşımının ardından, açıklama gelmemesi, yatırımcılar tarafından paniğe neden oldu. Trump’ın Powell’ı kovduğuna dair sinyalleri bir paylaşım yapması para piyasaları üzerinde etkili olabilir. Powell ile Trump arasındaki bu gerilimin daha da tetiklenmesi halinde dolar tarafında sert geri çekişme yaşanması beklenirken, altın tarafından ise sert yükselişlerin gündeme gelmesi beklenebilir.

Ancak paylaşımın ardından sessizliğin devam etmesi halinde ise piyasalarda tepkinin sınırlı kalması beklenebilir.

Piyasalarda etkisi yarın görülecek

Piyasalar geçtiğimiz haftayı sakin seyirde tamamladı. Hafta başına hem Trump’ın karikatürünün etkisi hem de ABD tarafında açıklanacak olan istihdam rakamlarının etkisiyle hareketlilik görülebilir.

Trump’ın paylaştığı karikatür piyasaları nasıl etkileyecek? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu sabah İngiltere Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanı Ed Miliband ile oldukça verimli bir görüşme gerçekleştirdiklerini söyleyen Bayraktar, iki ülke arasında bir mutabakat zaptı imzalandığını anımsattı.

Bayraktar, Türkiye ve İngiltere’nin enerji alanında birçok ortak özellikleri olduğunu dile getirerek, temasları kapsamında küresel enerji sektörü yatırımcıları ve finans kuruluşlarının temsilcilerinin de yer aldığını anlattı.

Türkiye’nin iklim ve dönüşüm hedefleri olduğunu, Avrupa’ya ihracatı artırmak için sanayinin hazır olması gerektiğini belirterek, Türkiye’nin rüzgar ve güneş enerjisinde kapasitesini 30 gigavat seviyesinden 120 gigavata çıkarmayı planladığını hatırlattı.

 “İngiltere’de 2 milyar sterlinlik bir finansman Türkiye için hazır”

Bayraktar, yatırımcılar ve finans kuruluşlarından Türkiye’nin bu planlarına büyük ilgi gösterdiğine işaret ederek, “Önümüzdeki dönemde büyük bir finansmanı ülkemize getireceğimize inanıyorum.” değerlendirmesinde bulundu.

Yenilenebilir enerjide Türkiye’de gelecek 10-11 yılda yaklaşık 108 milyar dolar yatırım ihtiyacı oluşacağına dikkati çeken Bayraktar, bu anlamda Birleşik Krallık İhracat Finansmanı Dairesinin (UK Export Finance/UKEF) Türkiye’ye 2 milyar sterlinlik bir finansman sağlamayı planladığını ve bunun için kendilerine üç temel alandaki projeleri önerdiklerini bildirdi.

Bayraktar, sanayinin kurmak istediği 24 bin megavatlık yenilenebilir enerji kapasitesi, deniz üstü rüzgar enerjisi ve Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) projelerinin bu kapsamda önemli olduğunu dile getirdi.

Türkiye ve İngiltere arasında bir diğer önemli konunun küçük modüler nükleer reaktörler olduğunu anlatan Bayraktar, “20 bin megavatlık nükleer enerji programı üzerinde çalışıyoruz. Bunun 5 bin megavatının küçük modüler nükleer reaktör kapasitesi olmasını hedefliyoruz.” bilgisini paylaştı.

Bayraktar, Türkiye’nin küçük modüler nükleer reaktörlere ilişkin hukuki bir çerçeveyi gelecek yıl oluşturmayı hedeflediği bilgisini de paylaştı.

Gazprombank’ın yaptırım listesine alınması

Doğal gaz sektöründeki gelişmelere de değinen Bayraktar, ABD’nin Gazprombank’ı yaptırım listesine almasına ilişkin, “Rusya’dan gaz akışını etkileyecek her türlü karara karşıyız. Eğer bu yaptırımlar, bu noktaya gelecekse biz Türkiye’nin ekonomisine, hane halkına, 85 milyona zarar vereceğini söylüyoruz. Tabii bu finansal sektöre getirilen bir yaptırım olduğu için ağırlıklı Hazine ve Maliye Bakanlığımız ve Dışişleri Bakanlığımızın koordinasyonunda takip ediliyor, onlar ilgili muhataplarıyla görüşüyorlar.” diye konuştu.

