“Şimdi muvaffakiyetinizin sonuçlarıyla yüzleşme sırası sizde.”

Bu cümleyi Albert Einstein; Oppenheimer’ın 1940’larda ABD’nin Manhattan Projesi’ni yöneterek atom bombasının “babası” haline gelmesinin hikayesini anlatan tıpkı isimli sinemanın sonunda söylüyor.

Filmde Einstein, Oppenheimer’ın hayatının son devrinde görülüyor. İki bilim insanı da; Oppenheimer’ın 1947’den 1966’ya kadar yöneticiliğini yaptığı Princeton İleri Çalışmalar Enstitüsü’ndeyken…

İkisi de devrin en değerli bilim insanlarındandı. Fakat hem fiziği nasıl anladıkları hem de araştırmalarının dünyaya nasıl hizmet edebileceğine ya da ziyan verebileceğine dair inançlarında değerli farklılıklar vardı.

Oppenheimer, 1965’te Einstein’ın vefatının onuncu yıl dönümü sebebiyle Paris’te düzenlenen bir konferansta “Biz yakın birer meslektaş ve biraz da arkadaştık” diyecekti.

Yönetmen Christopher Nolan, sinemasında iki fizikçinin kurgusal bir konuşmasını izleyiciyle buluşturuyor. Bu diyalogda, bunalmış bir Oppenheimer, babacan bir Einstein’ın tavsiyesine gereksinim duyuyor.

Universal Pictures Christopher Nolan’ın sinemasında Albert Einstein’ı canlandıran Tom Conti ve Robert Oppenheimer’ı canlandıran Cillian Murphy’nin konuştuğu sahne.

Paralel iki hayat

Gerçek hayatta değerli farklılıklara sahip olmalarına karşın iki fizikçinin birbirlerine çok hürmet duyduğu biliniyor.

Genç Robert Oppenheimer, 1920’lerde mezun olup teorik fizik üzerine uzmanlaşmaya başladığında Einstein halihazırda fizik kolunda Nobel Mükafatı kazanmış, genel görelilik teorisi (1915) ve Amerikan bilim insanlarını etkileyen öbür çalışmalarıyla bilim dünyasının ana isimlerinden biri olmuştu.

Einstein, Almanya’daki Yahudi zulmü nedeniyle Avrupa’yı terk etmiş, 1932’de çalışmalarına devam ettiği ABD’deki Princeton’a yerleşmişti.

Bir mühlet sonra, Ağustos 1939’da iş arkadaşı Leo Szilard’ın ABD Lideri Franklin D. Roosevelt’e yazdığı mektubu imzalamıştı. Bu mektupta, Beyaz Saray, Almanya’nın atom bombası geliştirme ihtimaline karşı uyarılıyordu.

Bunun 1942’de başlayan çok bilinmeyen Manhattan Projesi’nin ortaya çıkışının önünü açtığı düşünülüyor. Projenin başına, artık bu alanda önde gelen isimlerden Oppenheimer getirilecekti.

Getty Images Szilard’ın Ağustos 1939’da ABD Lideri Roosevelt’e yazdığı, Einstein tarafından imzalanan mektup.

Farklı kaynaklara nazaran 64 yaşındaki Einstein, Almanya kökeni ve solcu fikirleri nedeniyle projeye dahil değildi. Fakat bunda, onunla Oppenheimer ortasındaki fizik teorileri üzerindeki niyet farklılıklarının tesiri de olmuştu.

Nolan’ın sinemasının temelini oluşturan Kei Bird ve Martin J. Sherwin’ın Oppenheimer hakkında yazdıkları biyografide, Amerikalı fizikçinin Einstein’ı “çalışan bilim insanı” olarak değil “fiziğin yaşayan hami sevgilisi olarak” gördüğü belirtiliyor.

Nolan sinemada ikilinin bu münasebetini yansıtmaya çalışıyor. New York Times’a, bunu, yerini kaybeden bir ustayla, onun çalışmalarını devralan bir gencin münasebeti olarak gördüğünü söylüyor.

Einstein atom bombasında vazife aldı mı?

Manhattan Projesi’nin art planda olduğu sinemada, Oppenheimer geliştirdiği atom bombasının yaratacağı patlamanın kapsamıyla ilgili kuşkularını sunuyor. Fizikçi, fikrini almak için Einstein’a gidiyor.

