KÜÇÜK BİR İHMAL VEFATA YOL AÇABİLİR

Yaşamımızı sürdürmek ve sıhhatimizi korumak gayesiyle tükettiğimiz besinlerin, kimi durumlarda sıhhatimize ziyanlı hale gelebileceğine dikkat çeken Uzm. Dyt. Akren, “Besinlerle ilgili süreçlerde yapılacak küçük bir ihmal, onu tüketen insanların sıhhatini bozarak, besin kaynaklı hastalıklara ve ölümlere yol açabilir’’ diye konuştu.

GIDA MARKETTEN ÇIKTIKTAN SONRA SİZİN SORUMLULUĞUNUZDA 

Birçok ülkede besinin daha inançlı hale getirilmesi için çeşitli uygulamaların ve mevzuya ait yasal düzenlemelerin oluşturulmasına karşın besin kaynaklı hastalıkların yaşandığını söyleyen Akren, “Her yıl milyonlarca insan, bulaşmış (kontamine olmuş) besinleri tüketmesi nedeniyle besin kaynaklı hastalıklara maruz kalmaktadır. Besin zinciri içinde yer alan çiftçiler, üreticiler, marketler ve restoranlar çok dikkatli bir biçimde belirlenmiş sıkı besin güvenliği tekniklerini uygulamak durumundadırlar. Ancak besin marketten çıktıktan sonra, besin güvenliği artık satın alan kişinin sorumluluğundadır’’ dedi.

GIDALAR PAK TUTULMALI

Gıda güvenliğinden bahseden Akren, “Gıda güvenliğini sağlamakla ilgili en kıymetli kuralları hepimiz biliriz. Besinleri pak tutmak, sıcak yemekleri sıcak ve soğuk yemekleri soğuk tutmak üzere. Bu ana kuralları bilmemize karşın besin kaynaklı hastalıklar düşündüğünüzden daha yaygındır” tabirlerini kullandı. 

KİMİNDE BELİRTİ GÖZÜKMEZKEN KİMİNDE BELİRTİLER ÇOK AĞIR SEYREDEBİLİR

Gıda kaynaklı hastalıklara herkesin yakalanabileceğine değinen Akren, şu bilgileri paylaştı:

“Bazı şahıslar daha korunmasız olabilmektedir. Bebekler, hamileler, yaşlılar yahut kanser hastaları üzere bağışıklık sistemi zayıf olan şahıslar risk altındadır. Bu şahsî farklılıklar da göz önünde bulundurulmalıdır. Birebir kontamine (bulaşmış) besini tükettikten sonra sizde oluşan belirtiler başka kişi de oluşmayabilir. Kiminde hiçbir belirti gözükmezken kiminde belirtiler çok ağır seyredebilir. Görülen tepki bakteri yahut toksinin besin ile ne oranda bulaşmış olduğuna, tüketilen besin ölçüsüne nazaran değişkenlik gösterebilir.”

ET, TAVUK VE YUMURTA ÜZERE BESİNLERDE BAKTERİLER OLUŞABİLİR

Bakterilerin yaşamak ve çoğalmak için vakte, besine, neme ve uygun sıcaklığa gereksinim duyduklarının altını çizen Akren, “Et, tavuk, balık, yumurta ve süt üzere proteinli besinler bakterilerin üremesi için uygun bir ortam oluştururlar. Bakteriler -10 ile 65 derece ortasında ürerler, besinler -10 derecenin altında depolandığı vakit bakterilerinin üremeleri yavaşlar. Dondurma süreci ise bakteriyi öldürmez lakin üremeyi durdurur’’ tabirlerini kullandı.

HANGİ BAKTERİ HANGİ BESİNLERDE GÖRÜLÜR?

Gıda kaynaklı hastalıklara yüzlerce bakterinin neden olmasına karşın, Salmonella, Staphylococcus Aureus, Campylobacter Jejuni,  Clostridium Perfringens, Eshericia Coli, Listeria Monocytogenes bakterilerinin en makûs olanları olduğunu vurgulayan Dyt. Akren, bu bakterilerin hangi besinlerde bulunduğunu şöyle sıraladı:

“Salmonella: Çoğunlukla çiğ / uygun pişmemiş tavuk, et, yumurta balık veya  pastörize edilmemiş sütte bulunur.

Staphylococcus Aureus: Besin ile uğraşan şahıslardan geçer. Deri, burun,  boğaz enfeksiyonları yoluyla taşınır ve besine geçer. Bu nedenle mutfakta ferdî hijyen ve paklık değerlidir.