Bayraktar, Türkiye için Rusya’nın doğal gazda önemli bir tedarikçi olduğuna işaret ederek, “Avrupa’nın dördüncü büyük gaz pazarıyız. Gaz ticaretinin herhangi bir aksamaya mahal vermeden devam etmesi gerekiyor. Gaza ihtiyacımız var ve bunun önemli miktarını Rusya’dan alıyoruz. Bunu yakın ve orta vadede ikame etme şansı yok. Dolayısıyla bu gazı Türkiye’ye alabilmemiz lazım.” ifadelerini kullandı.

Rus doğal gazının Ukrayna üzerinden Avrupa’ya akışını sağlayan transit anlaşmanın 2024 sonunda sona ereceğine ilişkin ise Bayraktar, “31 Aralık 2024’te bu anlaşma bitiyor gibi görünüyor ancak o güne geldiğimizde bir şekilde bu anlaşma uzatabilir. Uzaması Avrupa için de iyi olur ama o gazın parasını Gazprombank’a nasıl ödeyecekler? Bir soru işareti. Anlaşmanın uzaması fiyatlar ve piyasa açısından iyi olacaktır. Bu noktada Türkiye üzerine düşeni yapmaya hazır ama ben uzayabileceğini düşünüyorum.” değerlendirmesini yaptı.

Bayraktar, Türkiye’nin doğal gazdaki çeşitli altyapı projeleriyle bölgeye arz güvenliği açısından katkı sağladığını sözlerine ekledi.

Bakan Bayraktar: Rusya’dan gaz akışını etkileyecek her türlü karara karşıyız yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Başkanı Erhan Çetinkaya, TÜİK Toplantı Salonu’nda basın kuruluşlarının Ankara temsilcileri ve ekonomi haber müdürleriyle bir araya gelerek, enflasyon hesaplamalarına ve eleştirilere yönelik soruları yanıtladı.

Haziran ayıyla enflasyonun iniş sürecine başladığını izlediklerini ifade eden Çetinkaya, enflasyon hesaplamalarına ilişkin tartışmaların devam edeceğini öngördüklerini, bunun algı yönlendirmesine açık bir konu olduğunu, bu sebeple de doğru bilgiyi anlatmak için toplantıyı organize ettiklerini söyledi.

Çetinkaya, TÜFE’nin, tüketim harcamalarına konu olan mal ve hizmetlere ait fiyatların genel düzeyinde zaman içerisinde meydana gelen değişimi ölçtüğünü ifade ederek, endeksin Türkiye hanehalkının ortalama harcama alışkanlıklarını temsil eden sabit bir mal ve hizmet sepetine dayandığını ve tüketicilerin karşılaştığı perakende fiyatlarındaki ortalama değişimi ölçtüğünü belirtti.

TÜFE’nin yaşam maliyetlerini ölçmediğiyle ilgili bazı mecralarda tartışmalar yaşandığına işaret eden Çetinkaya, TÜFE ile yaşam maliyeti endeksinin farklı kavramlar olduğunu, TÜFE sabit bir mal ve hizmet sepetinin maliyetindeki değişikliği ölçerken, yaşam maliyeti endeksinin sabit bir “refah” düzeyinin maliyetindeki farklılıkları yansıttığını vurguladı.

“TÜFE’yi aylık 600 binin üzerinde fiyatı derleyerek hesaplıyoruz”

TÜİK Başkanı Çetinkaya, madde fiyatlarının yayımlanmasını durdurmalarına ilişkin eleştirileri şöyle yanıtladı:

“TÜFE’yi Türkiye genelinde aylık 600 binin üzerinde fiyatı derleyerek hesaplıyoruz. Bu sonuçları dünyada en erken açıklayan ülkelerden biriyiz. TÜFE’yi her ayın 3. iş günü kamuoyu ile paylaşıyoruz. Bu fiyatların yaklaşık 300 bini marketlerden alınan kasa fiyatlarından oluşuyor. Bu da ayın sonunda toplanıyor. Söz konusu hesaplamaların açıklanma tarihi olan ayın 3’üne yetişmesi çok zor. Enflasyon, 600 bin fiyatın ağırlıklı ortalaması alınarak toplulaştırıldığı bir hesaplamadır. Bir madde veya hizmetin çeşitlerinin ortalaması alınmaktadır. Örneğin Van’daki bir domates ile İstanbul Etiler’deki çeri domatesin fiyatı aynı olabilir mi? Bunların fiyatlarının ağırlıklı ortalamaları alınarak toplulaştırılan fiyatlar enflasyon hesaplamasında kullanılmaktadır. Madde sepeti olduğu yerde duruyor, madde sepetini gizlemek kimsenin yetkisinde değildir, yayınlanmayan tablolar madde fiyatlarıdır. Geçmişte açıklanan madde fiyatlarının bir gösterge niteliği yoktu. Madde fiyatlarının açıklanması için ekstra bir gün daha çalışma yapmak gerekiyor. Bu sebeple artık gösterge niteliği taşımayan bu fiyatları yayınlamıyoruz.”

