Temmuz ayında öğlenden sonra Fransa’nın güneyindeki Ardèche geçidinde kano yaparken ve meraklı bakışları üzerime çekerken, tüm gücüyle parlayan bir güneş de bize eşlik ediyor.

300 metre uzunluğundaki kireçtaşı yamaçlardan seken güneşin yakıcı ışınlarını hiç bu türlü hissetmemiştim. Su yüzeyinden seken ışınlar öylesine parlak ki, kısacık bir müddet bakmanız halinde bile gözünüzden bir ışık katmanı bırakıyor.

Hiçbir şeyi bahta bırakmaya niyetim yok. Bu nedenle kıyafetlerimi Sahra Çölü’nde keşfe çıkan bir kaşiften esinlenerek seçiyorum.

Yanımdaki erkek arkadaşımın kıyafetime yorumu, ‘”inanılmaz” oluyor ve bu bir iltifat değil.

Kollarımı, ellerimi ve vücudumu SPF muhafazalı bir kıyafetle büsbütün kapattım. Başıma ise gözlerimi açıkta bırakacak bir balıkçı şapkası geçirdim.

Son rötuşları ise yüksek muhafazalı güneş kremi ile yapıyorum ki bu da dışarıda kalan derime diş macunu beyazı bir manzara veriyor. Bu kombini bir güneş gözlüğü ile de tamamlıyorum.

Sevgilim her 10 dakikada bir bana, genişçe bir bebeği andırdığımı hatırlatmaktan büyük keyif alıyor.

Gösteriş merakım her ne kadar hudut tanımasa da, güneş kaynaklı yaşlanmayı hayatıma sokmama konusunda kararlıyım. Pekala aldığım bu çok tedbirlerin saklı kimi faydaları da olabilir mi? Sağlıklı bir cilde sahip olma konusundaki saplantımla, bilmeden bir deha üzere düşünmüş olabilir miyim? Anlaşılan o ki, bu iki sorunun da yanıtı evet.

Son yapılan araştırmalar, cildimizin sırf ömür şeklimizin bir yansımasını göstermediğini tıpkı vakitte sıhhat durumumuz hakkında da ipuçları verdiğini gösteriyor.

Cildimiz yani bedenimizdeki en büyük organımız, fiziki sıhhatimizin bir kesimi.

Bu yeni bir gerçeği gözümüzün önüne koyuyor; cildimizdeki kırışıklıklar, kuruluk ve güneş lekeleri, yaşlanma belirtisi olabildiği üzere, yaşlanma sebebi de olabiliyor.

1958 yılında başlayan araştırma

1958 yılında ABD’de hayata geçirilen bir proje, kadavralar üzerinde yapılan fizyolojik araştırmaların üzerine şahısların hala hayattayken incelenmesi fikri ile hayata geçirildi.

Araştırma evvel binlerce erkeği ve sonrasında da bayanı, on yıllarca takip etti ve sıhhatlerinin nasıl değiştiğini gözlemledi. Bunun genleri ve etrafları üzerine tesiri incelendi.

Araştırmanın 20’nci yılında bilim insanları değerli keşifler yapmaya başladı. Duygusal manada daha istikrarsız olan erkeklerin, kalp hastalıkları yaşama riskinin fazla olduğu anlaşıldı. Sorun çözme becerilerimizin de yaşla birlikte azalımının çok hudutlu olduğu keşfedildi.

En değerli bulgulardan biri ise, fizikî imajın, fizikî sıhhatle büyük bir benzerlik gösterdiğinin doğrulanması oldu. 1982 yılına gelindiğinde, araştırmanın 20 yıl evvelki başlangıç tarihinde yaşlarından daha büyük görünen erkeklerin, daha büyük oranda hayatını kaybettiği keşfedildi. Yakın vakitte yapılan bu savı destekleyen araştırmalar, olduğundan 10 yaş fazla gösteren bireylerin yüzde 99’unun sıhhat sorunları olduğunu ortaya koyuyor.

Anlaşıldı ki, bir kişinin cilt sıhhati, kemik yoğunluğundan, nörodejeneratif hastalıklara ve kardiyovasküler hastalıklara kadar temassız olduğu intibası veren faktörleri öngörmeyi mümkün kılıyor.

Ancak ispatlar üst üste dizildikçe bu öykü beklenmedik bir yere evriliyor. Cildimiz yıllar içinde aldığımız hasarların yaşayan bir göstergesi mi yoksa her şey bundan daha mı karmaşık? Bu sonuçlar, sağlıklı olanları daha sağlıklı olmaya teşvik ederken, sıhhatsiz olanları daha berbata mi çeker?

Yeni bir doğum günü mü?

Kişinin yaşını ölçmenin iki temel yolu var; biri kişinin dünyanın dönüşü ile temaslı olan gerçek yaşı. Oburu ise biyolojik yaşı.

Kronolojik yaşımızın, yıllar ilerledikçe görünüşümüze tesir edeceği kabul edilmiş bir gerçek. Yaş ilerledikçe deri incelir, ton farkları oluşur, elastikliği azalır, pigment ve kolajen üretiminden sorumlu hücreler ölmeye başlar.

Ancak cildimize asıl hasarı veren yaşadığımız etraf. Kısa dalga mor ötesi ışık (UVB) DNA’ya ziyan verebiliyor ve güneş yanması, mutasyonlar ve deri kanserine yol açabiliyor. Lakin Dünya yüzeyine ulaşan güneş ışınlarının yüzde 95’i uzun dalga uzunluğuna sahip UVA’dır ve bu ışınlar deri altına nüfus edebilir ve kolajen proteinlerini parçalayarak, hücrelerin melanin üretmesine yol açabilir.

Yapılan incelemeler, güneş tesiri ile yaşlanan cildin, birbirine geçmiş elastin ve kolajen liflerle daha kalın göründüğünü gösterdi. Bu gözle görünür formda sistemsiz tonlar ve derin kırışıklıklar manasına geliyor. Bu durum açık ciltlerde de geçerli.

UV ışınların, gözle görünür cilt değişimlerinin yüzde 80’inin nedeni olarak görülüyor. Şayet hayatınızın tamamını perdeleri kapalı bir yerde geçirirseniz, cildinizdeki değişimi 80 yaşına kadar görmeyebilirsiniz.