Campylobacter Jejuni: Besin kaynaklı hastalıklara neden olan bakterilerin başında gelmektedir. Salmonella üzere çiğ/ düzgün pişmemiş tavuk, et ve pastörize edilmemiş süt ve kirli sularla taşınır.

Clostridium Perfringens: Her yer de bulunabilir ve oksijenli ortamlarda üreyebilir. Bazen büfe mikrobu olarak da isimlendirilir.

Eshericia Coli: Çiğ ve uygun pişmemiş kıyma yahut pastörize edilmemiş sütten geçebilen bu bakteri önemli sıhhat bozucu tesirlere neden olabilir.”

ÇAPRAZ BULAŞMAYA DİKKAT EDİLMELİ

Bakteri ve öteki mikroorganizmaların besin kaynaklı hastalıkların en yaygın nedeni olduğunu hatırlatan Akren, şunları söyledi:

“Bakterilerin besinlere bulaşabilmeleri için kesinlikle bir aracıya ihtiyaçları vardır. Bu ortacılar çoklukla beşerler ve hayvanlardır. Besinlerin işlenmesinde kullanılan araç-gereçler (kesme tahtaları, dilimleyici, karıştırıcı ve öğütücüler gibi), işletme suyu, ortam havası, toz, toprak, çiğ besinler, uygun olmayan şartlarda bekletilen çöpler, haşereler, kemirgenler ve beşerler değerli çapraz bulaşma kaynaklarıdır.”

BESİN GÜVENLİĞİ SAĞLANMALI

Biyolojik bulaşanları engellemek için besin güvenliğini sağlamaya yönelik Dünya Sıhhat Örgütü’nün de önerdiği 5 unsurun çok kıymetli olduğunu söyleyen Akren, “Temizlik, pişmiş besinlerle çiğ besinlerin ayrılması, uygun pişirme, besinlerin uygun sıcaklıklarda saklanması ve muteber ham unsur ve su kullanılması’’ prensiplerini hatırlattı.

DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN DURUMLAR

Uzm. Dyt. Akren, besin zehirlenmesinden korunmak için yapılması gerekenleri ve dikkat edilmesi gereken ögeleri şöyle sıraladı:

 “Kırılma riskleri nedeniyle zarurî olmadıkça hazırlama ve üretim kademelerinde cam gereç kullanımı tercih edilmemelidir.

Ambalajlanmış eserlerin tercih edilmesi, taş, toprak ve saman üzere fizikî bulaşanları önlemek açısından değerlidir.

 Sebze, meyve ve yumurta satın alırken, görünür formda toz, toprak, saman, hayvan dışkısı kalıntılarının olmamasına dikkat edilmelidir.

Yiyecek üretimiyle uğraşan bireyler, ferdî hijyen kurallarına uymalıdır.

Açıkta satılan besinlerin alınmaması, taş, toprak ve saman üzere fizikî bulaşanları önlemek açısından değerlidir.

 Uygun olmayan süre-sıcaklık uygulamalarına dikkat edilmelidir.

Ekipmanlara bulaş olması (bıçak, kesme tahtası ve kurulama bezi vb.) engellenmelidir. 

Tüketime hazır besinlerin çiğ besinlerle temas etmemesine ihtimam gösterilmelidir.

Güvenilir olmayan hammadde kullanımından sakınılmalıdır.”

‘Sıcak havalarda besin zehirlenmesi vefata neden olabilir’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Yazın terlemeyle artan sıvı kaybı oranının, beden tartısına nazaran cilt alanının daha geniş olması sebebiyle çocuklarda daha değerli olduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Doksöz, “Ter bezleri; su ile birlikte, mineralleri ve besinle bir arada bedene giren birtakım unsurları de dışarı atar. Sıcaklık arttığında, metabolizma suratı değişikliği, kalp ve dolanım sistemi değişiklikleri, hormonal değişiklikler ve ter bezlerindeki aktivite değişiklikleri devreye girerek beden ısısının olağan hudutlar içinde tutulmasını sağlar. Bu nedenle yaz mevsiminde, kalp hastalığı olsun olmasın herkesin tedbir alması gerekir.

Kaybolan sıvı ve elektrolit bedene tekrar alınmadığında terleme sistemi durur ve bu durumda beden sıcaklığı yükselmeye başlar. Bu nedenle elektrolitli sıvı tüketimi ile bedenin sıvı muhtaçlığı kesinlikle sağlanmalıdır. Daha çok su içmek susuzluğun tetikleyeceği çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi, halsizlik, bayılma ve kanda yoğunlaşma üzere dertleri önler” dedi.