Çetinkaya, Avrupa Birliği’ne (AB) üye ve aday ülkeler, EFTA ülkeleri, ABD ve Kanada istatistik ofislerinin internet siteleri de incelendiğinde madde düzeyinde tüm fiyatları yayınlayan herhangi bir ülke bulunmadığına dikkati çekerek, Kurumun bu anlamda haksız eleştirilere maruz kaldığını bildirdi.

Basına yansıyan haberlerde endeks zaman içerisinde yürütülerek madde sepetindeki bazı fiyatların hesaplandığını ifade eden Çetinkaya, şu değerlendirmede bulundu:

“Yumurta, doktor muayenesi fiyatları denildiğinde toplulaştırılmış bir fiyattan bahsediliyor. Örneğin bugün (dün) basına yansıyan bir haberde 2,57 lira yumurta fiyatı ifade ediliyor. Gezen tavuk yumurtası 5 lira. Ama 30’lu yumurtaların tanesi 2 lira. Tüketim ağırlıklarına bakıldığında vatandaşların çoğunlukla 30’lu yumurta tükettiği görülüyor. Ortalama toplulaştırılmış fiyatlara bakıldığında yumurta için 2,57 lira gayet mantıklı bir fiyat. Olay bir süre sonra teknik hesaplamalardan çıkıp algı yönetimine giriyor.”

TÜFE’nin, Eurostat standartlarına yüksek derecede uyumlu olarak hesaplandığına dikkati çeken Çetinkaya, “Geçen yıl doğalgaz desteği sağlandığı dönemde TÜİK olarak ‘hükümetin lehine rakamları açıklıyoruz’ diye sosyal medyada yemediğimiz dayak kalmadı. Halbuki doğal gaz sıfırlandı ve herkesin cebine yansıdı. Bu desteğin endeks hesaplamalarında yer alıp almama konusunu Eurostat’a sorduk. Söz konusu indirimli fiyatların TÜFE içerisinde hesaplanması gerektiğini belirtti, biz de TÜİK olarak hesaba dahil ettik.” diye konuştu.

“ENAG her ay tüm kiracıların ev değiştirmiş olduğu varsayımı üzerinden hesap yapıyor”

Çetinkaya, TÜİK ile ENAG’ın açıkladığı enflasyon rakamlarına ilişkin de değerlendirmelerde bulunarak, ENAG’ın internet sayfasından erişim sağlanan metodoloji dokümanında hesaplamalarda geçerli olan yöntem ve uygulamalara ilişkin bilgiler paylaşılmadığını ifade etti.

ENAG tarafından yayımlanan aylık TÜFE oranlarının gerçeği yansıtmaktan oldukça uzak olduğunu dile getiren Çetinkaya, endekslerinin sadece 4 yıla yakın bir dönemde piyasa fiyatlarından ortalama 2-3 kat uzaklaştığının görülebildiğini kaydetti.

Bir araştırmanın Türkiye genelini temsil edebilmesi için uygun örnekleme yöntemlerinin kullanılması gerektiğinin altını çizen Çetinkaya, şunları kaydetti:

“TÜİK ve ENAG verileri arasındaki farkı, kira fiyatları hesaplamalarında görebiliriz. TÜİK tarafından takip edilen kira fiyatları için diğer tüm mal ve hizmet fiyatlarında olduğu gibi sabit tanım ve kalitede seçilmiş olan 5 binin üzerinde konutun aylık kira değeri izlenmektedir. ENAG ise kira fiyatlarını emlak sitelerinden doğrudan almakta ve kira artışını her ay tüm kiracıların ev değiştirmiş olduğu varsayımı üzerinden hesaplamaktadır. ENAG, her ay tüm kiracılar yeni bir eve taşınıyormuşçasına hesaplama yapıyor, internet üzerinden her ay gözlemlediği artışları yanlış şekilde üst üste ekleyerek şişirilmiş bir zam hesabı yapıyor. Bu örnek ENAG’ın TÜFE metodolojisinden ne kadar uzak olduğunu sadece kira maddesinde dahi ortaya koymaktadır.”

