Ukrayna idaresi, tahılın Tuna Irmağı üzerinden Avrupa’ya ve öbür ülkelere taşınması üzere alternatifler üzerinde dursa da Türkiye, öteki alternatiflerin, birinci tahıl mutabakatının yerini tutamayacağını savunuyor.

Kiev’in tutumunda değişim

Ukrayna’nın mutabakata uzak durmasının kıymetli bir nedeni, Rusya’ya Karadeniz’de meydan okuması. Geçen yılki muahede, Rus donanmasının Karadeniz’i denetim ettiği koşullarda yapılmıştı. Bu yılsa Ukrayna, İHA’lar ve İDA’larla Rus gemilerini vurmaya başladı. Böylece Rusların artık istese de eskisi üzere Ukrayna limanlarını ablukaya alamayacağına hasebiyle, geçen yılki kurallarda bir mutabakata varılmasına gerek olmadığına inanıyorlar.

Ukrayna idaresi, çabucak hiçbir bahiste Rusya’yla müzakere etmeyi istemiyor. Hakan Fidan’ın ziyareti esnasında Ukrayna Dışişleri Bakanı Kuleba’nın Wagner kurucusu Prigojin’in gizemli vefatını örnek göstererek “Prigojin de Putin’le anlaşmıştı. Sonra başına neler geldiğini gördük” demesi, bundan kaynaklanıyor. Bugünler, Ukrayna ordusunun cephede sonuç almak için bütün gücüyle yüklendiği bir periyot. Geçen yıl, savaşın “iki-üç haftada” biteceğini söyleyen yetkililer vardı. Ne var ki ne geçen yılki, ne de bu yılın başındaki optimist senaryolar – en azından şimdilik- gerçekleşdi. Ukraynalı yetkililer, savaşın daha da uzun sürebileceği konusunda kamuoyunu alıştırmaya başladı.

Ukrayna’nın önündeki zorluklar

Ne var ki Kiev idaresinin savaş konusunda karşılaştığı iki değerli zorluk var: Birincisi, kamuoyunun yorulması. Geçen yılki coşku, sönmeye başladı. Ukraynalı basın-yayın organlarının da söylediği üzere askerden kaçanların sayısı ve bunun için rüşvet alırken yakalanan askerlik şubesi yetkililerinin sayısı giderek artıyor (bizde de 1. Dünya Savaşı’nın 4. yılında, 1918’de, misal durumlar görülmeye başlamıştı).

İkinci bir zorluk ise Batı’dan geliyor. Evvelki yazılarımızda Batı’daki “Ukrayna yorgunluğundan” bahsetmiştik. Bir NATO yetkilisinin iki hafta evvel “Kiev, işgal altındaki topraklarından vazgeçerse NATO’ya daha süratli girer” demesi de Ukraynalı uzmanların da işaret ettiği üzere Batı’da “Ukrayna versin, kurtulsun” diyenlerin arttığını gösteriyor. Bu çerçevede Batılıların tutumu, Ukrayna’nın cephede göstereceği muvaffakiyete bağlı olarak önümüzdeki bir-iki ay içinde netleşmiş olur. Batı’nın alacağı hal da savaşın nereye gideceğini belirlemiş olur.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: Fidan’ın Kiev temasları ve sonu belgisiz savaş yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ukrayna idaresi, tahılın Tuna Irmağı üzerinden Avrupa’ya ve öteki ülkelere taşınması üzere alternatifler üzerinde dursa da Türkiye, başka alternatiflerin, birinci tahıl muahedesinin yerini tutamayacağını savunuyor.

Kiev’in tutumunda değişim

Ukrayna’nın muahedeye uzak durmasının değerli bir nedeni, Rusya’ya Karadeniz’de meydan okuması. Geçen yılki mutabakat, Rus donanmasının Karadeniz’i denetim ettiği koşullarda yapılmıştı. Bu yılsa Ukrayna, İHA’lar ve İDA’larla Rus gemilerini vurmaya başladı. Böylece Rusların artık istese de eskisi üzere Ukrayna limanlarını ablukaya alamayacağına hasebiyle, geçen yılki kaidelerde bir muahedeye varılmasına gerek olmadığına inanıyorlar.