BU BELİRTİLERE DİKKAT!

Vücuttaki suyun azalmasının damarlardaki sıvı ölçüsünün azalması manasına geldiğine işaret eden Doç. Dr. Doksöz bu durumda beden dokularını ve bilhassa de beyni besleyen kanın organlara daha az gitmesi ve metabolik olayların daha yavaş ve güç gerçekleşmesine sebep olarak başdönmesi, sersemlik hissi, gözlerde kararma, bayılma hissi ve bayılma üzere belirtilerin ortaya çıktığını anlattı.

Ergenlik öncesi yahut ergenlik devrindeki (10-14 yaş aralığındaki) çocukların tansiyon değişikliklerine karşı daha hassas olduğunun altını çizen Doç. Dr. Doksöz, şunları söyledi: “Vücuttaki su kaybı tansiyonda değerli değişikliklere yol açar. Sıvı kaybı ve tansiyon değişikliklerinin en temel belirtileri; susuzluk hissi, hâlsizlik, baş dönmesi, göz kararmaları, bayılma hissi ya da bayılmadır. Bu belirtiler, bilhassa kalp hastası çocuklarda ve bebeklerde daha çarçabuk oluşabilir. Kalbinde delik yahut kapak darlıkları olan çocuklar ise daha çok sorun çekerler ve daha evvel aşikâr olmayan morarmalar daha besbelli hale gelir. Kanın yoğunlaşması ve akışkanlığının azalması ise kan akım suratının yavaşlamasına ve buna bağlı kalp ve damar içi pıhtılaşmalara yol açabilir. Bu nedenle çocuk, kalp hastası olsun ya da olmasın, sıcak yaz ayları devrinde su ve sıvı kaybı durumlarından kaçınılmalıdır”

“ÇOCUKLARIN SUSAMALARINI BEKLEMEYİN”

Düzenli sportif aktivite yapan çocukların su içmeye ve kâfi sıvı alımına sıcak havalarda bilhassa dikkat etmesi gerektiğini belirten Doç. Dr. Doksöz tekrar uzun müddet ekran başında hareketsiz kalan çocuklarda da sıvı gereksinimi nedeniyle birebir belirtilerin ortaya çıktığını lisana getirdi.

Çocukların susamalarını beklemeden su içmeleri gerektiğini vurgulayan Doç. Dr. Doksöz, “Sıcak günlerde açık havada oyun oynayan çocuklar her yarım saatte bir su tüketmelidir. Çocuklarda önerilen sıvı alım seviyeleri 1-3 yaş için 0,9 litre, 4-8 yaş için 1,2 litre, 9-13 yaş kızlar için 1,6 litre ve erkekler için 1,8 litre, 14-18 yaş kızlar için 1,8 litre ve erkekler için 2,6 litredir” dedi.

Doç. Dr. Doksöz, başta su olmak üzere süt, ayran, cacık, soğuk ayran çorbaları, taze sıkılmış meyve suları, az şekerli limonata ve kompostolar çocukların sıvı gereksinimini karşılayan sağlıklı seçeneklerden olduğunu söyledi.

Sıvı oranı yüksek olan karpuz, kavun, üzüm, şeftali üzere meyvelerin de öğün ortalarında tüketildiğinde bedenin serinlemesine ve sıvı istikrarının desteklenmesine yardımcı olduğunu kelamlarına ekledi.

Sıcak havalarda çocukların su ve sıvı tüketimine dikkat yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Independent Türkçe‘nin aktardığına nazaran, hakemli bilimsel mecmua GeoHealth’te yayımlanan tahlilde sıcaklıktaki her bir derecelik yükselmenin yılan ısırıklarında yaklaşık yüzde 6 oranında artışa yol açtığını ortaya koydu.

Araştırma takımından etraf bilimci Noah Scovronik, “Hava durumunun, yani meteorolojideki kısa vadeli değişikliklerin insan-yılan etkileşimini nasıl yönlendirdiğine dair pek bir şey bilmiyoruz. Zira kısmen hastalık ve vefat nedenlerine ait kaliteli bilgilerin bulunmadığı yerlerde çok sayıda tehlikeli yılan ısırığı meydana geliyor” diye konuştu.

Scovronik, “Ancak hayli mütevazı datalarla ve yerleşik epidemiyolojik yollarla bile yılanların ısırma modellerine dair çok şey öğrenebiliriz. Bu çalışma bunu gösteriyor” diye ekledi.