Çetinkaya, TÜFE ile İTO İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksi arasındaki farklılıklara yönelik yorumları da değerlendirerek, İTO’nun söz konusu hesaplarının metodolojisini 30 yıl önce TÜİK’ten aldığını ancak bu yöntemlerin artık eskidiğini ifade etti. Öte yandan söz konusu hesaplamalarda İTO’nun TÜİK’in çok küçük bir modelini kullandığını, kapsamının da TÜFE’ye göre dar olduğunu belirtti.

Yöntem farklılıklarının hem ana grup oranlarında hem de geçinme endeksi ve TÜFE oranlarında ayrışmaya neden olduğunu ifade eden Çetinkaya, bu ayrışmanın düşük enflasyon olduğu dönemlere kıyasla yüksek enflasyon olduğu dönemlerde daha fazla dikkati çektiğini, sürekli değişen tüketici alışkanlıklarına paralel olarak değişen madde sepetlerinin 2 endeks arasında oluşan farkın artmasına neden olduğunu söyledi.

“Şirket karlarına bağlı bir fahiş fiyat artışı var”

TÜİK Başkanı Çetinkaya, akademik çalışmalara göre, Türkiye’deki şirket karlarının enflasyonu yukarı taşıyan bir etkiye sahip olduğuna dikkati çekerek, “Türkiye’deki şirketler enflasyonist ortamı kullanarak normalde alması gereken karlardan daha yüksek fahiş karlar elde ediyorlar. Enflasyondan bağımsız şirket karlarına bağlı bir fahiş fiyat artışı var. Bu etki, pandemi sonrasından itibaren gözlemleniyor.” dedi.

“Dünyada enflasyon nasıl hesaplanıyorsa Türkiye’de de öyle hesaplanıyor”

Ülkelerin resmi kurumlarının açıkladığı enflasyon ile algılanan enflasyon arasındaki rakamlara bakıldığında Türkiye’deki rakamların diğer ülkelere kıyasla birbirine en yakın oranları yakaladığını anlatan Çetinkaya, “Algılanan enflasyona ilişkin hususlar Türkiye’ye özgü olmayıp, gelişmiş ülkelerde de aynı durum görülmekte ve bu durum Eurostat tarafından ifade edilmektedir. Örneğin son 20 yıl boyunca AB’de hissedilen enflasyon açıklanan enflasyonun ortalama 5 katı düzeyinde seyrederken Türkiye’de 2 katı düzeyinde seyretmiştir.” bilgisini paylaştı.

Çetinkaya, dünyada enflasyon nasıl hesaplanıyorsa Türkiye’de de öyle hesaplandığını belirterek, “TÜFE ve Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) arasında oluşan fark da sadece Türkiye’ye özgü değil.” diye konuştu.

Söz konusu makasın 2021 yılı başından itibaren tüm dünyada gözlendiğini aktaran Çetinkaya, “TÜİK’i IMF Türkiye Masasına şikayet etmişler, orada bir şeyler mi dönüyor diye. IMF Türkiye Masası şefi geldi, hesaplamalarımıza baktılar. Sadece Türkiye’de değil dünyada diğer ülkelerde de ÜFE’nin TÜFE’nin üzerine çıkmış olduğunu fark ettiler ve ‘Biz bunu araştıralım’ diye gittiler. Yakın zamanda derecelendirme kuruluşları da istatistikleri inceledi, onlar da tatmin edici yanıtları alarak döndüler.” ifadelerini kullandı.

“Bazı zamlar temmuz ayı enflasyon rakamlarını etkileyecek”

TÜİK Başkanı Çetinkaya, memur zamlarının belli olduğu haziran ayı TÜFE rakamlarının beklentilerin altında geldiğine yönelik eleştirilere de yanıt vererek, haziran ayı sonunda açıklanan zamların hemen haziran ayı TÜFE rakamlarına yansıyacağı yönünde yanlış bir algı olduğunu belirtti.

Haziran ayının, enflasyona 20-40 yıllık uzun seride bakıldığında en düşük enflasyon ayı olduğunu ifade eden Çetinkaya, sözlerini şöyle tamamladı:

“Çünkü tarla ürünleri çıkmaya başlar. Dolayısıyla bu bir normalleşmedir. Zamlar haziranda duyurulmakla beraber geçerlilik tarihi temmuz. Hazirandan bu yana ötelenen bazı zamlar temmuz ayı enflasyon rakamlarını etkileyecek. Kurlar da Türkiye’deki enflasyon belirleyicilerinden biridir. Kurdaki stabilitenin aylık enflasyon üzerinde ciddi bir etkisi var, enflasyonun artışını baskılıyor. Kur düşse bazı maddelerde fiyat gerilemeleri olabilir.”