Ukrayna idaresi, çabucak hiçbir mevzuda Rusya’yla müzakere etmeyi istemiyor. Hakan Fidan’ın ziyareti esnasında Ukrayna Dışişleri Bakanı Kuleba’nın Wagner kurucusu Prigojin’in gizemli mevtini örnek göstererek “Prigojin de Putin’le anlaşmıştı. Sonra başına neler geldiğini gördük” demesi, bundan kaynaklanıyor. Bugünler, Ukrayna ordusunun cephede sonuç almak için bütün gücüyle yüklendiği bir devir. Geçen yıl, savaşın “iki-üç haftada” biteceğini söyleyen yetkililer vardı. Ne var ki ne geçen yılki, ne de bu yılın başındaki optimist senaryolar – en azından şimdilik- gerçekleşdi. Ukraynalı yetkililer, savaşın daha da uzun sürebileceği konusunda kamuoyunu alıştırmaya başladı.

Ukrayna’nın önündeki zorluklar

Ne var ki Kiev idaresinin savaş konusunda karşılaştığı iki değerli zorluk var: Birincisi, kamuoyunun yorulması. Geçen yılki coşku, sönmeye başladı. Ukraynalı basın-yayın organlarının da söylediği üzere askerden kaçanların sayısı ve bunun için rüşvet alırken yakalanan askerlik şubesi yetkililerinin sayısı giderek artıyor (bizde de 1. Dünya Savaşı’nın 4. yılında, 1918’de, benzeri durumlar görülmeye başlamıştı).

İkinci bir zorluk ise Batı’dan geliyor. Evvelki yazılarımızda Batı’daki “Ukrayna yorgunluğundan” bahsetmiştik. Bir NATO yetkilisinin iki hafta evvel “Kiev, işgal altındaki topraklarından vazgeçerse NATO’ya daha süratli girer” demesi de Ukraynalı uzmanların da işaret ettiği üzere Batı’da “Ukrayna versin, kurtulsun” diyenlerin arttığını gösteriyor. Bu çerçevede Batılıların hali, Ukrayna’nın cephede göstereceği muvaffakiyete bağlı olarak önümüzdeki bir-iki ay içinde netleşmiş olur. Batı’nın alacağı tutum da savaşın nereye gideceğini belirlemiş olur.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: Fidan’ın Kiev temasları ve sonu bilinmeyen savaş yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Galiçya, Ukrayna’nın 32 yıllık bağımsızlık tarihindeki iki tane Batı yanlısı ihtilal olan 2004 ve 2014 ihtilallerinin de ana üssüydü. Ukrayna’nın orta-batı bölgelerinde Rus kültürünü büsbütün reddetmeyen Batı yanlılığı hükümran iken Galiçya, Rus kültürüne tepkiliydi. Lakin Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ele geçirmesi, lakin bilhassa geçen yıl Ukrayna’ya direkt saldırmasıyla birlikte, Galiçya’nın milliyetçilik anlayışının çabucak her istikametiyle Ukrayna’ya hâkim olmaya başladığını Doğu’yla Batı ortasındaki fay çizgisinin Ukrayna ile Rusya ortasından geçmeye başladığını görüyoruz.

Bu hususları, Ukrayna hakkında Türkçe en kapsamlı bir eser olan ve önsözünü hocam İlber Ortaylı’nın yazdığı “Ukrayna-Dünyanın Siyasi Fay Sınırı: Ukrayna’nın Dünü ve Bugünü” isimli kitabımda detayıyla yazıyorum. Cumhuriyet Kitapları’ndan çıkan bu kitabımı, savaşın geçmişini ve bölgeyi anlamak isteyenlere naçizane tavsiye ederim.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: Galiçya’dan birkaç satır yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Galiçya, Ukrayna’nın 32 yıllık bağımsızlık tarihindeki iki tane Batı yanlısı ihtilal olan 2004 ve 2014 ihtilallerinin de ana üssüydü. Ukrayna’nın orta-batı bölgelerinde Rus kültürünü büsbütün reddetmeyen Batı yanlılığı hükümran iken Galiçya, Rus kültürüne tepkiliydi. Lakin Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ele geçirmesi, lakin bilhassa geçen yıl Ukrayna’ya direkt saldırmasıyla birlikte, Galiçya’nın milliyetçilik anlayışının çabucak her istikametiyle Ukrayna’ya hâkim olmaya başladığını Doğu’yla Batı ortasındaki fay çizgisinin Ukrayna ile Rusya ortasından geçmeye başladığını görüyoruz.