Kritik olan şey, derinin bu değişikliklerin yanında birebir vakitte kimyasal dönüşüm de yaşıyor olması. Genel sıhhatimize bu kadar tesir eden şey bu kimyasal dönüşüm olabilir.

Toksik bir kimyasal kokteyl

2000 yılında İtalya Bologna Üniversitesi’nden bilim insanları organizmaların büyük kısmının gerilime karşı verdikleri yansıyı inceledi ve yaşlanma hakkında yeni bir niyet biçimi önerdi.

Genç ve sağlıklı bir bireyde, bağışıklık sistemi rutin olarak harekete geçiyor ve nizamı koruyacak atakları yapıyor. Enfeksiyonları bastırıyor, hasarı kapatıyor. Fakat yaşlandıkça ve sıhhatimiz bozuldukça bedenin verdiği iltihap üzere reaksiyonlar kritik bir seviyeyi aşabilir. Bağışıklık sistemi buna karşı çok çalışmak suretiyle güçlü kimyasalları bedene salarken sağlıklı hücreleri de yok edebilir ve DNA’mızın mutasyon geçirmesine yol açabilir. Bundan sonra yaşanana ciltte meydana gelen iltihaplanmanın yaşlandırıcı tesiri (inflammaging) evresi deniyor.

Deri işte burada devreye giriyor. Son araştırmalar, kırışıklıklar ve deri hastalıklarının bu iltihap sisteminin bir modülü olduğunu gösteriyor. Bu da bir kimyasal kokteylin, iltihaba karşı bedene yayılarak hasarın artması ile sonuçlanıyor. San Fransisco Üniversitesi’nden araştırmacı Mao-Qiang Man, güneş ışınlarıyla yaşlanan derinin de tıpkı vakitle yaşlanan deride olduğu üzere yüksek seviyede iltihaplanma belirtileri gösterdiği karşılaştırmasını yapıyor.

Japonya’daki Jichi Tıp Fakültesi’nden Tuba Musarrat Ansary de bedene gayret emelli salınan kimyasalların kolajen ve elastin proteinini azalttığını, bunun da daha fazla deri incelmesi, kırışıklık ve elastikiyet sonucu doğurduğunu anlatıyor. Ansary, “Bu kimyasallar derinin koruyuculuğunu azaltıyor, su kaybını artırıyor ve gerilim etkeni olan hususlara karşı hassasiyet yaratıyor” diyor.

Yaşlanmış hücreler de, ister doğal ister güneş ışınları ile olsun, kendi kimyasallarını yayarak bu döngüye katılıyor.

Ancak bu daha başlangı. Bedendeki en büyük organ olan derinin bu adeta hastalıklı durumunun tesiri öbür bölgelere yayılıyor. Bu kimyasallar kana karışıyor ve öteki dokulara da ziyan veriyor. Bu iltihaplanma dalgası, hiç ilgili olmadığı düşünülen kalp ve hatta beyne kadar hasar verebiliyor.

Sonuç ise yaşlanmanın hızlanması ve ilgili bozuklukların bir kısmının yahut hepsinin görülmesi oluyor. Yapılan araştırmalar, derinin hastalıklı ve yaşlanmış olması ile kalp, Tip 2 diyabet, Alzheimer, Parkinson’s üzere hastalıkları ilişkilendiriyor.

Sigara, fazla alkol, çok yemek ve hareket eksikliğinin yarattığı riskleri biliyorduk. Lakin cildin durumu, bu manada üzerinde durulmayan bir bahisti. Neyseki deriyi daha canlı hale getirebilmek için yapabilecekleriniz var.

Getty Images

Nemlendirme meselesi

İlk olarak yapılacak olan şey, deriyi korumak. Bu yeni teoriye nazaran, fiziki sıhhat için güneşten uzak durmak gerekiyor. Giy, sür ve tak olarak bilinen ve Avustralya’da 1981’de kamu sıhhati için sunulan protokole yakın vakit evvel iki ekleme daha yapıldı. Son protokol, tişört giyilmesi, güneş kremi sürülmesi, şapka takılması, güneş gözlüğü ve gölgede kalmaktan oluşuyor.

Eğer hastalık ihtimalinin artması kâfi bir sebep olarak görülmüyorsa iki sebep daha söyleyebiliriz. Cildin güneş ışınlarından korunmasıyla, derideki yaşlılık belirtilerinin ortaya çıkması da geciktiriliyor. 4,5 yıl boyunca her gün, geniş emelli SPF15 güneş kremi kullanan şahıslarda bu müddet içinde, araştırma başladığı tarihtekinden daha ileri bir deri yaşlanması görülmedi.

Dermatologlar yeniden de güneş kremlerindeki UVA muhafaza düzeyi ölçüsüne bakılması tavsiyesini veriyor. Bunlar kutularda UV-PF yahut PPD olarak belirtiliyor.

Her ne kadar güneş kremi güç bir yol olmasa da derinin korunmasını sağlayacak çok daha kolay bir yol var. Bu da derinin nemli tutulması. Bunun derideki iltihaplanmayı azalttığı konusunda direkt ispatlar bulunuyor.

İnsan derisindeki nemlilik oranı 40’ncı yaşta tepe yapıyor ve sonrasında düşüşe geçiyor. Bu bir sorun zira susuz kalan deri, dış dünyaya karşı daha savunmasız hale geliyor.

Kozmetik reklamları ne söylerse söylesin, deriyi nemli tutmak güç değil. Üstelik bu mahallî nemlendiricilerle sağlanabiliyor.

Birçok nemlendiricide olan hyaluronik asit, petrolatum ve gliserin cildin nem kaybını ve varsa iltihaplarını azaltıyor.

Su içmenin de deriyi nemlendirmeyi tesiri olabilir ancak bu noktadaki ispatlar şimdi kâfi değil.

Tüm bunları söyledikten sonra, hiç kusura bakmayın lakin 50 müdafaa güneş kremimi, güneş gözlüklerimi, şemsiyemi ve beni şapşal gösteren şapkamı takacağım. Zira bahçeyle uğraşmam gerekiyor.

Cilt sıhhati ve yaşlanmaya bağlı hastalıklar ortasında nasıl bir ilgi var? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Temmuz ayında öğlenden sonra Fransa’nın güneyindeki Ardèche geçidinde kano yaparken ve meraklı bakışları üzerime çekerken, tüm gücüyle parlayan bir güneş de bize eşlik ediyor.