Scovronick ve meslektaşları, 2014 ve 2020 ortasını kapsayan, zehirli yılan ısırıklarıyla ilgili 3 bin 908 hadiseyi inceledi. Bu hadiseler, bölgedeki hastane kayıtlarından elde edildi.

EN FAZLA ISIRIK YAZ AYLARINDA

Daha sonra hadiselerin yaşandığı günlerdeki hava sıcaklığı ve yağış ölçüsü üzere detaylar tahlil edildi. Bunun sonucunda en fazla ısırık olaylarının yaz aylarında yaşandığı kaydedildi.

Sıcaklık ve ısırık artışı ortasındaki tam bağlantı şimdi çözülemedi. Fakat yılanların çevresel sıcaklıklardan son derece derinden etkilenen hayvanlar olduğu biliniyor.

Mevsimsel hava değişikliklerine reaksiyon vererek kış uykusuna emsal bir duruma da girdikleri bilinen yılanların, yazları sıcaklıklar daha yüksek olduğu vakitlerde halsizleştiği gözlemlenmişti.

YILDA 5 MİLYONDAN FAZLA YILAN ISIRIĞI VAKASI

Dünya Sıhhat Örgütü’nün varsayımlarına nazaran yılda toplam 5 milyondan fazla yılan ısırığı olayı kayda geçiyor. Yılanlar her yıl 138 bin kişinin vefatına yol açıyor.

Emory Üniversitesi’nden herpetolog Lawrence Wilson, “Olumsuz sonuçlanan insan-yılan müsabakalarını azaltmanın temel yolu eğitim” diyerek şöyle devam etti:

“İnsanlar, yılanların hangi habitatları tercih ettiğini bilirse buralarda daha dikkatli olabilir. Örneğin yerin ağır bitki örtüsüne sahip olduğu yerler bu habitatlardandır. Hayat alanlarına ve gereksinimlerine hürmet gösterdiğimiz ve anladığımız sürece, zehirli yılanlarla bile uyumlu bir halde yaşayabiliriz.”

Sıcak havalarda zehirli yılan ısırıkları daha yaygın hale geliyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Çocuk Sıhhati ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Şüküfe Şirinova, “Aşırı sıcaklar beraberinde sıhhat problemlerini getirmektedir. Sıcak ve nem artışı beden sıcaklığını arttırmakta ve metabolizma bunu dengelemeye çalışmaktadır. Genelde bunu beden ısısını dengelemek için terleme ile yapmaya çalışırız ancak çok sıcak durumunda terleme ile bunu yapamayabiliriz. Bu durumda çeşitli sıhhat sıkıntıları ortaya çıkabilir. Bilhassa risk kümeleri 65 yaş üstü yaşlılar, 4 yaş altı çocuklar, kronik hastalıkları olanlar gebeler ve açık havada çalışanlar güneşin en sıcak olduğu 10-16 saatleri ortasında mümkünse dışarıya çıkılmamalıdır. Şayet çıkılacaksa açık renkli hafif ve bol kıyafetler tercih edilmeli. Geniş kenarlı hava delikleri olan şapkalar tercih edilmeli, ve gözleri korumak için güneş gözlüğü kullanılmalı.

Mümkünse bu saatlerde denize gidilmemeli. Şayet gidilecekse de güneş kremi kullanılmalıdır ve uzun mühlet güneşlenmekten kaçınılmalıdır. Onun dışında mümkünse gün içinde sık sık duş alınmalı alınamazsa da eller yüz ve ense bölgesi sık sık ıslatılmalıdır. Susuzluk hissi olmasa bile sıvı tüketimini artırmak ve gün içinde en az iki ile iki buçuk litreye kadar su sıvı tüketmek. Sıvı tüketimini esasen su ile karşılarız, kahve çay gazlı içecekler yerine meyve suyu süt ayran üzere içecekler tüketilmelidir. Bir de en değerli bahis buz üzere soğuk içeceklerin tüketiminden kaçınılmak. Zira bunlar mide kramplarına sebep olabiliyor birebir vakitte bol vitamin ve mineral içeren meyve zerzevat tüketimini artırmak ve yağlı yiyeceklerden kaçınmak önemlidir” dedi.

