Son yıllarda dünyada ve Türkiye’de obezite gitgide artan bir sorun olarak öne çıkarken uzmanlar her fırsatta uyarıyor. Türkiye’nin obezite karnesinin makûs olduğu belirtilirken çocukluk çağından itibaren istikrarlı beslenme ve hareketliliğin sağlanmasının yanı sıra obeziteye karşı şuur oluşturulmasının değerine dikkat çekiliyor. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Derneği (TEMD) İdare Heyeti Üyesi, Prof. Dr. Mine Adaş da Dünya Obezite Federasyonu’nun bu yıl yayınladığı Dünya Obezite Atlası’ndaki Türkiye ile ilgili dikkat cazibeli tespitleri yorumlarken değerli ihtarlarda bulundu.

“EYLEM PLANINA GEÇMEMİZ GEREKİYOR”

Obezitenin estetik bir sorun olarak değil birçok sorunu de beraberinde getirebilen bir hastalık olduğunun bilinmesi gerektiğini aktaran Prof. Dr. Mine Adaş, “Obezite son devirlerin en değerli sıhhat sıkıntılarından biri yalnızca ülkemiz için değil tüm dünya için önemli bir halk sıhhati sorunu olarak karşımızda durmakta. Yeni yayınlanan datalar var, Dünya Sıhhat Örgütü’nden, ülkemizden ve çok yeni 2023 yılında Dünya Obezite Federasyonu bir obezite atlası yayınladı” dedi ve devam etti:

“Baktığınızda Türkiye’nin obezite karnesi aslında çok parlak değil, biz ülke olarak da değerlendirildiğimiz, Avrupa Bölgesi içinde obezite oranı en yüksek ülke olarak gözükmekteyiz. Türkiye’de yaklaşık 20 milyonu geçen sayıda obez birey yaşamakta. Obeziteyi bayanlarda daha sık görüyoruz. Obezitenin artmasındaki en kıymetli sorunlardan bir tanesi de çocukluk çağındaki obezitenin artması ve oradan gelen yük erişkin devrinde, erişkin obezitesinin artması olarak da karşımıza çıkmakta. 2023’teki obezite atlasına baktığımızda 2035 yılına projeksiyonlar yapılmış maalesef bayanlarda 1 numara olacağımızı gösteriyor. Erkeklerde bu 5’nci sırada gözüküyor. Çocukluk çağı obezitesine baktığımızda da Macaristan’dan sonra tekrar 2’nci sırada gözleniyor. Bizim ülke olarak önemli manada hareket planına geçmemiz gerektiğini gösteriyor.” 

ESTETİK SORUNU DEĞİL HALK SIHHATİ PROBLEMİ

Obezitenin ekseriyetle estetik bir sorun olarak kıymetlendiğini söyleyen Adaş, obezitenin çok önemli bir halk sıhhati sorunu olduğunu belirterek şu sözleri kullandı:

“Obezite sıhhat ekonomileri için de önemli bir yük oluşturuyor, neden; beraberinde bulunduğu pek çok hastalık var. Hipertansiyon, diyabet, kardiyovasküler sistem hastalıkları, eklem, safra kesesi hastalıkları, depresyon, pek çok şeyi bir ortada bulunduruyor. Günümüzde konuşulan şöyle de bir bahis var; obezitenin bu gayrette sahiden bir hastalık olarak algılanabilmesi için, obezite terminolojisinde, isimlendirilmesinde yeni bir isimlendirilmeye mi gidilsin diye tartışılıyor. Baş harfleri İngilizce olarak ABCD (Yağ Dokusu Temelli Kronik Hastalık) diye isimlendirelim, obeziteli birey demeyelim. Burada bireyleri damgalanmaktan da kaçınmak gerekiyor. Çabada daha faal olabilmek, hakikaten bir hastalık, halk sıhhati sorunu olarak algılayabilmek için obezite ile ilgilenen bilim insanlarının önerisi.”

