Hollanda’nın Tilburg kenti, farklı ülkelerden binden fazla kızıl saçlı bireyi ağarladı.

Kızıl Saç Günü olarak anılan aktiflik her yıl düzenleniyor.

Bu yılki aktiflikte İngiltere, İsrail, Almanya, İtalya ve Yeni Zelanda’dan kızıl bireyler buluştu.

Reuters

Organizatörler aktifliğin bir ortada olmak ve görünümlerini kutlamak için düzenlendiğini söylüyor.

Kızıl Saç Günü birinci sefer 2005’de kutlandı. Fakat sürpriz halde Bart Rouwenhorst isimli organizatör sarı saçlı bir kişiydi.

Reuters

Amatör bir ressam olan Rouwenhorst, kızıl saçlıların imgesine hayrandı ve 15 model arayışı ile bir ilan verdi.

Bu ilana 150 kişi başvurdu ve bunların hepsi fotoğraflandı. Fakat seçilemeyen kimilerinin reaksiyon lisana getirmesi sonrası Rouwenhorst her yıl düzenlenecek bir aktiflik fikri ile ortaya çıktı.

Reuters

2013’teki Kızıl Saç Günü’ne 1672 kişi katıldı ve bu en fazla kızıl saçlı bireyin bir ortaya gelmesiyle Guinness Rekorlar Kitabı’na girdi.

Kızıl cilt ve saç rengi tıpkı vakitte cildin genç görünmesine yarayan melanin üretmede değerli MC1R genine bağlanıyor.

Reuters

Bu gen deri hücrelerinin renklenmesi yani pigmentasyonunu ve güneşe karşı morötesi ışınlardan korunmayı etkiliyor.

MC1R çoğunlukla kızıl saçlara neden oluyor. Bu yeniden bu yüzden “kızıl gen” ismi veriliyor.

Reuters

Kızıl Saç Günü için yüzlerce kişi Hollanda’da bir ortaya geldi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Hollanda’nın Tilburg kenti, farklı ülkelerden binden fazla kızıl saçlı bireyi ağarladı.

Kızıl Saç Günü olarak anılan aktiflik her yıl düzenleniyor.

Bu yılki aktiflikte İngiltere, İsrail, Almanya, İtalya ve Yeni Zelanda’dan kızıl bireyler buluştu.

Reuters

Organizatörler aktifliğin bir ortada olmak ve görünümlerini kutlamak için düzenlendiğini söylüyor.

Kızıl Saç Günü birinci defa 2005’de kutlandı. Fakat sürpriz biçimde Bart Rouwenhorst isimli organizatör sarı saçlı bir kişiydi.

Reuters

Amatör bir ressam olan Rouwenhorst, kızıl saçlıların imgesine hayrandı ve 15 model arayışı ile bir ilan verdi.

Bu ilana 150 kişi başvurdu ve bunların hepsi fotoğraflandı. Lakin seçilemeyen kimilerinin reaksiyon lisana getirmesi sonrası Rouwenhorst her yıl düzenlenecek bir aktiflik fikri ile ortaya çıktı.

Reuters

2013’teki Kızıl Saç Günü’ne 1672 kişi katıldı ve bu en fazla kızıl saçlı bireyin bir ortaya gelmesiyle Guinness Rekorlar Kitabı’na girdi.

Kızıl cilt ve saç rengi birebir vakitte cildin genç görünmesine yarayan melanin üretmede kıymetli MC1R genine bağlanıyor.

Reuters

Bu gen deri hücrelerinin renklenmesi yani pigmentasyonunu ve güneşe karşı morötesi ışınlardan korunmayı etkiliyor.

MC1R çoğunlukla kızıl saçlara neden oluyor. Bu yine bu yüzden “kızıl gen” ismi veriliyor.

Reuters

Kızıl Saç Günü için yüzlerce kişi Hollanda’da bir ortaya geldi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Otizm spektrum bozukluğu (OSB) olarak da isimlendirilen otizm, irtibat ve davranış sıkıntılarını içeren karmaşık, hayat uzunluğu süren bir durumdur. Bu bir spektrum bozukluğudur, yani insanları farklı hallerde ve farklı derecelerde tesirler. Ekseriyetle 2 yahut 3 yaşında ortaya çıkar.

Otizmli beşerler bağlantı konusunda sorun yaşarlar. Öbür insanların ne düşündüğünü ve hissettiğini anlamakta zorlanırlar. Bu da kendilerini sözlerle ya da jestler, yüz sözleri ve dokunuşlarla söz etmelerini zorlaştırır.

Otizmli şahıslar öğrenme meseleleri yaşayabilir. Maharetleri istikrarsız bir formda gelişebilir. Örneğin, irtibat kurmakta zorlanabilirler lakin sanatta, müzikte, matematikte yahut hafıza gerektiren şeylerde alışılmadık derecede güzel olabilirler. Bu nedenle, tahlil yahut sorun çözme testlerinde bilhassa başarılı olabilirler.