Bu mevzuları, Ukrayna hakkında Türkçe en kapsamlı bir eser olan ve önsözünü hocam İlber Ortaylı’nın yazdığı “Ukrayna-Dünyanın Siyasi Fay Çizgisi: Ukrayna’nın Dünü ve Bugünü” isimli kitabımda detayıyla yazıyorum. Cumhuriyet Kitapları’ndan çıkan bu kitabımı, savaşın geçmişini ve bölgeyi anlamak isteyenlere naçizane tavsiye ederim.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: Galiçya’dan birkaç satır yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Gagavuz Türkleri, Hazar ve Karadeniz’in kuzeyinden göçüp bugünkü Romanya ve Bulgaristan’a yerleşmiş bir Türk uzunluğu. Başka Türk uzunluklarının pek birçoklarından farklı olarak Müslüman değil, Hıristiyan-Ortodokslar. Ruslar, 1800’lerin başlarında -o vakit Osmanlı toprağı olan- Bulgaristan’ı işgal edip geri çekilirken yanında yüz binlerce Bulgar köylüsüyle bir arada Gagavuzları da alıp buralara getirmiş. Evvelce beri Ruslara kendilerini yakın hissediyorlar. Moldovalıların hâkim etnik kümesinin Rumenlerle akraba olmasına karşılık Gagavuzlar, Rumenlerden hiç hazzetmiyor. Bu nedenle 1990’ların başında Sovyetler dağılma sinyali verip de Moldova’da, Romanya’yla birleşme eğilimleri güçlenince Gagavuzlar, Moldova’daki Ruslarla birlik olup isyan etti.

Ankara çözmüştü

Birkaç yıl süren kriz, 1994’te Türkiye’nin (dönemin Cumhurbaşkanı Demirel’in) teşebbüsüyle bir halde çözüldü ve Gagavuzlar, bir özerk bölgeye kavuştu. Lakin problemler bitmedi.

Moldova’nın kendisi, küçücük (33 bin 840 kilometrekare. Bizim yirmide birimiz). Gagavuz Özerk Bölgesi ise bu küçücük ülkenin küçücük bir modülü (1800 kilometrekare). Lakin gerek Moldova gerekse Gagavuz Yeri, yeni sorun bölgeleri olmaya aday.

Moldova hükümetleri, evvelden beri Gagavuz özerkliğini kısmaya çalışıyor, buraya yatırımın önüne geçiyordu. Moldova nüfusu zati fakir. Gagavuzlar, ortalamadan daha da fakir. (Moldovalılar çalışmak için Romanya ve AB ülkelerine giderken Gagavuzlar, Rusya ve Türkiye’yi seçiyor). Gagavuzlar, evvelce beri Rus yanlısı partilere oy veriyor.

Yeni bir çatışma alanı

Bu yıl kriz, yeni bir evreye girdi. Moldova’da 2020 sonundan beri iktidarda Batı yanlıları var ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgali başlayınca Batı yanlıları, Batı’nın da takviyesiyle Moldova’da bütün kurumlarda kontrolü ele geçirdi. Gagavuzlarınsa büyük kısmı, hala Rusya’ya yakın. Bu mayısta düzenlenen Gagavuz Yeri başkanlık seçimlerini, Rusya yanlısı çizgideki Şor Partisi’nin adayı Yevgeniya Gutsul kazandı. Böylelikle, selefi İrina Vlah’ın akabinde, ikinci Gagavuz lideri oldu. Ne var ki başkanlığı, Moldova tarafından onaylanmadı. Anayasanın Gagavuz liderinin hükümette yer almasını öngörmesine karşılık Moldova hükümeti buna yanaşmıyor. Gagavuz Yeri, Rusya-Batı çatışmasının yeni bir alanına dönüşüyor. Türkiye’ye de 1994’tekinden daha güç bir işi çözmek düşüyor.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: Gagavuz Türkleri krizin ortasında yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Gagavuz Türkleri, Hazar ve Karadeniz’in kuzeyinden göçüp bugünkü Romanya ve Bulgaristan’a yerleşmiş bir Türk uzunluğu. Öbür Türk uzunluklarının pek birçoklarından farklı olarak Müslüman değil, Hıristiyan-Ortodokslar. Ruslar, 1800’lerin başlarında -o vakit Osmanlı toprağı olan- Bulgaristan’ı işgal edip geri çekilirken yanında yüz binlerce Bulgar köylüsüyle bir arada Gagavuzları da alıp buralara getirmiş. Evvelden beri Ruslara kendilerini yakın hissediyorlar. Moldovalıların hâkim etnik kümesinin Rumenlerle akraba olmasına karşılık Gagavuzlar, Rumenlerden hiç hazzetmiyor. Bu nedenle 1990’ların başında Sovyetler dağılma sinyali verip de Moldova’da, Romanya’yla birleşme eğilimleri güçlenince Gagavuzlar, Moldova’daki Ruslarla birlik olup isyan etti.