Ancak gerçekte sinemadaki üzere bir fikir alışverişi yaşanmadı. Bu ABD’li direktörün yaratıcılığıydı:

“Değiştirdiğim şeylerden biri bu. Sahiden Oppenheimer’ın danıştığı kişi Einstein değil, Chicago Üniversitesi’nde Manhattan Projesi’ne takviye veren Arthur Compton’dı.

“Einstein seyircinin tanıdığı bir isim.”

Getty Images Oppenheimer ve grubu birinci atom bombasını geliştirdi.

Oppenheimer 1943-1945 yılları ortasında Princeton’dan binlerce kilometre uzakta, New Mexico’daki Los Alamos Laboratuvarı’nda çalıştı. Bu süreçte Einstein’la görüştüğüne ya da ona danıştığına dair kesin bir bilgi yok.

Ancak Oppenheimer, Einstein’ın atom bombasının yaratılmasına bir biçimde dahil olduğuna dair argümanlara, 1965’teki Paris Konferansı’nda, “Benim niyetime nazaran bu tezler yanlış” biçiminde yorum yaptı.

Ona nazaran, Lider Roosevelt’in Almanya’nın atom bombası geliştirme ihtimaline karşı uyarıldığı 1939 tarihli mektubun gerçekte ABD hükümetine bir tesiri olmadı.

Oppenheimer güvenlik tehdidi olarak görüldü

İlk atom bombası denemesinin başarılı olmasının akabinde Oppenheimer, çalışmasının Ağustos 1945’te Hiroshima ve Nagasaki’deki patlamalarla yalnızca bir tehdit değil kitlesel yıkım yaratan bir silah olarak kullanılmasının getirdiği etik sıkıntıyla yüzleşti.

Einstein, Szilard ve başkaları dahil çeşitli bilim insanları, bombaların Japon kentlerine atılmasını kınadılar, zira ülkenin zati pratikte yenilmiş olduğunu düşünüyorlardı.

Nolan’ın sinemasının kurgusu, Oppenheimer’ın, geliştirdiği teknolojinin kullanımına hudut getirilmesi gerektiğine dair Washington’daki hükümeti ikna etmeye çalışmasını inceliyor. Lakin politikler ona karşı geldi ve ulusal güvenlik tehdidi olarak düşünülerek onun komünistlerle eski bağlantılarını sorguladı.

Universal Pictures Nolan sinemasında Oppenheimer’ın atom bombasının sonuçlarından ötürü duyduğu sorumluluğu yansıtmaya çalışıyor

Bird ve Sherwin, Oppenheimer’ın sekreteri Verna Hobson’ın, Einstein’ın Amerikalı fizikçiye “ülkesine düzgün hizmet ettiği için cadı avına boyun eğmek zorunda olmadığını” söylediğine şahit olduğunu yazıyor.

Einstein ona, “Eğer ABD’nin sunduğu ödül bu ise, buna sırtını çevirmesi gerektiğini” söylemişti.

Ancak Hobson, Oppenheimer’ın “Amerika’yı sevdiğini” ve bu sevginin fiziğe olan sevgisi kadar derin olduğunu sav ediyor.

Oppenheimer ise Hobson’a, “Einstein’ın bunu anlamayacağını” söylemişti.

Einstein’a kalırsa, Oppenheimer’ın Washington’dan fazla bir beklentisi olmamalıydı.

Getty Images Bird ve Sherwin’a nazaran Princeton’ın yöneticisi Oppenheimer’ın Einstein’ın meskeninde bir anteni vardı, böylelikle New York’taki klasik müzik konserlerini dinleyebiliyordu. Oppenheimer (solda) ve Einstein (ortada), ailesiyle Princeton’da.

Anlaşmazlıklarına karşın ikisinin de kendilerine has, karşılıklı takdir ve hürmeti vardı.

Einstein’ın Oppenheimer için “çok istikametli eğitimiyle sık rastlanmayacak biçimde yetenekli bir adam” dediği, onun fizik anlayışını değil ancak kişiliğini takdir ettiği biliniyor.

Buna karşılık Oppenheimer, vefatının 10. yılında onun hakkında, “Einstein’ın erken çalışması (Genel görelilik teorisi) inanılmaz hoş lakin yanılgı dolu” demiş ardındansa onun düzeltmelerine katıldığını ve bunun 10 yıl aldığını ekleyerek “Hatalarını düzeltmek 10 yıl sürdüyse, o olağanüstü bir adamdı” demişti.