Artık her zamankinden daha fazla çocuğa otizm teşhisi konuluyor. Lakin son sayılar, daha fazla çocuk bu rahatsızlığa sahip olduğu için değil, teşhis sistemindeki değişiklikler nedeniyle daha yüksek olabilir.

“DÜŞÜK İŞLEVLİ” VE “YÜKSEK İŞLEVLİ” OTİZM

Otizmli her kişi farklı formda etkilenecektir. Kimi beşerler toplumsal, öğrenme yahut irtibat maharetleri konusunda daha güç vakitler geçirir. Günlük işlerde yardıma gereksinim duyabilirler ve kimi durumlarda yalnız yaşayamazlar. Birçok kişi buna “düşük fonksiyonlu otizm” ismini verir.

Diğer beşerler daha az besbelli semptomlarla otizme sahip olabilir. Çoklukla okulda başarılı olurlar ve bağlantı kurmada daha az sorun yaşarlar. Beşerler çoklukla buna “yüksek fonksiyonlu otizm” derler.

Ancak “yüksek işlevli” ve “düşük işlevli” tabirleri kırıcı olabilir.

En düzgünü bunlardan kaçınmaktır. Otizmin bir kişiyi nasıl etkilediği hakkında konuşmak için bunun yerine “daha önemli” yahut “daha az önemli” üzere tabirler kullanabilirsiniz.

OTİZM BELİRTİLERİ

Otizm belirtileri ekseriyetle bir çocuk 3 yaşına gelmeden evvel ortaya çıkar. Kimi beşerler doğumdan itibaren belirtiler gösterir.

Otizmin yaygın belirtileri şunlardır:

Göz teması eksikliği

Dar bir ilgi alanı yelpazesi yahut makul mevzulara ağır ilgi

Kelimeleri yahut cümleleri tekrarlamak, ileri geri sallanmak yahut objelerle kıpırdanmak (elektrik düğmesini çevirmek gibi) üzere bir şeyi tekrar tekrar yapmak

Diğer insanlara sıradan görünen seslere, dokunuşlara, kokulara yahut manzaralara karşı yüksek hassasiyet

Diğer insanlara bakmamak yahut onları dinlememek

Başka biri sizi işaret ettiğinde bir şeylere bakmamak

Kucağa alınmak yahut sarılmak istememek

Konuşmayı, jestleri, yüz sözlerini yahut ses tonunu manaya yahut kullanma sorunları

Şarkı söyler üzere, düz yahut robotik bir sesle konuşmak

Rutindeki değişikliklere ahenk sağlamada sorun

Bazı otizmli çocuklarda nöbetler de görülebilir. Bunlar ergenlik devrine kadar başlamayabilir.

YETİŞKİNLERDE OTİZM BELİRTİLERİ

Yetişkinlerde otizm makul biçimlerde ortaya çıkabilir. Yaygın belirtiler şunları içerebilir:

Diğer insanların ne düşündüğünü yahut hissettiğini anlamada sorun

Tek başına olmayı seçmek yahut arkadaş edinmekte zorlanmak

Sosyal aktiviteler hakkında kaygı

Günlük rutini korumak ve değiştiğinde üzülmek

Nasıl hissettiğinizi tabir etmekte zorlanmak

Bir şeyleri sözü sözüne almak yahut iğnelemeyi anlamamak

İstemeden de olsa diğerlerine karşı künt, ilgisiz yahut kaba görünmek

Yetişkinlerde otizmin öteki belirtileri şunları içerebilir:

Göz temasından kaçınmak

Sosyal sıraları yahut “kuralları” anlamamak

Başkalarına çok yaklaşmak yahut biri size çok yaklaşırsa ya da dokunursa üzülmek

Belirli şeylere karşı çok ilgili olmak

Diğer insanların fark edemediği küçük detayları, kokuları, sesleri yahut desenleri fark etmek

Bir şeyleri yapmadan evvel çok dikkatli bir formda planlamak istemek

ÇOCUKLARDA OTİZM BELİRTİLERİ

Çocuklar farklı otizm belirtileri gösterebilirler. Bunlar şunları içerebilir:

Dokuz aylıkken ismine cevap vermeme

Yüz tabirlerini 9 aylıkken göstermeme

Basit oyunları (pat-a-cake gibi) 12 aylıkken oynamak istememe

Jestleri (el sallamak gibi) 12 aylıkken kullanmaz

Diğer insanların ne vakit üzgün ya da kızgın olduğunu anlamıyor 24 aylık

36 aylık olduğunda başka çocukların oyun oynadığını fark etmez yahut onlara katılmak istemez

Altmış aylık olduğunda sizin için müzik söylemez, rol yapmaz yahut dans etmez

Oyuncakları belli bir sıraya dizer ve sıra değiştirilirse üzülür

Saplantılı ilgi alanları gösterir

Vücudunu sallar, ellerini çırpar yahut daireler çizerek döner

Gecikmiş lisan, hareket, öğrenme yahut bilişsel beceriler

Tuhaf uyku yahut yeme alışkanlıkları

Normalde beklenenden daha az yahut daha fazla korku

OTİZM TÜRLERİ

Bu cinslerin bir vakitler farklı durumlar olduğu düşünülüyordu. Artık ise otizm spektrum bozuklukları kapsamına girmektedirler:

Asperger sendromu: Asperger sendromlu çocuklar zeka testlerinde ortalama yahut ortalamanın üzerinde puan alma eğilimindedir. Fakat toplumsal marifetlerde zorluklar yaşayabilir ve dar bir ilgi alanı gösterebilirler.