300 metre uzunluğundaki kireçtaşı yamaçlardan seken güneşin yakıcı ışınlarını hiç bu türlü hissetmemiştim. Su yüzeyinden seken ışınlar öylesine parlak ki, kısacık bir mühlet bakmanız halinde bile gözünüzden bir ışık katmanı bırakıyor.

Hiçbir şeyi bahta bırakmaya niyetim yok. Bu nedenle kıyafetlerimi Sahra Çölü’nde keşfe çıkan bir kaşiften esinlenerek seçiyorum.

Yanımdaki erkek arkadaşımın kıyafetime yorumu, ‘”inanılmaz” oluyor ve bu bir iltifat değil.

Kollarımı, ellerimi ve vücudumu SPF muhafazalı bir kıyafetle büsbütün kapattım. Başıma ise gözlerimi açıkta bırakacak bir balıkçı şapkası geçirdim.

Son rötuşları ise yüksek muhafazalı güneş kremi ile yapıyorum ki bu da dışarıda kalan derime diş macunu beyazı bir imaj veriyor. Bu kombini bir güneş gözlüğü ile de tamamlıyorum.

Sevgilim her 10 dakikada bir bana, genişçe bir bebeği andırdığımı hatırlatmaktan büyük keyif alıyor.

Gösteriş merakım her ne kadar hudut tanımasa da, güneş kaynaklı yaşlanmayı hayatıma sokmama konusunda kararlıyım. Pekala aldığım bu çok tedbirlerin bâtın kimi faydaları da olabilir mi? Sağlıklı bir cilde sahip olma konusundaki saplantımla, bilmeden bir deha üzere düşünmüş olabilir miyim? Anlaşılan o ki, bu iki sorunun da karşılığı evet.

Son yapılan araştırmalar, cildimizin sırf ömür stilimizin bir yansımasını göstermediğini tıpkı vakitte sıhhat durumumuz hakkında da ipuçları verdiğini gösteriyor.

Cildimiz yani bedenimizdeki en büyük organımız, fiziki sıhhatimizin bir kesimi.

Bu yeni bir gerçeği gözümüzün önüne koyuyor; cildimizdeki kırışıklıklar, kuruluk ve güneş lekeleri, yaşlanma belirtisi olabildiği üzere, yaşlanma sebebi de olabiliyor.

1958 yılında başlayan araştırma

1958 yılında ABD’de hayata geçirilen bir proje, kadavralar üzerinde yapılan fizyolojik araştırmaların üzerine şahısların hala hayattayken incelenmesi fikri ile hayata geçirildi.

Araştırma evvel binlerce erkeği ve sonrasında da bayanı, on yıllarca takip etti ve sıhhatlerinin nasıl değiştiğini gözlemledi. Bunun genleri ve etrafları üzerine tesiri incelendi.

Araştırmanın 20’nci yılında bilim insanları değerli keşifler yapmaya başladı. Duygusal manada daha istikrarsız olan erkeklerin, kalp hastalıkları yaşama riskinin fazla olduğu anlaşıldı. Sorun çözme becerilerimizin de yaşla birlikte azalımının çok hudutlu olduğu keşfedildi.

En değerli bulgulardan biri ise, fizikî manzaranın, fizikî sıhhatle büyük bir benzerlik gösterdiğinin doğrulanması oldu. 1982 yılına gelindiğinde, araştırmanın 20 yıl evvelki başlangıç tarihinde yaşlarından daha büyük görünen erkeklerin, daha büyük oranda hayatını kaybettiği keşfedildi. Yakın vakitte yapılan bu savı destekleyen araştırmalar, olduğundan 10 yaş fazla gösteren bireylerin yüzde 99’unun sıhhat sorunları olduğunu ortaya koyuyor.

Anlaşıldı ki, bir kişinin cilt sıhhati, kemik yoğunluğundan, nörodejeneratif hastalıklara ve kardiyovasküler hastalıklara kadar ilişkisiz olduğu intibası veren faktörleri öngörmeyi mümkün kılıyor.

Ancak deliller üst üste dizildikçe bu öykü beklenmedik bir yere evriliyor. Cildimiz yıllar içinde aldığımız hasarların yaşayan bir göstergesi mi yoksa her şey bundan daha mı karmaşık? Bu sonuçlar, sağlıklı olanları daha sağlıklı olmaya teşvik ederken, sıhhatsiz olanları daha berbata mi çeker?

Yeni bir doğum günü mü?

Kişinin yaşını ölçmenin iki temel yolu var; biri kişinin dünyanın dönüşü ile kontaklı olan gerçek yaşı. Oburu ise biyolojik yaşı.

Kronolojik yaşımızın, yıllar ilerledikçe görünüşümüze tesir edeceği kabul edilmiş bir gerçek. Yaş ilerledikçe deri incelir, ton farkları oluşur, elastikliği azalır, pigment ve kolajen üretiminden sorumlu hücreler ölmeye başlar.

Ancak cildimize asıl hasarı veren yaşadığımız etraf. Kısa dalga mor ötesi ışık (UVB) DNA’ya ziyan verebiliyor ve güneş yanması, mutasyonlar ve deri kanserine yol açabiliyor. Lakin Dünya yüzeyine ulaşan güneş ışınlarının yüzde 95’i uzun dalga uzunluğuna sahip UVA’dır ve bu ışınlar deri altına nüfus edebilir ve kolajen proteinlerini parçalayarak, hücrelerin melanin üretmesine yol açabilir.

Yapılan incelemeler, güneş tesiri ile yaşlanan cildin, birbirine geçmiş elastin ve kolajen liflerle daha kalın göründüğünü gösterdi. Bu gözle görünür biçimde sistemsiz tonlar ve derin kırışıklıklar manasına geliyor. Bu durum açık derilerde de geçerli.

UV ışınların, gözle görünür cilt değişimlerinin yüzde 80’inin nedeni olarak görülüyor. Şayet hayatınızın tamamını perdeleri kapalı bir yerde geçirirseniz, cildinizdeki değişimi 80 yaşına kadar görmeyebilirsiniz.

Kritik olan şey, derinin bu değişikliklerin yanında tıpkı vakitte kimyasal dönüşüm de yaşıyor olması. Genel sıhhatimize bu derece tesir eden şey bu kimyasal dönüşüm olabilir.

