İktidar tarafından Türk lirasına istikrar kazandırmak ve dolarizasyon eğilimini aksine çevirerek döviz kurunun enflasyon üzerindeki baskısını hafifletmek maksadıyla sunulduğu belirtilen KKM’nin eski Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak periyodunda de gündeme geldiği lakin vazgeçildiği belirtildi.

Gazeteci Barış Soydan, 2018 Ağustos ayında yaşanan kur krizinin çabucak akabinde periyodun Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’a sunulan seçeneklerden birinin de KKM olduğunu tez etti.

Ancak Albayrak’ın adım atmakta tereddüt ettiğinini belirtirken KKM kararının Nureddin Nebati’nin bakanlıktaki ömrünü uzattığını tabir etti.

10haber muharriri Barış Soydan’ın “KKM’nin bilinmeyen tarihi” başlıklı yazısının ilgili kısmı şöyle:

“2021 Kasım ve Aralık aylarında yaşanan kur şoku karşısında hareket kabiliyeti daralan iktisat idaresi KKM’yi Cumhurbaşkanı’na sunmak üzere ivedilikle raftan indirmişti. Raftan indirildi dedim zira KKM’nin kıssası aslında birkaç yıl önceye dayanıyordu.

Yeni iktisat idaresinin siyaset kısıtlarının en değerlilerinden birinin kur muhafazalı mevduat (KKM) yükü olduğu görülüyor. Eski Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati devrinde “mucize çözüm” olarak sunulan KKM bugün hem ekonomik istikrarları bozan dev bir yük hem de iktisat siyasetlerinin hayata geçirilmesini zorlaştıran değerli bir mahzur haline gelmiş durumda.

“DOLAR BİR GECEDE 11 LİRANIN ALTINA DÜŞTÜ”

KKM 2021 Aralık ayında döviz kurlarında hızlanan artışa tahlil olmak üzere hayata geçirildi. İlan edildiği anda yarattığı sürpriz tesiriyle döviz kurlarında tarihi bir gerileme yaşanmış, dolar bir gecede 18.40 liradan 11 liranın altına düşmüştü.

Ekonomi idaresi bu mucizevi tahlilin heyecanıyla halkı Türk Lirası’na güvenmeye çağırmıştı. Nebati bir yandan “Ya Türkiye olayları oturup kendi başına izleyecek, elindeki bütün enstrümanları müspet tarafta kullanmayacak kadar maharetsiz bir ülke mi? Gereksinimi olan her türlü enstrümanı kullanır!” diyor; bir yandan da dövizdeki köpüğün gitmeye başladığını ve Türk Lirası’nın cazibesinin artacağını savunuyordu. Pekala bu “mucize çözüm” nasıl ortaya çıkmıştı?

Öncelikle KKM’nin o devir gereğince çalışılmadan ve uygulama temelleri düşünülmeden ivedilikle gündeme getirildiğini belirtelim. 2021 Kasım ve Aralık aylarında yaşanan kur şoku karşısında hareket kabiliyeti daralan iktisat idaresi KKM’yi Cumhurbaşkanı’na sunmak üzere çabucak raftan indirmişti. Düzenlemelerin son halini alması aylar sürecekti.

“RAFTAN İNDİRİLDİ”

“Raftan indirildi” dedim zira KKM’nin kıssası aslında birkaç yıl önceye dayanıyordu. 2018 Ağustos ayında yaşanan kur krizinin çabucak akabinde devrin Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak yakın etrafından geçmişte Türkiye yahut emsal ülkelerde döviz krizlerine yönelik uygulanmış tahliller üzerinde çalışmalarını istemişti.

O devirde Albayrak’a sunulan seçeneklerden biri KKM’ydi. Fakat getireceği yükler ve uygulamadan çıkışın zorlukları tartışıldıkça Albayrak adım atmakta tereddüt etmişti. O esnada Merkez Bankası’nın yaptığı 625 baz puanlık şok faiz artırımı piyasayı sakinleştirince iktisat idaresi rahat bir nefes almış ve KKM uygulaması masadan kalkmıştı. Merkez Bankası Eylül 2018’deki o artırımı yapmasa Türkiye tahminen de KKM ile 2018 yılında tanışacaktı.