Oppenheimer ve Einstein’ın karmaşık bağı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“Şimdi muvaffakiyetinizin sonuçlarıyla yüzleşme sırası sizde.”

Bu cümleyi Albert Einstein; Oppenheimer’ın 1940’larda ABD’nin Manhattan Projesi’ni yöneterek atom bombasının “babası” haline gelmesinin hikayesini anlatan birebir isimli sinemanın sonunda söylüyor.

Filmde Einstein, Oppenheimer’ın hayatının son periyodunda görülüyor. İki bilim insanı da; Oppenheimer’ın 1947’den 1966’ya kadar yöneticiliğini yaptığı Princeton İleri Çalışmalar Enstitüsü’ndeyken…

İkisi de devrin en kıymetli bilim insanlarındandı. Lakin hem fiziği nasıl anladıkları hem de araştırmalarının dünyaya nasıl hizmet edebileceğine ya da ziyan verebileceğine dair inançlarında değerli farklılıklar vardı.

Oppenheimer, 1965’te Einstein’ın vefatının onuncu yıl dönümü sebebiyle Paris’te düzenlenen bir konferansta “Biz yakın birer meslektaş ve biraz da arkadaştık” diyecekti.

Yönetmen Christopher Nolan, sinemasında iki fizikçinin kurgusal bir konuşmasını izleyiciyle buluşturuyor. Bu diyalogda, bunalmış bir Oppenheimer, babacan bir Einstein’ın tavsiyesine muhtaçlık duyuyor.

Universal Pictures Christopher Nolan’ın sinemasında Albert Einstein’ı canlandıran Tom Conti ve Robert Oppenheimer’ı canlandıran Cillian Murphy’nin konuştuğu sahne.

Paralel iki hayat

Gerçek hayatta değerli farklılıklara sahip olmalarına karşın iki fizikçinin birbirlerine çok hürmet duyduğu biliniyor.

Genç Robert Oppenheimer, 1920’lerde mezun olup teorik fizik üzerine uzmanlaşmaya başladığında Einstein halihazırda fizik kolunda Nobel Mükafatı kazanmış, genel görelilik teorisi (1915) ve Amerikan bilim insanlarını etkileyen öbür çalışmalarıyla bilim dünyasının ana isimlerinden biri olmuştu.

Einstein, Almanya’daki Yahudi zulmü nedeniyle Avrupa’yı terk etmiş, 1932’de çalışmalarına devam ettiği ABD’deki Princeton’a yerleşmişti.

Bir mühlet sonra, Ağustos 1939’da iş arkadaşı Leo Szilard’ın ABD Lideri Franklin D. Roosevelt’e yazdığı mektubu imzalamıştı. Bu mektupta, Beyaz Saray, Almanya’nın atom bombası geliştirme ihtimaline karşı uyarılıyordu.

Bunun 1942’de başlayan çok kapalı Manhattan Projesi’nin ortaya çıkışının önünü açtığı düşünülüyor. Projenin başına, artık bu alanda önde gelen isimlerden Oppenheimer getirilecekti.

Getty Images Szilard’ın Ağustos 1939’da ABD Lideri Roosevelt’e yazdığı, Einstein tarafından imzalanan mektup.

Farklı kaynaklara nazaran 64 yaşındaki Einstein, Almanya kökeni ve solcu niyetleri nedeniyle projeye dahil değildi. Lakin bunda, onunla Oppenheimer ortasındaki fizik teorileri üzerindeki fikir farklılıklarının tesiri de olmuştu.

Nolan’ın sinemasının temelini oluşturan Kei Bird ve Martin J. Sherwin’ın Oppenheimer hakkında yazdıkları biyografide, Amerikalı fizikçinin Einstein’ı “çalışan bilim insanı” olarak değil “fiziğin yaşayan kollayıcı sevgilisi olarak” gördüğü belirtiliyor.

Nolan sinemada ikilinin bu münasebetini yansıtmaya çalışıyor. New York Times’a, bunu, yerini kaybeden bir ustayla, onun çalışmalarını devralan bir gencin münasebeti olarak gördüğünü söylüyor.

Einstein atom bombasında misyon aldı mı?

