Ölüm ilanlarında ve anahtar sözcük sorgularındaki evvelki yıllara kıyasla artışı hesaplayan ve bunun genel nüfusa izdüşümünü yapan araştırmacılar, ülkede Covid-19’un kitlesel ölçekte yayıldığı iki ayda, 30 yaş üstü 1,87 milyon insanın hastalıktan ölmüş olabileceğini sonucuna vardı.

Araştırmacılar, başşehir Pekin’deki Peking Üniversitesi ve Çinghua Üniversitesi ile ülkenin Heylongciang eyaletindeki Harbin Teknoloji Enstitüsünün Ocak 2016-Ocak 2023 ortası yayımladığı vefat ilanlarında yaptığı incelemede, Aralık 2022 ve Ocak 2023 tarihlerinde ölümlerin, evvelki yıllara kıyasla kitlesel yayılmanın daha geniş olduğu Pekin’deki üniversitelerde yüzde 400, Harbin’deki üniversitede ise yüzde 56 arttığını tespit etti.

Ayrıca, “sendrom takip verisi” olarak isimlendirdikleri Baidu sorgularını tahlil eden araştırmacılar, kelam konusu periyotta arama motorunun endeksinde “cenaze evi”, “kremasyon” (naaşın yakılması işlemi), “krematoryum” (naaşların yakıldığı yer) ve “defin” sözcüklerinin Çin anakarasındaki tüm bölgelerdeki artış sıklığını hesapladı.

Araştırmacılar, ülkenin batısında uzak ve dağınık bir bölge olan Tibet Özek Bölgesi dışında ülkenin tüm eyalet ve bölgelerinde vefatla ilgili anahtar sözcüklerinde sorgulanma sıklığında artış olduğunu gözledi.

Pekin ve Harbin’de üniversitelerdeki vefat ilanlarının artışı ile vefatla ilgili sözcüklerin sorgularındaki artış ortasında yakın bağıntı olduğunu tespit eden araştırmacılar, mukayeseli datalardan ülke genelindeki mümkün vefat fazlasının izdüşümünü yaptı.

Araştırmacılar, Covid-19 önlemlerinin kaldırılmasını izleyen iki ayda, 30 yaş üstü nüfusta geçmiş yıllara kıyasla 1,87 milyon fazla vefat olduğu tarafında kestirimde bulundu.

“ÖLÜM FAZLASI”

Salgın hastalık devirlerinde bir ülkede mevt sayıları konusunda tereddütler olduğunda gerçek can kaybı sayısının tespit edilmesi için, nüfus istatistiklerinde yeni mevt sayılarını geçmiş yıllarla kıyaslanarak “ölüm fazlasının” hesaplanması geçerli usul kabul ediliyor.

Çin’de 2021 ve 2022 yıllarındaki nüfus istatistikleri kıyaslandığında, 2021’de 10,14 milyon olan vefat sayısının 2022’de 10,41 milyona çıktığı, iki yıl ortasında 270 bin “ölüm fazlası” olduğu görülüyor.

Çin hükümeti, Covid-19 önlemlerinin kaldırılmasının akabinde virüse bağlı vefat istatistiklerini açıklamayı bırakırken salgının tesirli olduğu iki ayda geçmiş yıllara kıyasla 60 bin fazla mevt olduğunun iddia edildiğini bildirmişti.

Çin’de Covid-19 salgınının başından beri, “sıfır vaka” olarak isimlendirilen, büyük çaplı kapanma, karantina ve seyahat kısıtlamalarını gerektiren salgın denetim önlemlerinin 7 Aralık 2022’de ansızın kaldırılmasıyla olaylar süratle artmış, ülke bugüne dek görülen en büyük kitlesel yayılmayla karşı karşıya kalmıştı.

Çin Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi, kısıtlamalarının kaldırılmasıyla ortaya çıkan salgın dalgasında nüfusun yüzde 82,4’ünü oluşturan, 1 milyardan fazla insanın virüse yakalandığının iddia edildiği bildirilmişti.

Çin’de Covid-19 savı: 2 ayda 1,87 milyon kişi öldü mü? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ölüm ilanlarında ve anahtar sözcük sorgularındaki evvelki yıllara kıyasla artışı hesaplayan ve bunun genel nüfusa izdüşümünü yapan araştırmacılar, ülkede Covid-19’un kitlesel ölçekte yayıldığı iki ayda, 30 yaş üstü 1,87 milyon insanın hastalıktan ölmüş olabileceğini sonucuna vardı.

