Ankara’nın en iddialı havacılık girişimi

Analizde, KAAN’ın yalnızca bir savaş uçağı olmadığı, aynı zamanda Türkiye’nin jeopolitik bir mesajı olduğu vurgulandı. Yazıda, “KAAN, Ankara’nın bugüne kadarki en iddialı havacılık girişimi” ifadeleri dikkat çekti.

Uçağın F-35 ve Su-57 ile karşılaştırılabilecek yeteneklerde olduğuna değinilen değerlendirmede, çok rollü yapısı, çift motoru ve gizlilik özellikleri öne çıkarıldı. KAAN’ın hava üstünlüğünden derin taarruza, ağ merkezli harp unsurlarına kadar modern savaşın tüm gereksinimlerine yanıt verecek şekilde tasarlandığı belirtildi.

Yerli motor hedefi ve stratejik özerklik

İlk prototiplerde F-110 motorunun kullanıldığı hatırlatılırken, Türkiye’nin hedefinin tamamen yerli ve güçlü bir motor geliştirmek olduğu kaydedildi.

KAAN’ın 2030’lu yılların başında operasyonel kapasiteye ulaşmasıyla Türkiye’nin, ABD, Rusya ve Çin’in ardından beşinci nesil savaş uçağı üreten dördüncü ülke konumuna geleceği vurgulandı.

Haberde ayrıca, Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmasının, kendi savaş uçağını geliştirme sürecini hızlandırdığı ve bunun sonucunda Ankara’nın daha büyük bir stratejik özerklik kazandığına dikkat çekildi.

NATO’ya katkı ama bağımsız çizgi ihtimali

Analizde, KAAN’ın Türkiye’nin savunma kapasitesini artırarak NATO için bir avantaj sağlayacağı, ancak aynı zamanda Ankara’nın daha bağımsız bir stratejik çizgiye yönelebileceği değerlendirmesi yer aldı.

(Sabah)

ABD basını: KAAN sadece savaş uçağı değil, Türkiye’nin jeopolitik mesajı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Yılmaz, sosyal medya hesabından temmuz ayı dış ticaret verilerine ilişkin yaptığı paylaşımda, küresel ekonomideki belirsizliklere ve bölgesel jeopolitik risklere rağmen ihracatın arttığını belirtti.

İhracatın Türkiye’nin küresel tedarik zincirlerindeki konumunu sağlamlaştırdığına dikkati çeken Yılmaz, şunları kaydetti:

“Küresel ekonomideki belirsizliklere ve bölgesel jeopolitik risklere rağmen ihracatımız, temmuz ayında yıllık yüzde 11 oranında artarak yıllıklandırılmış 269,4 milyar dolarla tarihin en yüksek seviyesine ulaşmıştır. İhracatımızın güçlü yapısı, üretim kapasitesinin genişlemesini, istihdamın güçlenmesini ve cari açığın sürdürülebilir seviyelerde kalmasını desteklemekte, ayrıca Türkiye’nin küresel tedarik zincirlerindeki konumunu sağlamlaştırmaktadır.

Enerji ve imalat sanayisinde sağlayacağımız yapısal dönüşümler, yeşil ve dijital dönüşümü destekleyici adımlar ile ihracatımızın niteliğini yükseltmeye devam edeceğiz. Yüksek katma değerli üretime dayalı, dirençli ve kapsayıcı bir ekonomik yapıyı tesis etme hedefimiz doğrultusunda fiyat istikrarını sağlayan, istihdamı artıran, Türkiye’yi küresel ölçekte daha rekabetçi konuma yükseltecek politikalarla yolumuza kararlılıkla devam ediyoruz.”

Yılmaz: Jeopolitik risklere rağmen ihracatta rekor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Deutsche Bank, “Jeopolitik olaylar, stagflasyonu tetiklediğinde borsa üzerinde daha büyük bir etkiye sahip olma eğilimindedir” diyor.

Stagflasyon dönemleri

MarketWatch’tan Isabel Wang’ın haberine göre, Hamas’ın terörist saldırısından ve İsrail’in Gazze’deki savaşından bir yıl sonra, Orta Doğu’daki gerginlik daha da yükseldi ve dünya çapındaki piyasa katılımcılarının dikkatini çekti.