Otistik bozukluk: “Otizm” sözünü duyduklarında birçok insanın aklına gelen şey budur. Üç yaşından küçük çocuklarda toplumsal etkileşimleri, irtibatı ve oyunu tesirler.

Çocukluk çağı dezintegratif bozukluğu: Bu bozukluğa sahip çocuklar en az 2 yıl boyunca tipik gelişim gösterirler ve daha sonra bağlantı ve toplumsal hünerlerinin bir kısmını yahut birçoklarını kaybederler.

Yaygın gelişimsel bozukluk (PDD yahut atipik otizm): Hekiminiz, çocuğunuzda toplumsal ve bağlantı hünerlerinde gecikmeler üzere kimi otistik davranışlar varsa, lakin öbür bir kategoriye uymuyorsa bu terimi kullanabilir.

OTİZM NEDENLERİ

Otizmin tam olarak neden ortaya çıktığı net değildir. Beyninizin duyusal girdiyi yorumlayan ve lisanı işleyen kısımlarındaki sıkıntılardan kaynaklanıyor olabilir.

Otizm erkeklerde kızlardan dört kat daha yaygındır. Her ırktan, etnik kökenden yahut toplumsal geçmişten beşerde görülebilir. Ailenin geliri, hayat biçimi yahut eğitim seviyesi bir çocuğun otizm riskini etkilemez.

Ancak kimi risk faktörleri vardır:

Daha yaşlı bir ebeveyne sahip bir çocuğun otizm riski daha yüksektir.

Alkol yahut nöbet önleyici ilaçlar üzere belli ilaçlara yahut kimyasallara maruz kalan gebe bayanların otistik çocuk sahibi olma mümkünlüğü daha yüksektir.

Diğer risk faktörleri ortasında diyabet ve obezite üzere anneye ilişkin metabolik durumlar yer almaktadır. Araştırmalar ayrıyeten otizmi tedavi edilmemiş fenilketonüri (bir enzimin yokluğundan kaynaklanan metabolik bir bozukluk olan PKU olarak da adlandırılır) ve kızamıkçık (Alman kızamığı) ile ilişkilendirmiştir.

OTİZM GENETİK MİDİR?

Otizm ailelerde görülür, bu nedenle muhakkak gen kombinasyonları çocuğun riskini artırabilir. 1.000’den fazla gendeki değişiklikler otizmle kontaklı olabilir. Fakat bunların hepsi uzmanlar tarafından doğrulanmamıştır. Genetik faktörler bir kişinin otizm riskini %40 ila %80 ortasında etkileyebilir.

Genel riskiniz genlerinizin, etrafınızın, ebeveynlerinizin yaşının ve rastgele bir doğum komplikasyonunun kombinasyonuna bağlıdır.

Nadir bir gen mutasyonu yahut kromozom sorunu, otizmli şahısların yaklaşık %2 ila %4’ünün tek nedeni olabilir.

Otizmde rol oynayan genlerin birden fazla beyin gelişimi ile ilgilidir. Otizm semptomlarının irtibat, bilişsel fonksiyonellik yahut toplumsallaşma ile ilgili problemleri içerme eğiliminde olmasının nedeni bu olabilir. 

AŞILAR VE OTİZM

Aşılar otizme neden olmaz.

Bazı beşerler aşıların otizme yol açtığına dair tasalar taşısa da, yapılan araştırmalar bu ikisi ortasında bir temas olmadığını göstermiştir. Uzmanlar, çocuklar ve yetişkinler için sekiz aşının güvenliğini gözden geçirmiştir.

Nadir istisnalara karşın aşıların çok inançlı olduğunu tespit etmişlerdir. Öbür çalışmalarda farklı aşıların içerikleri incelenmiş ve otizmle rastgele bir irtibat bulunamamıştır. Aşıların hastalıkları önlemedeki sıhhat yararları, potansiyel risklerden çok daha ağır basmaktadır.

OTİZM TESTİ

Otizm için kesin bir teşhis koymak sıkıntı olabilir. Hekiminiz davranış ve gelişime odaklanacaktır.

Çocuklar için teşhis çoklukla iki adımda gerçekleşir.

Gelişimsel tarama hekiminize çocuğunuzun öğrenme, konuşma, davranış ve hareket etme üzere temel maharetlerde yolunda gidip gitmediğini söyleyecektir. Uzmanlar, çocukların 9 aylık, 18 aylık ve 24 yahut 30 aylıkken nizamlı denetimleri sırasında bu gelişimsel gecikmeler için taranmasını önermektedir. Çocuklar bilhassa 18 ve 24 aylık denetimlerinde otizm açısından rutin olarak denetim edilirler.