“İNANILMAZ BİR ARTIŞLA KARŞI KARŞIYAYIZ, TÜRKİYE GERÇEKTEN ALARM SEVİYESİ”

Dünya Obezite Atlası’nda yer alan bilgiler ışığında çalışmalar yapılması ve sağlıklı ömür kaidelerine uygun formda davranışlarda bulunulması gerektiğine vurgu yapan Prof. Dr. Adaş kelamlarını şöyle sürdürdü:

“2035 verisine baktığınızda yüzde 55, kıpkırmızıya da boyamışlar, Türkiye gerçekten alarm düzeyi, bu çok dramatik bir sayı. Obezite ile gayret nitekim güç, inanılmaz bir artışla karşı karşıyayız. Bazen beşerler ulaşamayacakları amaçlar koruyorlar, ’20-30 kilo vermeliyim’ diye, yeniden hastalarıma söylediğim şey; 1 kilo vermeyi hedefleyin, evvel 1 kilo sonra 2’nci, 3’üncü kiloyu verirsiniz. Ulaşılmayacak gayeler koymak insanın moralini bozuyor, demotive ediyor. En kolayı su tüketimini arttırmak, bakıyorsunuz su tüketimi yerine şeker oranı yüksek, gazlı içecekler tüketiliyor. Yemek yeme alışkanlıklarımıza dikkat etmemiz lazım.”

“OBEZİTENİN KARDEŞİ DİYABET”

Sağlık sisteminde çok önemli yük oluşturan ve pandemi diye nitelendirilen obezitenin aslında enfeksöz bir hastalık değil fakat mikrobik bir hastalık üzere salgın olduğunu belirten Adaş, açıklamalarını şöyle sonlandırdı:

“Obezitenin kardeşi diyabet. İlkokulda, ortaokulda, lisede öğrencilerin düzeyine uygun bir halde istikrarlı, sistemli beslenme alışkanlığı edinebilmek, kalori, besinlerin okuryazarlığı, hareketin bize katkıları, bunların getirisi ve götürüsü fakat çocukluk çağında öğretilirse iki jenerasyon sonra fakat biz bunun tesirini görebiliriz. Obezitede daima moda diyetler var. Her vakit bir diyet moda oluyor, daima duyuyoruz, çeşitli isimler veriliyor yahut tekdüze beslenmeler var. Yalnızca protein almak, ketojenik diyet yalnızca sıvı, her şeyden tüketmemiz gerekiyor. Burada kıymetli olan; porsiyonları azaltmak, istikrarlı ve sistemli beslenmek. Hastalarıma daima söylerim; canınız çok çektiğinde baklava da yiyeceksiniz. Yalnızca sıvı, yalnızca ketojenik beslenme bunlar gerçek yaklaşımlar değil, beslenme alışkanlıkları tekrar bir diyetisyen denetiminde düzenlenebilir.”

Uzmanlar uyardı: ‘Sessiz pandemi’ geliyor hareket planına geçilmeli! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İngiltere’de çocukların internet güvenliğiyle ilgili çalışma yürüten Internet Watch Foundation (IWF), çocukların cinsel tacize uğramasıyla ilgili yapay zeka ile üretilmiş manzaralara dikkat çekti ve hükümete bu hususta harekete geçme daveti yaptı.

Görüntüleri inceleyen ve taciz içerikli imajları kaldıran vakıf, yapay zeka ile üretilmiş manzaraların arttığına dikkat çekiyor.

Vakıf, sonbaharda İngiltere’nin mesken sahipliğinde yapılacak birinci yapay zeka global güvenlik tepesinde Başbakan Rishi Sunak’ın bu mevzuda adım atmasını istiyor.

IWF yapay zeka ile üretilmiş manzaraları geçen ay birinci defa listelemeye başladı.

Bu cins manzaraların dünyanın birçok yerinden albüm halinde paylaşıldığı ve kimilerinin fotoğraf kadar gerçekçi göründüğü belirtiliyor.

Vakfın CEO’su Susie Hargreaves, “Şu anda bu imajları çok sayıda görmüyoruz, ancak hata işleyenlerin çok sayıda gerçekçi çocuk cinsel istismarı imajları üretme potansiyeli var” dedi.

5 yaşındaki kız çocuklarının cinsel durumlarda çıplak poz verdiğini gösteren birtakım imajların redakte edilmiş versiyonlarından BBC’ye örnekler gösterdi.

IWF, internette çocuk istismarı içeriklerini etkin olarak arama yetkisine sahip dünyadaki yalnızca üç yardım kurumundan biri.

Yapay zeka ile üretilmiş imajları listelemeye 24 Mayıs’ta başlayan vakıf 5 haftada 29 web sitesinde araştırma yaptı ve yapay zeka manzaraları içeren galerileri paylaşan 7 web sitesi tespit etti.

Görüntülerin tam sayısı verilmese de yapay zeka ile üretilmiş onlarca görselin yasa dışı sitelerde paylaşılan gerçek istismar malzemeleri ortasına karıştığı belirtildi.

Bunlardan kimileri, uzmanların Kategori A olarak sınıflandırdığı, cinsel birleşme manzaralarıydı.