TÜİK Başkanı Çetinkaya: Bazı zamlar temmuz ayı enflasyon rakamlarını etkileyecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Kırklareli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Kadir Kılınç, İnşaat Mühendisleri Odası Çorlu temsilciliğinde yaptığı açıklamada, mümkün bir Marmara zelzelesinde meydana gelebilecek risklerle ilgili geniş bilgi verdi.

Muhtemel İstanbul zelzelesinde Trakya’nın da etkileneceğini vurgulayan Dr. Kılınç, Kırklareli ve Tekirdağ’ın da büyük risk altında olduğunu belirtti.

“DEPREM ÖLDÜRMEZ BİNA ÖLDÜRÜR”

Dr. Öğr. Üyesi Kadir Kılınç, “Muhtemel bir İstanbul zelzelesinde, Bursa, Yalova, Kocaeli, Sakarya, Tekirdağ, Çanakkale ve Kırklareli vilayetleri etkilenecektir. Alışılmış ki, Kırklareli’nde canlı, faal fay çizgisi yok ancak bilhassa vurguladığım konulardan, yapısal taşıyıcı sistem kusurlarından ötürü Kırklareli’nde etkilenecek bina sayısı da epey fazladır. Tekirdağ’da ise çok bina etkilenecek. Yaklaşık 8 bin binanın etkileneceği konuşuluyor. Bu sebepten ötürü deneyimli ve alanında uzman akademisyen olarak lütfen şuna dikkat edelim; sarsıntı öldürmez bina öldürür” sözlerini kullandı.

“ETKİLENECEK BİNA SAYISI EPEYCE YÜKSEK”

Dr. Kılınç, Türkiye’de 2000 yılı öncesi yapılan binaların sarsıntıya dayanıklılık testinin kesinlikle yapılması gerektiğine dikkat çekti.

Kılınç, “İstanbul’da yaklaşık 2 milyona yakın bina vardır. Bilhassa 2000 yılı öncesinde yapılmış 885 bin bina, sahiden bakıldığında olası bir İstanbul sarsıntısında etkilenecek bina sayısı epey yüksektir. İstanbul’u sarsıntıya dirençli hale getirmeliyiz. Bunun için kolaylaştırılmış güçlendirme direktörlüğünü ortaya koymalıyız. Taşıyıcı elemanlarda, kolonlarda, kireçlerde, mesnet bölgelerinde, sıklaştırma bölgelerinde kesinlikle tesirli sıklaştırması yapılmalıdır. Fakat bakıldığında birçok binada bu tesirli sıklaştırmasının yapılmadığını gözlemledik. Kesinlikle donatı tarama aygıtıyla yapıdaki taşıyıcı elemanlarda donatı tarama tahlillerin yapılıp donatı sıklaştırması yapılıp yapılmadığı belirlenmesi ve donatı çapının da belirlenmesi gerektiğini düşünüyorum” dedi.

“KIRKLARELİ’NDEKİ BİNALARDA TAŞIYICI SİSTEM KUSURLARI VAR”

Dr. Kadir Kılınç, vilayet dışından gelip de Kırklareli’nden mesken almayı düşünenlere değerli ihtarlarda bulunarak, “Kırklareli’ndeki binalarda taşıyıcı sistem kusurları var. Bu sebepten ötürü Kırklareli’nden konut alacak, Kırklareli’ne gelecek bireylerin bu bahiste kesinlikle uzman bireylerden takviye alması lazım. Evet buna da bilhassa vurgu yapmak istiyorum. Uzman şahıslardan dayanak alıp, binayı almadan evvel bu takviyesi almalıdır. Birebir vakitte şuna da vurgu yapmak gerekirse bir akademisyen olarak şunu da savunuyorum; binalara sarsıntı testi mecburiliği getirilmeli, evet bu hem Kırklareli içim hem İstanbul ve öteki kentler için” tabirlerine yer verdi.