Toksik bir kimyasal kokteyl

2000 yılında İtalya Bologna Üniversitesi’nden bilim insanları organizmaların büyük kısmının gerilime karşı verdikleri yansıyı inceledi ve yaşlanma hakkında yeni bir fikir hali önerdi.

Genç ve sağlıklı bir şahısta, bağışıklık sistemi rutin olarak harekete geçiyor ve tertibi koruyacak atılımları yapıyor. Enfeksiyonları bastırıyor, hasarı kapatıyor. Fakat yaşlandıkça ve sıhhatimiz bozuldukça bedenin verdiği iltihap üzere yansılar kritik bir seviyeyi aşabilir. Bağışıklık sistemi buna karşı çok çalışmak suretiyle güçlü kimyasalları bedene salarken sağlıklı hücreleri de yok edebilir ve DNA’mızın mutasyon geçirmesine yol açabilir. Bundan sonra yaşanana ciltte meydana gelen iltihaplanmanın yaşlandırıcı tesiri (inflammaging) evresi deniyor.

Deri işte burada devreye giriyor. Son araştırmalar, kırışıklıklar ve deri hastalıklarının bu iltihap sisteminin bir modülü olduğunu gösteriyor. Bu da bir kimyasal kokteylin, iltihaba karşı bedene yayılarak hasarın artması ile sonuçlanıyor. San Fransisco Üniversitesi’nden araştırmacı Mao-Qiang Man, güneş ışınlarıyla yaşlanan derinin de tıpkı vakitle yaşlanan deride olduğu üzere yüksek seviyede iltihaplanma belirtileri gösterdiği karşılaştırmasını yapıyor.

Japonya’daki Jichi Tıp Fakültesi’nden Tuba Musarrat Ansary de bedene gayret maksatlı salınan kimyasalların kolajen ve elastin proteinini azalttığını, bunun da daha fazla deri incelmesi, kırışıklık ve elastikiyet sonucu doğurduğunu anlatıyor. Ansary, “Bu kimyasallar derinin koruyuculuğunu azaltıyor, su kaybını artırıyor ve gerilim etkeni olan unsurlara karşı hassasiyet yaratıyor” diyor.

Yaşlanmış hücreler de, ister doğal ister güneş ışınları ile olsun, kendi kimyasallarını yayarak bu döngüye katılıyor.

Ancak bu daha başlangı. Bedendeki en büyük organ olan derinin bu adeta hastalıklı durumunun tesiri diğer bölgelere yayılıyor. Bu kimyasallar kana karışıyor ve öteki dokulara da ziyan veriyor. Bu iltihaplanma dalgası, hiç ilgili olmadığı düşünülen kalp ve hatta beyne kadar hasar verebiliyor.

Sonuç ise yaşlanmanın hızlanması ve ilgili bozuklukların bir kısmının yahut hepsinin görülmesi oluyor. Yapılan araştırmalar, derinin hastalıklı ve yaşlanmış olması ile kalp, Tip 2 diyabet, Alzheimer, Parkinson’s üzere hastalıkları ilişkilendiriyor.

Sigara, fazla alkol, çok yemek ve hareket eksikliğinin yarattığı riskleri biliyorduk. Fakat cildin durumu, bu manada üzerinde durulmayan bir husustu. Neyseki deriyi daha canlı hale getirebilmek için yapabilecekleriniz var.

Getty Images

Nemlendirme meselesi

İlk olarak yapılacak olan şey, deriyi korumak. Bu yeni teoriye nazaran, fiziki sıhhat için güneşten uzak durmak gerekiyor. Giy, sür ve tak olarak bilinen ve Avustralya’da 1981’de kamu sıhhati için sunulan protokole yakın vakit evvel iki ekleme daha yapıldı. Son protokol, tişört giyilmesi, güneş kremi sürülmesi, şapka takılması, güneş gözlüğü ve gölgede kalmaktan oluşuyor.

Eğer hastalık ihtimalinin artması kâfi bir sebep olarak görülmüyorsa iki sebep daha söyleyebiliriz. Cildin güneş ışınlarından korunmasıyla, derideki yaşlılık belirtilerinin ortaya çıkması da geciktiriliyor. 4,5 yıl boyunca her gün, geniş gayeli SPF15 güneş kremi kullanan bireylerde bu mühlet içinde, araştırma başladığı tarihtekinden daha ileri bir deri yaşlanması görülmedi.

Dermatologlar yeniden de güneş kremlerindeki UVA müdafaa düzeyi ölçüsüne bakılması tavsiyesini veriyor. Bunlar kutularda UV-PF yahut PPD olarak belirtiliyor.

Her ne kadar güneş kremi sıkıntı bir yol olmasa da derinin korunmasını sağlayacak çok daha kolay bir yol var. Bu da derinin nemli tutulması. Bunun derideki iltihaplanmayı azalttığı konusunda direkt deliller bulunuyor.

İnsan derisindeki nemlilik oranı 40’ncı yaşta tepe yapıyor ve sonrasında düşüşe geçiyor. Bu bir sorun zira susuz kalan deri, dış dünyaya karşı daha savunmasız hale geliyor.

Kozmetik reklamları ne söylerse söylesin, deriyi nemli tutmak güç değil. Üstelik bu lokal nemlendiricilerle sağlanabiliyor.

Birçok nemlendiricide olan hyaluronik asit, petrolatum ve gliserin cildin nem kaybını ve varsa iltihaplarını azaltıyor.

Su içmenin de deriyi nemlendirmeyi tesiri olabilir lakin bu noktadaki deliller şimdi kâfi değil.

Tüm bunları söyledikten sonra, hiç kusura bakmayın fakat 50 müdafaa güneş kremimi, güneş gözlüklerimi, şemsiyemi ve beni şapşal gösteren şapkamı takacağım. Zira bahçeyle uğraşmam gerekiyor.

Cilt sıhhati ve yaşlanmaya bağlı hastalıklar ortasında nasıl bir bağlantı var? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

DEPRESYON: İÇSEL ZORLUKLAR VE UMUTSUZLUK

Depresyon, dünya genelinde en yaygın görülen ruhsal rahatsızlıklardan biridir. İş gücü kaybına, aile içi problemlere ve intihar riskine neden olabilen bu hastalık, ağır hüzün, ümitsizlik hissi ve güç kaybı üzere belirtilerle kendini gösterebilir.