Çocuk cinsel istismarı manzaraları oluşturmak çabucak hemen her ülkede yasa dışı.

Hargreaves’e nazaran, “Şimdi bu gelişen teknolojinin önüne geçmek için bir talihimiz var, lakin mevzuatın bunu dikkate alması ve bu yeni tehdit ışığında emele uygun olması gerekiyor”.

Başbakan Sunak, İngiltere’nin yapay zeka güvenliği konusunda dünyanın birinci global tepesine konut sahipliği yapma planlarını Haziran ayında açıklamıştı.

Hükümet, yapay zekanın risklerini kıymetlendirmek ve milletlerarası eşgüdümlü aksiyon planlarıyla bunların nasıl azaltılabileceğini tartışmak üzere uzmanları ve kanun yapıcıları bir ortaya getirmeyi hedeflediğini belirtiyor.

Çalışmalarının bir kesimi olarak, IWF analistleri istismar imgelerindeki eğilimleri kaydediyor. Örneğin, son vakitlerde çocukların kendi çektikleri görüntüleri yahut manzaraları göndermeye zorlandığı istismar içerikleri artış gösteriyor.

Vakıf, yapay zeka ile üretilen imajların artış göstermesinde kaygı ediyor.

2022 yılında IWF, çocuklara yönelik cinsel istismar manzaraları içeren 250.000’den fazla web sayfasını kaydetmiş ve çevrimdışı hale getirmeye çalıştı.

Uzmanlar ayrıyeten forumlarda, çocukların gerçeğe en yakın imgelerinin nasıl oluşturulacağına dair ipuçları paylaşanlar ortasındaki konuşmaları da kaydetti.

Yapay zekanın istismar imgeleri yaratması için ne formda manipüle edileceğine, açık kaynak yapay zeka modellerinin nasıl indirileceğine ve güvenlik bariyerlerinin nasıl kaldırılacağına dair açıklamalara rastladılar.

Çoğu yapay zeka manzara oluşturucu, kullanıcıların yasaklı sözler yahut tabirlerle içerik oluşturmasını engellemek için katı kurallar içerse de, açık kaynak araçlar fiyatsız olarak indirilebiliyor ve kullanıcının istediği biçimde değiştirilebiliyor.

‘Görüntüler önemli ziyan verebilir’

BBC, ergenlik çağındaki kız çocuklarının cinselleştirilmiş imgelerini oluşturmak için Stable Diffusion’ın özel bir versiyonunu kullanan bir yapay zeka imaj üreticisiyle konuştu.

Japon erkek ürettiği “sevimli” imajları savunarak “tarihte birinci defa gerçek çocuklar istismar edilmeden çocuk manzaraları yapılabildiğini” söyledi.

Ancak uzmanlar imajların önemli ziyan verebileceğini söylüyor.

ABD’de cinsel kabahatler işleyenler ve pedofiller konusunda uzman Dr. Michael Bourke, “Yapay zeka ile üretilen imajların bu eğilimleri artıracağına, bu sapkınlığı güçlendireceğine ve dünyanın dört bir yanındaki çocuklara daha fazla ziyan verme riski taşıdığına hiç kuşkum yok” dedi.

Stable Diffusion’ın geliştiricilerinden Profesör Bjorn Ommer, Ağustos 2022’de platformu açık kaynak haline getirme kararını savundu ve o vakitten bu yana yüzlerce akademik araştırma projesinin ortaya çıktığını söyledi.

Ommer bunun kendisinin ve grubunun kararını haklı çıkardığını ve araştırmayı durdurmanın gerçek olmadığını öne sürüyor.

“Bunun dünya çapında, global bir gelişme olduğu gerçeğiyle yüzleşmemiz gerekiyor. Bunu durdurmak, demokratik olmayan ülkelerde bu teknolojinin global olarak gelişmesini durdurmayacaktır. Süratle ilerlediğini gördüğümüz bu gelişmeyi dikkate alıp risk giderecek adımlar atmamız gerekiyor” diyor.

Modelin geliştirilmesini finanse eden Stability AI, Stable Diffusion’ın yeni versiyonlarını geliştiren şirketlerden biri. Şirket röportaj teklifini reddetti fakat daha evvel yaptığı açıklamada yapay zeka versiyonlarının yasa dışı ya da ahlaka alışılmamış gayelerle berbata kullanılmasını yasakladığını söylemişti.

İngiltere’de hükümete davet: Yapay zeka ile üretilen çocuk istismarı imajlarına karşı harekete geçilmeli yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.