İşte Eğilmez’in X hesabındaki paylaşımı:

“Enflasyonu 30’un altına düşürme çabası devam ediyor. TÜFE Kasım ayında 0,87 artmış.
Ne diyor Çinli Bilge Sun Tzu: “Beni ilk kez aldattığında sana, ikinci kez aldattığında bana yazıklar olsun.”

Mahfi Eğilmez’den enflasyon rakamları tepkisi: Yazıklar olsun yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Vatandaş çarşı pazarda fiyatların düştüğünü hissedemezken, ekonominin büyüdüğüne dair gelen veriler de kafa karışıklığı yaratıyor. TÜİK’in bu sabah açıkladığı büyüme verisini değerlendiren ekonomist Mahfi Eğilmez, iş dünyasından gelen sinyallerle, TÜİK’in açıkladığı rakamın örtüşmediğini, kafa karıştıran bazı unsurlar olduğunu belirtti. Özellikle sanayici ve inşaatçıların işlerin durgunluğundan şikayet ettiğine dikkat çeken Mahfi Eğilmez, ancak TÜİK’e göre bu alanlarda işlerin gayet yolunda göründüğünü söyledi. Mahfi Eğilmez, tablolar değerlendirildiğinde sadece ihracatçının yakınmasının örtüştüğünü ifade ederek büyüme değerlendirmesini şöyle yaptı:

“TÜİK, üçüncü çeyrek büyüme verisini açıkladı. Buna göre Türkiye ekonomisi üçüncü çeyrekte geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 3,7 artmış bulunuyor.

Büyümenin ayrıntılarına indiğimizde bazı kafa karıştıran unsurlar var. Geçen yılın üçüncü çeyreğine göre neler olduğunu bir tabloya dökelim (kaynak: TÜİK, Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hâsıla, III. Çeyrek: Temmuz-Eylül, 2025, Haber Bülteni 1 Aralık 2025):

Tabloya göre tarım sektörü hariç bütün sektörler büyümüş. Tek kaybeden, üstelik de yüzde 12,7 gibi ciddi bir oranla, tarım sektörü olmuş. Tarım sektöründeki bu olumsuz gidişin maliyeti giderek ağırlaşıyor, ileride daha da ağır olacak. Tarım sektörüyle ilgili olarak zaman geçirmeden kapsamlı bir programın yürürlüğe konması, tersine öneri yapan uluslararası kuruluşları dinlemeksizin tarım kesimine geniş bir destekleme uygulamasını hemen başlatmak gerekli diye düşünüyorum. Bu önerimin iki gerekçesi var: (1) tarım üretimini kaybediyoruz. (2) Tarımla uğraşanlar bu uğraşıyı terk ederek kentlere geliyor ve burada ikinci, üçüncü sınıf işlere girerek tarımda verecekleri katkı kadar katkı veremiyorlar.

Tabloda yer alan finans ve sigorta faaliyetleri, bilgi ve iletişim faaliyetleri gibi alanlardaki büyüme bu sektörlerdeki talebe ve kârlara bakıldığında normal sonuçlar olarak görülüyor.

Buna karşılık inşaat ve sanayi sektörlerindeki büyüme oranları piyasada konuşulanlarla hiç bağdaşmıyor. İnşaat sektöründeki firmalar “satışların durduğundan” şikâyet ediyorlar. Oysa TÜİK’in konut satışları endeksi bu şikâyetlerin pek doğru olmadığını gösteriyordu. Burada da sonuç endeks bilgilerini doğrular şekilde çıkmış. İnşaat sektörü büyümede lokomotif olmaya devam etmiş. Benzer şikâyetler sanayi sektörü için de geçerli. Her kesimden sanayici, işlerinin kötüye gittiğinden, maliyetlerin çok yükseldiğinden ve yeterince kazanamamaktan şikâyet ediyor. Özellikle tekstil sektöründe bu şikâyetler en üst düzeyde. Gerek İmalat Sanayii Kapasite Kullanım Oranındaki (KKO) gelişmeler gerekse TÜİK’in Sanayi Üretim Endeksi (SÜE) verileri de bu şikâyetlerin haklı olduğunu gösteriyor. Aşağıdaki grafik KKO ve SÜE’de 2024 başından 2025 Eylül ayına kadar olan gelişmeleri sergiliyor (grafik, TCMB KKO ve TÜİK arındırılmış SÜE verileri kullanılarak tarafımdan hazırlanmıştır):

Grafik, KKO’da oluşan aşağı yönlü eğilimi ve SÜE’de 2025 başından beri yaşanan dalgalanmaları ve aşağıya gidişi gösteriyor.

Bu durumda eğer TÜİK’in hesaplamaları doğruysa inşaatçı ve sanayicilerin şikâyetleri haksız yok eğer onların şikâyetleri haklıysa TÜİK’in hesaplamaları sorunlu demektir. Bir başka deyişle ikisi birden doğru olamaz.

Yine tablo bize ürün üzerindeki vergilerin ciddi oranda arttığını gösteriyor bu artış ürünlere verilen sübvansiyonlar düşüldükten sonraki artış olduğu için görüldüğünden de fazla demektir.

GSYH’nin harcamalar yönünden durumuna baktığımızda bu yılın üçüncü çeyreğinde hane halkı nihai tüketiminin geçen yılın üçüncü çeyreğine göre yüzde 4,8 oranında arttığını görüyoruz. Normal koşullarda bu artış anormal sayılmaz ama eğer dezenflasyon programı uygulanıyorsa bu artış bize hane halklarının dezenflasyona inanmadığını ve tüketime devam ettiğini gösteriyor. Özellikle de enflasyonun oldukça üzerinde reel faiz verildiği bir ortamda tüketimin bu şekilde artması beklentilerin kırılamadığının açık bir göstermesi olarak karşımızda duruyor.

İhracat geçen yılın üçüncü çeyreğine göre yüzde 0,7 azalırken ithalat yüzde 4,3 artmış görünüyor. Bu da kur baskılamasının artık ihracatı iyice zorlamaya başladığını ve ithalatı teşvik ettiğini açık biçimde gösteriyor. Kuru baskılayarak enflasyonla mücadele bu sistemde yaygın bir uygulamadır. Ne var ki bu tür uygulamalar uzun sürmemesi gereken, en çok bir – bir buçuk yılda sonuç alınması gereken uygulamalardır. Süre uzadıkça yan etkiler ortaya çıkmaya başlar. Türkiye, enflasyonla mücadeleyi aşağı yukarı iki buçuk yıldır uyguluyor. Süre fazlasıyla uzadığı için yan etkiler artmaya başlamış görünüyor. Üstelik yukarıda da değindiğimiz gibi hane halklarının enflasyonun düşeceğine olan inancı bulunmadığı için enflasyonun düşürülmesine katkıları da çok zayıf kalıyor.