Araştırmacılar, başşehir Pekin’deki Peking Üniversitesi ve Çinghua Üniversitesi ile ülkenin Heylongciang eyaletindeki Harbin Teknoloji Enstitüsünün Ocak 2016-Ocak 2023 ortası yayımladığı vefat ilanlarında yaptığı incelemede, Aralık 2022 ve Ocak 2023 tarihlerinde ölümlerin, evvelki yıllara kıyasla kitlesel yayılmanın daha geniş olduğu Pekin’deki üniversitelerde yüzde 400, Harbin’deki üniversitede ise yüzde 56 arttığını tespit etti.

Ayrıca, “sendrom takip verisi” olarak isimlendirdikleri Baidu sorgularını tahlil eden araştırmacılar, kelam konusu devirde arama motorunun endeksinde “cenaze evi”, “kremasyon” (naaşın yakılması işlemi), “krematoryum” (naaşların yakıldığı yer) ve “defin” sözcüklerinin Çin anakarasındaki tüm bölgelerdeki artış sıklığını hesapladı.

Araştırmacılar, ülkenin batısında uzak ve dağınık bir bölge olan Tibet Özek Bölgesi dışında ülkenin tüm eyalet ve bölgelerinde vefatla ilgili anahtar sözcüklerinde sorgulanma sıklığında artış olduğunu gözledi.

Pekin ve Harbin’de üniversitelerdeki vefat ilanlarının artışı ile mevtle ilgili sözcüklerin sorgularındaki artış ortasında yakın bağıntı olduğunu tespit eden araştırmacılar, mukayeseli bilgilerden ülke genelindeki muhtemel mevt fazlasının izdüşümünü yaptı.

Araştırmacılar, Covid-19 önlemlerinin kaldırılmasını izleyen iki ayda, 30 yaş üstü nüfusta geçmiş yıllara kıyasla 1,87 milyon fazla mevt olduğu tarafında kestirimde bulundu.

“ÖLÜM FAZLASI”

Salgın hastalık periyotlarında bir ülkede vefat sayıları konusunda tereddütler olduğunda gerçek can kaybı sayısının tespit edilmesi için, nüfus istatistiklerinde yeni vefat sayılarını geçmiş yıllarla kıyaslanarak “ölüm fazlasının” hesaplanması geçerli yol kabul ediliyor.

Çin’de 2021 ve 2022 yıllarındaki nüfus istatistikleri kıyaslandığında, 2021’de 10,14 milyon olan vefat sayısının 2022’de 10,41 milyona çıktığı, iki yıl ortasında 270 bin “ölüm fazlası” olduğu görülüyor.

Çin hükümeti, Covid-19 önlemlerinin kaldırılmasının akabinde virüse bağlı mevt istatistiklerini açıklamayı bırakırken salgının tesirli olduğu iki ayda geçmiş yıllara kıyasla 60 bin fazla mevt olduğunun iddia edildiğini bildirmişti.

Çin’de Covid-19 salgınının başından beri, “sıfır vaka” olarak isimlendirilen, büyük çaplı kapanma, karantina ve seyahat kısıtlamalarını gerektiren salgın denetim önlemlerinin 7 Aralık 2022’de birdenbire kaldırılmasıyla hadiseler süratle artmış, ülke bugüne dek görülen en büyük kitlesel yayılmayla karşı karşıya kalmıştı.

Çin Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi, kısıtlamalarının kaldırılmasıyla ortaya çıkan salgın dalgasında nüfusun yüzde 82,4’ünü oluşturan, 1 milyardan fazla insanın virüse yakalandığının iddia edildiği bildirilmişti.

Çin’de Covid-19 tezi: 2 ayda 1,87 milyon kişi öldü mü? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Raporda, dış finansmana ait riskler şöyle sıralandı:

“Küresel ve/veya bölgesel spesifik gelişmeler sebebiyle milletlerarası sermaye piyasalarında süreç yapmanın mümkün olmaması yahut çok maliyetli olması ve milletlerarası piyasalardaki olası riskler çerçevesinde sağlanacak meblağ ve maliyetlerde değişiklik olması, dış finansman temini çerçevesinde karşılaşılan riskler ortasında yer almaktadır.”

Raporda, program sınıflandırmasına nazaran bütçe masraflarına de yer verildi. Din hizmetleri ve yaygın din eğitimi için birinci 6 ayda 19.1 milyar TL harcama gerçekleştirildi. Gençlik için 1.4 milyar TL, hayat uzunluğu öğrenme için 6.1 milyar TL, insan hakları için 98.4 milyon TL, bayanın güçlenmesi için 1 milyar 31 milyon TL, yoksullukla çaba ve toplumsal yardımlaşma için 95.1 milyar TL harcama yapıldı.