ANKSIYETE BOZUKLUKLARI: DAİMA KORKU VE KORKU

Anksiyete bozuklukları, çok ve denetim edilemeyen dert yahut dehşet hislerinin bariz olduğu durumlardır. Toplumsal fobiler, panik ataklar, obsesif kompulsif bozukluk ve travma sonrası gerilim bozukluğu üzere çeşitli tipleri bulunur. Bu bozukluklar, günlük hayatı etkileyebilir ve hayat kalitesini düşürebilir.

BIPOLAR BOZUKLUK: DUYGUSAL DALGALANMALAR VE MANI EPIZODLARI

Bipolar bozukluk, mani (aşırı güç ve coşku) ve depresyon (enerji eksikliği, umutsuzluk) epizodlarının sık sık tekrar ettiği bir rahatsızlıktır. Bu bozukluk, duygusal dengeyi sağlamada zahmet yaşayan bireylerde görülebilir.

ŞIZOFRENI: GERÇEKLIKTEN KOPMA VE ZIHINSEL BOZUKLUKLAR

Şizofreni, gerçeklikten kopma, zihinsel bozukluklar, halüsinasyonlar ve sanrılar üzere belirtilerle tanımlanan bir hastalıktır. Bireylerin niyet, davranış ve hislerini etkileyebilir.

YEME BOZUKLUKLARI: BESLENME VE VÜCUT ALGISI SORUNLARI

Anoreksiya nervoza (yetersiz beslenme ve çok kilo kaybı), bulimiya nervoza (aşırı yeme ve akabinde kendini temizleme davranışları) üzere yeme bozuklukları, beslenme alışkanlıkları ve vücut algısı sıkıntılarına neden olabilir.

Sağlık uzmanları, bu hastalıkların teşhis edilmesi ve tedavi edilmesinin hayati değer taşıdığını vurguluyor. Farkındalık yaratmak, destigmatizasyon ve erken müdahale ile ruhsal sıhhatin korunması ve güzelleştirilmesi hedefleniyor. Unutmamalıyız ki, ruhsal sıhhat, genel sıhhatimizin ayrılmaz bir kesimidir ve profesyonel yardım almak her vakit bir adım evvel olabilir.

Dünyada sık görülen ruhsal hastalıklar: Depresyon, anksiyete ve daha fazlası yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

DEPRESYON: İÇSEL ZORLUKLAR VE UMUTSUZLUK

Depresyon, dünya genelinde en yaygın görülen ruhsal rahatsızlıklardan biridir. İş gücü kaybına, aile içi problemlere ve intihar riskine neden olabilen bu hastalık, ağır keder, ümitsizlik hissi ve güç kaybı üzere belirtilerle kendini gösterebilir.

ANKSIYETE BOZUKLUKLARI: DAİMA TASA VE KORKU

Anksiyete bozuklukları, çok ve denetim edilemeyen telaş yahut kaygı hislerinin besbelli olduğu durumlardır. Toplumsal fobiler, panik ataklar, obsesif kompulsif bozukluk ve travma sonrası gerilim bozukluğu üzere çeşitli cinsleri bulunur. Bu bozukluklar, günlük hayatı etkileyebilir ve ömür kalitesini düşürebilir.

BIPOLAR BOZUKLUK: DUYGUSAL DALGALANMALAR VE MANI EPIZODLARI

Bipolar bozukluk, mani (aşırı güç ve coşku) ve depresyon (enerji eksikliği, umutsuzluk) epizodlarının sık sık tekrar ettiği bir rahatsızlıktır. Bu bozukluk, duygusal dengeyi sağlamada zahmet yaşayan şahıslarda görülebilir.

ŞIZOFRENI: GERÇEKLIKTEN KOPMA VE ZIHINSEL BOZUKLUKLAR

Şizofreni, gerçeklikten kopma, zihinsel bozukluklar, halüsinasyonlar ve sanrılar üzere belirtilerle tanımlanan bir hastalıktır. Bireylerin fikir, davranış ve hislerini etkileyebilir.

YEME BOZUKLUKLARI: BESLENME VE VÜCUT ALGISI SORUNLARI

Anoreksiya nervoza (yetersiz beslenme ve çok kilo kaybı), bulimiya nervoza (aşırı yeme ve akabinde kendini temizleme davranışları) üzere yeme bozuklukları, beslenme alışkanlıkları ve vücut algısı problemlerine neden olabilir.

Sağlık uzmanları, bu hastalıkların teşhis edilmesi ve tedavi edilmesinin hayati değer taşıdığını vurguluyor. Farkındalık yaratmak, destigmatizasyon ve erken müdahale ile ruhsal sıhhatin korunması ve güzelleştirilmesi hedefleniyor. Unutmamalıyız ki, ruhsal sıhhat, genel sıhhatimizin ayrılmaz bir kesimidir ve profesyonel yardım almak her vakit bir adım evvel olabilir.

Dünyada sık görülen ruhsal hastalıklar: Depresyon, anksiyete ve daha fazlası yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Dünya Sıhhat Örgütü datalarına nazaran şu ana kadar dünyada 40,4 milyon kişinin cinsel yolla bulaşan hastalıklar nedeniyle hayatını kaybettiğini söyleyen Prof. Dr. Tuğut, “Her yıl 2,3 milyon insan HIV/AIDS, viral hepatit ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar nedeniyle ölürken, bu durum 1,2 milyon beşerde kanser hadiselerine sebep olmaktadır. Tekrar Dünya Sıhhat Örgütü datalarına nazaran her gün 1 milyondan fazla şahsa cinsel yollarla enfeksiyon bulaşmaktadır” dedi. 

“ÇÖZÜMÜ BU KADAR SIKINTI ANCAK KENDİMİZİ KORUMAK ÇOK KOLAY”

Cinsel yolla bulaşan hastalıkların önemli bir halk sıhhati sorunu olduğunu belirten Prof. Dr. Tuğut, “Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların tedavisi çok sıkıntı, hatta yok üzere. Tahlili bu kadar sıkıntı ancak kendimizi korumak çok kolay. Kıymetli olan risk faktörlerinin farkında olmak ve kendimizi korumak. Bu hastalıklara neden olan pek çok risk faktörü vardır. En kıymetli risk faktörleri birden fazla cinsel partnerin olması, korunmasız her türlü temas” diye konuştu.