İşgücü ödemeleri geçen yılın üçüncü çeyreğine göre yüzde 41,1 artmış görünmesine karşılık GSYH içindeki payı hiç değişmeden yüzde 35 olarak kalmış bulunuyor.

Özetle söylemek gerekirse çevrede gördüğümüz, duyduğumuz yakınmalardan yalnızca ihracatçıların yakınmaları TÜİK verileriyle tutarlı görünüyor. Diğerleri kafa karıştırıcı yakınmalar ya da sonuçlar olarak duruyor.”

KAYNAK: Haber Hürriyeti

Mahfi Eğilmez: TÜİK’e göre işler gayet yolunda görünüyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İşte Eğilmez’in o yazısı:

“15’inci yüzyıldan 20’nci yüzyıla kadar Avrupalı ülkeler, dünyaya egemendi. Coğrafi keşiflerden, ticaretin yaygınlaşmasına, sanayi devrimine kadar bütün önemli adımlar Avrupalılarca atıldı. Buluşların neredeyse tamamı Avrupa’da yapıldı. Avrupalılar, dünyanın her köşesinde koloniler kurmuşlar, sömürge imparatorlukları oluşturmuşlardı. 20’nci yüzyılda bu görünüm değişmeye başladı. İki dünya savaşı Avrupa’yı darmadağın etti.

Özellikle İkinci Dünya Savaşı Avrupa’yı yanmış, yıkılmış bir kıta haline getirmişti. Hitler’in uçaklarla bombalayabildiği İngiltere bile feci durumdaydı.

Gerek ABD’nin Marshall yardımları gerekse IMF ve Dünya Bankası’nın (IBRD) destekleriyle Avrupa, kısa sayılacak bir sürede yeniden yapılanmayı ve yeniden ekonomik güç haline gelmeyi başardı. Bu sefer de İkinci Dünya Savaşı sonrası Japonya’nın hızla gelişmesi Avrupalı ülkeler için yeni bir tehdit oluşturmaya başlamıştı.

Avrupalılar, bir araya gelerek bir birlik içinde toplanmalarının kendilerini daha güçlü kılacağı düşüncesinden hareketle Avrupa Birliği’ni kurdular. Bugün bu birliğin 27 üyesi bulunuyor. Bugüne kadar birlikten iki ülke ayrıldı: Grönland (1985) ve Birleşik Krallık (2020.)

Euronun konumu

Savaşların getirdiği yıkımlara karşın Avrupa Birliği, yirmi birinci yüzyıla girerken ABD’den sonra dünyanın ikinci büyük gücü konumundaydı. Parası (Euro), dolardan sonraki en güçlü rezerv para konumundaydı (bugün hala o konumdadır.)

Avrupa’nın dünyanın ikinci büyük gücü konumu yüzyılın ilk çeyreğinde de devam etti. Ne var ki sahne yavaş yavaş uzak doğulularca ele geçirilmeye başlamıştı. Çin, epeyce geriden geldi ve Avrupa Birliğine yetişti. Önümüzdeki çeyrek yüzyılda Avrupa Birliğini geçecek ve ABD’yi yakalamaya gidecek.

Avrupa Birliği, bu meydan okumaya karşın hala çok büyük bir güçtü ve dünya üretiminde, ticaretinde önemli bir yer tutuyordu.

Avrupa’nın önderi: Almanya

Almanya, Fransa ile birlikte birliğe önderlik ediyordu. Ama asıl önder kuşkusuz sanayisiyle, üretimiyle Almanya idi.

Almanya’yı da Avrupa’yı da ABD ve Çin ile rekabet içinde tutan en önemli unsurların başında Rusya’dan alınan ucuz doğalgaz geliyordu. Emek, uzak doğu ülkeleriyle karşılaştırılamayacak kadar pahalıydı. Teknik beceri ve yaratıcılıkta Almanya hala önde gelen ülkelerden birisiydi.

Başta Çin ve Kore olmak üzere uzak doğu ülkeleri son 30 – 40 yılda ABD ve Avrupa’ya yüzlerce öğrenci yollayarak onların gereken teknik eğitimi almalarını ve dönüşlerinde kendi ülkelerinde teknik elemanlar yetiştirmelerini sağladılar. Ve bu alanda da Avrupa’yı hatta ABD’yi geride bıraktılar.

Bu acımasız rekabette kalabilmek için Avrupa’nın elinde yalnızca ucuz Rus doğal gazı vardı artık. O da Ukrayna’nın NATO’ya üye olma niyetini ortaya koyması ve NATO’nun bunu onaylayacağını açıklamasıyla elden gitti. Rusya bu durumu kabul etmedi ve Ukrayna’ya savaş açtı. ABD, Rusya ile ekonomik ilişkilerini kesti ve mal alışverişinin yanı sıra finansal alanda da Rusya’ya ambargo uygulama kararı aldı. Bu kararı Avrupalılar da almak zorunda kaldılar. Çünkü batı dünyasının hegemon devleti ABD idi ve Avrupa, ABD ile ortak strateji izliyordu.

Çin, Avrupa’da 3 ülkeyi ciddi sıkıntıya sürükledi

Rusya, Avrupa Birliği’nin ambargo hamlesine doğal gazı keserek karşılık verdi. 2023 yılında ülkedeki bütün nükleer enerji üretim merkezlerini kapatmış olan Almanya zor durumda kaldı. Uzak doğunun ucuz emeğine karşı elindeki tek kozu da kaptırmış oldu.

Almanya dışındaki Avrupa ülkeleri nükleer enerji üretimine devam etmekle birlikte Almanya kadar üst düzey teknik donanıma ve rekabet gücüne sahip olmadıkları için onlar da zor duruma düştüler. Almanya, Fransa ve İtalya, Avrupa’nın en büyük ve marka olarak en tanınmış otomobil üreticilerine sahip ülkeleridir.

Çin, bu sektöre özellikle elektrikli otomobil üretimine öylesine büyük sayılar, düşük maliyet ve fiyatlar ve yeniliklerle girdi ki bu üç ülkenin otomobil üreticileri ciddi sıkıntılara sürüklendi.

Avrupa’nın 5 büyük sorunu

Bugünkü görünümü itibarıyla Avrupa ekonomilerinin beş büyük sorunu var:

(1) Büyüme hızları çok düşük, ekonomiler eskisi gibi refahı artıramıyorlar.

(2) Nüfus hızla yaşlanıyor. Bu durum yalnızca emeklilik yükünü artırmakla kalmıyor, toplumların yaratıcı yeni buluşlar yapmasının da engelini oluşturuyor.

(3) İlk iki sorun kamu harcamalarının artmasına yol açıyor ve bu durum bu toplumları borç yükünü artırıyor.

(4) Rusya ile Ukrayna savaşı nedeniyle girdikleri ihtilaf nedeniyle ucuz enerjiden yararlanma olanakları kalmadığı için rekabet güçlerini yitirmeye başladılar. Uzak doğunun ucuz ve yaygın rekabetiyle başa çıkamaz durumdalar.