Ankara çözmüştü

Birkaç yıl süren kriz, 1994’te Türkiye’nin (dönemin Cumhurbaşkanı Demirel’in) teşebbüsüyle bir halde çözüldü ve Gagavuzlar, bir özerk bölgeye kavuştu. Lakin meseleler bitmedi.

Moldova’nın kendisi, küçücük (33 bin 840 kilometrekare. Bizim yirmide birimiz). Gagavuz Özerk Bölgesi ise bu küçücük ülkenin küçücük bir kesimi (1800 kilometrekare). Fakat gerek Moldova gerekse Gagavuz Yeri, yeni sorun bölgeleri olmaya aday.

Moldova hükümetleri, evvelden beri Gagavuz özerkliğini kısmaya çalışıyor, buraya yatırımın önüne geçiyordu. Moldova nüfusu zati fakir. Gagavuzlar, ortalamadan daha da fakir. (Moldovalılar çalışmak için Romanya ve AB ülkelerine giderken Gagavuzlar, Rusya ve Türkiye’yi seçiyor). Gagavuzlar, evvelden beri Rus yanlısı partilere oy veriyor.

Yeni bir çatışma alanı

Bu yıl kriz, yeni bir evreye girdi. Moldova’da 2020 sonundan beri iktidarda Batı yanlıları var ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgali başlayınca Batı yanlıları, Batı’nın da takviyesiyle Moldova’da bütün kurumlarda kontrolü ele geçirdi. Gagavuzlarınsa büyük kısmı, hala Rusya’ya yakın. Bu mayısta düzenlenen Gagavuz Yeri başkanlık seçimlerini, Rusya yanlısı çizgideki Şor Partisi’nin adayı Yevgeniya Gutsul kazandı. Böylelikle, selefi İrina Vlah’ın akabinde, ikinci Gagavuz lideri oldu. Ne var ki başkanlığı, Moldova tarafından onaylanmadı. Anayasanın Gagavuz liderinin hükümette yer almasını öngörmesine karşılık Moldova hükümeti buna yanaşmıyor. Gagavuz Yeri, Rusya-Batı çatışmasının yeni bir alanına dönüşüyor. Türkiye’ye de 1994’tekinden daha güç bir işi çözmek düşüyor.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: Gagavuz Türkleri krizin ortasında yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Buna karşılık son hafta Ukrayna’nın evvelce gibisi görülmemiş insansız hava aracı (İHA) ve insansız deniz aracı (İDA) hücumlarına sahne oldu. Ukrayna İDA’ları, Rusya’nın Novorrosisk Limanı’nda bir çıkarma gemisine ziyan verdi. Her ne kadar Ruslar kıymetli bir hasar olmasa da Ukrayna İDA’larının burayı vurabilir hale gelmesi, başlı başına kıymetli bir gelişme. Çünkü Ukrayna, donanması olmamasına karşın Karadeniz’de Rus donanmasına meydan okuyabilir hale geldi (Ukrayna’nın deniz kuvvetleri, ülkenin bağımsız olduğu vakitlerden beri zayıftı. Hele Rusların 2014’te Kırım’ı ve buradaki Ukrayna gemilerini ele geçirdiği vakitten bu yanan Ukrayna donanması için “İsmi var, cismi yok” demek uygun olurdu). Böylece yeni bir savaş çeşidinin başladığı yorumları yapılıyor.

Ukrayna meydan okuyor

Yine geçtiğimiz günlerde Ukrayna İDA’ları, Kerç Boğazı’ndan geçmek üzere olan bir Rus tankerini vurdu. Bu, Ukrayna’nın -Batı’dan aldığı destekleKaradeniz’de Rus ticaretine meydan okumaya başladığını gösteriyor.

Bu taarruzlar, Rusya’nın tahıl koridorundan çekilmesinden sonra geldi. Kiev idaresi, koridorun Rusya olmadan da devam edebileceğini söyleyince Rusya, Ukrayna limanlarına girecek bütün gemilere askeri materyal taşıma potansiyeli olan gemi muamelesi yapılacağını söylemiş ve çabucak akabinde, Ukrayna’dan tahıl ihraç eden Odessa üzere limanları, füze yağmuruna tutmuştu. Bundan iki gün sonra da Ukrayna, Rus limanlarına girecek gemilere askeri materyal taşıyabilecek gemi muamelesi yapılacağını söylemişti. Böylece Ukrayna (ve Batı), Rusya’nın Karadeniz’deki üstünlüğüne meydan okumayı ayrıyeten, Moskova’nın güç eserleri de dahil bütün ihracatını sektetye uğratmayı amaçlıyor. Başarılı olunursa bu, Rusya’nın dünyadaki tartısına darbe indirir.