Enfeksiyon risklerinden korunmak için yapılması gerekenler hakkında da bilgiler veren Prof. Dr. Tuğut, “Cinsel bağ sırasında prezervatif, kondom kullanımı, bağışıklık sistemini güçlendiren sağlıklı ömür biçimi davranışlarının benimsenmesi, sigara kullanmama ve nizamlı jinekolojik muayene ve testlerin yapılması sizleri bu hastalıklardan koruyacaktır. Evvel kendimizi, sonra sevdiklerimizi korumak kıymetli bir sorumluluktur” sözlerini kullandı.

HIV/AIDS, Hepatit ve cinsel yolla bulaşan hastalıkların ölümcül etkisi! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Doç. Dr. Erdal Dilekçi, bedenin bağışıklığını güçlendirmek ve güçlü tutmak için tavsiyelerde bulundu:

“Sonbaharın yaklaşması ve önümüzdeki günlerde havaların soğuyacak olması kış hastalıklarını da artıracak. Bağışıklığı güçlü tutmanın en değerli yolu kâfi ve istikrarlı beslenmekten geçiyor. Bununla birlikte uzman tabip denetiminde ve teklifiyle yapılacak ozon terapi, yüksek doz C vitamini, glutatyon üzere destekler de hastalıklara karşı kalkan oluşturmamıza fayda sağlıyor.”

Bağışıklık dendiğinde aslında en kıymetli destekleyicimizin ozon olduğunu belirten Doç. Dr. Erdal Dilekçi, “Ozon, üç oksijen atomundan (O3) oluşan renksiz bir gazdır. Tıbbi açıdan ozon tedavisi 100 yılı aşkın kullanılmaktadır. Ozon tedavisi, bir hastalığı yahut yarayı tedavi etmek için bedeninize ozon gazı verme sürecini tabir etmektedir. Bağışıklık sistemini uyararak bedende olan bir sorunu ortadan kaldırmak için kullanılabilmektedir. Ozonun beden sıvılarına temas etmesiyle ortaya çıkan tepkiler bedende kırmızı kan hücrelerini artırmakta, bu da oksijen oranını yükseltmektedir. Ozon tedavisinin bedende bozulmuş olan sıhhatsiz süreçleri olumlu etkilediği bilinmektedir. Oksitleme özelliğinin yüksek olması sayesinde mikroorganizmaları ve toksinleri yok ederek günümüzde sterilizasyon ve filtreleme süreçlerinde kullanılan ozon gazından tamamlayıcı tedavi prosedürü olarak da faydalanılmaktadır. Ozonun bakteri, virüs, mantar, maya, protozoa üzere olumsuz etkenleri temizlediği bilinir” dedi.

OZONUN TESİR SİSTEMİ NEDİR

Ozonun tesir düzeneği hakkında da bilgilendirmelerde bulunan Doç. Dr. Erdal Dilekçi, “Ozon güçlü okside edici özelliğinden ötürü ziyanlı mikroorganizmaları öldürmenin yanı sıra bedende vakitle biriken toksinleri de (yaşlanma, enfeksiyon, ilaç kullanımı, besin katkı unsurları, paklık ve kozmetik eserleri vb.) nötralize eder. Kronik hastalıkların tedavisinde etkilidir” biçiminde konuştu.

OZON TEDAVİSİ NASIL UYGULANIR

Tedavinin nasıl ve kimlere uygulanacağı ve ile ilgili de Erdal Dilekçi, “Ozon tedavisinin sıklığı ve dozu; hastalığın seyri, ek hastalıkların varlığı, hastanın yaşı ve durumu üzere farklı parametreler göz önünde bulundurularak belirlenmektedir. Ozon tedavisi ‘kişiye özel’ düzenlenmelidir. Ozon tedavisi bakanlık tarafından özel eğitim sonrasında sertifikalandırılan doktorlar tarafından yapılmalıdır. Ozon tedavisi uygulanamayacak hasta kümesi çok kısıtlıdır. Glikoz 6 fosfat dehidrogenaz enzim eksikliği ya da favizmde; lösemi ve hemofili üzere hastalıklarda; ozon alerjisi bulunanlarda; yeni kalp krizi geçirenlerde; gebelerde; denetim edilemeyen hipertiroidide; kardiyovasküler hastalıklarda ozon tedavisi uygulanmamaktadır. Bu hastaların dışında uygun olan hastalara tabip denetiminde ozon terapisi uygundur” dedi.

OZON TEDAVİSİ HANGİ HASTALIKLARDA KULLANILIR

“Ozon tedavisi birçok hastalığın tedavisinde doza bağlı olarak tesir gösteren bir tedavi şeklidir” diyerek kelamlarına devam eden Dilekçi:

“Bu tedavi bilhassa bağışıklık sistemini etkileyen hastalıkların tedavilerinde tesirli olmaktadır. Hücre yenilenmesini hızlandırmak, dokuların oksijenlenmesini sağlamak, bağışıklık sistemini regüle etmek, kolesterol ve kan şekerini düzenlemek, oksijen azlığını gidermek üzere pek çok misyon üstlenen ozon farklı hastalıklar için tedavi sunmaktadır. Bağışıklık sistemini güçlendirmek, tüm ağrılı kas iskelet hastalıkları, bel ve boyun fıtığı, menisküs yaralanmaları, Fibromiyalji/Kas Romatizması, kronik yorgunluk, romatizmal Hastalıklar (Romatoid Artrit, Ankilozan Spondilit vb.), Psöriazis/sedef hastalığı üzere cilt hastalıklarında, migren, Alzheimer, Demans ve Parkinson üzere nörolojik hastalıklar, Multipl Skleroz, anti-aging/Gençlik aşısı, kronik yaralar/diyabetik ayak, yumuşak doku enfeksiyonları, dolanım sistemi bozuklukları, hipertansiyon, diyabet ve komplikasyonlarında, kanser, periodontit ve diş hastalıkları, iskemik hastalıklar, COVİD-19 enfeksiyonundan korunma, tedavisi ve Post-COVID Sendromunda, bakteri, virüs ve mantar enfeksiyonları, astım ve KOAH üzere teneffüs yolu hastalıkları, behçet hastalığı üzere otoimmun hastalıklar, göz hastalıkları, AIDS ozon terapinin uygulandığı hastalıklar ortasında sayılabilir.” açıklamalarında bulundu.

