Trump’ın önündeki seçenekler son haftalarda yaptığı gayri resmi açıklamalarda belirsiz ifadelerle doğrulanırken, konuya aşina kaynaklar tarafından daha ayrıntılı biçimde ortaya kondu. Seçenekler geniş bir yelpazeye yayılıyor ve her biri ciddi riskler barındırıyor. Başkanın müttefiklerinden, danışmanlarından ve yabancı mevkidaşlarından ise zaman zaman çelişkili tavsiyeler aldığı belirtiliyor.

Habere göre, İran kıyıları açıklarında iki uçak gemisi, onlarca savaş gemisi ve yüzlerce savaş uçağı konuşlandırılmış durumda. Trump’ın, bu askeri baskının İran liderlerini bir anlaşmaya zorlayabileceği umuduyla doğrudan bir askeri harekât emri vermekten tamamen vazgeçebileceği değerlendiriliyor.

Bunun yanı sıra, İran’ın nükleer silah üretme kapasitesinden vazgeçmesi yönündeki talepleri iletmek amacıyla sınırlı askeri hedeflere yönelik saldırı seçeneği de masada. Daha maksimalist bir senaryo ise İran liderliğini devirmeyi hedefleyen geniş çaplı bir operasyonu içeriyor.

Seçenek 1: Diplomasiye şans tanımak

CNN’e göre, Beyaz Saray’daki üst düzey yetkililer, Trump’ın önceliğinin İran’la askeri çatışmadan kaçınacak bir anlaşmaya varmak olduğunu vurguluyor.

Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner, son haftalarda İranlı yetkililerle dolaylı görüşmeler yürütüyor. İkilinin Perşembe günü İsviçre’nin Cenevre kentine giderek yeni bir görüşme turuna katılması bekleniyor.

Witkoff’un Cumartesi günü Trump’ın İran’ın neden müzakerelerde “teslim olmadığı” konusunda “meraklı” olduğunu söylediği aktarıldı. Taraflar ise birbirine zıt kırmızı çizgiler belirlemiş durumda. Trump, İran’ın uranyum zenginleştirmesine kesinlikle izin verilmemesi gerektiğini savunurken, Tahran bunun egemenlik hakkı olduğunu ve nükleer programın yalnızca barışçıl amaç taşıdığını belirtiyor.

“Bu perşembe her şeyi belirleyecek”

İranlı yetkililer bu açığı kapatabilecek yeni bir teklif üzerinde çalışıyor ve bunu Ummanlı arabulucular aracılığıyla paylaşmayı planlıyor. Görüşmelere yakın bir bölgesel kaynak, “Bu Perşembe her şeyi belirleyecek: savaş mı, anlaşma mı?” ifadelerini kullandı.

Geçen yılki görüşmeler öncesinde İran’ın nükleer programına sürpriz saldırılar düzenleyen Trump’ın, bu kez Cenevre’deki temaslar tamamlanmadan askeri adım atmaması bekleniyor.

Ancak kaynaklara göre İran’ın teklifinin “sıfır uranyum zenginleştirme” taahhüdü içermesi beklenmiyor. Bu talebin, İran’ın dini lideri 86 yaşındaki Ali Khamenei açısından uzun süredir kabul edilemez olduğu belirtiliyor.

“Ulusal gurur meselesi”

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi de CBS’ye verdiği demeçte sıfır zenginleştirme seçeneğini açıkça reddetti. Araghchi, İran’ın bu teknolojiyi kendi bilim insanlarıyla geliştirdiğini ve bunun artık ulusal gurur meselesi olduğunu söyledi.

Bazı bölgesel kaynaklar tarafların daha “yaratıcı” formüller aradığı aktarılıyor. Bunlar arasında İran’ın yalnızca tıbbi amaçlarla kullanılmak üzere çok küçük miktarlarda uranyum zenginleştirmesine izin verilmesi gibi öneriler yer alıyor.

Seçenek 2: Anlaşmaya zorlamak için sınırlı saldırı

ABD merkezli CNN’e göre Trump, İran liderliğini baskı altına almak amacıyla belirli askeri hedeflere yönelik sınırlı bir saldırıyı değerlendirdiğini doğruladı. Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada, “Bunu değerlendiriyorum diyebilirim” dedi.