(5) ABD’nin gümrük vergisi tehditleri ve uygulamaları Avrupa’yı zor duruma düşürüyor.

Avrupa’nın rekabette tek yolu var

Bu sorunların çözümü hiç de kolay görünmüyor. Avrupa ülkelerinin çoğu ve özellikle lokomotif konumundaki Almanya, nüfusun yaşlanması nedeniyle başta Çin olmak üzere uzak doğu ülkelerinin yaratıcı, yenilikçi yapısıyla başa çıkabilecek güce artık sahip değil.

Emeği uzak doğu ile rekabet edebilecek şekilde ucuzlatacak halleri olmadığına göre yapabilecekleri tek şey ucuz enerji elde etmeye çalışmak. O nedenle de her tarafta alternatif enerji üretimine geçişe hız verildi.

Son on yılda bu alanda ciddi adımlar atıldı bu kaynaklardan elde edilen enerji miktarında önemli artışlar sağlandı ama bu adımlar henüz Avrupa’ya ucuz enerji sağlamaya yeterli değil. Önümüzdeki çeyrek yüzyılda başta güneş enerjisi ve rüzgâr enerjisi olmak üzere biyokütle enerjisi, dalga enerjisi, jeotermal enerji gibi kaynaklardan enerji üretimi en önemli yatırım alanları olacak.”

Mahfi Eğilmez, “Avrupa zorda” dedi, çıkış yolunu gösterdi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İşte Dr. Eğilmez’in yatırım sepeti oluşturmaya yönelik değerlendirmeleri:

“Son dönemlerde özellikle altın, gümüş, kripto paralarda görülen yüksek artışlar yatırımcıları, portföylerini sürekli gözden geçirip yenilemeye yöneltiyor.

Aşağıdaki tablolardan üstteki 2015 yılından bugüne kadar BIST 100 endeksi, dolar (USD), Euro, gram altın (TL), mevduat faizi (TL) ve kripto paraları temsilen Bitcoin’in (USD olarak) geçirdiği gelişmeleri gösteriyor. Alttaki tablo 2015 yılını bütün bu araçlar için 100 kabul ederek oluşturduğumuz endekse göre yıllar içinde aldıkları değerleri ortaya koyuyor (üstteki tablo; BIST, Bloomberg HT, Paratic Piyasalar, CNBCe, trading view sitelerindeki veriler kullanılarak tarafımdan hazırlanmış, alttaki tablo 2015 yılı 100 kabul edilmek suretiyle üstteki tablonun verileri endekslenerek oluşturulmuştur):

Alttaki tablonun sondan bir üstteki satırı (Fark %) Ekim 2025 ile 2016 yılsonu değerleri arasındaki yüzde farkı, son satır (Fark, Kat) ise Ekim 2025 ile 2016 yılsonu değeri arasında kaç kat fark olduğunu gösteriyor.

Buna göre Bitcoin bu araçlar arasında yatırımcısına en fazla getiri sağlamış olan araç olarak birinci sırayı açık ara ile alıyor. Onu altın izliyor. En düşük getiri sağlayan faizi bir yana bırakırsak borsa, dolar ve euro aşağı yukarı aynı getiriyi sağlamış görünüyor.

Burada dikkat edilmesi gereken bazı noktalar var. Her şeyden önce BIST 100 bir endeks. Dolayısıyla burada endeksi endekslemiş oluyoruz. Öte yandan BIS’te bazı hisselerin BIST 100 endeksinin çok üzerinde bazılarının da altında değer kazandığı gerçeği de var. Dolayısıyla hisselerin Türk Lirası veya dolar olarak ne kadar kazandırdığına ayrıca bakmak gerekir. O nedenle BIST 100’deki değişime fazla anlam yüklemek doğru olmayabilir.

Dolar ve euro kendi para cinslerinden ciddi değer kazanmış durumdalar. Gram altın hem altının değer kazanması hem de dolar kurunun yükselmesi nedeniyle Türk yatırımcıya önemli oranda getiri sağlamış görünüyor. Sürekli vurguladığımız gibi Türk altın yatırımcısı mesela Amerikalı altın yatırımcısından çok daha fazla kazanç sağlayabiliyor. Çünkü Amerikalı yatırımcı yalnızca altının değer kazanmasından kazançlı çıkarken Türk yatırımcı hem altının hem de doların değer kazanmasından kazanç sağlıyor. Bu ikili aynı zaman birisin kaybı halinde öteki için sigorta oluşturuyor. Bitcoin, dolar cinsinden her türlü rekoru kırmış bulunuyor. O nedenle portföylerde yer verilmesi gereken bir araç.

Gümüşü bu tablolara dâhil etmemiş olsam da bundan böyle ciddi izlemeye alıyorum. Çünkü gümüş de yükseliş rekorları kırıyor.

Risk ve getiri dengesini sağlayacak bir yatırım sepeti oluşturmanın en iyi yol olduğu açık. Trump, Putin, Netanyahu ve diğer birçok ülkede kimseyi dinlemeden hareket etmeye yönelmiş liderlerin olduğu bir dünya riskli bir dünyadır. Zaten küresel risk endeksi de risklerin geçmişte görülmediği kadar hızla arttığına işaret ediyor. Böyle bir durumda portföylerde hisse senedi, mevduat, döviz, kripto para bulundurmanın yanı sıra mutlaka altın, gümüş gibi değerli madenler bulundurmakta yarar var. Zaman içinde bunlarda da değer kayıpları ortaya çıksa bile uzun vadede genelde değer kazanıyorlar.

Bu kadar riskli bir dünyada bunlar diğer riskli araçlar için bir çeşit sigorta görevi görüyor. Kripto paraları da (örneğin bitcoin) portföylerde düşünmekte yarar var. Hangi yatırım aracının portföylerde hangi oranlarda tutulacağı konusunda kişinin risk – getiri dengesi yaklaşımına göre kendi kararını oluşturması gerektiğini dolayısıyla herkese uyacak bir portföy oluşturmanın anlamlı olmadığını vurgulayalım.”

Getirileri tek tek değerlendirdi: Mahfi Hoca’dan yatırım sepeti önerisi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İktisatçı Dr. Mahfi Eğilmez, 2 Temmuz tarihinde kaleme aldığı “Ekonomi Politikası Esnek Olmalı” başlıklı yazısında TCMB para politikası tartışmaları ve Carry Trade ile birlikte gelen ekonomik tehlikelere değinerek önemli öneri ve görüşlerde bulundu.

İki farklı görüş

Dr. Mahfi Eğilmez, Merkez Bankası’nın faiz indirimi ve sabit tutulması konusundaki tartışmaların iki gruba ayrıldığını belirtti: Faizlerin düşürülmesini isteyenler ve olduğu yerde kalmasını savunanlar.