“HASTA AĞIR DURUMA GELMEDEN SIHHAT KURULUŞUNA GİTMELİ”

Dr. Şüküfe Şirinova, “Güneş çarpması dediğimiz durum çok sıcağa maruz kalma durumunda bedenin terleyememesi sonucunda oluşan bir beden ısısının düşürülememesi olayıdır. Olağanda 37 derece olan beden ısısı 10-15 dakikada 40-41 dereceye kadar yükselebiliyor. En kıymetli belirtileri ateşin 39 derece üzerine yükselmesi, cildin kuru ve kızarık olması, mide bulantısı, kusma, baş dönmesi baş ağrısı halsizlik üzere bulgular görülebilmekte. Tıpkı durumlarda şuur kaybı yahut şuur bulanıklığı üzere bulgular görülebilmekte. Bunu önlemek için hastanın hemen serin bir yere çekilmesi ve beden ısısının düşürülmesi gerekmektedir. Güneş çarpması görülen olaylarda hasta ağır duruma gelmeden kesinlikle sıhhat kuruluşuna başvurulması gerekmektedir. Bunun dışında çok sıcak sonucunda gelişen sıcak bitkinliği sıcak krampları ve güneş yanıkları üzere durumlar da var. Sıcak bitkinliği çok sıcağa maruz kalma durumunda kâfi sıvı tüketmezsek oluşabilecek bir durum.

Hastalarda halsizlik ve bitkinlik bir saati geçerse kesinlikle hastaneye başvurmaları gerekir. Sıcak krampları ise çok aktivite sonucunda gelişen mineral kaybı sonucunda oluşan bir olaydır. Bunlar da bacak kol ve karın kaslarında gelişen ağrılı spazmlar biçiminde görülür. Aktiviteyi durdurduktan sonra hastanın ağrısı gerilemezse yeniden bir saat içinde sıhhat kuruluşuna başvurulması gerekir. Güneş yanıkları da sık görülen sorunlardan biri. Hastalarda ateş görülebiliyor sulu toplama halinde döküntüler görülebiliyor bilhassa 1 yaş altı ve 65 yaş üstü bireyler sıhhat kuruluşlarına bu durumda başvurmaları gerekir” dedi.

Dr. Şüküfe Şirinova, “Açık havada çalışmak zorunda olan bireylerin dikkat etmesi gereken, mümkünse güneş ışığına uzun mühlet maruz kalmamak, gözetici materyallerin kullanılması, şapka gözlük üzere eserlerin kullanılması, bol sıvı tüketilmesi ve tuzlu besinlerin tüketilmesi çok kıymetli. Çocuklar için bilhassa 10 ile 16 saatleri ortasında dışarı çıkarılmamasını öneriyoruz. Şayet çıkarılacaksa kesinlikle en az 50 muhafazalı güneş kremi kullanmamız gerekir. Onlar için de UV muhafazalı güneş şapkası ve güneş gözlüğü kullanılması önerilmektedir” diye konuştu.

Uzmanlar, sıcak havalarda güneşe maruz kalınmaması konusunda uyardı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Özellikle havanın sıcak olduğu saatlerde dışarıya çıkanlarda baş ağrısı, halsizlik, bedende morarmalar, şuur kaybı ve şuur değişikliğine kadar değişen semptomların görülebileceğini vurgulayan Dr. Özgen, ’’Böyle birini gördüğümüz taktirde teneffüs yolunu açık olup olmadığını denetim etmemiz gerekiyor. Hastanın üstünü soyacağız, mümkünse çabucak gölgelik bir ortama alacağız, soğuk kompressler uygulayacağız, kesinlikle varsa yanımızda tuzlu yahut şekerli su içireceğiz. Zira tuz ve şeker kaybı çok fazla olmuşsa geri dönüşümsüz böbrek ve kalp hastalığına sebep olabilir, sonra beden ısısı 40 dereceyi aşmışsa kesinlikle 112’yi arayacağız hastaneye hastamızı göndereceğiz’’ diye konuştu.

Sıcak havalarda yağlı ve ağır yemeklerden uzak durulması gerektiğini bildiren Dr. Özgen, ’’Risk kümesindeki bireyler saat 10.00 ile 16.00 ortası dışarı çıkmamalı, ince ve açık renk elbiseler, daha çok pamuk çeşidi elbiseler giymelidir. Ağır yemeklerden bilhassa sıcak saatlerde alkol, sigara üzere şeylerden uzak durmalılar. Sıvı tüketimi katiyen arttırılmalıdır, kızartma çeşidi besinlerden uzak durmalıdır’’ biçiminde konuştu.

Uzmanından sıcaklık uyarısı: ‘Sıcak havalarda koyu renk elbise ve yağlı yiyeceklerden uzak durun’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.