O periyot rafa kaldırılan KKM 2020 yılının ikinci çeyreğinde bir defa daha iktisat idaresinin gündemine geldi. O devirde Merkez Bankası’nın ağır döviz satışı 2020 Mayıs ayında net rezervi birinci defa eksiye taşımış ve alarm zilleri çalmaya başlamıştı. Doları 6.85 TL’de tutabilmek için yaklaşık 30 milyar dolar daha satılmış lakin buna karşın muvaffakiyet elde edilememişti. Bunun üzerine Merkez Bankası likidite araçlarıyla örtülü faiz artışına gitmiş ancak istediği sonucu alamamıştı.

İşte tam bu devirde KKM bir kere daha raftan indirilerek enine uzunluğuna tartışıldı. Ancak tekrar uygulamadan vazgeçildi. Bunun nedenine dair türlü görüşler var. Bunlardan biri, Bakan Albayrak’ın KKM’nin bütçe tesirlerinin vakitle Erdoğan’ı rahatsız edecek boyuta ulaşmasından çekindiği tezi. Buna nazaran rezerv satışları sebebiyle Erdoğan’ın yakın takibinde olan Albayrak bir de bütçe açığının tırmanışa geçmesinden çekinmişti. O periyotta borçlanma maliyetlerini düşük göstermek ismine yurtiçinde döviz ve altın cinsinden borçlanmanın süratle artmış olmasının KKM uygulamasının uygulanabilirliğini kısıtladığı söylenebilir.

“ALBAYRAK’I RAHATSIZ ETTİ”

Bir öteki argüman ise KKM uygulamasının servet transferi tesirinin Bakan Albayrak’ı rahatsız ettiği ve buna karşılık belirli bir ölçü üzerinden döviz hesaplarına kimi kısıtlayıcı önlemler koymayı tercih ettiği tarafında.

KKM fırsatını (!) ikinci defa tepen Bakan Albayrak kısa müddet sonra meşhur istifa mektubuyla vazifeden ayrılmıştı.

Dönemin Bakan Yardımcısı Nureddin Nebati başından beri bu gelişmelerin şahidiydi. Doların patlayarak 18.40 liraya yükseldiği 2021 Aralık ayında KKM tahlilini ayrıntılı bir hazırlık yapmadan Cumhurbaşkanı Erdoğan’a sunmasının ardında da bu bilgi vardı. Bahse yakın kaynaklar, 2018 ve sonrasındaki KKM tartışmalarının içinde olan Merkez Bankası Lider Yardımcısı Emrah Şener ve kimi diğer bürokratların da KKM’yi acil ve tek tesirli tahlil olarak sunduğunu söylemekte.

KKM kararının Nureddin Nebati’nin bakanlıktaki ömrünü uzattığı söylenebilir. Hatta KKM sayesinde iktidarın kırıp dökmeden ekonomiyi seçime kadar getirdiğini söylemek bile mümkün. Lakin sonuç değişmedi; kur eskisinden daha yüksek düzeylere yükseldi, rezervler tüketildi ve istikrarlar daha da bozuldu…

“ŞİMŞEK’İN EN KIYMETLİ HUSUSU OLDU”

Geçen mayıs ayında gerçekleşen seçimler sonrasında iktisadın dümenine geçen Mehmet Şimşek’in en değerli gündem hususu KKM olacaktı. Birinci dikkat cazibeli adım, kur farkı ödemelerin tamamının Merkez Bankası tarafından yapılması kararıydı. Bu adım mümkün yan tesirleri nedeniyle çok sert eleştirildi. Lakin muhtemelen bütçe kısıtları bu adımı zarurî kılmıştı.

Ardından Merkez Bankası’nın KKM’yi azaltmaya yönelik olarak evvelki hafta yayınladığı düzenleme geldi. Bu kararlar sonrasındaki birinci haftada KKM’nin uzun bir ortadan sonra birinci defa düşüşe geçtiğini dünkü yazımda aktarmıştım. Ancak şimdi her şey bitmiş değil, birilerinin siyasi ikbalini kurtarmak ismine apar topar uygulamaya sokulan KKM’den çıkış ne iktidar ne Türkiye için kolay olacak.