Manhattan Projesi’nin art planda olduğu sinemada, Oppenheimer geliştirdiği atom bombasının yaratacağı patlamanın kapsamıyla ilgili kuşkularını sunuyor. Fizikçi, fikrini almak için Einstein’a gidiyor.

Ancak gerçekte sinemadaki üzere bir fikir alışverişi yaşanmadı. Bu ABD’li direktörün yaratıcılığıydı:

“Değiştirdiğim şeylerden biri bu. Hakikaten Oppenheimer’ın danıştığı kişi Einstein değil, Chicago Üniversitesi’nde Manhattan Projesi’ne dayanak veren Arthur Compton’dı.

“Einstein seyircinin tanıdığı bir isim.”

Getty Images Oppenheimer ve takımı birinci atom bombasını geliştirdi.

Oppenheimer 1943-1945 yılları ortasında Princeton’dan binlerce kilometre uzakta, New Mexico’daki Los Alamos Laboratuvarı’nda çalıştı. Bu süreçte Einstein’la görüştüğüne ya da ona danıştığına dair kesin bir bilgi yok.

Ancak Oppenheimer, Einstein’ın atom bombasının yaratılmasına bir biçimde dahil olduğuna dair tezlere, 1965’teki Paris Konferansı’nda, “Benim fikrime nazaran bu argümanlar yanlış” biçiminde yorum yaptı.

Ona nazaran, Lider Roosevelt’in Almanya’nın atom bombası geliştirme ihtimaline karşı uyarıldığı 1939 tarihli mektubun gerçekte ABD hükümetine bir tesiri olmadı.

Oppenheimer güvenlik tehdidi olarak görüldü

İlk atom bombası denemesinin başarılı olmasının akabinde Oppenheimer, çalışmasının Ağustos 1945’te Hiroshima ve Nagasaki’deki patlamalarla yalnızca bir tehdit değil kitlesel yıkım yaratan bir silah olarak kullanılmasının getirdiği etik meseleyle yüzleşti.

Einstein, Szilard ve başkaları dahil çeşitli bilim insanları, bombaların Japon kentlerine atılmasını kınadılar, zira ülkenin esasen pratikte yenilmiş olduğunu düşünüyorlardı.

Nolan’ın sinemasının kurgusu, Oppenheimer’ın, geliştirdiği teknolojinin kullanımına hudut getirilmesi gerektiğine dair Washington’daki hükümeti ikna etmeye çalışmasını inceliyor. Fakat politikler ona karşı geldi ve ulusal güvenlik tehdidi olarak düşünülerek onun komünistlerle eski bağlantılarını sorguladı.

Universal Pictures Nolan sinemasında Oppenheimer’ın atom bombasının sonuçlarından ötürü duyduğu sorumluluğu yansıtmaya çalışıyor

Bird ve Sherwin, Oppenheimer’ın sekreteri Verna Hobson’ın, Einstein’ın Amerikalı fizikçiye “ülkesine uygun hizmet ettiği için cadı avına boyun eğmek zorunda olmadığını” söylediğine şahit olduğunu yazıyor.

Einstein ona, “Eğer ABD’nin sunduğu ödül bu ise, buna sırtını çevirmesi gerektiğini” söylemişti.

Ancak Hobson, Oppenheimer’ın “Amerika’yı sevdiğini” ve bu sevginin fiziğe olan sevgisi kadar derin olduğunu argüman ediyor.

Oppenheimer ise Hobson’a, “Einstein’ın bunu anlamayacağını” söylemişti.

Einstein’a kalırsa, Oppenheimer’ın Washington’dan fazla bir beklentisi olmamalıydı.

Getty Images Bird ve Sherwin’a nazaran Princeton’ın yöneticisi Oppenheimer’ın Einstein’ın meskeninde bir anteni vardı, böylelikle New York’taki klasik müzik konserlerini dinleyebiliyordu. Oppenheimer (solda) ve Einstein (ortada), ailesiyle Princeton’da.

Anlaşmazlıklarına karşın ikisinin de kendilerine has, karşılıklı takdir ve hürmeti vardı.

Einstein’ın Oppenheimer için “çok taraflı eğitimiyle sık rastlanmayacak biçimde yetenekli bir adam” dediği, onun fizik anlayışını değil lakin kişiliğini takdir ettiği biliniyor.