Çocuğunuz bu taramalarda bir sorun belirtisi gösteriyorsa, daha kapsamlı bir değerlendirmeye gereksinimi olacaktır. Bu, işitme ve görme testlerini yahut genetik testleri içerebilir. Hekiminiz, gelişimsel çocuk tabibi yahut çocuk psikoloğu üzere otizm bozuklukları konusunda uzmanlaşmış birini getirmek isteyebilir. Kimi psikologlar Otizm Tanısal Müşahede Çizelgesi (ADOS) ismi verilen bir test de uygulayabilir.

Çocukken size otizm teşhisi konulmadıysa lakin belirtiler gösterdiğinizi fark ettiyseniz, hekiminizle konuşun.

EĞER YENİ BİR TEŞHİS ALDIYSANIZ

Otizm teşhisi aldıysanız, kendinizi en âlâ halde hissetmek için atabileceğiniz birkaç adım vardır:

Teşhisi anlamak için gereksiniminiz olan vakti ayırın. Çok çeşitli hisler hissedebilirsiniz. Yardım için hekiminize ulaşabileceğinizi bilin. Teşhis konulduktan sonra bile olağan bir hayata devam edebilirsiniz.

Araştırmanızı yapın. Otizm hakkındaki makaleleri (bunun gibi) okuyabilirsiniz. Dışarıda çok fazla bilgi var, fakat teşhisiniz hakkında bilgi edinmeye başlamak için gereksiniminiz olan tek şey birkaç yeterli kaynak.

Otizmli diğerlerini dinleyin. Durumu anlamak için kullanabileceğiniz birçok blog, kitap yahut görüntü vardır. Otizmli beşerler da bu hususta daha fazla bilgi edinmenize yardımcı olmak için kıssalarını paylaşabilirler.

Kaynak: WebMD

Derinlemesine bir inceleme: Otizm nedir? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Y KROMOZOMU BAŞKALARINDAN FARKLI ÖZELLİKTE

Bu kapsamda, 2003’te Y kromozomunun yüzde 50’sini haritalandıran bilim insanları, 30 milyon yeni baz çiftini işaretleyerek toplam 62 milyon DNA baz çiftinin tamamını haritaladı ve protein üretiminden sorumlu 41 yeni gen keşfetti.

DNA dizilim teknolojileri ve dizilim birleştirme sistemleri kullanarak haritalanması tamamlanan Y kromozomunun, üstten aşağı ve aşağıdan üst birebir okunma (palindrom) özelliği ile öbür kromozomlardan farklı olduğu kaydedildi.

Araştırmacılardan Kateryna Makova, “Y kromozomu açık orta farkla dizmesi ve birleştirmesi en güç insan kromozomudur. Tüm dizilimin deşifre edilmesi bilimsel bir mihenk taşı. Takımım 20 yılı aşkın müddettir Y kromozomu üzerinde çalışıyor ve tüm dizilimi bu kadar kısa müddette elde edeceğimizi düşünmemiştim.” sözünü kullandı.

Araştırmacı Adam Phillippy de “Tekrarların muntazam sistemi en büyük sürprizdi. Eksik olan dizilimi neyin oluşturduğunu bilmiyorduk. Daha kaotik olabilirdi lakin kromozomların neredeyse yarısı uydu DNA olarak bilinen iki muhakkak dizilim bloğunun karma tekrarından meydana geliyordu.” bilgisini paylaştı.

Ulusal İnsan Genom Araştırma Enstitüsü, hemofili, kronik granülomatoz ve Duchenne Musküler Distrofi (DMD) üzere hastalıklarla kontağı sebebiyle öncelik verilen X eşey kromozomunun haritalandırılmasını 2020 yılında tamamlamıştı.

Önceki araştırmalarda, erkeklerin yaşlandıkça genetik malzemelerinin bir kısmını ya da tamamını kaybettiğine işaret etse de bilim insanları bu olayın neden sonuç örüntüsünü tespit edememişti.

Henüz erken evrelerdeki keşfin, erkeklerde görülen kimi kanser çeşitleri ve kısırlık üzere hastalıkların gen tedavisi ile tahliline imkan verebileceği belirtildi.

Araştırmanın sonuçları “Nature” mecmuasında yayımlandı.

Bilim insanlarından hastalıklara tahlil olabilecek ‘Y kromozomu’ çalışması yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Y KROMOZOMU BAŞKALARINDAN FARKLI ÖZELLİKTE

Bu kapsamda, 2003’te Y kromozomunun yüzde 50’sini haritalandıran bilim insanları, 30 milyon yeni baz çiftini işaretleyerek toplam 62 milyon DNA baz çiftinin tamamını haritaladı ve protein üretiminden sorumlu 41 yeni gen keşfetti.

DNA dizilim teknolojileri ve dizilim birleştirme sistemleri kullanarak haritalanması tamamlanan Y kromozomunun, üstten aşağı ve aşağıdan üst birebir okunma (palindrom) özelliği ile başka kromozomlardan farklı olduğu kaydedildi.