Ancak, genişleyen jeopolitik çatışma son zamanlarda petrol fiyatlarını en azından 2023 yılı başından bu yana en büyük haftalık kazancına iterken ABD hisseleri gibi riskli varlıkları dalgalandırmış olsa da, geçen yıl birçok yatırımcıyı şaşırtacak şekilde birden fazla rekor kırarak durmadan yükselen borsaları engelleyemedi.

Tarihsel olarak, jeopolitik olaylar tarafından yönlendirilen büyük hisse senedi satışları çoğunlukla ABD ekonomisi stagflasyonun eşiğindeyken gerçekleşiyor; yavaşlayan ekonomik büyüme ve yüksek enflasyon aynı anda gerçekleştiğinde, yatırımcıların ve politika yapıcıların büyük korkusu tetikleniyor. Ancak, Deutsche Bank analistlerine göre, “Orta Doğu gerginliklerinin son zamanlarda tırmanması ‘küresel büyüme veya makroekonomik veriler üzerinde önemli bir etkiye’ sahip değil.”

Sönümleyici etki

Deutsche Bank‘ta makro stratejist olan Henry Allen, paylaştığı notta, “Orta Doğu gerginliklerinin tedarik zinciri kesintileri veya daha yüksek enerji fiyatları gibi bir etki yaratabileceği birkaç kanal olduğu doğru, ancak en azından şimdiye kadar bunlar ABD ve Avrupa gibi diğer bölgelerdeki büyüme tahminleri üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olacak ölçüde gerçekleşmedi” diyor.

Bunun yerine, Çin’in devasa parasal teşvik önlemleri ve çarpıcı derecede olumlu ABD istihdam raporu, jeopolitik etkiyi sönümledi ve son iki haftada riskli varlıkları yukarı itti. Allen, “Her iki olay da yatırımcıların makroekonomik yörüngeye ilişkin değerlendirmesini olumlu bir yöne kaydırdı” diye yazıyor.

Petrol fiyatlarında ılımlı artış

Bu arada, petrol fiyatlarındaki artış henüz küresel ekonomi için enflasyonist sorunlara yol açacak bir seviyeye gelmedi. Aralık teslimatlı Brent ham petrolü Pazartesi günü, geçen hafta İran’ın İsrail’e füze saldırısının ardından petrol zengini Orta Doğu’daki gerginliklerin artmaya devam etmesiyle iki yılın en büyük haftalık tırmanışını kaydettikten sonra varil başına 80.93 dolardan kapanarak yüzde 3.7 oranında arttı.

Pazartesi günkü kazanımlarla Brent petrol kontratı, Dow Jones Piyasa Verilerine göre Mart 2022’den bu yana en büyük beş günlük yüzdelik kazancını kaydetmek için üst üste beş seansta da yükseldi.

Allen, “Petrol fiyatları genel olarak önceki iki yıldaki seviyeleriyle aynı çizgide kalmaya devam ediyor. Sonuçta, Brent ham petrolü Aralık 2021’den bu yana ilk kez varil başına 70 doların altına ancak Eylül ayında indi, bu nedenle son artış düşük bir tabandan geliyor” diye belirtiyor.

Dahası, Allen jeopolitik riskin genellikle birçok kişinin hayal ettiğinden daha küçük bir piyasa etkisine sahip olduğunu, bunun da kısmen piyasaların her zaman ‘doğal jeopolitik belirsizlik’ ile boğuşması gerekliliği olduğunu belirtiyor.

Stratejist, “Jeopolitik riskin olmadığı bir zaman hiç olmadı. Sonuçta, Soğuk Savaş yıllarında ABD ile Sovyetler Birliği arasında düzenli olarak büyük gerginlikler yaşandı. Bu nedenle jeopolitik gerginlikler piyasaların her zaman bir dereceye kadar boğuştuğu bir şey oldu” diye yazıyor.