REKOR AFAD’IN

Raporda kurum ve kuruluşların geçen yılın birinci 6 ayı ile bu yılın birinci 6 ayındaki harcamaları da karşılaştırıldı. Cumhurbaşkanlığı’nın bütçe masrafları geçen yıla nazaran, 2.2 milyar TL’den 2.1 milyar TL’ye indi. Sıhhat Bakanlığı’nın harcaması 63.1 milyar TL’den 157.8 milyar TL’ye, Ulusal Saraylar Yönetimi Başkanlığı’nın harcaması 228.9 milyon TL’den 856.9 milyon TL’ye, İrtibat Başkanlığı’nın sarfiyatı de 546.2 milyon TL’den 1.2 milyar TL’ye yükseldi. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın geçen yılın birinci 6 ayında 9.8 milyar TL olan sarfiyatı bu yılın tıpkı periyodunda 19.6 milyar TL’ye çıktı. Yüzde 99 oranında artış oldu. En fazla artış ise sarsıntının tesiriyle AFAD’ın sarfiyatlarında gerçekleşti. AFAD’ın masrafları geçen yılın birinci altı ayına nazaran 966.6 milyon TL’den 66.2 milyar TL’ye çıktı.

TASARRUF UNUTULDU

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın masrafı birinci 6 ayda geçen yıla nazaran, 35.2 milyar TL’den 72.5 milyar TL’ye, Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığı’nın masrafı 39.3 milyar TL’den 98.7 milyar TL’ye, Güç ve Alışılmış Kaynaklar Bakanlığı’nın masrafı 4.6 milyar TL’den 10.6 milyar TL’ye, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın masrafı 3.9 milyar TL’den 7.6 milyar TL’ye, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın masrafı 5.9 milyar TL’den 16.1 milyar TL’ye, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın masrafı 3.8 milyar TL’den 25.6 milyar TL’ye, Ticaret Bakanlığı’nın sarfiyatı 3.1 milyar TL’den 7.5 milyar TL’ye, Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın sarfiyatı 20.1 milyar TL’den 38.5 milyar TL’ye, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın masrafı 40.1 milyar TL’den 71.6 milyar TL’ye, Ulusal Eğitim Bakanlığı’nın masrafı 112.1 milyar TL’den 245.5 milyar TL’ye, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın sarfiyatı 599.4 milyar TL’den 1.1 trilyon TL’ye, Dışişleri Bakanlığı’nın masrafı 4.7 milyar TL’den 6.7 milyar TL’ye, İçişleri Bakanlığı’nın sarfiyatı 8.9 milyar TL’den 18.1 milyar TL’ye, Ulusal Savunma Bakanlığı’nın masrafı 46.6 milyar TL’den 94.5 milyar TL’ye, Adalet Bakanlığı’nın masrafı de 19.7 milyar TL’den 43.3 milyar TL’ye yükseldi.

Diyanet doymuyor: Geçen yılın birinci altı ayına kıyasla bu devirdeki harcamalarında yüzde 99 artış oldu yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Raporda, dış finansmana ait riskler şöyle sıralandı:

“Küresel ve/veya bölgesel spesifik gelişmeler sebebiyle memleketler arası sermaye piyasalarında süreç yapmanın mümkün olmaması yahut çok maliyetli olması ve memleketler arası piyasalardaki mümkün riskler çerçevesinde sağlanacak meblağ ve maliyetlerde değişiklik olması, dış finansman temini çerçevesinde karşılaşılan riskler ortasında yer almaktadır.”

Raporda, program sınıflandırmasına nazaran bütçe sarfiyatlarına de yer verildi. Din hizmetleri ve yaygın din eğitimi için birinci 6 ayda 19.1 milyar TL harcama gerçekleştirildi. Gençlik için 1.4 milyar TL, hayat uzunluğu öğrenme için 6.1 milyar TL, insan hakları için 98.4 milyon TL, bayanın güçlenmesi için 1 milyar 31 milyon TL, yoksullukla çaba ve toplumsal yardımlaşma için 95.1 milyar TL harcama yapıldı.

REKOR AFAD’IN

Raporda kurum ve kuruluşların geçen yılın birinci 6 ayı ile bu yılın birinci 6 ayındaki harcamaları da karşılaştırıldı. Cumhurbaşkanlığı’nın bütçe masrafları geçen yıla nazaran, 2.2 milyar TL’den 2.1 milyar TL’ye indi. Sıhhat Bakanlığı’nın harcaması 63.1 milyar TL’den 157.8 milyar TL’ye, Ulusal Saraylar Yönetimi Başkanlığı’nın harcaması 228.9 milyon TL’den 856.9 milyon TL’ye, İrtibat Başkanlığı’nın sarfiyatı de 546.2 milyon TL’den 1.2 milyar TL’ye yükseldi. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın geçen yılın birinci 6 ayında 9.8 milyar TL olan sarfiyatı bu yılın tıpkı devrinde 19.6 milyar TL’ye çıktı. Yüzde 99 oranında artış oldu. En fazla artış ise zelzelenin tesiriyle AFAD’ın sarfiyatlarında gerçekleşti. AFAD’ın masrafları geçen yılın birinci altı ayına nazaran 966.6 milyon TL’den 66.2 milyar TL’ye çıktı.