Diğer kıymetli taarruz ise Kırım’ı ana karaya bağlayan Çongar ve Geniçesk köprülerine yapıldı. Evvelki akşam Ukrayna İHA’ları bu köprülere hasar verdi. Böylece Kırım’daki Rus kuvvetleri kuşatılmaya çalışılıyor.

Ancak Rusların Kırım’a ve Karadeniz’e verdikleri ehemmiyeti, geçen yazılarımızda belirtmiştik. O nedenle Rusya’nın bu akınlara şiddetli cevap vermeyeceğini söyleyemeyiz. Önümüzdeki iki ayın şiddetli geçeceğini öngörebiliriz.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: İnsansız araçlarla hücumların maksadı ne? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Buna karşılık son hafta Ukrayna’nın evvelce gibisi görülmemiş insansız hava aracı (İHA) ve insansız deniz aracı (İDA) hücumlarına sahne oldu. Ukrayna İDA’ları, Rusya’nın Novorrosisk Limanı’nda bir çıkarma gemisine ziyan verdi. Her ne kadar Ruslar kıymetli bir hasar olmasa da Ukrayna İDA’larının burayı vurabilir hale gelmesi, başlı başına kıymetli bir gelişme. Çünkü Ukrayna, donanması olmamasına karşın Karadeniz’de Rus donanmasına meydan okuyabilir hale geldi (Ukrayna’nın deniz kuvvetleri, ülkenin bağımsız olduğu vakitlerden beri zayıftı. Hele Rusların 2014’te Kırım’ı ve buradaki Ukrayna gemilerini ele geçirdiği vakitten bu yanan Ukrayna donanması için “İsmi var, cismi yok” demek uygun olurdu). Böylece yeni bir savaş çeşidinin başladığı yorumları yapılıyor.

Ukrayna meydan okuyor

Yine geçtiğimiz günlerde Ukrayna İDA’ları, Kerç Boğazı’ndan geçmek üzere olan bir Rus tankerini vurdu. Bu, Ukrayna’nın -Batı’dan aldığı destekleKaradeniz’de Rus ticaretine meydan okumaya başladığını gösteriyor.

Bu akınlar, Rusya’nın tahıl koridorundan çekilmesinden sonra geldi. Kiev idaresi, koridorun Rusya olmadan da devam edebileceğini söyleyince Rusya, Ukrayna limanlarına girecek bütün gemilere askeri materyal taşıma potansiyeli olan gemi muamelesi yapılacağını söylemiş ve çabucak akabinde, Ukrayna’dan tahıl ihraç eden Odessa üzere limanları, füze yağmuruna tutmuştu. Bundan iki gün sonra da Ukrayna, Rus limanlarına girecek gemilere askeri gereç taşıyabilecek gemi muamelesi yapılacağını söylemişti. Böylece Ukrayna (ve Batı), Rusya’nın Karadeniz’deki üstünlüğüne meydan okumayı ayrıyeten, Moskova’nın güç eserleri de dahil bütün ihracatını sektetye uğratmayı amaçlıyor. Başarılı olunursa bu, Rusya’nın dünyadaki tartısına darbe indirir.

Diğer kıymetli atak ise Kırım’ı ana karaya bağlayan Çongar ve Geniçesk köprülerine yapıldı. Evvelki akşam Ukrayna İHA’ları bu köprülere hasar verdi. Böylece Kırım’daki Rus kuvvetleri kuşatılmaya çalışılıyor.