Kırklareli’nin fay sınırına sahip olmamasına karşın mevcut binaların yapısındaki aksiliklerine dikkat çeken Dr. Kılınç, şöyle konuştu:

“Kırklareli sarsıntı açısından Türkiye tarafı AFAD tarafından yayınlanan sarsıntı haritasına nazaran, dördüncü bölgede yer almaktadır ve canlı etkin bir fay sınırına sahip kent değildir. Lakin Kırklareli’nde binalar bilhassa yapısal taşıyıcı sistem ögeleri ve yapısal taşıyıcı düzensizlikleri mevcuttur. Bunlardan kısaca bahsetmek gerekirse bir binada yük merkeziyle rijitlik merkezi çakışmazsa burulma momenti oluşur. Bakınız bu hayli değerli, burulma momenti oluşursa sarsıntıdan etkilenme ihtimali epeyce artar ve bina zelzele tesirinde dayanıksız ve dirençsiz hale gelir. Bu sebepten ötürü uzman mühendisliğin getirilmesi gerektiğini düşünüyorum, bilhassa kütle merkezi ve rijitlik merkezi çakışmamalarına yer verilmemesi için bilhassa proje hazırlanırken bu konuya dikkat edilmesi gereklidir.”

“TEKİRDAĞ MERKEZLİ BİR SARSINTIDA MEYDANA GELEBİLİR”

Şarköy-Kumbağ fay çizgisine da dikkat çeken Kırklareli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Kadir Kılınç, “Tekirdağ, Şarköy, Kumbağ çizgisinde, olası bir zelzeleden bu sınırın çok etkileneceğini düşünüyorum. Beklenen bir sarsıntıdan Tekirdağ ilinin yüksek derecede etkileneceğini düşünüyorum. Zira etkilenecek bina sayısının çok yüksek olacağını düşünüyorum. Bunu neden bu halde vurguluyorum? Zira Şarköy, Kumbağ çizgisinde bir fay çizgisi vardır. Canlı ve etkin bir fay sınırıdır. Tekirdağ merkezli bir sarsıntı de meydana gelebilir” sözlerini kullandı.

“SANAYİ YAPILARINDA DA SARSINTI TESTİ YAPILMALI”

Sanayi yapılarına da dikkat çeken Dr. Kılınç, “Büyük ilçelerde de bu bahiste sarsıntı açısından etkilenecek bina sayısı ölçüsünün çok yüksek olduğunu düşünüyorum. Bilhassa şuna da vurgu yapmak istiyorum Çorlu bir sanayi bölgesi, Çerkezköy sanayi bölgesi ve bu sanayi bölgelerinde prefabriklerin epeyce fazla olduğu değerli bir gerçek. Kesinlikle prefabrik yapılarında mevcut durumun da ortaya koyulması lazım. Yani bu hususta kesinlikle ortak çalışmaların gerçekleştirilip, sanayi yapılarının sarsıntı tesiri altındaki performansının ortaya konulması ve bunun için kesinlikle sarsıntı testlerinin gerçekleştirilmesi gerektiğini düşünüyorum. İnşaat mühendisleri odası, belediyeler ve üniversitelerin ortak bir çalışma kümesi oluşturması gerektiğini düşünüyorum. Acilen sanayi binalarında, kamu binalarında mevcut durumun ortaya koyulması gerektiğini düşünüyorum. Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı nitekim buralar büyük sanayi bölgeleri ve epey fazla sayıda fabrikalar, sanayi tesisleri mevcuttur. İlgili yönetimlerin ve ünitelerin, bu hususta ortak çalışma kümelerini oluşturması, acilen zelzele testi çalışmalarına başlaması gerektiğini düşünüyorum” dedi.

İstanbul’da yüz binlerce bina risk altında: 7 ili etkileyecek… yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Kırklareli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Kadir Kılınç, İnşaat Mühendisleri Odası Çorlu temsilciliğinde yaptığı açıklamada, olası bir Marmara sarsıntısında meydana gelebilecek risklerle ilgili geniş bilgi verdi.

Muhtemel İstanbul zelzelesinde Trakya’nın da etkileneceğini vurgulayan Dr. Kılınç, Kırklareli ve Tekirdağ’ın da büyük risk altında olduğunu belirtti.