Araştırmacılardan Kateryna Makova, “Y kromozomu açık orta farkla dizmesi ve birleştirmesi en güç insan kromozomudur. Tüm dizilimin deşifre edilmesi bilimsel bir mihenk taşı. Grubum 20 yılı aşkın müddettir Y kromozomu üzerinde çalışıyor ve tüm dizilimi bu kadar kısa müddette elde edeceğimizi düşünmemiştim.” tabirini kullandı.

Araştırmacı Adam Phillippy de “Tekrarların muntazam sistemi en büyük sürprizdi. Eksik olan dizilimi neyin oluşturduğunu bilmiyorduk. Daha kaotik olabilirdi fakat kromozomların neredeyse yarısı uydu DNA olarak bilinen iki muhakkak dizilim bloğunun karma tekrarından meydana geliyordu.” bilgisini paylaştı.

Ulusal İnsan Genom Araştırma Enstitüsü, hemofili, kronik granülomatoz ve Duchenne Musküler Distrofi (DMD) üzere hastalıklarla ilişkisi sebebiyle öncelik verilen X eşey kromozomunun haritalandırılmasını 2020 yılında tamamlamıştı.

Önceki araştırmalarda, erkeklerin yaşlandıkça genetik malzemelerinin bir kısmını ya da tamamını kaybettiğine işaret etse de bilim insanları bu olayın neden sonuç örüntüsünü tespit edememişti.

Henüz erken etaplardaki keşfin, erkeklerde görülen kimi kanser çeşitleri ve kısırlık üzere hastalıkların gen tedavisi ile tahliline imkan verebileceği belirtildi.

Araştırmanın sonuçları “Nature” mecmuasında yayımlandı.

Bilim insanlarından hastalıklara tahlil olabilecek ‘Y kromozomu’ çalışması yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından belirlenen deneylerden biri de “Mikro Yer Çekimi Altında Bitkilerde CRISPR Gen Düzenleme Verimliliğinin Araştırılması” başlıklı çalışma olacak.

Proje ile moleküler biyolojinin çağdaş gen düzenleme tekniklerinden biri olan CRISPR tekniğinin mikro yer çekimi ortamında bitkiler üzerindeki aktifliğinin araştırılması, gen transferi ve genetik müdahalenin uzayda yapılıp yapılamayacağının test edilmesi amaçlanıyor.

Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı doktora öğrencisi Tuğçe Celayir’in yürütücülüğünü üstlendiği projede tıpkı kısımdan Tabip Öğretim Üyesi Şenay Vural Korkut ile lisans öğrencisi Sıla Yigit ve Dünyadaki Mars Projesi (Mars on Earth Project (MoEP) kurucularından Ruha Uslu yer alıyor.

TÜRKİYE’NİN UZAYDAKİ BİRİNCİ DENEYLERİ OLACAK

Laboratuvar çalışmalarına bu yılın mart ayında başlanan projenin bir sonraki safhasında, birinci Türk uzay yolcusu ile yer çekimsiz ortamdaki deneyler hayata geçirilecek.

Projenin ayrıntılarını anlatan Celayir, proje kapsamında uzay şartlarında bitkilerin üzerinde genetik müdahaleyi ve bu müdahalenin randımanını araştırdıklarını söyledi.

Önceliklerinin uzay platformunda gerçekleşecek deneylerin moleküler düzeydeki tahlillerinin gerçekleştirilmesi, proje kapsamında gönderilecek tüm gereçlerin hazırlanması ve optimizasyonların gerçekleştirilmesi olduğunu belirten Celayir, “Projemizde bitkilere yapacağımız genetik müdahale ile sıhhatini düzgünleştirmeye yönelik ileride yapılacak çalışmaları da destekleyecek formda birinci kere bir tahlilin yapılmasına odaklanıyoruz. Mikro yer çekiminde bu tahlil yapılabilir mi? Bu uygulama yapılabilir mi? Aslında bu soruların karşılıklarını arıyoruz.” dedi.

“Bitkiler, yapay bir ekosistemde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla kullanılabilir”

Projede kullandıkları model organizmanın “Arabidopsis thaliana” bitkisi olduğunu ve bu bitkiyi geniş kapsamlı kullanımı ve kısa çimlenme mühleti nedeniyle seçtiklerini vurgulayan Celayir, bitki üzerinde planladıkları genetik müdahalenin daha evvel hiç yapılmadığını, bu açıdan araştırmanın çığır açıcı olacağını söz etti.

Celayir, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu çalışma sonrası gelecekte besin kaynağı olabilecek bitkiler, yapay bir ekosistem oluşturulması ve bu ekosistem içinde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla da kullanılabilir. Geleceğin Mars kolonilerinin konuşulduğu günümüzde bilhassa uzun vadeli uzay misyonlarında hem astronotları destekleyecek bir ekosistem oluşturabilmek hem de oluşturulacak ekosistemde bu bitkilerin sıhhati için çalışmamız büyük ehemmiyet taşıyor. Uzun periyodik uzay misyonlarında karşılaştığımız en büyük sorun, mikro yer çekimi ortamı ve yüksek dozda radyasyon maruziyeti. Bu nasıl astronotları olumsuz etkiliyorsa, uzay aracındaki bütün canlıları da etkiliyor. Böylesi uzun periyodik uzay misyonlarında hayatı devam ettirebilmek ismine yapay bir ekosistem kurmamız gerekiyor. Bu ekosistem içinde kilit rol oynayan şey bitkiler zira fotosentez sayesinde oksijen üretebilir, besin kaynağı olarak kullanılabilirler. Bu nedenle uzun müddetli uzay misyonlarında bitkilerin sıhhati büyük kıymet taşıyor.”