TASARRUF UNUTULDU

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın sarfiyatı birinci 6 ayda geçen yıla nazaran, 35.2 milyar TL’den 72.5 milyar TL’ye, Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığı’nın sarfiyatı 39.3 milyar TL’den 98.7 milyar TL’ye, Güç ve Olağan Kaynaklar Bakanlığı’nın sarfiyatı 4.6 milyar TL’den 10.6 milyar TL’ye, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sarfiyatı 3.9 milyar TL’den 7.6 milyar TL’ye, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın masrafı 5.9 milyar TL’den 16.1 milyar TL’ye, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın masrafı 3.8 milyar TL’den 25.6 milyar TL’ye, Ticaret Bakanlığı’nın sarfiyatı 3.1 milyar TL’den 7.5 milyar TL’ye, Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın sarfiyatı 20.1 milyar TL’den 38.5 milyar TL’ye, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın masrafı 40.1 milyar TL’den 71.6 milyar TL’ye, Ulusal Eğitim Bakanlığı’nın masrafı 112.1 milyar TL’den 245.5 milyar TL’ye, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın masrafı 599.4 milyar TL’den 1.1 trilyon TL’ye, Dışişleri Bakanlığı’nın masrafı 4.7 milyar TL’den 6.7 milyar TL’ye, İçişleri Bakanlığı’nın sarfiyatı 8.9 milyar TL’den 18.1 milyar TL’ye, Ulusal Savunma Bakanlığı’nın sarfiyatı 46.6 milyar TL’den 94.5 milyar TL’ye, Adalet Bakanlığı’nın masrafı de 19.7 milyar TL’den 43.3 milyar TL’ye yükseldi.

Diyanet doymuyor: Geçen yılın birinci altı ayına kıyasla bu devirdeki harcamalarında yüzde 99 artış oldu yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

ABD’li yatırım bankalarından JPMorgan Chase, Citigroup ve Wells Fargo, yılın ikinci çeyreğine ilişkin bilançolarını açıkladı.

JPMorgan Chase’den yapılan açıklamaya nazaran, bankanın yılın ikinci çeyreğindeki net karı, geçen yılın tıpkı devrine kıyasla yaklaşık yüzde 67 artarak 14,5 milyar dolara çıktı. JPMorgan Chase 2022’nin ikinci çeyreğinde 8,6 milyar dolarlık net kar açıklamıştı.

Kurumun pay başına karı da bu yılın ikinci çeyreğinde 4,75 dolara yükseldi. Bankanın pay başına karı, geçen yılın birebir devrinde 2,76 dolar düzeyindeydi.

JPMORGAN kârını YÜZDE 67 YÜKSELLTİ

JPMorgan Chase’in bu yılın ikinci çeyreğindeki geliri de geçen yılın tıpkı devrine kıyasla yüzde 34 artarak 41,3 milyar dolara yükseldi. Banka, 2022’nin tıpkı devrinde 30,7 milyar dolar gelir elde etmişti.

Açıklamada görüşlerine yer verilen JPMorgan Chase Üst Yöneticisi (CEO) Jamie Dimon, geçmişte olduğu üzere sermaye ve banka likiditesinde muhtemel yeni ihtiyaçları karşılayacaklarına işaret ederek, “Ancak kıymetli düzenleyici değişikliklerin piyasalar ve son kullanıcılar için büyük olasılıkla sonuçları olacağı konusunda ihtarda bulunuyoruz.” tabirini kullandı.

Neredeyse tüm iş kollarının ikinci çeyrekte büyümeye devam ettiğini vurgulayan Dimon, ABD iktisadının dirençli olmaya devam ettiğini, tüketici bilançolarının sağlıklı durumda olduğunu, tüketicilerin daha yavaş da olsa harcama yaptığını belirtti.

Dimon, yakın gelecekte gördüğü risklere değinerek, bu faktörlerin nasıl sonuçlanacağını kesin olarak kestirim edemeseler de Banka’yı tüm ortamlarda müşterilerinin muhtaçlıklarını emniyetli bir halde karşılayacak halde yönettiklerini kaydetti.

CITIGROUP

Citigroup’tan yapılan açıklamaya nazaran, bankanın bu yılın ikinci çeyreğindeki net karı, geçen yılın tıpkı periyoduna kıyasla yüzde 36 azalarak 2,9 milyar dolara geriledi. Banka, 2022’nin ikinci çeyreğinde 4,5 milyar dolar net kar elde etmişti.

Kurumun pay başına karı bu yılın ikinci çeyreğinde 1,33 dolar olarak kaydedildi. Citigroup’un pay başına karı 2022’nin tıpkı devrinde 2,19 dolar olmuştu.