Ancak Rusların Kırım’a ve Karadeniz’e verdikleri kıymeti, geçen yazılarımızda belirtmiştik. O nedenle Rusya’nın bu ataklara şiddetli cevap vermeyeceğini söyleyemeyiz. Önümüzdeki iki ayın şiddetli geçeceğini öngörebiliriz.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: İnsansız araçlarla atakların emeli ne? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Putin’in resti

Önceki gün Putin’in Polonya hakkında yaptığı açıklama, iki ülke ortasında yeni bir krize yol açtı: Putin, Polonya’ın şimdiki topraklarını Sovyetler Birliği’ne borçlu olduğunu söyledi. Kastettiği şu: Bugünkü Ukrayna’nın Batı bölgeleri, 1939’da Polonya’dan alınıp Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’e bağlanmış, 1991’den sonra da bağımsız Ukrayna’ya ilişkin olmuştu. Polonya’dan Ukrayna’ya ziraî bölgelerin verilmesine karşılık, 2. Dünya Savaşı’nın bitiminde, Almanya’nın Pomeranya, Silezya ve Batı Prusya bölgeleri verilmiş, böylece Polonya batıya kaydırılmış ve gelişmiş bölgelere sahip olmuştu. Doğu Avrupa’da çabucak bütün ülkelerin sonları Stalin tarafından çizildiği için bu ülkeler, Sovyetler Birliği’ni eleştirdiklerinde Putin onlara “Sovyetler’e bu kadar lanet okuyorsanız, onlardan aldığınız toprakları, ilgili devletlere geri verin” der. Stalin’in kendi hesapları nedeniyle yaptığı bu değişiklikler için bu ülkelerin Sovyetler’e müteşekkir olması gerekir mi bu tartışılır. Lakin tartışmasız olan nokta, tarihin hâlâ bu ülkelerin mukadderatını belirlediğidir.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: Stalin’e teşekkür borcu mu? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Köprü, Rusya açısından hem sembolik hem de stratejik ehemmiyete sahip. Rusya’nın 2014’te Ukrayna’nın Kırım’ı ele geçirdikten sonra inşa ettiği köprü, Moskova’nın Kırım’daki hâkimiyetini simgeliyor. İkincisiyse Rusya, Kırım ile en kestirme biçimde kara ve demiryolu sevkıyatını bu köprüyle gerçekleştirmeye başlamıştı. Geçen yıl Rus kuvvetlerinin Ukrayna’nın Azak Denizi kıyı şeridini büsbütün ele geçirmeleriyle Rusya’dan Kırım’a direkt kara irtibatı kuruldu.

En büyük amacı

Ukrayna’nın 45 gün kadar evvel başlattığı karşı taarruzda en büyük amacı, Azak kıyısına ulaşarak Rusya’nın Kırım’la irtibatını kesmek. Kerç Köprüsü’nün de Ukrayna’nın gayeleri ortasında olduğu sır değil. Ukrayna böylelikle Rusya’yı Kırım’dan çekilmeye zorlayacağını varsayıyor. Lakin Rusların Kırım’ı ele geçirmesi milletlerarası hukuka ters olsa da Kırım’ın ehemmiyeti ve Rusların buraya verdiği ehemmiyet anlaşılmazsa savaşın nasıl şiddetleneceği de görülememiş olur. 1700’lerin sonlarından beridir Rus Karadeniz filosu, Kırım’ın Sivastopol üssünü kullanıyor. Kırım bütün Karadeniz’i denetleyen bir pozisyonda. Geçenlerde Hitler’in yaverlerinden Von Below’un anılarını okudum. En ilgimi çeken konu, Hitler’in de Kırım ve Karadeniz’e verdiği ehemmiyetti. Savaşta Sovyet önderi Stalin, Kırım’ı Nazilere kaptırmamak için elinden geleni yapmış lakin Kırım bir yıl süren çatışmalar sonrasında Nazilerin eline geçmişti. Hitler de Kırım’ın Kardeniz’deki yükünü gördüğü için oradaki kumandan Von Manstein’a, Kırım kaybedilirse Sovyetler’in bölgede güçleneceğini o durumda da Türkiye’nin Sovyetler Birliği’yle yakınlaşacağını söylemiş. O nedenle Naziler, bütün güçlerini Kırım’ı elde tutmaya harcadı. Ancak 1944 başlarında Sovyetler’in Kırım’ı geri alması, Türkiye’yi Almanya’dan tamamıyla uzaklaştıracaktı.

Rusya’nın bu kaidelerde Kırım’dan çekilmesi, Kırım’a Batılı güçlerin yerleşmesine ve Rusya’nın Karadeniz’in bir ucuna hapsolmasına yol açacak (bu, Rusya’nın güneye yönelik bütün siyasetlerinin iflası demek olur). Rusya’da bir ihtilal olmadıkça Moskova’nın bunu kabullenmesini beklemek gerçekçi değil. O nedenle Kırım etrafında tansiyonun artmaya başlaması, savaşın daha da kızışacağına işaret ediyor.

[email protected]

Deniz Berktay ile Kuzeyden notlar: Savaşı yine kızıştıran gelişme yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.