Buna karşılık Oppenheimer, vefatının 10. yılında onun hakkında, “Einstein’ın erken çalışması (Genel görelilik teorisi) inanılmaz hoş fakat kusur dolu” demiş ardındansa onun düzeltmelerine katıldığını ve bunun 10 yıl aldığını ekleyerek “Hatalarını düzeltmek 10 yıl sürdüyse, o olağanüstü bir adamdı” demişti.

Oppenheimer ve Einstein’ın karmaşık ilgisi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu yavru kedilerde 3-4 haftalıkken ortaya çıkmaya başlar ve 6-9 haftaya geldiklerinde eksiksiz bir hal alır. Kedilerin köprücük kemiği yoktur ve bu sayede esnek omurgalarını kullanıp bu refleksi gerçekleştirebilirler. 

Konu hakkında yapılan yakın tarihli çalışmalarda ise kedilerin yavruyken gözlerinin kapatılması bu refleksin gelişimini olumsuz etkilediği ortaya çıkmıştı. Yani kediler bu refleksi düşme uzaklığını hesaplayarak geliştiriyor ve büyüdükçe de mükemmelleştiriyordu. Fakat gözleri kapalı olarak ya da büsbütün görme yetisi olmayan halde büyüyen kedilerde kelam konusu refleks kusursuz hale ulaşamıyor lakin bir halde gelişiyordu. 

Yani bu refleksin gelişiminde görmenin tesiri büyük ölçüde olsa da en büyük tesirin ‘denge’ olduğu ortaya çıktı.

ASLINDA İMKANSIZ ÜZERE GÖRÜNÜYORDU

Deneyler hareketin muvaffakiyetle sonuçlanması için en az düşüş yüksekliğinin 1 metre civarında olduğunu gösteriyor. Yani 1 metrenin altındaki yüksekliklerde kedi doğrulmaya fırsat bulamayacağı için dört ayak üzerine düşemeyecektir ve hayatını kaybedecektir(ya da ziyadesiyle yaralanacaktır). Yani aralık arttıkça aslında kedinin hayatta kalma bahtı yükseliyor.

Kedilerin yüksek katlı apartmanlardan düşmelerine karşın bu refleks sayesinde hayatta kalmaları ‘ kediler dokuz canlıdır’ kelamının bile doğmasına neden olmuştur. Lakin 19. yüzyılın sonlarında fizikçileri asıl şaşırtan şey kedilerin yüksekten düşüp hayatta kalmaları değil ‘düştükleri sırada kendilerini döndürme’ hareketiydi.

Açısal momentum korunumuna nazaran dönmeyen bir cismin dış tesir olmaksızın ansızın hareketini değiştirmesi yani dönmesi imkansızdır lakin kediler bunu havadayken yapabiliyor.

Konu hakkındaki deneyler uzun bir müddettir yapılıyordu lakin bu fenomen elektromanyetizma çalışmalarıyla tanınan fizikçi James Clerk Maxmell de dahil olmak üzere birçok bilim beşerinin aklını meşgul etti.

Düşen kedi sorunu 1969 yılına kadar çözülemedi. 

Ancak yıllar içinde fark edildi ki sihirli bir biçimde dönmeye başlayan bu kedilerin bedenleri gereğince incelenmemiş. İncelendiğinde ise kedilerin bu özelliği sonradan kazandığı ve aslında bedenlerinin üst ve alt gövdelerinin zıt istikametlerde hareket ettirerek momentum kazanabildiği gözlemlendi. Yani sihir değil. 

PEKİ, KEDİLER PATİLERİNİN ÜZERİNE İNMEYİ NASIL BAŞARIYOR?

Kediler ön patilerini bedenlerine yaklaştırarak momentumu azaltırlar böylelikle üst bedenleri da kendi ekseni etrafında dönmeye başlar. Bu sırada art ayakları ile zıt tesir yaratırlar ve bacaklarını uzatırlar. Sonuç olarak üst gövde geniş bir açıyla dönerken, bacaklar da aykırı istikamette daha az döner ve bu insanlara kıyasla çok daha esnek olan omurgası sayesinde rahatlıkla gerçekleşir.

Fizik maddelerine nazaran düşme yüksekliği arttıkça düşmenin vereceği tesir o kadar artar. Fakat bu durumun 1980’li yıllarda yapılan deneylerde kediler için çok da geçerli olmadığını ortaya çıktı.