Bankanın bu yılın ikinci çeyreğindeki geliri ise geçen yılın tıpkı periyoduna nazaran yüzde 1 azalarak 19,4 milyar dolara indi. Citigroup, 2022’nin tıpkı periyodunda gelirinin 19,6 milyar dolar olduğunu açıklamıştı. ?????

Açıklamada görüşlerine yer verilen Citigroup CEO’su Jane Fraser, ABD’de borç limiti sona ererken müşterilerin beklemesi nedeniyle gelirlerin geçen yılın güçlü ikinci çeyreğine kıyasla düştüğünü bildirdi.

Yatırım bankacılığında uzun vakittir beklenen toparlanmanın şimdi gerçekleşmediğini ve hayal kırıklığı yaratan bir çeyrek yaşandığını aktaran Fraser, ortaya koydukları plan doğrultusunda ilerlediklerini ve orta vadeli getiri amaçlarına ulaşma taahhütlerini sürdürdüklerini kaydetti.

WELLS FARGO

Wells Fargo’dan yapılan açıklamaya nazaran, kurumun bu yılın ikinci çeyreğindeki net karı geçen yılın birebir devrine kıyasla yüzde 57 artarak 4,9 milyar dolara çıktı. Banka, 2022’nin tıpkı çeyreğinde 3,1 milyar dolar kar elde etmişti.

Kurumun pay başına karı, yılın ikinci çeyreğinde 1,25 dolara yükseldi. Bankanın pay başına karı, 2022’nin tıpkı periyodunda 75 sent düzeyindeydi.

Wells Fargo’nun 2023’ün ikinci çeyreğindeki geliri ise geçen yılın tıpkı devrine kıyasla yüzde 20 artarak 20,5 milyar dolara çıktı. Banka, 2022’nin birebir periyodunda 17 milyar dolar gelir elde etmişti.

ABD’li bankalar ikinci çeyrek bilançolarını açıklamaya başladı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Asgari Fiyat Tespit Kurulu, Temmuz ayından itibaren geçerli olacak taban fiyatı tespit etmek için bugün toplandı.

Eski Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanı Bakanı Vedat Alım, seçimden evvel taban fiyatın 500 dolar civarına yükseltileceğini söylemişti.

Fakat seçimden sonra TL’nin dolar karşısında yaşadığı büyük kıymet kaybı, bunun mümkün olup olmadığını tartışmaya açtı.

500 dolarlık maksat için minimum fiyatın (13 Haziran’daki kura göre) 11 bin 825 TL’ye yükseltilmesi gerekiyor. Bu da neredeyse yüzde 40’lık bir artırım demek.

Bu büyük bir oran üzere gözükse de yüzde 40’lık bir artırım bile minimum fiyatı bekar bir çalışanın yaşama maliyetini karşılamak için gerekli düzeye çıkaramıyor.

BBC

Türkiye’deki minimum fiyatın döviz bazında değişimini ve öbür ülkelere kıyasla durumunu, Avrupa İstatistik Ofisi’nin (Eurostat) yeni datalarından inceledik.

8 yıldır süren gerileme

Türkiye’deki taban fiyat 2015 yılına kadar pek çok Doğu Avrupa ülkesinin üzerindeydi. Lakin o tarihten sonra tablo bilakis döndü.

BBC

Kocaeli Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde sanayi bağlantıları, emek tarihi ve çalışma hukuku üzerine çalışmalar yürüten Prof. Dr. Aziz Çelik, Avrupa Birliği’ne (AB) giren gelir seviyesi düşük ülkelerin ortak pazar ve emeğin özgür deveranının bir kesimi haline gelmesiyle, bu ülkelerde minimum fiyatın artmaya başladığını söylüyor.

Öte yandan Türkiye’deki minimum fiyat sırf AB üyesi ülkelerin gerisinde kalmadı, Sırbistan ve Karadağ üzere ülkeler de Türkiye’yi geride bıraktı.

Öyle ki Eurostat bilgilerinde yer alan 27 Avrupa ülkesi ortasında Türkiye 13 Haziran prestijiyle, Arnavutluk’un akabinde en düşük taban fiyatı veren ikinci ülke oldu.

BBC

Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İşletme Kısmı’ndan Prof. Dr. Yalçın Karatepe, bunda Türk Lirası’nın büyük bedel kaybının da tesirli olduğunu söylüyor.

Prof. Karatepe, “İhracatı artırmak isteyen iktidar, eser fiyatlarında denetim edebildiği tek kısım olan personellik fiyatlarını baskılayarak avantaj elde etmeye çalıştı lakin ithalat ihracattan daha fazla arttı” diyor:

“Vatandaşı fakirleştirerek dış ticarette rekabetçi olunamayacağını da net bir biçimde gördük. Fiyatları baskılayan siyasetlerin beklenen sonucu vermeyeceğini, yalnızca yoksulluğa yol açacağını görüyorum.”