Olası hedefler arasında balistik füze rampaları, nükleer programla bağlantılı tesisler ve İran İslam Devrimi Muhafızları Ordusu (IRGC) tarafından kullanılan binalar bulunuyor.

Ancak uzmanlar ve bölgesel yetkililer, böyle bir saldırının İran’ı müzakere masasına döndürüp döndürmeyeceği konusunda hemfikir değil. ABD merkezli CNN’e göre birçok yetkili, sınırlı da olsa bir saldırının İran’ın direncini artırabileceği görüşünde.

İran ise daha önce saldırıya uğraması halinde bölgedeki Amerikan üslerini hedef alabileceği uyarısında bulundu. Haziran ayında nükleer tesislerine yönelik saldırılara misilleme yapılmış, ancak Amerikan askerleri arasında can kaybı yaşanmamıştı.

ABD ordusu tüm olası senaryolar için hazırlık yapıyor. Planlamaya aşina bir kaynak, hedef gruplarına göre silah envanterinin belirlendiğini ve olası hava sortilerinin zamanlamasının gözden geçirildiğini aktardı.

Seçenek 3: Rejimi hedef alan geniş çaplı operasyon

Diplomasinin başarısız olması halinde Trump’ın en radikal seçeneği devreye sokabileceği belirtiliyor. Habere göre, İran çevresinde konuşlandırılan askeri güçler rejimi hedef alan geniş çaplı bir operasyon için yeterli kapasiteye sahip.

Bu senaryo; İranlı liderlere, rejimle bağlantılı unsurlara, askeri tesislere, hava savunma sistemlerine, füze üretim tesislerine ve nükleer altyapıya eş zamanlı saldırıları içerebilir.

İran Devrim Muhafızları hedef alınacak

Kaynaklara göre, İslami yönetimi korumakla görevli Devrim Muhafızları’nın (IRGC) bu tür bir operasyonda neredeyse kesin hedef olacağı ifade ediliyor. Ancak hükümet yetkilileri ve dini liderlerin doğrudan hedef alınmasının siyasi ve askeri sonuçları daha karmaşık bir tablo ortaya çıkarıyor.

CNN’e göre, Genelkurmay Başkanı General Dan Caine ve diğer askeri liderler, İran’a karşı büyük ve uzun süreli bir operasyonun ölçeği, karmaşıklığı ve olası Amerikan kayıpları konusunda ciddi endişeler taşıyor.

Saldırı ABD varlıkları üzerinde baskı oluşturacak

Pentagon içindeki bazı yetkililer ise uzun soluklu bir askeri harekâtın, özellikle İsrail ve Ukrayna’ya sağlanan destek kapsamında kullanılan silah stoklarını zorlayabileceği ve bölgedeki ABD varlıkları üzerinde baskı oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.

Trump’ın önündeki karar yalnızca İran’la ilişkileri değil, Ortadoğu’nun güvenlik dengelerini ve ABD’nin küresel askeri kapasitesini de doğrudan etkileyecek nitelikte.

“USS Geral R. Ford” uçak gemisi Girit’teki Suda Deniz Üssü’nde

Öte yandan, Yunan Devlet Televizyonu ERT’nin haberine göre, ABD’ye ait “USS Gerald R. Ford” isimli uçak gemisinin Girit Adası’nda bulunan Suda Deniz Üssü’nde olduğu ifade edildi.

Yunanistan’ın en çok okunan haber sitelerinden “in.gr”nin haberinde, “Bölgeye, İran yakınlarına ikinci uçak gemisinin de ulaşması, ABD’nin Tahran karşısında nasıl hareket edeceğine karar verme zamanının yaklaştığını gösteriyor.” ifadesi kullanıldı.

Dünya Barış Konseyi’nin de üyesi olan Uluslararası Barış için Helenik Komitesinden yapılan yazılı açıklamada da “ABD’ye ait F-35, A-10 savaş uçaklarının, havada yakıt ikmal ve ulaştırma araçlarının yoğun varlığı ve “USS Gerald R. Ford” uçak gemisinin yakında bulunuşu, Suda’nın İran ve genel olarak bölge halkları etrafında daralan savaş çemberinin önemli bir halkası haline gelmesi ve genel bir askeri çatışma olasılığının yaklaşmasını teyit eder niteliktedir.” ifadeleri kullanıldı. (Sabah)

Trump İran için yol ayrımında: İşte 3 senaryo! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Mevcut durumda nasıl hesaplanıyor?