İstisna

Ancak jeopolitika, stagflasyonu tetiklediğinde daha büyük bir piyasa etkisine sahip olma eğiliminde oluyor.

Allen, “Tarih, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana jeopolitik olayların, stagflasyonun karakteristiği olan daha yüksek enflasyon ve daha düşük büyümeye doğru eş zamanlı bir hareket olduğunda ABD borsasında daha büyük bir satış dalgasına neden olduğunu göstermektedir” diyor.

Elbette, bu yılın başlarında beklenenden daha yapışkan enflasyon belirtileri, bazı Wall Street stratejistlerini ekonominin 1970’lerdeki stagflasyona benzer bir durumla tekrar karşı karşıya kalabileceği konusunda endişelendirmişti. 1973’te, ABD’nin Yom Kippur Savaşı‘nda İsrail’e verdiği desteğin ardından Arap petrol ambargosunun körüklediği petrol fiyatlarındaki artışın ardından enflasyon iki haneli rakamlara fırladı. Bunu, on yılın sonunda ABD’nin İran’dan gelen petrole ambargo koymasıyla başka bir fiyat artışı izledi.

Ancak bu endişe, Fed’in geçen ay dört yıl aradan sonra ilk kez faiz oranlarını düşürmeye karar vermesinin ardından biraz azaldı ve yıllık enflasyon oranı 2024’ün üçüncü çeyreğinde keskin bir şekilde düştü.

Enflasyonla mücadele bitti mi?

Ancak bazı politika yapıcılar ve ekonomistler, geçen ayki 50 baz puanlık devasa faiz indiriminin enflasyonla mücadelenin bittiğinin bir göstergesi olarak yorumlanmaması gerektiği konusunda uyarıyor.

Son Orta Doğu gerginlikleri ve şu anda askıya alınmış olan ABD liman grevi, enflasyonu borsalar için tekrar ön plana çıkarmış durumda; yatırımcılar, olası bir enflasyon artışının Fed’in politika faizlerini düşürme hızını engelleyebileceğinden ve daha da önemlisi hisse senedi rallisine çomak sokabileceğinden endişe ediyor.

Jeopolitik gerginlikler borsa rallisini neden engellemedi? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Deutsche Bank, “Jeopolitik olaylar, stagflasyonu tetiklediğinde borsa üzerinde daha büyük bir etkiye sahip olma eğilimindedir” diyor.

Stagflasyon dönemleri

MarketWatch’tan Isabel Wang’ın haberine göre, Hamas’ın terörist saldırısından ve İsrail’in Gazze’deki savaşından bir yıl sonra, Orta Doğu’daki gerginlik daha da yükseldi ve dünya çapındaki piyasa katılımcılarının dikkatini çekti.

Ancak, genişleyen jeopolitik çatışma son zamanlarda petrol fiyatlarını en azından 2023 yılı başından bu yana en büyük haftalık kazancına iterken ABD hisseleri gibi riskli varlıkları dalgalandırmış olsa da, geçen yıl birçok yatırımcıyı şaşırtacak şekilde birden fazla rekor kırarak durmadan yükselen borsaları engelleyemedi.

Tarihsel olarak, jeopolitik olaylar tarafından yönlendirilen büyük hisse senedi satışları çoğunlukla ABD ekonomisi stagflasyonun eşiğindeyken gerçekleşiyor; yavaşlayan ekonomik büyüme ve yüksek enflasyon aynı anda gerçekleştiğinde, yatırımcıların ve politika yapıcıların büyük korkusu tetikleniyor. Ancak, Deutsche Bank analistlerine göre, “Orta Doğu gerginliklerinin son zamanlarda tırmanması ‘küresel büyüme veya makroekonomik veriler üzerinde önemli bir etkiye’ sahip değil.”

Sönümleyici etki

Deutsche Bank‘ta makro stratejist olan Henry Allen, paylaştığı notta, “Orta Doğu gerginliklerinin tedarik zinciri kesintileri veya daha yüksek enerji fiyatları gibi bir etki yaratabileceği birkaç kanal olduğu doğru, ancak en azından şimdiye kadar bunlar ABD ve Avrupa gibi diğer bölgelerdeki büyüme tahminleri üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olacak ölçüde gerçekleşmedi” diyor.