BİTKİLER YER ÇEKİMİNİ ALGILIYOR

Bitkilerin bütün çevresel faktörleri algıladıkları üzere yer çekimini de algıladıklarını kaydeden Celayir, “Mikro yer çekiminde bugüne kadar yapılan öbür çalışmalara bakıldığında bitki kökleri farklılıklar gösteriyor, farklı taraflara saçılarak büyüme eğilimi gösteriyor. Ayrıyeten uzay deneylerinde topraklı kültürler yerine özel besi yerlerinin kullanıldığı görüyoruz. Bizimkinde de özel besi yeri üzerinde, bir nevi petri kaplarında bitkilerimiz büyümekte.” diye konuştu.

Celayir, “Fırlatma tarihi şimdi kesin değil lakin 2023 yılının son çeyreğinde gerçekleşmesi planlanıyor. Daha sonra dünyaya geri gelen örneklerde tahlillerimiz devam edecek ve projemiz tamamlanacak.” sözünü kullandı.

NASA’nın akabinde Türk bilim insanları uzayda bitki yetiştirecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından belirlenen deneylerden biri de “Mikro Yer Çekimi Altında Bitkilerde CRISPR Gen Düzenleme Verimliliğinin Araştırılması” başlıklı çalışma olacak.

Proje ile moleküler biyolojinin çağdaş gen düzenleme tekniklerinden biri olan CRISPR tekniğinin mikro yer çekimi ortamında bitkiler üzerindeki aktifliğinin araştırılması, gen transferi ve genetik müdahalenin uzayda yapılıp yapılamayacağının test edilmesi amaçlanıyor.

Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı doktora öğrencisi Tuğçe Celayir’in yürütücülüğünü üstlendiği projede birebir kısımdan Hekim Öğretim Üyesi Şenay Vural Korkut ile lisans öğrencisi Sıla Yigit ve Dünyadaki Mars Projesi (Mars on Earth Project (MoEP) kurucularından Ruha Uslu yer alıyor.

TÜRKİYE’NİN UZAYDAKİ BİRİNCİ DENEYLERİ OLACAK

Laboratuvar çalışmalarına bu yılın mart ayında başlanan projenin bir sonraki safhasında, birinci Türk uzay yolcusu ile yer çekimsiz ortamdaki deneyler hayata geçirilecek.

Projenin ayrıntılarını anlatan Celayir, proje kapsamında uzay şartlarında bitkilerin üzerinde genetik müdahaleyi ve bu müdahalenin randımanını araştırdıklarını söyledi.

Önceliklerinin uzay platformunda gerçekleşecek deneylerin moleküler düzeydeki tahlillerinin gerçekleştirilmesi, proje kapsamında gönderilecek tüm gereçlerin hazırlanması ve optimizasyonların gerçekleştirilmesi olduğunu belirten Celayir, “Projemizde bitkilere yapacağımız genetik müdahale ile sıhhatini güzelleştirmeye yönelik ileride yapılacak çalışmaları da destekleyecek halde birinci sefer bir tahlilin yapılmasına odaklanıyoruz. Mikro yer çekiminde bu tahlil yapılabilir mi? Bu uygulama yapılabilir mi? Aslında bu soruların yanıtlarını arıyoruz.” dedi.

“Bitkiler, yapay bir ekosistemde oksijen kaynağı sağlaması hedefiyle kullanılabilir”

Projede kullandıkları model organizmanın “Arabidopsis thaliana” bitkisi olduğunu ve bu bitkiyi geniş kapsamlı kullanımı ve kısa çimlenme müddeti nedeniyle seçtiklerini vurgulayan Celayir, bitki üzerinde planladıkları genetik müdahalenin daha evvel hiç yapılmadığını, bu açıdan araştırmanın çığır açıcı olacağını söz etti.

Celayir, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu çalışma sonrası gelecekte besin kaynağı olabilecek bitkiler, yapay bir ekosistem oluşturulması ve bu ekosistem içinde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla da kullanılabilir. Geleceğin Mars kolonilerinin konuşulduğu günümüzde bilhassa uzun vadeli uzay misyonlarında hem astronotları destekleyecek bir ekosistem oluşturabilmek hem de oluşturulacak ekosistemde bu bitkilerin sıhhati için çalışmamız büyük değer taşıyor. Uzun müddetli uzay vazifelerinde karşılaştığımız en büyük sorun, mikro yer çekimi ortamı ve yüksek dozda radyasyon maruziyeti. Bu nasıl astronotları olumsuz etkiliyorsa, uzay aracındaki bütün canlıları da etkiliyor. Böylesi uzun vadeli uzay misyonlarında ömrü devam ettirebilmek ismine yapay bir ekosistem kurmamız gerekiyor. Bu ekosistem içinde kilit rol oynayan şey bitkiler zira fotosentez sayesinde oksijen üretebilir, besin kaynağı olarak kullanılabilirler. Bu nedenle uzun vadeli uzay vazifelerinde bitkilerin sıhhati büyük ehemmiyet taşıyor.”