YÜKSEK DOZ C VİTAMİNİ NEDİR?

Koronavirüs salgını ve havaların soğuması vitamin desteklerine olan ilgiyi de artırdı. Damar içinden verilen glutatyon ve yüksek doz C vitaminin yararlarına dikkat çeken Dilekçi, “Hem bağışıklığı güçlendiriyor hem bedende detoks tesiri yapıyor” dedi.

Dilekçi, bu tıp desteklerin hekim denetimi dışında kullanılmaması konusunda ise uyardı. Pandeminin tesiriyle bağışıklık sisteminin güçlü olmasının değerinin daha da anlaşıldığını söz eden Doç. Dr. Erdal Dilekçi, glutatyon ve yüksek doz C vitamini desteği hakkında değerli bilgiler verdi.

Pandemiyle birlikte kulaktan dolma bilgilerle çok önemli vitamin destekleri kullanıldığı ikazında bulunan Doç. Dr. Erdal Dilekçi, “Öncelikle şunu söylememiz lazım hiç kimseye tıpkı vitamin birebir biçimde tesir etmeyecektir. Kimin neye muhtaçlığı varsa o bileşimde vitamin desteği verilebilir. İlla bütün yıl boyunca vitamin kullanacağız diye bir şey yok. Biz düzgün besleniyorsak, hareket ediyorsak bunlar bizim artımız olur. Lakin bağışıklığı güçlü tutmak için muhtaçlık dahilinde orta ara C vitamini almak bağışıklığa güzel gelir. C vitamini bizim bütün bağ dokusu, kaslar ve cilt için kullandığımız bir vitamin. O nedenle C vitamini desteği çok çok kıymetli. Fakat ağızdan alınan tabletlerde günlük 1 gramın üzerinde almak bedende azalıyor. Bu nedenle bilhassa muhtaçlığı olanlara, damar yoluyla yüksek doz C vitamini desteklerini öneriyoruz” sözlerini kullandı.

GLUTATYONUN BAĞIŞIKLIK İÇİN ÖNEMİ

Koronavirüs enfeksiyonuyla birlikte bağışıklığın gücünü anladıklarını belirten Doç. Dr. Erdal Dilekçi, “Glutatyon insan bedenini her hücresinde bilhassa hücre içerisindeki yapıların hareketini sağlayan bileşik. Bu toksinlerle ve yaşla birlikte bedende azalıyor. Bunu bilhassa bağışıklığı güçlendirmek için kullanıyoruz. Birebir vakitte karaciğere takviye oluyor. Bu yapay bir husus değil bedende olan ve sahiden bedenimizin her hücresinde olan bileşik. Yaşla, enfeksiyonlarla, yanlışsız beslenilmediği vakit oluşan toksinlerle birlikte azalıyor. Bizim sağlıklı ömür için gerekli olan şeyimiz bu toksinleri atmak. Glutatyon bedende en değerli antioksidan, toksinleri atan mekanizmayı oluşturan bileşik. Biz bunun dışardan bilhassa emniyetli formda tabip denetiminde alındığı takdirde yararlarını görüyoruz. Hem bağışıklığı güçlendiriyor hem bedende detoks tesiri yapıyor. Hem organları hem sistemleri hücresel seviyeden başlayarak yenileyen bir molekülden bahsediyoruz” diye konuştu.

KİŞİYE ÖZEL DEĞERLİNDİRME YAPILMALI

İlgili tüm vitamin ve desteklerin doktor denetiminde şahsa özel kıymetlendirme sonrası uzman denetiminde planlanmasının çok değerli olduğunu belirten Doç. Dr. Erdal Dilekçi:

“Hastanın nitekim gereksinimi olup olmadığına bakıyoruz. Kan analizlerine bakıp muayenesini gerçekleştiriyoruz. Hasebiyle bununla birlikte hastanın gereksinimi varsa dozunu belirleyerek damar yolundan kesinlikle hastane şartlarında C vitamini desteğini yapıyoruz. Bu hastalarda kesinlikle önemsediğim şey ise şu; kişinin beslenmesi ne seviyede, uykusunu verimli biçimde alabiliyor mu? Tertipli hareketi var mı? Biz buradan aşağı üst bu hastanın ne kadar gereksinimi olduğunu gözlemliyor ve ona nazaran bir destekte bulunuyoruz. Mevsim değişiklikleriyle birlikte bizim muhafaza kalkanımızı güçlendirmemiz gerekiyor. Bu müdafaa kalkanını da güçlendirmemin farklı yolları var. Biz bu devirde hastalara kesinlikle damar yolundan C vitamini, glutatyon ile ozon tedavisi öneriyoruz. Bunları hastalara gerek görürsek damar yolundan gerek görürsek ağız yoluyla verebiliyoruz. Beslenmenin düzenlenmesi gerekiyorsa da onu düzenliyoruz.” sözlerini kullanarak açıklamasını sonlandırdı.

Mevsim geçişleri ve sıhhatiniz: Bağışıklık destekleri yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Singapur Ulusal Üniversitesinden bilim insanları, diyabet, kalp ve damar hastalıkları, nörolojik hastalıklar ve kanser çalışmalarında daha evvel sıcaklık direnciyle ilgili yapılan araştırmaları derledi.

Bilim insanları, kronik hastalıkların tedavisinde kullanılan kan sulandırıcı ilaçlar sıcaklık toleransına ziyan veriyor tansiyon, parkinson, alzheimer ve birtakım kemoterapi ilaçlarının insan bedeninin terleme yahut derideki kan akışını hızlandırma marifetlerini körelterek hastaların sıcaklığa karşı direncini düşürdüğünü kaydetti.

YAŞLILAR VE KRONİK HASTALAR TEHLİKEDE

Araştırmacılardan Jericho Wee, global sıcaklık ortalamalarının arttığı günümüzde “Yaşlı hastalarımızın kronik hastalıkları için kullandıkları çeşitli ilaçların, sıcaklığa bağlı rahatsızlıklar ve su kaybı riskini artırabileceğini görüyoruz.” sözünü kullandı.