Bunun yerine, Çin’in devasa parasal teşvik önlemleri ve çarpıcı derecede olumlu ABD istihdam raporu, jeopolitik etkiyi sönümledi ve son iki haftada riskli varlıkları yukarı itti. Allen, “Her iki olay da yatırımcıların makroekonomik yörüngeye ilişkin değerlendirmesini olumlu bir yöne kaydırdı” diye yazıyor.

Petrol fiyatlarında ılımlı artış

Bu arada, petrol fiyatlarındaki artış henüz küresel ekonomi için enflasyonist sorunlara yol açacak bir seviyeye gelmedi. Aralık teslimatlı Brent ham petrolü Pazartesi günü, geçen hafta İran’ın İsrail’e füze saldırısının ardından petrol zengini Orta Doğu’daki gerginliklerin artmaya devam etmesiyle iki yılın en büyük haftalık tırmanışını kaydettikten sonra varil başına 80.93 dolardan kapanarak yüzde 3.7 oranında arttı.

Pazartesi günkü kazanımlarla Brent petrol kontratı, Dow Jones Piyasa Verilerine göre Mart 2022’den bu yana en büyük beş günlük yüzdelik kazancını kaydetmek için üst üste beş seansta da yükseldi.

Allen, “Petrol fiyatları genel olarak önceki iki yıldaki seviyeleriyle aynı çizgide kalmaya devam ediyor. Sonuçta, Brent ham petrolü Aralık 2021’den bu yana ilk kez varil başına 70 doların altına ancak Eylül ayında indi, bu nedenle son artış düşük bir tabandan geliyor” diye belirtiyor.

Dahası, Allen jeopolitik riskin genellikle birçok kişinin hayal ettiğinden daha küçük bir piyasa etkisine sahip olduğunu, bunun da kısmen piyasaların her zaman ‘doğal jeopolitik belirsizlik’ ile boğuşması gerekliliği olduğunu belirtiyor.

Stratejist, “Jeopolitik riskin olmadığı bir zaman hiç olmadı. Sonuçta, Soğuk Savaş yıllarında ABD ile Sovyetler Birliği arasında düzenli olarak büyük gerginlikler yaşandı. Bu nedenle jeopolitik gerginlikler piyasaların her zaman bir dereceye kadar boğuştuğu bir şey oldu” diye yazıyor.

İstisna

Ancak jeopolitika, stagflasyonu tetiklediğinde daha büyük bir piyasa etkisine sahip olma eğiliminde oluyor.

Allen, “Tarih, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana jeopolitik olayların, stagflasyonun karakteristiği olan daha yüksek enflasyon ve daha düşük büyümeye doğru eş zamanlı bir hareket olduğunda ABD borsasında daha büyük bir satış dalgasına neden olduğunu göstermektedir” diyor.

Elbette, bu yılın başlarında beklenenden daha yapışkan enflasyon belirtileri, bazı Wall Street stratejistlerini ekonominin 1970’lerdeki stagflasyona benzer bir durumla tekrar karşı karşıya kalabileceği konusunda endişelendirmişti. 1973’te, ABD’nin Yom Kippur Savaşı‘nda İsrail’e verdiği desteğin ardından Arap petrol ambargosunun körüklediği petrol fiyatlarındaki artışın ardından enflasyon iki haneli rakamlara fırladı. Bunu, on yılın sonunda ABD’nin İran’dan gelen petrole ambargo koymasıyla başka bir fiyat artışı izledi.

Ancak bu endişe, Fed’in geçen ay dört yıl aradan sonra ilk kez faiz oranlarını düşürmeye karar vermesinin ardından biraz azaldı ve yıllık enflasyon oranı 2024’ün üçüncü çeyreğinde keskin bir şekilde düştü.

Enflasyonla mücadele bitti mi?

Ancak bazı politika yapıcılar ve ekonomistler, geçen ayki 50 baz puanlık devasa faiz indiriminin enflasyonla mücadelenin bittiğinin bir göstergesi olarak yorumlanmaması gerektiği konusunda uyarıyor.