BİTKİLER YER ÇEKİMİNİ ALGILIYOR

Bitkilerin bütün çevresel faktörleri algıladıkları üzere yer çekimini de algıladıklarını kaydeden Celayir, “Mikro yer çekiminde bugüne kadar yapılan başka çalışmalara bakıldığında bitki kökleri farklılıklar gösteriyor, farklı taraflara saçılarak büyüme eğilimi gösteriyor. Ayrıyeten uzay deneylerinde topraklı kültürler yerine özel besi yerlerinin kullanıldığı görüyoruz. Bizimkinde de özel besi yeri üzerinde, bir nevi petri kaplarında bitkilerimiz büyümekte.” diye konuştu.

Celayir, “Fırlatma tarihi şimdi kesin değil lakin 2023 yılının son çeyreğinde gerçekleşmesi planlanıyor. Daha sonra dünyaya geri gelen örneklerde tahlillerimiz devam edecek ve projemiz tamamlanacak.” tabirini kullandı.

NASA’nın akabinde Türk bilim insanları uzayda bitki yetiştirecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bulunduğundan beri buz adamın üzerinde yapılan birinci çalışmalardan bu yana bu alanda yaşanan teknolojik gelişmeler, çoğunlukla iskelet kalıntılarından tarih öncesi Avrupalıların genomunun çözülmesini mümkün kıldı. Bu sayede bilim insanları, Ötzi’nin genetik kodunu çağdaşlarıyla karşılaştırma imkanı buldu.

Analiz sonuçlarına nazaran, 5 bin 300 yıl evvel yaşadığı iddia edilen buz adam Ötzi’nin genomu, öteki Avrupalılarla karşılaştırıldığında Anadolu’dan gelen birinci çiftçilerin genleriyle “alışılmadık derecede yüksek oranda” ortak gen içeriyor.

DİYABET VE OBEZİTEYE YATKIN

Önceki bulguların bilakis öldüğü sırada kel olma ihtimali yüksek görülen ve cildinin daha koyu olduğu ortaya çıkan Ötzi’nin genleri, diyabet ve obeziteye yatkınlık gösteriyor.

Ötzi’nin başka Avrupalı çağdaşlarıyla çok az teması olan ve nispeten izole popülasyondan geldiği sonucuna varan araştırma grubu, buz adamın genomunda Doğu Avrupa bozkır çobanlarının izine rastlamamalarının enteresan olduğunu düşünüyor.

Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsünde vazifeli, araştırma grubunda yer alan Biyokimya Profesörü Johannes Krause, Ötzi’nin genetik olarak cetlerinin avcı toplayıcı kümelerle karışmadan direkt Anadolu’dan gelmiş olabileceğini açıkladı.

Araştırma takımında yer alan ve İtalya’daki Eurac Araştırma Enstitüsü Mumya Çalışmaları Lideri Albert Zink, Ötzi’nin cilt renginin çağdaşı Avrupalılara nazaran daha koyu olduğunu, genomunda obezite ve diyabete yatkınlığı bulunmasına karşın sağlıklı ömür stili sayesinde bu hastalıklara yakalanmadığını kaydetti.

Araştırmanın sonuçları, “Cell Genomics” isimli mecmuada yayımlandı.

Ötztal Alpleri’nde 1991 yılında yollarını kaybeden iki Alman turist tarafından bulunan Ötzi’nin üzerinde daha evvel yapılan incelemelerde buz adamın 40 ila 50 yaşlarında olduğu ve büyük olasılıkla sol omzuna saplanan okun yol açtığı kanama nedeniyle ömrünü yitirdiği belirlenmişti.

Araştırma: Buz adam Ötzi’nin cetlerinin Anadolu’dan geldiği ortaya çıktı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bulunduğundan beri buz adamın üzerinde yapılan birinci çalışmalardan bu yana bu alanda yaşanan teknolojik gelişmeler, çoğunlukla iskelet kalıntılarından tarih öncesi Avrupalıların genomunun çözülmesini mümkün kıldı. Bu sayede bilim insanları, Ötzi’nin genetik kodunu çağdaşlarıyla karşılaştırma imkanı buldu.

Analiz sonuçlarına nazaran, 5 bin 300 yıl evvel yaşadığı iddia edilen buz adam Ötzi’nin genomu, başka Avrupalılarla karşılaştırıldığında Anadolu’dan gelen birinci çiftçilerin genleriyle “alışılmadık derecede yüksek oranda” ortak gen içeriyor.

DİYABET VE OBEZİTEYE YATKIN

Önceki bulguların bilakis öldüğü sırada kel olma ihtimali yüksek görülen ve cildinin daha koyu olduğu ortaya çıkan Ötzi’nin genleri, diyabet ve obeziteye yatkınlık gösteriyor.