Faiz indirimi yavaş yavaş olmalı

Eğilmez, yazısında mevcut yüksek faiz oranlarının carry trade işlemlerini teşvik ettiğini, bu durumun da Türkiye ekonomisi için büyük riskler taşıdığını vurgulayarak faizlerin yavaş yavaş indirilmesi gerektiğini, ani değişimlerin ekonomiyi olumsuz etkileyebileceğini belirtti.

Esnek para politikası

Ekonomi, özellikle de para politikasının tıpkı dalgalı kur politikası gibi esnek olması gerektiğini ifade eden Eğilmez, “Enflasyon yükseliyorsa faiz yükseltilmeli, düşüyorsa düşürülmelidir” ifadelerine yer verdi.

Eğilmez, kendi bloğundaki yazısında şu ifadeleri kullandı:

* Faiz artırılmasının gerekli hatta şart olduğunu savunurken, ekonomide çöküşe, batışlara yol açabilecek, ani ve hızlı artırımlar yerine yavaş yavaş ama kararlı biçimde artırım yapılmasını önerdim. Faiz artırımı önerisini yaparken “bugün içine düştüğümüz ekonomik sıkıntıları aşmak için tek başına faiz artırmak yetmez, yanında mutlaka hukukun üstünlüğü, demokrasi, bilime dayalı eğitim başta olmak üzere yapısal reformları da başlatmamız gerekir” görüşünü öne sürdüm. Merkez Bankası, gerçekten Haziran 2023’den başlayarak yavaş yavaş ve kararlı biçimde faizi yüzde 8,5’den yüzde 50’ye kadar getirdi ve orada durdu. Buna karşılık yapısal reformlara başlanmadığı gibi hiçbir hazırlık da yapılmadı. Dolayısıyla faizin artırılması, tek başına ekonomideki olumsuz beklentileri gidermeye yetmedi.

* Mevcut politika faizinin gerçek enflasyona göre oldukça düşük olduğu, enflasyonda gerçek bir düşüşün henüz görülmediği ve muhtemelen eylülde görülmeyeceği, esasen düşüşün baz etkisiyle olması beklendiği halde niçin Merkez Bankası’nın faiz indirimi yapması gerektiğini öne sürdüğümü açıklamaya çalışayım: Bugün bankalar, Merkez Bankası’nın politika faizine uygun olarak mevduata yıllık yüzde 40 – 50 arasında faiz veriyorlar. Bu faiz, yabancı fonların yurt dışından (mesela Japonya’dan) çok düşük faizle borç alıp Türkiye’ye getirmesini oldukça çekici kılıyor. Aynı durum yurt içinde dövizi olup da bunu bankada mevduat olarak tutanlar, evlerindeki kasalarda veya banka kasalarında saklayanlar (kayıt dışı varlıklar) için de çekici bir ortam sağlıyor. Bu fonlar ve kişiler dövizlerini bozdurup Türk Lirasına dönüyor ve yüzde 45 faizle bankaya yatırıyor. Ülkeye dışarıdan döviz girişi ve yastık altından döviz gelişi olunca kur sabitleşme eğilimine giriyor. Böylece parayı yatırdıkları tarihteki kur vade sonunda aynı düzeylerde kalmışsa, ellerine geçen parayı tekrar dövize döndüklerinde söz konusu yüzde 45 faiz birden döviz faizine dönüşmüş oluyor. Bu durumda Türkiye, dövize yüzde 45 faiz ödeyerek inanılmaz bir maliyete katlanmak durumunda kalıyor. O nedenle bendeniz bu duruma yol açan politika faizinin yavaş yavaş (birer ikişer puan) indirilmesini ve bu maliyetin düşürülmesini savunuyorum. Çünkü bu maliyet, Türkiye’nin uzun süre katlanabileceği bir maliyet değil. Bu indirimin yavaş yavaş yapılması, ülkeye gelen yabancı fonların, döviz tevdiat hesabı sahiplerinin korkutulmaması için gereklidir. Aksi takdirde ani çıkışlar gerçekleşirse iyi kötü oluşmaya başlayan denge yeniden bozulur.

* Kur meselesine de değinelim. Öteden beri görüşüm Merkez Bankası’nın kurla hiç uğraşmamasıdır. Merkez Bankası faizi doğru belirlerse kur sorununu piyasa kendiliğinden çözer. Esasen üçlü açmaz denilen yaklaşım da bunu gerektirir. Buna karşılık Merkez Bankası faizi yanlış belirlerse kur sürekli sorun olur ve müdahale edilme zorunluluğu doğar. Müdahalelerin de hem piyasayı bozmak hem de rezerv kaybetmek gibi maliyetleri vardır. Bunun tipik örneğini 2021 Eylül ile 2023 Haziran ayları arasında yaşadık. Merkez Bankası, enflasyonun yükselme eğiliminde olmasına aldırmadan faizi düşürdü, kur hızla yükselmeye başladı. Bu kez korkuya kapılıp kura satış yoluyla ve kur korumalı mevduat hesabı (KKM) aracılığıyla müdahale etti. Bu üç yıllık dönemde Merkez Bankası hem faizi hem kuru düzenlemeye çalışarak piyasayı tamamen kenara koydu. Sonrasında bu yanlışlardan dönülmeye çalışılsa da bu, öyle kolay bir iş değil. Bugün karşımızda o üç yılın yanlışlar birikiminin yarattığı bir çelişkiler yumağı var: (1) Merkez Bankası faizi düşürse, döviz çıkışı olacak, bunun sonucu olarak Merkez Bankası’nın rezervleri düşüşe geçecek. Ayrıca kur yükseleceği için enflasyonu da yükseliş yönünde etkileyecek. (2) Merkez Bankası faizi yerinde bıraksa ülke olarak döviz mevduatına yüzde 45 faiz ödemek gibi anormal bir maliyete katlanılmaya devam edilecek. (3) Faizi aynı bırakıp döviz alarak kuru yükseltmeye çalışsa, bu işin sonu yok. Çünkü dövizi biz basmıyoruz.

* Bu olumsuzluklara karşın faizi yavaş yavaş indirerek ortaya çıkan bu Carry Trade faciasından yeni bir facia yaratmadan çıkmak gerekiyor.