Veterinerler 1984 yılının haziran ve kasım aylarında bildirilen kedilerin farklı yükseklikteki katlardan düştüğü toplamda 132 hadiseyi tanımladı. Sonuçta kedilerin yüzde 90’ı hayatta kaldı. O vakit için şaşırtan olansa kat sayısı 7’ye kadar olan olaylarda hasar yüksekken, kat sayısı yükseldikçe hasarın tesirinin azalmasıydı.

Burada da kedilerin fizik kurallarını çiğnediği sonucu ortaya çıktı fakat Scientific American editörü ve tıpkı vakitte teorik fizikçi Manon Bischoff husus hakkında ayrıntılı bir grafik ve formüller yayınladı. Buna nazaran kedinin muhakkak bir vakitteki suratını hesaplamak istiyorsanız hem suratın kendisini hem de türevini içeren karmaşık bir denklem sistemini çözmeniz gerekiyor.

Açıkladığı bu cins diferansiyel denklemler için ekseriyetle kesin bir tahlil bulunmaz lakin sonuca yakın tahliller için bir hesaplama vardır. 

Burada kedinin uzunluğu, kilosu, kapladığı alana bağlı olarak başlangıçta süratle büyüyen ve sonra düzleşen sabit bir bedele yaklaşan eğri elde edersiniz. Kedi, düşerken evvel süratle hız kazanır, sonunda ise o kadar güçlü hale gelir ki artık hızlanmaz ve sabit kalır. 

Öte yandan bir kedinin son sürate hangi yükseklikte ulaştığını bulmak için diferansiyel denklem çözülebilir ve böylelikle çarpma anında düşme yüksekliğinin bir işlevi olarak da sürat hesaplanabilir.

Bir kedi 100 metre yükseklikten düşüşte saniyede 30 metre sürate ulaşır, kedilerin örneğin 32. kattan düşerek hayatta kaldıkları durumlarda teorik olarak 120 kilometre üzere mümün olan en yüksek son sürate sahip bir çarpmadan sağ kurtulması da bunun delili olur. 

Sonuçta, hayvanlar teoride akla gelebilecek rastgele bir yükselikten düşmekten kurtulabilirler. Fakat öte yandan bildirilmeyen hadiseler da var. Bulgular kedilerin hayatta kalma içgüdülerini ortaya koyarken bir öteki yandan yüksek kattan düşüp hayatını kaybeden kedilerle ilgili bildirim yapılmadığı için durum hala büsbütün kesin sonuçları göstermemekte.

Çeviren ve Derleyen: Nilay Kamu/Cumhuriyet Gazetesi

Kediler neden dört ayak üzerine düşer? Fizik açıklıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu yavru kedilerde 3-4 haftalıkken ortaya çıkmaya başlar ve 6-9 haftaya geldiklerinde harika bir hal alır. Kedilerin köprücük kemiği yoktur ve bu sayede esnek omurgalarını kullanıp bu refleksi gerçekleştirebilirler. 

Konu hakkında yapılan yakın tarihli çalışmalarda ise kedilerin yavruyken gözlerinin kapatılması bu refleksin gelişimini olumsuz etkilediği ortaya çıkmıştı. Yani kediler bu refleksi düşme arasını hesaplayarak geliştiriyor ve büyüdükçe de mükemmelleştiriyordu. Fakat gözleri kapalı olarak ya da büsbütün görme yetisi olmayan halde büyüyen kedilerde kelam konusu refleks harika hale ulaşamıyor fakat bir biçimde gelişiyordu. 

Yani bu refleksin gelişiminde görmenin tesiri büyük ölçüde olsa da en büyük tesirin ‘denge’ olduğu ortaya çıktı.

ASLINDA İMKANSIZ ÜZERE GÖRÜNÜYORDU

Deneyler hareketin muvaffakiyetle sonuçlanması için asgarî düşüş yüksekliğinin 1 metre civarında olduğunu gösteriyor. Yani 1 metrenin altındaki yüksekliklerde kedi doğrulmaya fırsat bulamayacağı için dört ayak üzerine düşemeyecektir ve hayatını kaybedecektir(ya da ziyadesiyle yaralanacaktır). Yani uzaklık arttıkça aslında kedinin hayatta kalma talihi yükseliyor.

Kedilerin yüksek katlı apartmanlardan düşmelerine karşın bu refleks sayesinde hayatta kalmaları ‘ kediler dokuz canlıdır’ kelamının bile doğmasına neden olmuştur. Lakin 19. yüzyılın sonlarında fizikçileri asıl şaşırtan şey kedilerin yüksekten düşüp hayatta kalmaları değil ‘düştükleri sırada kendilerini döndürme’ hareketiydi.