BBC

Prof. Aziz Çelik, Türkiye’deki sendikalaşma oranlarının öbür Avrupa ülkelerinden daha düşük olmasının da minimum fiyatın düşük kalmasında kıymetli bir etken olduğunu ekliyor:

“Avrupa’ya kıyasla Türkiye’de bir de Toplu İş Kontratı (TİS) sorunu var. Türkiye’de TİS’ler yalnızca sendikalı emekçileri kapsarken örneğin Fransa’da o işyerindeki herkes TİS’ten faydalanıyor. Böylelikle Fransa’da sendikalaşma oranı yüzde 10’un altında olsa da TİS kapsamında çalışanların oranı yüzde 90’ın üstünde oluyor.”

BBC

Temmuz’da taban fiyat ne kadar olmalı?

Prof. Çelik minimum fiyatın en az, dört kişilik bir ailenin yoksulluk hududunun yarısı kadar olması gerektiğini, böylelikle iki ebeveynin çalıştığı iki çocuklu bir ailenin yoksulluk sonu üstünde kalabileceğini söylüyor.

Türkiye Personel Sendikaları Konfederasyonu’na (Türk-İş) nazaran Mayıs ayında dört kişilik bir ailenin yoksulluk hududu 33 bin 750 TL oldu. Bunun yarısı 16 bin 875 TL yapıyor.

Asgari fiyatın bu düzeye gelmesi için iki katına çıkarılması gerekiyor.

Yüzde 100’lük artış oranı, Ocak-Mayıs ortası resmi enflasyon verisi olan yüzde 15’in çok üzerinde.

Çelik, Türkiye’de minimum fiyata resmi enflasyon oranında artırım yapılmasının iki sakıncası olduğunu söylüyor.

Bunlardan birincisi, fakirlerin harcama sepetlerinin ortalama harcama sepetinden fazla olması.

Dar gelirlilerin harcamalarında besin, kira ve faturaların oranı, toplumun geri kalanına kıyasla daha fazla.

Bu yüzden besin enflasyonu ve kira artışının resmi enflasyonun üzerinde olduğu devirlerde taban fiyat artışını enflasyon oranında tutmak, fakirlerin geçimini daha da zorlaştırıyor.

İkinci sakınca ise resmi enflasyonun güvenilirliğiyle bağlantılı.

Aziz Çelik, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK)açıkladığı tüketici enflasyonunun güvenilirliğinin bir müddettir tartışmalı olduğunu, hissedilen enflasyonun bu orandan daha fazla olduğunu söylüyor.

Enflasyon Araştırma Kümesi (ENAG) isimli bağımsız oluşum Eylül ayında yıllık tüketici enflasyonunu yüzde 109 olarak hesapladı. TÜİK’e nazaran ise bu oran yüzde 39.

Prof. Dr. Çelik, “Asgari fiyatın nominal olarak ne kadar arttığının bir değeri yok, taban fiyatın alım gücünün ne kadar arttığı önemli” diyor ve son devirdeki taban fiyat artışlarının alım gücünü artırmadığını söylüyor:

“Reel bir minimum fiyat artışı olduğunu söylemek epey sıkıntı.”

Çelik, önümüzdeki yıl seçimlerin olması nedeniyle hükümetin taban fiyatta evvelki yılkilerden daha büyük bir artış yapma ihtimalinin de bulunduğunu lakin bu mevzuda yorum yapmak için erken olduğunu aktarıyor.

BBC

Yüksek artırım enflasyonu artırır mı?

Asgari fiyatta gerçekleşecek büyük bir artışın enflasyon oranını da üst çekeceğine dair tasalar da var.

Prof. Dr. Yalçın Karatepe ise bu görüşe katılmıyor:

“Asgari fiyata yapılan artırımın kıymetli bir kısmı enflasyonun yol açtığı satın alım gücü kaybını telafi etmeye yönelik. Artık siz minimum fiyatı artırarak insanları doğalgaz faturalarını ödeyebilir hale getirmeniz enflasyonu artırabilir mi?

“Türkiye’deki enflasyonun nedeni talep kaynaklı değil. Türkiye’deki enflasyonun nedeni maliyet kaynaklı, bunun ana nedeni de faiz siyasetine bağlı olarak döviz kurlarındaki artış. Taban fiyattaki artış bu yüzden enflasyona yol açmaz, bunu çok net söyleyebilirim.

“Üstelik enflasyonla çabayı vatandaşın fakirleşmesi üzerine kurgulamak bir iktidar siyaseti olamaz zati. İnsanları domates biber almasına imkan vermeyecek bir gelir düzeyine mahkum ederek enflasyonu düşürüyoruz diyebilir misiniz? Bir iktidarın temel maksadı halkın refahını yükseltmek olmalı.”