* Bazıları, “geçmişte faiz artırılmalı diyordun şimdi indirilsin diyorsun” ya da “eskiden kur yükselişi durdurulmalı diyordun şimdi ihracatçı düşük kurdan şikâyetçi diyorsun” şeklinde yorumlar yaparak benim yazdıklarım ya da söylediklerimde çelişkiler olduğunu öne sürüyor. Maalesef toplumda bir kesim insan okuduğunu anlayamıyor. Bu insanların okuryazar olması hatta yükseköğrenimli olması hatta ve hatta unvan sahibi olması ne yazık ki bu gerçeği değiştirmiyor. Bu arkadaşlar, “koşullar değişse bile görüşler değişmemeli” fikrindeler sanırım. Oysa sosyal bilimlerin en temel kuralıdır: “Sosyal bilimler insan odaklıdır. Zaman değişir, koşullar değişir, insanlar değişir. O zaman eski görüşlerin de yenilenmesi gerekir.” Dün enflasyon yükseliyordu faizin artırılması gerekiyordu. Bugün enflasyon (baz etkisiyle de olsa) düşüyor. Bu durumda faizin de yavaş yavaş düşürülmesi gerekiyor. Kur meselesi ise daha ilginç. O, büyük ölçüde faize bağımlı. Faizi doğru belirlerseniz kur da gerçeği yansıtır. Yani ayrıca kura müdahale edilmesine gerek yoktur. Bir toplantıda Keynes’e sormuşlar “Üstat, koşullar değişirse ne yaparsınız?” Keynes yanıtlamış: “Koşullar değişirse ben de düşüncemi değiştiririm, siz ne yapardınız?”

* Son olarak şunu vurgulayayım: Ekonomi politikası, özellikle de para politikası esnek olmalıdır. Tıpkı dalgalı (esnek) kur politikası gibi. Enflasyon yükseliyorsa faiz yükseltilmeli, düşüyorsa düşürülmelidir. Faizle ilgili kararın etkisinin aylar sonra piyasaya yansıyacak olması önemli değildir. Çünkü piyasa böyle bir kararı hemen bir yön belirleyici olarak alır ve uygulamaya geçer.

Mahfi Eğilmez’den Carry Trade uyarısı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Mahfi Hoca, ekonomi politikalarında son 3 yıldır uygulanan yanlışların zarar görmeden atlatılmasının mümkün olmadığına dikkat çekerek, şunları söyledi:

“Türkiye’de Türk Lirası mevduata, tahvile ya da hisse senetlerine yatırım yapmış olan yabancı fonların temsilcileri ekonominin iyiye gittiğini söylüyorlar. Bu şekildeki kaynak girişinin, Merkez Bankası rezervlerinin artışının ve Moody’s’in Türkiye’nin kredi notunu iki kademe yükseltmesinin ekonomideki iyileşmenin kanıtı olduğunu öne sürüyorlar. Ekonominin iyiye gidip gitmediğini irdelemeden önce buraya nasıl geldiğimizi sonra da an itibarıyla ne durumda olduğumuzu değerlendirelim. Çünkü yabancı yatırımcılar bir ülkenin toparlandığını vurguluyorsa iki olasılık söz konusudur: (1) Gerçekten işler iyiye gidiyor olabilir. (2) Yabancılar, o ülkeden iyi para kazandıkları için methediyor olabilirler.

“Hatalar sürdürüldü”

2021 yılı Eylül ayı başında enflasyon yüzde 19,25, Merkez Bankası politika faizi yüzde 19 idi. Bütün öncü göstergeler enflasyonun yükseliş eğiliminde olduğunu gösteriyordu. O tarihte siyasal iktidarın baskısıyla alınan inanılmayacak derecede yanlış bir kararla Merkez Bankası politika faizini artıracak yerde düşürmeye başladı. Bu korkunç yanlışın doğal sonucu olarak enflasyondaki yükseliş eğilimi hızlandı. Buna karşın siyasal iktidarın etkisi altındaki Merkez Bankası, hatada ısrar ederek, politika faizini sonraki aylarda da düşürmeye devam etti ve enflasyon Ekim 2022’de yüzde 85,51’e yükseldi. Merkez Bankası bu feci gidişe karşın hatada ısrarı sürdürerek faizi Şubat 2023’de yüzde 8,5’e kadar düşürdü.

“Merkez Bankası’nın zararı 818 milyar TL”

Türk Lirası faizlerinin düşürülmesi sonucu, insanlar varlıklarını korumak için Türk Lirası mevduat yerine, hisse senedi, otomobil, konut, döviz alımına yöneldi. Dövize talebin artması sonucu kurlar ve dolarizasyon oranı yükselmeye başladı. Siyasal iktidar bu durumdan endişeye düşünce 2021’in son ayında bu kez ikinci büyük yanlışa adım att: Kur korumalı mevduat uygulaması (KKM.) Bu hesaplara para yatıranlara kur garantisi verilerek vade sonunda paralarını aynı döviz cinsinden ve aynı miktarda geri alabilecekleri gibi üstüne Türk Lirası cinsinden faiz de kazanmaları garanti edildi. Bu sistemin kur maliyeti bankalara değil Hazine ve Merkez Bankası’na kaldı. Bir başka ifadeyle paraları bankalar topladı, kur farkını devlet ödedi. Bu uygulama Merkez Bankası’nın 2023 yılında 818 milyar Türk Lirası zarar etmesine yol açtı.

“KKM hesapları tasfiye ediliyor”

Bu yanlış uygulamalar 2023 yılının Haziran ayına kadar sürdürüldü. Bu tarihten sonra işbaşına gelen yeni ekonomi yönetimi ve Merkez Bankası yönetimi politika faizini yükseltmeye başladı. Yüzde 8,5’e kadar düşmüş bulunan politika faizi yavaş yavaş yüzde 50’ye kadar yükseltildi. Bir yandan da KKM’den dönüş için adımlar atıldı. Önce Türk Lirasından dönülerek yapılmış olan KKM hesapları tasfiye edildi, sonra da dövizden gelenlere ek faiz ödenmesi uygulaması kaldırıldı. Bu uygulamayla KKM hesapları 2023 sonunda ulaştığı 2,6 trilyon liradan bugün itibarıyla 1,9 trilyon liranın altına geriledi.

“Carry trade yapanlar riski göze aldılar”

Türk Lirası mevduatın faizi yüzde 50’ye yükselince yabancı yatırımcılar buraya carry trade denilen yöntemle (ucuza kredi alıp pahalıya mevduata bağlama yöntemi) döviz getirdiler. Carry trade için tipik örnek biraz da espriyle ifade edildiği şekliyle Japon ev kadınlarının yatırımlarıdır. Japonya’da faizler sıfır düzeyinde olduğu için Japonya’da bir bankadan sıfır faizle kredi alıp da Türkiye’de 3 ay Türk Lirası mevduata yatırılması halinde üç ayda yüzde 10 faiz kazanılabiliyor. Kur değişmediği sürece bu yüzde 10 getiri dolar faizi haline dönüşmüş oluyor. Böyle bir faiz dünyada bulunmadığı için carry trade çok kârlı bir yatırım haline geldi. Yabancılara ek olarak Türkler de döviz hesaplarını bozarak ya da evlerinde, bankada özel kasalarında sakladıkları dövizleri getirip Türk Lirası mevduat hesaplarına yatırarak aynı şekilde dolar faizi elde etmeye başladılar. Kur, eğer bu üç aylık sürede yüzde 10 ve daha fazla yükselirse (Türk Lirası değer kaybederse) o zaman bu kazanç gerçekleşmez. Bir başka ifadeyle carry trade uygulamasındaki risk kurun yükselmesi riskidir. Carry trade yapanlar bu riski göze aldılar ve şimdiye kadar da haklı çıktılar. Her ne kadar siyasal iktidar veya Merkez Bankası tarafından açıklanmış kurun değişmeyeceği yönünde bir garanti olmasa da açıklanan önlemler ve yapılan müdahaleler kurun yükselmemesini dolaylı olarak garanti ediyor.