“DEPREM ÖLDÜRMEZ BİNA ÖLDÜRÜR”

Dr. Öğr. Üyesi Kadir Kılınç, “Muhtemel bir İstanbul zelzelesinde, Bursa, Yalova, Kocaeli, Sakarya, Tekirdağ, Çanakkale ve Kırklareli vilayetleri etkilenecektir. Natürel ki, Kırklareli’nde canlı, etkin fay çizgisi yok fakat bilhassa vurguladığım konulardan, yapısal taşıyıcı sistem kusurlarından ötürü Kırklareli’nde etkilenecek bina sayısı da hayli fazladır. Tekirdağ’da ise çok bina etkilenecek. Yaklaşık 8 bin binanın etkileneceği konuşuluyor. Bu sebepten ötürü deneyimli ve alanında uzman akademisyen olarak lütfen şuna dikkat edelim; sarsıntı öldürmez bina öldürür” tabirlerini kullandı.

“ETKİLENECEK BİNA SAYISI HAYLİ YÜKSEK”

Dr. Kılınç, Türkiye’de 2000 yılı öncesi yapılan binaların zelzeleye dayanıklılık testinin kesinlikle yapılması gerektiğine dikkat çekti.

Kılınç, “İstanbul’da yaklaşık 2 milyona yakın bina vardır. Bilhassa 2000 yılı öncesinde yapılmış 885 bin bina, hakikaten bakıldığında mümkün bir İstanbul sarsıntısında etkilenecek bina sayısı epeyce yüksektir. İstanbul’u zelzeleye dirençli hale getirmeliyiz. Bunun için kolaylaştırılmış güçlendirme direktörlüğünü ortaya koymalıyız. Taşıyıcı elemanlarda, kolonlarda, kireçlerde, mesnet bölgelerinde, sıklaştırma bölgelerinde kesinlikle tesirli sıklaştırması yapılmalıdır. Lakin bakıldığında birden fazla binada bu tesirli sıklaştırmasının yapılmadığını gözlemledik. Kesinlikle donatı tarama aygıtıyla yapıdaki taşıyıcı elemanlarda donatı tarama tahlillerin yapılıp donatı sıklaştırması yapılıp yapılmadığı belirlenmesi ve donatı çapının da belirlenmesi gerektiğini düşünüyorum” dedi.

“KIRKLARELİ’NDEKİ BİNALARDA TAŞIYICI SİSTEM KUSURLARI VAR”

Dr. Kadir Kılınç, vilayet dışından gelip de Kırklareli’nden konut almayı düşünenlere kıymetli ikazlarda bulunarak, “Kırklareli’ndeki binalarda taşıyıcı sistem kusurları var. Bu sebepten ötürü Kırklareli’nden konut alacak, Kırklareli’ne gelecek bireylerin bu mevzuda kesinlikle uzman şahıslardan takviye alması lazım. Evet buna da bilhassa vurgu yapmak istiyorum. Uzman bireylerden takviye alıp, binayı almadan evvel bu dayanağı almalıdır. Birebir vakitte şuna da vurgu yapmak gerekirse bir akademisyen olarak şunu da savunuyorum; binalara zelzele testi zaruriliği getirilmeli, evet bu hem Kırklareli içim hem İstanbul ve başka kentler için” tabirlerine yer verdi.

Kırklareli’nin fay sınırına sahip olmamasına karşın mevcut binaların yapısındaki aksiliklerine dikkat çeken Dr. Kılınç, şöyle konuştu:

“Kırklareli zelzele açısından Türkiye tarafı AFAD tarafından yayınlanan zelzele haritasına nazaran, dördüncü bölgede yer almaktadır ve canlı faal bir fay çizgisine sahip kent değildir. Lakin Kırklareli’nde binalar bilhassa yapısal taşıyıcı sistem ögeleri ve yapısal taşıyıcı düzensizlikleri mevcuttur. Bunlardan kısaca bahsetmek gerekirse bir binada tartı merkeziyle rijitlik merkezi çakışmazsa burulma momenti oluşur. Bakınız bu hayli değerli, burulma momenti oluşursa sarsıntıdan etkilenme ihtimali epeyce artar ve bina zelzele tesirinde dayanıksız ve dirençsiz hale gelir. Bu sebepten ötürü uzman mühendisliğin getirilmesi gerektiğini düşünüyorum, bilhassa kütle merkezi ve rijitlik merkezi çakışmamalarına yer verilmemesi için bilhassa proje hazırlanırken bu konuya dikkat edilmesi gereklidir.”