Açısal momentum korunumuna nazaran dönmeyen bir cismin dış tesir olmaksızın apansız hareketini değiştirmesi yani dönmesi imkansızdır lakin kediler bunu havadayken yapabiliyor.

Konu hakkındaki deneyler uzun bir müddettir yapılıyordu lakin bu fenomen elektromanyetizma çalışmalarıyla tanınan fizikçi James Clerk Maxmell de dahil olmak üzere birçok bilim beşerinin aklını meşgul etti.

Düşen kedi sorunu 1969 yılına kadar çözülemedi. 

Ancak yıllar içinde fark edildi ki sihirli bir formda dönmeye başlayan bu kedilerin bedenleri gereğince incelenmemiş. İncelendiğinde ise kedilerin bu özelliği sonradan kazandığı ve aslında bedenlerinin üst ve alt gövdelerinin zıt istikametlerde hareket ettirerek momentum kazanabildiği gözlemlendi. Yani sihir değil. 

PEKİ, KEDİLER PATİLERİNİN ÜZERİNE İNMEYİ NASIL BAŞARIYOR?

Kediler ön patilerini bedenlerine yaklaştırarak momentumu azaltırlar böylelikle üst bedenleri da kendi ekseni etrafında dönmeye başlar. Bu sırada art ayakları ile zıt tesir yaratırlar ve bacaklarını uzatırlar. Sonuç olarak üst gövde geniş bir açıyla dönerken, bacaklar da aykırı tarafta daha az döner ve bu insanlara kıyasla çok daha esnek olan omurgası sayesinde rahatlıkla gerçekleşir.

Fizik maddelerine nazaran düşme yüksekliği arttıkça düşmenin vereceği tesir o kadar artar. Lakin bu durumun 1980’li yıllarda yapılan deneylerde kediler için çok da geçerli olmadığını ortaya çıktı.

Veterinerler 1984 yılının haziran ve kasım aylarında bildirilen kedilerin farklı yükseklikteki katlardan düştüğü toplamda 132 hadiseyi tanımladı. Sonuçta kedilerin yüzde 90’ı hayatta kaldı. O vakit için şaşırtan olansa kat sayısı 7’ye kadar olan olaylarda hasar yüksekken, kat sayısı yükseldikçe hasarın tesirinin azalmasıydı.

Burada da kedilerin fizik kurallarını çiğnediği sonucu ortaya çıktı lakin Scientific American editörü ve birebir vakitte teorik fizikçi Manon Bischoff bahis hakkında ayrıntılı bir grafik ve formüller yayınladı. Buna nazaran kedinin muhakkak bir vakitteki suratını hesaplamak istiyorsanız hem suratın kendisini hem de türevini içeren karmaşık bir denklem sistemini çözmeniz gerekiyor.

Açıkladığı bu çeşit diferansiyel denklemler için ekseriyetle kesin bir tahlil bulunmaz lakin sonuca yakın tahliller için bir hesaplama vardır. 

Burada kedinin uzunluğu, kilosu, kapladığı alana bağlı olarak başlangıçta süratle büyüyen ve sonra düzleşen sabit bir bedele yaklaşan eğri elde edersiniz. Kedi, düşerken evvel süratle hız kazanır, sonunda ise o kadar güçlü hale gelir ki artık hızlanmaz ve sabit kalır. 

Öte yandan bir kedinin son sürate hangi yükseklikte ulaştığını bulmak için diferansiyel denklem çözülebilir ve böylelikle çarpma anında düşme yüksekliğinin bir işlevi olarak da sürat hesaplanabilir.

Bir kedi 100 metre yükseklikten düşüşte saniyede 30 metre sürate ulaşır, kedilerin örneğin 32. kattan düşerek hayatta kaldıkları durumlarda teorik olarak 120 kilometre üzere mümün olan en yüksek son sürate sahip bir çarpmadan sağ kurtulması da bunun delili olur. 

Sonuçta, hayvanlar teoride akla gelebilecek rastgele bir yükselikten düşmekten kurtulabilirler. Lakin öte yandan bildirilmeyen olaylar da var. Bulgular kedilerin hayatta kalma içgüdülerini ortaya koyarken bir başka yandan yüksek kattan düşüp hayatını kaybeden kedilerle ilgili bildirim yapılmadığı için durum hala büsbütün kesin sonuçları göstermemekte.