Carry trade sonrasında iki gelişme daha oldu. İlk olarak bu kadar fazla döviz girişi ve döviz hesaplarında görülen bozdurulma eğilimi sonucunda Merkez Bankası’nın rezervlerinde ciddi artışlar ortaya çıktı. Aslında fazlaca değişen bir şey yok: Swapların yerini carry trade sonucu gelen dövizler aldı. O nedenle belki de artık gerçek durumu görebilmek için “swaplar hariç net rezervler” kavramının yerine “carry trade hariç net rezervler” kavramını koymamız gerekecek. Çünkü şimdilik Merkez Bankası rezervi gibi görünen bu dövizler en ufak bir kur artışında uçup gider. Esas görevi ülkeye para yatıran yabancıların durumunu korumak olan kredi kuruluşları da bu rezerv düzelmesini alkışlarla karşıladılar ve sonuçta Moody’s Türkiye’nin kredi notunu iki kademe yükseltti.

“Bıçak sırtı denge”

Merkez Bankası faizi düşürse, carry trade ile gelen para geri gidecek, insanlar tekrar dövize dönecek bu da kuru yükseltecek, carry trade ile gelen paralar geri giderse Merkez Bankası’nın rezervlerinde düşüş başlayacak. Kur yükselirse ihracatcı ve turizmci mutlu olacak ama ithal girdi fiyatlarının artması maliyetleri ve dolayısıyla satış fiyatlarını artıracağı için enflasyon yükselecek. Merkez Bankası faizi düşürmese bu kez carry trade yapanlar ülkenin kaynaklarından inanılmaz paralar kazanmaya devam edecek. Hükümet, vergilere yüklense bu kez satın alma gücü zaten çok düşmüş olan emek geliri sahipleri tamamen perişan olacaklar. Küçük esnaf ve KOBİ’ler sıkıntıya girecek.

Ekonomi politikasını yanlış yola sokarsanız ortaya çıkacak bozulmayı düzeltmek için atacağınız adımlar bir tarafı düzeltirken öteki tarafı bozuyor. Geçmiş üç yılı böyle büyük yanlışlarla yaşadık. Şimdi artık önemli olan önümüzdeki üç yılı nasıl yaşayacağımız. Çünkü kurun fazla oynamaması bu bıçak sırtı dengenin temel taşı. Kur yükselirse carry trade bozulur, sistem çöker, başladığımız noktaya döneriz. Türk Lirası daha fazla değerlenirse bu kez dış ticaret dengesi bozulur (ihracat düşer, ithalat artar.) Bu yüksek faiz maliyetine uzun süre dayanmak ise ekonomiyi perişan eder. Bu durumda yapılması gereken şey politika faizini yavaş yavaş indirip, carry trade kazançlarını azaltmaya başlamaktır. Yalnız bu çok hassas bir dengedir. Yanlış adımlar atılır, hızlı faiz indirimleri yapılırsa o zaman bu gelen dövizler kaçar, kur hızla yükselir ve yeniden aynı noktaya geliriz.”

KAYNAK: Ekonomim.com

Mahfi Eğilmez’den “Bıçak sırtındayız” uyarısı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Buna nazaran Merkez Bankası Para Siyaseti Heyeti, siyaset faizini 750 puan artışla yüzde 25’e yükseltti.

Böylelikle faiz 4 yılın en yüksek düzeyine çıktı. Merkez Bankası böylelikle üç ayda 16.5 puanlık faiz artışı yaptı.

Ağustos toplantısı yeni lider yardımcıları Cevdet Akçay, Hatice Karahan ve Fatih Karahan’ın katıldığı birinci PPK toplantısı olarak da kayda geçti.

Merkez Bankası’nın faiz kararını ekonomist Mahfi Eğilmez kıymetlendirdi.

Eğilmez, Merkez Bankası’nın siyaset faizini artırması ülkede parayı daha değerli hale getireceğini, tasarruf eğiliminin artacağını ve talebin düşmeye başlayacağını kaydetti. Talepteki düşüşün de enflasyondaki artış suratının evvel frenlenmesine sonra da düşmesine neden olacağını söz etti.

Mahfi Eğilmez’in ilgili yazısı şu biçimde:

“Bankalar ilerleyen aylarda likiditeye ulaşmanın daha sıkıntı ve maliyetli olacağını kestirim ederek, evvelden daha çok kaynak çekebilmek için, mevduat faizlerini artırmaya başlarlar.

Doğal olarak kaynak maliyetlerinde ortaya çıkan bu artışlar bankaların kredi faizlerini de artırmasına neden olur. Böylelikle merkez bankasının siyaset faizini artırması ülkede parayı daha kıymetli hale getirir ve tasarruf eğilimi artmaya, talep düşmeye başlar. Talepteki düşüş enflasyondaki artış suratının evvel frenlenmesine sonra da düşmesine neden olur.

Bu tablo, Merkez Bankası’nın yaptığı siyaset faizi artışının kısa vadede yaratacağı sonuçları veriyor. Tabloyla ilgili birkaç açıklama yapmakta fayda olabilir: Kurdaki düşüş (TL’nin yabancı paralara karşı bedel kazanması) ithalatı TL cinsinden ucuz, ihracatı ise kıymetli hale getirdiği için ithalatı artırır, ihracatı düşürür.

İthalatın artması tabloda ithalatçı açısından olumlu olarak gösterilmiş olmakla birlikte toplum açısından olumsuzdur. İhracatın düşmesiyle yerli tüketicilerin olumlu etkilenecek olmasının nedeni ihracatçıların, ihraç edemeyeceği malları iç piyasada satışa sunması ve bu biçimde iç piyasada artan arzla birlikte fiyatlarda ek düşüş yaşanmasıdır.

Bu olguyu, mesela Rusya’ya ihraç edilemeyen domateslerin iç piyasada satılmasıyla domates fiyatlarının düşmesi biçiminde orta sıra yaşıyoruz.

Merkez Bankası’nın siyaset faizini yüzde 25’e yükseltmesinin birinci sonucu kur üzerinde görüldü, TL, yabancı paralara karşı bedel kazandı.