Son Orta Doğu gerginlikleri ve şu anda askıya alınmış olan ABD liman grevi, enflasyonu borsalar için tekrar ön plana çıkarmış durumda; yatırımcılar, olası bir enflasyon artışının Fed’in politika faizlerini düşürme hızını engelleyebileceğinden ve daha da önemlisi hisse senedi rallisine çomak sokabileceğinden endişe ediyor.

Jeopolitik gerginlikler borsa rallisini neden engellemedi? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Suca gaz giriş noktası, Rus gazının Ukrayna’ya tek giriş noktası konumunda ve Ukrayna sistemine giren doğalgaz Avrupa Birliği’ne (AB) de gönderiliyor.

ING Think’in araştırmasına göre, Suca giriş noktasından günlük yaklaşık 42 milyon metreküp doğalgaz akışı gerçekleşiyor.

Söz konusu gaz transitine ilişkin anlaşmanın bu yıl sonunda bitmesi planlanıyor ancak çatışmalar nedeniyle bu bölgeden gaz transitinde aksaklık yaşanma riski, fiyatlara artış olarak yansıyor.

Avrupa’da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğalgaz ticaret noktası TTF’de eylül vadeli kontratlarda 1 megavatsaat gazın fiyatı 6 Ağustos kapanışında 36,7 avro olurken, çatışmaların yoğunlaşmasıyla hafta boyunca yükseliş eğilimini sürdürdü.

Fiyatlar, haftayı 40,4 avroyla kapattı. Böylece, geçen hafta önceki haftaya göre yüzde 10 artan fiyatlarda son 8 ayın en yüksek seviyesi görüldü.

Öte yandan, ekim vadeli kontratlarda kapanış fiyatı 40,9 avro ve kasım vadeli kontratlarda 42,8 avroya kadar yükseldi.

Gaz fiyatları en son 4 Aralık 2023’te megavatsaat başı 40,2 avroyu görmüştü. Bu tarihten sonra fiyatlar 23 Şubat’ta 24 avroya kadar geriledikten sonra hafif dalgalı bir seyir izlemeyi sürdürmüştü.

Analistlere göre piyasa, Ukrayna üzerinden gaz transit anlaşmasının bu yıl sonunda biteceğine ilişkin kendini hazırlamış olsa da çatışmalar nedeniyle buradaki gaz tedarikinin daha erken kaybedilmesi sistem için bir şok olabilir.

Rus enerji şirketi Gazprom’un Temsilcisi Sergey Kupriyanov, cuma günü yaptığı açıklamada, Rusya’nın Suca bölgesinde Ukrayna ordusu ile yaşanan çatışmaların doğalgaz ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) fiyatlarında artışa neden olduğunu belirterek, “Analistler, gaz fiyatlarındaki yükseliş eğiliminin devam edeceğini düşünüyor.” ifadesini kullanmıştı.

Ukrayna’nın, Mayıs 2022’de, Avrupa’ya giden Rus doğalgazının üçte birinin geçtiği Sohranivka dağıtım noktasında sevkiyatı durdurmasının ardından gaz akışı sadece Suca noktasından devam ediyor.

Jeopolitik gelişmeler Avrupa’da gaz fiyatlarını uçurdu yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmitro Kuleba ise Ukrayna ve öteki ülkelerin Rusya olmadan tahıl ihracatını sürdürmek için görüşmeler yürüttüğünü söyledi. New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) binasında açıklamada bulunan Kuleba, “Türkiye, BM ve Ukrayna ya da öbür ülkeler ya mevcut çerçeveyi kullanabilir ya da yeni bir teşebbüs ortaya koyabilir. Olağan en büyük sorun, Rusya’nın tahıl taşıyan bir gemiyi vurma ihtimali. Tüm seçenekler görüşülüyor” dedi.