KKM uygun çalışılmamış, tesir tahlilleri yapılmamış, muhtemel senaryolar gözden geçirilmemiş, çıkış stratejisi belirlenmemiş düzenlemelerin bir iktisada ne kadar ziyan verebileceğine dair örnek olay olarak dünya tarihine şimdiden geçmiş durumda.”

KKM’nin bilinmeyen kıssası ortaya çıktı: ‘Raftan indirilmiş’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Erdoğan, dün partisinin küme toplantısında, CHP Genel Lideri Kemal Kılıçdaroğlu’na bir kere daha “türban serbestisi” öngören anayasa değişikliği teklifi için davet yaptı. Erdoğan, “Eğer dürüstseniz, samimiyseniz yeni yasama devrinde başörtüsü problemini anayasa ile teminat altına alalım” dedi. Erdoğan, birebir anayasa değişikliği teklifinde yer alan ve mevcut anayasanın 41. hususunun, “Ailenin korunması ve çocuk hakları” halindeki birinci kenar başlığının, “Ailenin korunması, evlilik birliği ve çocuk hakları” olarak değiştirilmesini öngören ve “Evlilik birliği, lakin bayan ile erkeğin evlenmesi ile kurulabilir” kararını getiren ikinci maddesin atıfla da Kılıçdaroğlu’nu maksat alarak şu tabirleri kullandı:

“Uçkuru kaptırmışsınız uçkuru. Global güç odaklarından aferin alabilmek ismine LGBT belasını legalleştirmeye çalıştınız. Bay bay Kemal, siz LGBT’cisiniz, yanınızdakiler de LGBT’ci.”

DENGE DÖNEBİLİR

Teklifin geçen yasama yılında TBMM Anayasa Komisyonu’ndaki görüşmelerinde, “türban serbestisini” öngören 24. unsurdaki değişiklik için CHP ve İYİ Parti ortak önerge vermişti. O periyot DÜZGÜN Parti Küme Başkanvekili Erhan Usta, “konuyu da tarihin tozlu sayfalarına gömmek istediklerini” kaydetmişti.

TBMM’de Cumhur İttifakı bileşenlerinin toplam 323 milletvekili bulunuyor. DEVA Partisi, Gelecek Partisi ve SP’nin toplam 35 milletvekilinin dayanak vermesi durumunda ise bu sayı 358’i buluyor. Bu durumda da Cumhur İttifakı’nın teklifi referanduma götürebilmesi için 2 milletvekiline gereksinimi bulunuyor. Demokrat Parti ve İYİ Parti’nin teklife dayanak vermesi durumunda ise teklif 405 milletvekili ile direkt TBMM’de kabul olabilecek.

GÜNDEM YENİ ANAYASA

Erdoğan ile MHP önderi Devlet Bahçeli, seçimlerin akabinde ikinci kere bir ortaya geldi. Hem Erdoğan hem de Bahçeli, partilerinin küme toplantısında “yeni anayasa” çıkışında bulunmuştu. İki önderin görüşmede “yeni anayasa” ve 31 Mart 2024’te yapılması planlanan “yerel seçimlerin olduğu” ileri sürüldü.

Muhalefete ‘kıskaç’: Erdoğan, ‘samimiyet testi’ diyerek türban teklifini raftan indirme planı yapıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

‘Gezi’ye olan öfkeleri bitmedi’

Konuya ait Cumhuriyet’e konuşan Aydoğan, paylaşımlarında hakaret bulunmadığını savundu. İktidarın ‘baskı uygulamalarını’ giderek arttığını tabir eden Aydoğan, “Ben Anayasa’nın 26. unsuru çerçevesinde tenkit hakkımı kullandım. Seyahat Parkı direnişine olan öfkeleri hâlâ bitmemiş. Kimsenin fikrine ya da kanısına tahammüleri yok. Bu dava belgeleri Türkiye’deki adalet sisteminin ne hale getirildiğinin birer örneğidir” tabirlerini kullandı.

Aydoğan’ın kapatılan ‘Erdoğan’a hakaret’ evrakı raftan indirildi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.