Piyasada, Merkez Bankası’nın faizi artırmaya devam edeceği kanısının doğmasıyla birlikte dövize olan talepte düşüş eğilimi ortaya çıkınca kur da geriledi. Öbür tesirler biraz daha vakte bağlı olarak ortaya çıkacaktır.

Bununla birlikte bu tabloda yer alan kimi sonuçların kesinlikle burada gösterildiği üzere çıkması kaide değildir.

Örneğin bu faiz artışı şayet başta yargı bağımsızlığı (hukukun üstünlüğü) ve demokrasinin güçlendirilmesi üzere yapısal ıslahatlarla desteklenirse ya da toplumun beklentilerinde çeşitli nedenlerle güzelleşmeler ortaya çıkarsa o vakit sonuçların kimileri farklı olabilir. Örneğin yatırımlar düşmeyebilir, hatta yabancı yatırımlarla birlikte yatırımlarda artış görülebilir.

Güven artışı beklenenin çok üzerinde gerçekleşebilir.”

Ekonomist Mahfi Eğilmez, faiz artırımının sonuçlarını yazdı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Buna nazaran Merkez Bankası Para Siyaseti Şurası, siyaset faizini 750 puan artışla yüzde 25’e yükseltti.

Böylelikle faiz 4 yılın en yüksek düzeyine çıktı. Merkez Bankası böylelikle üç ayda 16.5 puanlık faiz artışı yaptı.

Ağustos toplantısı yeni lider yardımcıları Cevdet Akçay, Hatice Karahan ve Fatih Karahan’ın katıldığı birinci PPK toplantısı olarak da kayda geçti.

Merkez Bankası’nın faiz kararını ekonomist Mahfi Eğilmez kıymetlendirdi.

Eğilmez, Merkez Bankası’nın siyaset faizini artırması ülkede parayı daha kıymetli hale getireceğini, tasarruf eğilimi artacağını ve talebin düşmeye başlayacağını kaydetti. Talepteki düşüşün de enflasyondaki artış suratının evvel frenlenmesine sonra da düşmesine neden olacağını tabir etti.

Mahfi Eğilmez’in ilgili yazısı şu formda:

“Bankalar ilerleyen aylarda likiditeye ulaşmanın daha güç ve maliyetli olacağını iddia ederek, evvelden daha çok kaynak çekebilmek için, mevduat faizlerini artırmaya başlarlar.

Doğal olarak kaynak maliyetlerinde ortaya çıkan bu artışlar bankaların kredi faizlerini de artırmasına neden olur. Böylelikle merkez bankasının siyaset faizini artırması ülkede parayı daha değerli hale getirir ve tasarruf eğilimi artmaya, talep düşmeye başlar. Talepteki düşüş enflasyondaki artış suratının evvel frenlenmesine sonra da düşmesine neden olur.

Bu tablo, Merkez Bankası’nın yaptığı siyaset faizi artışının kısa vadede yaratacağı sonuçları veriyor. Tabloyla ilgili birkaç açıklama yapmakta fayda olabilir: Kurdaki düşüş (TL’nin yabancı paralara karşı kıymet kazanması) ithalatı TL cinsinden ucuz, ihracatı ise değerli hale getirdiği için ithalatı artırır, ihracatı düşürür.

İthalatın artması tabloda ithalatçı açısından olumlu olarak gösterilmiş olmakla birlikte toplum açısından olumsuzdur. İhracatın düşmesiyle yerli tüketicilerin olumlu etkilenecek olmasının nedeni ihracatçıların, ihraç edemeyeceği malları iç piyasada satışa sunması ve bu biçimde iç piyasada artan arzla birlikte fiyatlarda ek düşüş yaşanmasıdır.

Bu olguyu, mesela Rusya’ya ihraç edilemeyen domateslerin iç piyasada satılmasıyla domates fiyatlarının düşmesi biçiminde orta sıra yaşıyoruz.

Merkez Bankası’nın siyaset faizini yüzde 25’e yükseltmesinin birinci sonucu kur üzerinde görüldü, TL, yabancı paralara karşı bedel kazandı.

Piyasada, Merkez Bankası’nın faizi artırmaya devam edeceği kanısının doğmasıyla birlikte dövize olan talepte düşüş eğilimi ortaya çıkınca kur da geriledi. Başka tesirler biraz daha vakte bağlı olarak ortaya çıkacaktır.

Bununla birlikte bu tabloda yer alan kimi sonuçların kesinlikle burada gösterildiği üzere çıkması kaide değildir.

Örneğin bu faiz artışı şayet başta yargı bağımsızlığı (hukukun üstünlüğü) ve demokrasinin güçlendirilmesi üzere yapısal ıslahatlarla desteklenirse ya da toplumun beklentilerinde çeşitli nedenlerle güzelleşmeler ortaya çıkarsa o vakit sonuçların kimileri farklı olabilir. Örneğin yatırımlar düşmeyebilir, hatta yabancı yatırımlarla birlikte yatırımlarda artış görülebilir.

Güven artışı beklenenin çok üzerinde gerçekleşebilir.”

Ekonomist Mahfi Eğilmez, faiz artırımının sonuçlarını yazdı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ünlü ekonomist Dr. Mahfi Eğilmez kendi bloğunda KKM’nin verdiği ziyanları “KKM Sorunu” başlıklı bir yazısında yayımladı.

Başlangıçta TL mevduatın kur farkları Hazine tarafından bütçeden, döviz tevdiatından gelen kur muhafazalı hesapların kur farkları da Merkez Bankası tarafından ödeniyordu diyen eğilmez, “yakın vakitte çıkan yasa ile her iki yükümlülüğün de Merkez Bankası tarafından karşılanması karara bağlandı. Bununla birlikte geçmişten gelen yükler nedeniyle, bütçeye yük gelmesi devam ediyor. KKM’nin 2023 bütçesine yükü birinci yedi ayda 34,5 milyar TL oldu (2022 yılında yıllık yük 92,5 milyar TL idi.) 2023 yılsonunda bütçeden ödenecek toplam meblağın 90 – 100 milyar TL’yi bulacağı varsayım ediliyor” dedi.

“KUR FARKININ ÖLÇÜSÜ AÇIKLANMIYOR”

Merkez Bankası’nın KKM hesapları için ödediği kur farkının ölçüsü açıklanmadığı için bilinmediğini vurgulayan eğilmez yazısının devamında şunları söyledi:

“Bu ödemelerin açıklanmaması, günlük bilanço açıklayan bir merkez bankası açısından, değerli bir eksiklik olarak görülüyor. Bu durumda Merkez Bankası’nın ödeyeceği KKM farkları için çeşitli kestirimler ortaya atılıyor. Piyasada yapılan kestirimler Merkez Bankası’nın bu yıl KKM için yapacağı ödemelerin 500 milyar TL’den aşağı olmayacağı tarafında. Bu durumda KKM için Hazine ve TCMB’den bu yıl yapılacak toplam ödemelerin 600 milyar TL’yi aşacağını iddia etmek mümkün.