Karatepe, minimum fiyatı yüksek oranda artırmanın, fakir emekçilerin alım gücünü artırmada tek başına kâfi olmayacağını söylüyor:

“Enflasyonu denetim altına almanız lazım. Enflasyonu düşük düzeylere indirmediğiniz sürece yapacağınız her artış tesirini birkaç ay içinde yitirecektir, elde edilen gelir muhtaçlıkları karşılamaya yetmeyecektir.

“Türkiye’de fiyatların düşük olması çok büyük bir sorun. Yalnızca taban ücretlilerin değil, tüm çalışanların maaşları düşük. Bunu yalnızca bir müşahede olarak söylemiyorum.

“Yoksulluk sonu olarak açıklanan dataları dikkate alacak olursak bugün çalışan nüfusun neredeyse yüzde 90’ı fakir.”

BBC

Prof. Aziz Çelik, öteki Avrupa ülkelerinde taban ücretlilerin oranının çok düşük olduğuna, Türkiye’de ise işgücünün yarısından fazlasının minimum fiyatla çalıştığına ve böylelikle personel sınıfının bir “asgari ücretliler topluluğuna” dönüştüğüne de dikkat çekiyor:

“Avrupa ülkelerinde temel fiyat belirleyicisi toplu pazarlıklarken Türkiye’de minimum fiyat temel fiyat belirleyicisi.

“Bu çok önemli bir sorun. Ben bunu ‘asgari fiyat tuzağı’ olarak isimlendiriyorum.

“Asgari fiyat yüksek seviyede artırılıyor lakin geri kalan maaşlar tıpkı oranda artırılmadığı için daha fazla emekçi taban fiyatlı haline geliyor, minimum fiyat bir ortalama fiyata dönüşüyor.

“Bu bütün fiyat siyasetinin hükümet tarafından denetim edilmesi manasına geliyor. Öteki fiyatlara de en azından minimum fiyat kadar artırım yapılmadığı sürece bu durumun kötüleşerek devam edeceğini düşünüyorum.

“Asgari fiyat AKP devrinde yaklaşık 30 kat artarken memur maaşları, kamu çalışanı fiyatları ve emekli aylıkları 13-15 kat arttı. Bu da bütün fiyatları minimum fiyata yakınlaştırdı. Bunun bir fiyat siyaseti olduğunu düşünüyorum.

“Asgari fiyatta yüksek artış, daha fazla minimum fiyatlı yaratıyor. Bu emekçilerin maaşları başkalarına kıyasla daha fazla artırılınca, hayat standartlarının yükseldiğini düşünüyorlar. Geri kalan yüzde 50’ninse durumu kötüleşiyor. Ama hükümet o yüzde 50’den oy alamadığını, alamayacağını düşünüyor. Bu türlü bir siyasal art planı olduğunu da varsayım ediyorum.”

Prof. Karatepe de iktisat kitaplarında minimum fiyatın giriş düzeyinde, tecrübesi olmayan, süreksiz bir müddet çalışan şahısların kazandığı maaş olarak anlatıldığını ama günümüzde Türkiye’de yetişmiş insanların bile taban fiyat kazandığını vurguluyor:

“Türkiye’nin uygun üniversitelerinden mezun olmuş, kurumsal şirketlerle çalışan şahıslar de minimum fiyatın 1000 TL üzerinde maaş alıyor. Bu sürdürülebilir bir şey değil.”

Peki bu tablo nasıl değiştirilebilir?

Prof. Karatepe’ye nazaran işgücünün ve şirketlerin ulusal gelirden aldığı hissenin değiştirilmesi lazım.

TÜİK bilgilerine nazaran 2016’da personeller ulusal gelirin yüzde 40’ını alırken bu oran 2020’de yüzde 38’e, 2022’de ise yüzde 25’e geriledi.

Şirketlerin aldığı hisse ise birebir yıllarda sırasıyla yüzde 41, yüzde 42 ve yüzde 54 oldu.

Şirketlerin kârlarının büyük oranda arttığını söyleyen Karatepe, “Aslında şirketler çalışanlarına daha yüksek maaş ödeyebilecek gelire sahip. Pekala çalışanlar neden bu yüksek fiyatlara erişemiyor? Zira sendikal haklarda büyük eksiklikler var” diyor.

Karatepe’ye nazaran bu tabloyu değiştirmenin tek yolu emekçilerin sendikal örgütlenmesini artırmaktan geçmiyor.