“TEKİRDAĞ MERKEZLİ BİR SARSINTIDA MEYDANA GELEBİLİR”

Şarköy-Kumbağ fay sınırına da dikkat çeken Kırklareli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Kadir Kılınç, “Tekirdağ, Şarköy, Kumbağ çizgisinde, beklenen bir zelzeleden bu çizginin çok etkileneceğini düşünüyorum. Beklenen bir zelzeleden Tekirdağ ilinin yüksek derecede etkileneceğini düşünüyorum. Zira etkilenecek bina sayısının çok yüksek olacağını düşünüyorum. Bunu neden bu formda vurguluyorum? Zira Şarköy, Kumbağ çizgisinde bir fay sınırı vardır. Canlı ve etkin bir fay sınırıdır. Tekirdağ merkezli bir sarsıntı de meydana gelebilir” sözlerini kullandı.

“SANAYİ YAPILARINDA DA SARSINTI TESTİ YAPILMALI”

Sanayi yapılarına da dikkat çeken Dr. Kılınç, “Büyük ilçelerde de bu bahiste zelzele açısından etkilenecek bina sayısı ölçüsünün çok yüksek olduğunu düşünüyorum. Bilhassa şuna da vurgu yapmak istiyorum Çorlu bir sanayi bölgesi, Çerkezköy sanayi bölgesi ve bu sanayi bölgelerinde prefabriklerin epey fazla olduğu kıymetli bir gerçek. Kesinlikle prefabrik yapılarında mevcut durumun da ortaya koyulması lazım. Yani bu mevzuda kesinlikle ortak çalışmaların gerçekleştirilip, sanayi yapılarının sarsıntı tesiri altındaki performansının ortaya konulması ve bunun için kesinlikle zelzele testlerinin gerçekleştirilmesi gerektiğini düşünüyorum. İnşaat mühendisleri odası, belediyeler ve üniversitelerin ortak bir çalışma kümesi oluşturması gerektiğini düşünüyorum. Acilen sanayi binalarında, kamu binalarında mevcut durumun ortaya koyulması gerektiğini düşünüyorum. Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı nitekim buralar büyük sanayi bölgeleri ve epeyce fazla sayıda fabrikalar, sanayi tesisleri mevcuttur. İlgili yönetimlerin ve ünitelerin, bu mevzuda ortak çalışma kümelerini oluşturması, acilen sarsıntı testi çalışmalarına başlaması gerektiğini düşünüyorum” dedi.

İstanbul’da yüz binlerce bina risk altında: 7 ili etkileyecek… yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

‘YOKSUL GÖZETİLSİN’

Genel ve ferdî hijyenin sağlanmasında paklık ve hijyen materyallerinin kıymetli bir rolü olduğunun altı çizildiği açıklamada, “Bu materyallere erişimin kolaylaştırılması, hijyen kuralları dahilinde tertipli kullanımı, enfeksiyon ve salgın hastalıkların oluşumunu ve yayılmasını en aza indirir” denildi.

Açıklamada ayrıyeten şu sözlere de yer verildi: “Artan fiyatlar nedeniyle erişim azaldığı oranda bu eserlerin kullanımı ya aksayacak; veyahut daha düşük fiyatlı lakin daha niteliksiz eserlerin kullanımından kaynaklı sıhhat sıkıntıları baş gösterecektir. ATO olarak vergi artışlarının geri çekilmesini, vergi siyasetlerinde kamu faydasının gözetilerek çalışan ve fakir sınıfların gözetilmesini talep ediyoruz.”

ATO’dan hijyen eserlerine yapılan KDV artırımına reaksiyon: Fakirlerin sıhhatini etkileyecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Tüm Teşebbüsçü Emlak Müşavirleri Derneği (TÜGEM) Lideri Hakan Akdoğan, faiz kararının konut kredilerine bir tesirinin olmasını beklemediklerini açıkladı.

“KONUT FAİZLERİNDE DEĞİŞİKLİK BEKLEMİYORUM”

Döviz kurunda yaşanan yükselişin konut fiyatlarına tesirini kıymetlendiren TÜGEM Lideri Hakan Akdoğan, “Özellikle artan döviz kuru sonrası fiyatları TL de kalan ve fırsat beklenen kimi gayrimenkuller için alım imkanı doğdu” diye konuştu.

650 baz puanlık faiz artışının kredi oranlarına değerli bir yansıması olmayacağını söyleyen Akdoğan, “Faizin merkez bankası öncesinde zati piyasalarda daha yüksek sevilerde uygulanması nedeniyle bu devir değerli bir değişiklik beklemiyoruz” dedi.

TÜGEM Lideri anlattı: Faiz kararı konut fiyatlarını nasıl etkileyecek? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.