Merkez Bankası analitik bilançosunda İç Varlıklar kaleminin alt kalemlerinden Başka kalemi Bankanın kâr/zarar gelişimini gösterir. Bugün prestijiyle elimizdeki meblağ ile geçen yılsonu meblağını karşılaştırdığımızda bu yılın birinci 7 ayında bu kalemde 387 milyar TL’lik artış olduğunu görüyoruz. Bu artış büyük ölçüde KKM ödemelerinden gelen ziyanı gösteriyor.

Bu durumda geçtiğimiz yıllarda kâr açıklayan ve elde ettiği kârı Hazine’ye devreden Merkez Bankası’nın bu yıl önemli oranda ziyan edeceğini ve Hazine’ye kâr devredemeyeceğini görüyoruz.

Merkez Bankası, ziyanını para basarak karşılar. Geçen yılsonundan bugüne kadar M0 dar para arzında (dolaşımdaki para) yüzde 31, M2 geniş para arzında yüzde 42 artış olması para basıldığını ortaya koyuyor.

Özetle söylemek gerekirse faizi, enflasyonun altına çekerek yarattığımız feci tablo ile geldiğimiz durum şöyledir:

(1) Bankaların müşterilerine ödemesi gereken faiz ve/veya primleri Hazine ve Merkez Bankası üstlenmekte ve halkın vergileriyle ya da para basarak bu ödemeler yapılmaktadır.

(2) Burada sorumlu, paralarını KKM’ye yatırıp buradan gelir elde edenler değildir. Bu beşerler ve kurumlar yüksek enflasyon karşısında negatif faiz almamak için devletin önerdiği bu yola girmişler hatta zorlanmışlardır.

(3) Şayet faiz bu formda enflasyonun çok altında olmaya zorlanmasaydı ve bu paraları bankalar müşterilerine faiz olarak ödemeye devam etselerdi devlet bu ödemelerden gelir vergisi (stopaj) alacaktı. KKM faiz ve prim ödemeleri vergiden hariç tutulduğu için devlet bu vergilerden de yoksun kalmaktadır.

(4) Merkez Bankası, bu ödemelerde yer almasa kâr edecek ve kârını Hazineye devredecekti. Bu sistemle ziyan etmekte ve ziyanını para basarak karşılamak zorunda kalmaktadır.“

Mahfi Eğilmez’den çarpıcı tahlil: ‘Yarattığımız feci tablo ile geldiğimiz durum…’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ünlü ekonomist Dr. Mahfi Eğilmez kendi bloğunda KKM’nin verdiği ziyanları “KKM Sorunu” başlıklı bir yazısında yayımladı.

Başlangıçta TL mevduatın kur farkları Hazine tarafından bütçeden, döviz tevdiatından gelen kur muhafazalı hesapların kur farkları da Merkez Bankası tarafından ödeniyordu diyen eğilmez, “yakın vakitte çıkan yasa ile her iki yükümlülüğün de Merkez Bankası tarafından karşılanması karara bağlandı. Bununla birlikte geçmişten gelen yükler nedeniyle, bütçeye yük gelmesi devam ediyor. KKM’nin 2023 bütçesine yükü birinci yedi ayda 34,5 milyar TL oldu (2022 yılında yıllık yük 92,5 milyar TL idi.) 2023 yılsonunda bütçeden ödenecek toplam fiyatın 90 – 100 milyar TL’yi bulacağı varsayım ediliyor” dedi.

“KUR FARKININ ÖLÇÜSÜ AÇIKLANMIYOR”

Merkez Bankası’nın KKM hesapları için ödediği kur farkının ölçüsü açıklanmadığı için bilinmediğini vurgulayan eğilmez yazısının devamında şunları söyledi:

“Bu ödemelerin açıklanmaması, günlük bilanço açıklayan bir merkez bankası açısından, değerli bir eksiklik olarak görülüyor. Bu durumda Merkez Bankası’nın ödeyeceği KKM farkları için çeşitli varsayımlar ortaya atılıyor. Piyasada yapılan varsayımlar Merkez Bankası’nın bu yıl KKM için yapacağı ödemelerin 500 milyar TL’den aşağı olmayacağı istikametinde. Bu durumda KKM için Hazine ve TCMB’den bu yıl yapılacak toplam ödemelerin 600 milyar TL’yi aşacağını iddia etmek mümkün.

Merkez Bankası analitik bilançosunda İç Varlıklar kaleminin alt kalemlerinden Başka kalemi Bankanın kâr/zarar gelişimini gösterir. Bugün prestijiyle elimizdeki meblağ ile geçen yılsonu fiyatını karşılaştırdığımızda bu yılın birinci 7 ayında bu kalemde 387 milyar TL’lik artış olduğunu görüyoruz. Bu artış büyük ölçüde KKM ödemelerinden gelen ziyanı gösteriyor.

Bu durumda geçtiğimiz yıllarda kâr açıklayan ve elde ettiği kârı Hazine’ye devreden Merkez Bankası’nın bu yıl önemli oranda ziyan edeceğini ve Hazine’ye kâr devredemeyeceğini görüyoruz.

Merkez Bankası, ziyanını para basarak karşılar. Geçen yılsonundan bugüne kadar M0 dar para arzında (dolaşımdaki para) yüzde 31, M2 geniş para arzında yüzde 42 artış olması para basıldığını ortaya koyuyor.

Özetle söylemek gerekirse faizi, enflasyonun altına çekerek yarattığımız feci tablo ile geldiğimiz durum şöyledir:

(1) Bankaların müşterilerine ödemesi gereken faiz ve/veya primleri Hazine ve Merkez Bankası üstlenmekte ve halkın vergileriyle ya da para basarak bu ödemeler yapılmaktadır.

(2) Burada sorumlu, paralarını KKM’ye yatırıp buradan gelir elde edenler değildir. Bu beşerler ve kurumlar yüksek enflasyon karşısında negatif faiz almamak için devletin önerdiği bu yola girmişler hatta zorlanmışlardır.

(3) Şayet faiz bu biçimde enflasyonun çok altında olmaya zorlanmasaydı ve bu paraları bankalar müşterilerine faiz olarak ödemeye devam etselerdi devlet bu ödemelerden gelir vergisi (stopaj) alacaktı. KKM faiz ve prim ödemeleri vergiden hariç tutulduğu için devlet bu vergilerden de yoksun kalmaktadır.

(4) Merkez Bankası, bu ödemelerde yer almasa kâr edecek ve kârını Hazineye devredecekti. Bu sistemle ziyan etmekte ve ziyanını para basarak karşılamak zorunda kalmaktadır.“

Mahfi Eğilmez’den çarpıcı tahlil: ‘Yarattığımız feci tablo ile geldiğimiz durum…’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.