Siyasi partilerin bu mevzuyu gereğince gündeme getirmesi durumunda vergi sisteminde de değişikliğe gidilebileceğini söylüyor:

“TÜSİAD (Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği) ve DİSK (Devrimci Personel Sendikaları Konfederasyonu) bu mevzuda ortak bir açıklama yaparak vergi dilimlerinin yükseltilmesini talep ediyor. Bu olursa çalışan kısmın harcanabilir geliri artar. Yoksulluk sonu altındaki tüm gelirlerin vergiden muaf tutulması kelam konusu olabilir.”

Bu tip taleplerin iktidar tarafından “bütçeye ziyan vereceği” gerekçesiyle reddedildiğini belirten Prof. Karatepe, kelamlarına şöyle devam ediyor:

“Ben de onlara şunu söylüyorum: Kurumlar vergisini önemli bir biçimde artırmayı tartışmamız gerekir tahminen. Dünyanın dört bir yanında kurumların ve zenginlerin daha fazla vergi ödemesi tartışılıyor.

“Örneğin kur muhafazalı mevduata bonkörce kaynak aktarılırken bunun yerine gelir vergisini indirmeyi bütçe açısından sıkıntılı bulmak, iktidarın bölüşüm meselesine nasıl baktığını gösteriyor.”

BBC

Satın alma gücüne nazaran karşılaştırmak gerçek mu?

Eurostat ülkelerdeki taban fiyatı satın alma gücü paritesine nazaran de karşılaştırıyor.

Bu listede Türkiye’deki taban fiyat az sayıda Doğu Avrupa ülkesinin üzerinde yer alıyor. İktidar da Türkiye’de kişi başı GSYH’den bahsederken çoklukla satın alma gücü paritesine nazaran olan datayı tercih ediyor.

Peki ülkelerin taban fiyatlarını buna nazaran karşılaştırmak gerçek mu? Türkiye’deki bir taban fiyatlı, ay sonunu Çek Cumhuriyeti yahut Slovakya’daki bir taban ücretliden daha rahat mı getiriyor?

Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı, Ekonomist Prof. Erhan Aslanoğlu’nun bu sorulara karşılığı “Hayır”.

Aslanoğlu, satın alım gücü endeksinin yatırımcılara ülkelerin iç piyasalarını karşılaştırma imkanı verdiğini lakin minimum fiyatlar karşılaştırılırken satın alım gücüne nazaran dataların değil, nominal bilgilerin karşılaştırılması gerektiğini söylüyor:

“Türkiye’deki taban fiyatın nominal olarak gerilemesi de, satın alma gücüne nazaran artması da TL’nin son periyottaki çok kıymet kaybının bir yansıması. TL her yüzde 10 kıymet kaybettiğinde enflasyon yüzde 1,5-2 artıyor. Münasebetiyle Türkiye’deki temel mal ve hizmet fiyatları ile Avrupa’dakiler ortasındaki fark artıyor.

“Bu Türkiye’nin iş gücü maliyetini Avrupa’ya kıyaslamaya yarıyor. Bunun artması, Türkiye’deki minimum ücretlinin refahında bir artışı tabir etmez. Türkiye’de yoksulluk sonlarına baktığımızda, taban fiyat dört kişilik bir ailenin muhtaçlıklarını karşılamaktan da uzak.

“Bir ülkedeki taban fiyat düzeyi nominal fiyat düzeyi, yoksulluk hududu yahut asgarî muhtaçlıklarını karşılama hududuna nazaran belirlenir. Satın alma paritesine nazaran bunları karşılaştırmak yanlışsız değildir. Türkiye’nin kalkınması için nominal fiyatların gerilemesi değil yükselmesi gerekmektedir.”

İşçi ve patron temsilcileri neler söyledi?

DİSK Genel Lideri Dilek Çerkezoğlu, 13 Haziran’da yaptığı konuşmada, “Türkiye’deki minimum fiyat dünyanın ucuz emek cenneti olarak bilinen Çin’in bile gerisinde kaldı” dedi ve bunun kabul edilemez olmadığını söyledi.

Çerkezoğlu, enflasyonun düşürülmemesi durumunda taban fiyattaki artışın sırf birkaç aylığına rahatlama sağlayacağını, akabinde geçim zahmetinin tekrar baş göstereceğini belirtti.

Türkiye Patron Sendikaları Konfederasyonu Lideri Özgür Burak Akkol ise 12 Haziran’da yaptığı açıklamada, “Bir evvelki bakanımızın bir beyanatı oldu lakin baştan sona dinlediğimizde fiyatın dolara endekslenmemesi gerektiğini tabir ediyor. Temenni olarak makul düzeylerden bahsediyor. Biz Türkiye Cumhuriyeti’ndeyiz, öbür para üniteleriyle belirlenmiyor” tabirlerini kullandı.

Türkiye’de minimum fiyat Avrupa ülkelerine kıyasla ne durumda, ‘500 dolar’ kelamı tutulabilir mi? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.