Çeviren ve Derleyen: Nilay Kamu/Cumhuriyet Gazetesi

Kediler neden dört ayak üzerine düşer? Fizik açıklıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Teorik fizikçiler, kainatın yaklaşık 13 milyar yıl evvel meydana geldiği varsayılan Büyük Patlama’dan bu yana genişlediğini düşünüyor. Evvelce kainatın genişleme suratının sabit olduğuna inanılıyordu. Bunun için de “kozmolojik sabit” ismi verilen bir terim kullanılıyordu. Genel görelilik kuramında yer alan kozmolojik sabit, boş uzaydaki güç yoğunluğuna denk geliyor.

Independent Türkçe’nen aktardığı ayrıntılarda kozmolojik sabit, gökbilimciler için bir baş ağrısı olageldi. Çünkü parçacık fizikçilerinin kıymet iddiaları gerçek müşahedelerden 120 kat farklı. Bu nedenle kozmolojik sabit, “fizik tarihindeki en berbat tahmin” diye tanımlanıyor.

Kozmologlar bu kıymetler ortasındaki tutarsızlığı ekseriyetle yeni parçacıklar yahut fizikî kuvvetler önererek çözmeye çalıştı. Lombriser ise bundan farklı bir prosedür benimsemeye karar verdi.

“EVREN DÜZ VE DURAĞAN”

Bilim beşerinin matematiksel yorumuna nazaran cihan genişlemiyor. Hatta Albert Einstein’ın bir vakitler inandığı üzere düz ve durağan.

Fizikçiye nazaran genişlemeye işaret eden bulgular; protonlar ve elektronlar üzere parçacıkların kütlelerinin vakit içindeki evrimiyle açıklanabilir. Bu teoride kelam konusu parçacıkların uzay-zamana nüfuz eden bir alandan ortaya çıktığı ileri sürülüyor. Kozmolojik sabit de bu alanın kütlesi tarafından belirleniyor ve bu alan dalgalandığı için doğurduğu parçacıkların kütleleri de dalgalanıyor.

Yani kozmolojik sabit vakitle değişiyor ve bu teoriye nazaran kelam konusu değişim, cihanın genişlemesinden değil, parçacık kütlesinin vakit içinde değişmesinden kaynaklanıyor.

KIRMIZIYA KAYMA

Evrenin giderek genişlediğini belirten bilim insanları, bu kanıyı kırmızıya kayma ismi verilen ve gözlemlenebilen bir fenomene de dayandırıyor.

Bir obje Dünya’dan uzaklaştıkça o objenin yaydığı ışığın dalga uzunluğu, ışık spektrumunun daha kırmızı olan ucuna hakikat uzar. Bu duruma kırmızıya kayma ismi veriliyor.

Uzaktaki galaksilerden gelen ışığın giderek kırmızıya kayması, kelam konusu galaksilerin Dünya’dan daha da uzaklaştığını düşündürüyor. Bu da kainatın daima genişlediğine yönelik kabulün kıymetli desteklerinden biri.

Lombriser’ın teorisine nazaran bu kırmızıya kayma olaylarının da nedeni alan dalgalanmaları. Hatta kelam konusu dalgalanmalar, uzak galaksi kümeleri için klâsik kozmolojik modellerin öngördüğünden daha büyük çaplı kırmızıya kaymalara neden oluyor.

Böylece kozmolojik sabit, başka teorik fizikçilerin iddialarının bilakis, Lombriser’ın teorisine sadık kalabilir.

Kolombiya’daki ECCI Üniversitesi’nden doktora sonrası araştırmacı Luz Ángela García, Lombriser’ın yeni yorumundan etkilendiğini söylüyor.

García, Livescience’a yaptığı açıklamada, “Makale oldukça değişik ve kozmolojideki birçok sorun için alışılmadık sonuçlar sağlıyor” dedi.

Ancak García, makalenin bulgularını değerlendirirken ihtiyatlı davranmak gerektiğini vurguladı. Çünkü makalede öne sürülenlerin yakın gelecekte müşahedelerle kanıtlanması pek mümkün görünmüyor.

İsviçreli fizik profesörü: Uzayın genişlemesi bir serap olabilir yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.