Ötzi’nin öteki Avrupalı çağdaşlarıyla çok az teması olan ve nispeten izole popülasyondan geldiği sonucuna varan araştırma takımı, buz adamın genomunda Doğu Avrupa bozkır çobanlarının izine rastlamamalarının değişik olduğunu düşünüyor.

Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsünde vazifeli, araştırma takımında yer alan Biyokimya Profesörü Johannes Krause, Ötzi’nin genetik olarak cetlerinin avcı toplayıcı kümelerle karışmadan direkt Anadolu’dan gelmiş olabileceğini açıkladı.

Araştırma takımında yer alan ve İtalya’daki Eurac Araştırma Enstitüsü Mumya Çalışmaları Lideri Albert Zink, Ötzi’nin cilt renginin çağdaşı Avrupalılara nazaran daha koyu olduğunu, genomunda obezite ve diyabete yatkınlığı bulunmasına karşın sağlıklı hayat stili sayesinde bu hastalıklara yakalanmadığını kaydetti.

Araştırmanın sonuçları, “Cell Genomics” isimli mecmuada yayımlandı.

Ötztal Alpleri’nde 1991 yılında yollarını kaybeden iki Alman turist tarafından bulunan Ötzi’nin üzerinde daha evvel yapılan incelemelerde buz adamın 40 ila 50 yaşlarında olduğu ve büyük olasılıkla sol omzuna saplanan okun yol açtığı kanama nedeniyle ömrünü yitirdiği belirlenmişti.

Araştırma: Buz adam Ötzi’nin cetlerinin Anadolu’dan geldiği ortaya çıktı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

ERKEN TEŞHİSTE DEĞERLİ BİR KATKI OLABİLİR

Donanımhaber’de yer alan ayrıntılarda Güney Avustralyalı araştırmacılar, bağırsak kanserini daha süratli tespit etmek ve mevcut konutta yapılan dışkı testlerinin yerini almak için kullanılabilecek bakteriler tasarladılar. Science mecmuasında yayınlanan birinci araştırmaya nazaran, Acinetobacter baylyi ismi verilen mühendislik eseri bakteri, bağırsak üzere bir bölgede arama yapma ve kanser DNA’sını tespit etme yeteneğine sahip.

Güney Avustralya Sıhhat ve Tıbbi Araştırma Enstitüsü’ndeki (SAHMRI) araştırmayı yöneten Adelaide Üniversitesi Doçenti Susan Woods, bakterinin bağırsak kanseri taraması için bir kan testi geliştirmede kullanılabileceğini belirtiyor.

Dr. Woods, bakterilerin pankreas kanseri üzere ekseriyetle geç tespit edilen ve tespit edilmesi daha güç olan öbür kanserleri teşhis etmek için de kullanılabileceğini umduğunu söyledi: “Şu anda pankreas kanseri birçok insan için hakikaten makûs ve üzücü sonuçları olan değerli bir kanser zira sahiden geç tespit ediliyoe. Şayet erken teşhis edebilirsek bu oyunun kurallarını değiştirebilir.”

CATCH ya da hedeflenmiş, CRISPR ile ayrıştırılmış yatay gen transferi için hücresel deney olarak isimlendirilen bir teknik kullanan bilim insanları laboratuvar deneyleri için Acinetobacter baylyi isimli bir bakteri tipini kullandı. Bu bakteri doğal olarak etrafındaki özgür yüzen DNA’yı alarak kendi genomuna entegre etme ve böylelikle büyümek için yeni protein üretme yeteneğine sahip.

Bilim insanlarının yaptığı şey, A. baylyi bakterisini, insan kanser hücrelerinde bulunan DNA’yı taklit eden uzun DNA dizileri içerecek halde tasarlamak oldu. Bu diziler, yakalanan kanser DNA’sına kilitlenen bir fermuarın başka yarısı üzere bir fonksiyon görüyor. Bilim insanları testleri için kolorektal tümörlerde yaygın olarak bulunan mutasyona uğramış KRAS genine odaklandılar. Şayet mutasyonlu DNA’yı bulan A. baylyi bakterisi bunu genomuna entegre ederse, temaslı bir antibiyotik direnç geni de aktive oluyor. Bu sayede kanser hücrelerinin tespiti sağlanıyor.

Bilim insanları laboratuvarda kolorektal kanser hücreleri enjekte edilen farelerde tümör DNA’sını tespit etmeyi başarmış olsalar da, bu teknoloji şimdi gerçek teşhis için kullanılmaya hazır değil. Takım, tekniğin verimliliğini artırmak ve başka teşhis testlerine kıyasla nasıl performans gösterdiğini pahalandırmak de dahil olmak üzere sonraki adımlar üzerinde çalışmaya devam ettiklerini söylüyor. Gelecekte bu teknoloji, muhakkak DNA dizilerinin varlığına bağlı olarak bedenin belli bölgelerine tedavi uygulayabilen amaca yönelik biyolojik tedavi için de kullanılabilir.

Kanser hücrelerini tespit etmek için bakteriler geliştirildi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.