Araştırmanın bir öbür yazarı Doç. Dr. Jason Lee de “Söz konusu ilaçlara gereksinim duyan hastalara sıcak havalarda da inançlı reçeteler yazmamız için farmakoloji ve termal fizyoloji uzmanları çok disiplinli araştırmalar yürütmelidir.” dedi.

Lee, kelam konusu araştırmaların, Singapur üzere yaşlanan nüfusa sahip ve ortalama sıcaklıkların arttığı ülkeler için şimdiki ve değerli bir mevzu olacağını kelamlarına ekledi.

Araştırmanın sonuçları, “Aspet Pharmacological Reviews” mecmuasında yayımlandı.

Sıcaklık ve Hastalıklar: İlaçların beden işleyişine tesiri yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Klima kullanımına bağlı olarak gerçekleşen teneffüs yolu hastalıklarının yanı sıra klima yolu ile beşere bulaşan çeşitli mikroorganizmalar ve mantarlar da bulunduğunu tabir eden Dr. Öğr. Üyesi Gür, “Klima; KOAH, astım üzere akciğer hastalığı bulunan şahısların çarçabuk enfeksiyon kapmalarına ve hastalıklarının alevlenmesine yol açabiliyor. Halk ortasında, klima hastalığı olarak bilinen ‘Lejyoner’ hastalığı, bir çeşit akciğer enfeksiyonu olup yüksek ateş, öksürük ve nefes darlığı üzere belirtilerle kendisini gösteriyor” sözlerini kullandı. 

“İÇ VE DIŞ ORTAM ISI FARKI 8-10 DERECEYİ GEÇMEYECEK FORMDA AYARLANMALI” 

Klima kullanılırken birtakım noktalara dikkat edilmesi gerektiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Gür, “Klimaların periyodik olarak bakımları yapılmalı ve filtreleri sık aralıklarla temizlenmelidir. En uygun sıcaklık 24-25 derece olup, değerli ayrıntılardan biri de iç ve dış ortam ısı farkı 8-10 dereceyi geçmeyecek formda ayarlanmalı ve nem oranı da yüzde 40-50 olmalı. Ortamın süratli soğutulması öksürük, nefes darlığı üzere şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle de ortam yavaş bir biçimde soğutulmalı. Klima çalışırken kesinlikle ortada camlar açılarak ortam havalandırılmalı ve klimanın üflediği havaya direkt maruz kalınmamalıdır” diye konuştu. 

Klima kullanımının astımlı ve alerjik hastalar açısından kimi riskleri bulundurduğunu tabir eden Dr. Öğr. Üyesi Gür, “Yüksek sıcaklık ve nem oranı riskleri göz gerisi edilemez. Münasebetiyle da bu hastalar belirtilen kurallara dikkat ederek klimaları şuurlu ve uygun formda kullanabilirler” dedi.

Uzmanı uyardı: Klimanın üflediği havaya direkt maruz kalmayın yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“GÖZ, ROMATİZMA HASTALIKLARININ AMACINDA OLABİLİR” 

Romatizma hastalıklarının beğenilen üveit, sklerit -gözün beyaz katmanı olan skleranın iltihaplanması- yahut kuru göz üzere hastalıklara sebep olabileceğini belirten Prof. Dr. Alp, “Üveit hastalığı gözün iç katmanlarından biri olan üvea dokusunun iltihaplanmalarına verilen genel isimdir. Romatizmal hastalıklar bağ dokularını olduğu kadar her uzunluktan damarları da etkileyebilmektedir. Damar yapısı tarafından eşsiz olan göz bu tarafıyla de romatizma hastalıklarının gayesinde olabilir. Bu özellikleri nedeniyle romatizma hastalarının göz dokularının tutulumu tarafından de takibi gerekir” tabirlerini kullandı. 

“TEDAVİDE KULLANILAN KİMİ İLAÇLARIN GÖZ ÜZERİNE OLUMSUZ TESİRLERİ OLABİLİR” 

Romatizma hastalıklarının tedavisinde kullanılan kimi ilaçların göz üzerine olumsuz tesirleri olabileceğini tabir eden Prof. Dr. Alp, “Sistemik steroid kullanımının neden olabileceği glokom bunlardan biridir. Romatizma hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir öteki ilaç ise ucuz, kolay erişilebilir ve son derece tesirli olması nedeniyle hidroksiklorokin içeren ilaçlardır. Aslen sıtma tedavisinde kullanılan kininin bir türevi olan bu ilaç genel manada yan tesirler açısından inançlı bir ilaç olarak kabul edilmektedir. Gözün ağ katmanı olan retinada meydana gelen ilaç birikmesi sonucu görme alanında daralma meydana gelebilmektedir. Bu yan tesirler ilacın tabip denetiminde kesilmesiyle sonlanmaktadır. İlacın kesildiği hastada görme alanının tekrar eski düzeyine döndüğü gözlemlenmiştir. Bu nedenle kinin türevi bu ilaçları kullanan hastaların kullandıkları dozla bağlantılı olarak 6-12 ay aralıklarla bir göz tabibine muayene olarak başta görme alanı olmak üzere klinik özellikleri de dikkate alınarak optik koherens tomografi (OKT), multifokal elektroretinografi (mfERG) ve fundus otofloresans testlerinden uygun olanlarını yaptırmaları önerilir” diye konuştu. 

‘Romatizmal hastalıklar göz sıhhatini da etkileyebilir’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

(Ali İhsan Ökten)

Yurttaşların sağlıklı, pak içme suyuna erişiminin güçleşmesiyle çeşitli sıhhat sıkıntılarının da ortaya çıkabileceğine dikkat çeken TTB 2’nci Lideri Ali İhsan Ökten, “Koruyucu sıhhati da tehdit eden çok önemli salgınlara neden olabilir” dedi.

(Kubilay Yalçınkaya)

‘TİCARİ ALAN OLDU’

Sağlık ve Toplumsal Hizmet İşçileri Sendikası (SES) Ankara Şube Lideri Kubilay Yalçınkaya da “AKP öncesi herkes çeşme suyundan suyunu içebiliyordu. Ancak AKP iktidarı sonrası hem yeraltı hem de yerüstü suları direkt satıldı. Kaynak suları süratli bir formda ticari alan haline geldi” sözlerini kullandı.

Suya artırım gelmişti… Uzmanlar: Salgın hastalıklar ortaya çıkabilir yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.