Tüm bu gelişmelerin ışığında Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, Türkiye’nin savaşa sokulmak istenebileceği konusunda ikazda bulundu. Karadeniz’deki deniz yetki alanlarının tartışmalı olduğuna dikkat çeken Gürdeniz, “Türkiye Kırım’ı Rus toprağı olarak tanımıyor. Münasebetiyle Kırım Yarımadası açıklarındaki deniz yetki alanını Ukrayna alanı olarak kabul ediyor. Ancak Rusya tek taraflı olarak ‘benim’ diyor ve bu bölgeyi savaş alanı/kriz alanı olarak ilan ediyor. Hasebiyle Rusya şu an bölgede abluka uygulayabilecek bir güce sahip” dedi.

(Cem Gürdeniz)

‘JEOPOLİTİK İNTİHAR OLUR’

Ukrayna dışişleri bakanının “Gerekirse tahıl koridorunu işleteceğiz” kelamlarının Türk boğazları için kritik olduğunu vurgulayan Gürdeniz, “Bunun alt metni: Odessa’dan yahut öbür Ukrayna limanlarından çıkacak nakliyatın Türk boğazlarına yönelmesi sağlanacak. Bu koridorun, Rusya tarafından IMO’ya verilen bildiriler paralelinde artık emniyetinin olmadığı kesin. Bu türlü bir durum ortadayken Türkiye’nin kalkıp ‘Ben gönüllüyüm’ demesi benim tabirimle ‘jeopolitik bir intihar’ olur. Ankara bu baskılara direnebilmelidir. Türkiye’yi Karadeniz’de faal tarafsızlık siyasetinden uzaklaştırabilecek en büyük senaryo bana nazaran tahıl senaryasodur” diye konuştu. 

‘EN BERBAT TEMMUZ’

“NATO Vilnius Zirvesi’nde Ukrayna’nın üyeliği çıkmadı ancak savaşın devam etme kararı çıktı” sözlerini kullanan Gürdeniz şunları söyledi: “Şu anda hiçbir savaş gemisi Karadeniz’e çıkamıyor. Bunun önünü açmaya çalışıyorlar. Bu yüzden Türkiye’nin NATO doruğu öncesindeki 180 derecelik Batı yanlısı dönüşümü jeopolitik açıdan çok sakıncalı. Vilnius bir dönüm noktasıdır. Temmuz ayı Türkiye’nin jeopolitik zaferler ayıdır. Lozan, Montrö, Kıbrıs Barış Harekâtı… Ancak 100. yılımızı kutladığımız 2023’ün temmuzu maalesef jeopolitik açıdan Türkiye için makus bir yıl oldu. Ekonomik kriz Türkiye’yi jeopolitik servetinden harcama noktasına getirdi. Mali kriz bugün yaşanır, 2-3 yıl sonra atlatılır. Lakin jeopolitik ödünleri verip Batı emperyalizminin isteklerini yerine getirmek, kaybettiklerimizi geri almak için on yıllar ister.”

NE YAPILABİLİR?

Ukrayna’ın direkt Karadeniz’deki sahildarlarla ikili mutabakatlar yapabileceğini söyleyen Gürdeniz, “Şu an yapacakları en yanlışsız şey demiryolları ile tahılları Romanya ve Yunanistan üzerinden Akdeniz’e ve Avrupa’ya eriştirmek” tabirlerini kullandı. 

Gürdeniz son olarak 30 milyon buğdayın büyük bir kısmının Avrupa’ya gittiğine dikkat çekerek “Batı daima olarak ‘dünyada açlık krizi çıkacak’ biçiminde açıklamalar yapıyor. Lakin açlık krizinin yaşandığı Afrika’ya Avrupa’dan daha az tahıl gidiyor. Burada da büyük bir ikili standart görüyoruz” dedi.

Anadolu Ajansı’nın elde ettiği bilgilere nazaran üç sefer uzatılan teşebbüs kapsamında koridordan geçen tahılın yüzde 40’ı Avrupa’ya, yüzde 30’u Asya’ya, yüzde 13’ü Türkiye’ye, yüzde 12’si Afrika’ya ve yüzde 5’i Ortadoğu’ya taşındı.

Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz: Türkiye savaşa sokulmak istenebilir yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.