Mevcut durumda uygulanan maaş hesabı sisteminde 3’lü bir düzen var. 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası için ayrı ayrı hesaplamalar yapılarak toplanıyor. Her dönem için 3 ayrı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve çarpanlar kullanıldığı için 1999 öncesi çalışması çok olan avantajlı hale geliyor.

Sabah Gazetesi’nden Faruk Erdem’in haberine göre, ABO maaşlar üzerindeki dengeyi bozuyor. Öncelikle sistemin sadeleşmesi gerekiyor. Üçlü yapı yerine tek bir hesaplama formülü olmalı. Çalışırken yatırılan primlere göre yapılacak hesaplamada herkes için sabit bir Aylık Bağlama Oranı (ABO) kullanılmalı.

Maaş farkları önlecek mi?

Emekli maaşları her yıl ocak ve temmuz aylarında artıyor. SSK ve ağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon kadar artış alırken, memur emeklileri toplu sözleşmeye giriyor. Dolayısıyla iki kesim arasında artış oranları farklılaşıyor. Emeklilerin maaş artışları için yeni bir formül getirilebilir. Bu noktada tüm emekliler toplu sözleşmeye girebilir. Ya da 6 aylık enflasyon kadar yapılan artışlar yerine her ay bir önceki ayın enflasyonu kadar yapılacak artış yapılabilir. Bu durum emekli aylıklarındaki erimeyi önleyeceği gibi, refah payı gibi tartışmaları ortadan kaldıracaktır.

Güncelleme farkı

Evet bugünkü sistemde çalışılan gün sayısının etkisi az. Daha çok yatırılan primler etkili oluyor. Bu yüzden çok uzun süre çalışan birisi daha kısa çalışan birisinden az emekli aylığı alabiliyor. Orta Vadeli Program’da da yer alan çalışma hayatında kalmayı cazip hale getirecek bir sistem getirilmeli. Sadece yatırılan Prime Esas Kazanç miktarları değil çalışma gün sayıları da etkili olmalı. Böylece emeklilikte daha çok aylık almak isteyenler sistemde daha çok kalmayı tercih edecek.

Güncelleme katsayısında kullanılan parametreler (enflasyon, büyüme) değişken olduğu için her yıl bu farklılık ortaya çıkıyor. Her yıl çalışanlar arasında ’emekli maaşları düşüyor’ gibi yanlış bir algı oluşturuluyor Bu sorunun çözümü için sabit bir güncelleme katsayısı belirlenebilir. Eğer katsayı bir rakamda sabitlenirse yıllar arasındaki farklılık da ortadan kalkar. Böylece her yıl emeklilik tarihi ile ilgili tartışmalar da ortadan kalkar.

Taban maaş tartışması bitecek

2019 yılından bu yana uygulanan taban maaş, düşük aylık alan emekliler açısından büyük avantaj oluşturdu. Çalışma hayatı kısa sürmüş, kısmi emekli olmuş, malulen emekli olmuş ya da asgari ücretten prim yatırmış birçok sigortalının emekli maaşı düşük kalmıştı. Bu emeklilere Hazine’den yapılan destek ile taban maaş şeklinde daha yüksek aylıklar ödeniyor.

Ancak burada sorun taban maaşın hemen üstündeki aylıklarda yaşanıyor. Örneğin maaşı 15 bin lira olan 3600 günden emekli bir vatandaş 20 bin lira alırken 6-7 bin gün çalışmış birisi 22 bin lira alıyor. Taban maaş uygulaması kaldırılarak kök maaşlara yapılacak kademeli bir seyyanen artış bundan sonra ortaya çıkacak tartışmaları bitirecektir. Ya da taban maaş uygulaması devam ederken hemen üstünde kalan aylıklara kademeli artış yapılabilir.

2008’deki birleşmeye rağmen farklılık devam ediyor

2008 yılında yapılan reform ile tüm kurumlar SGK çatısı altında birleştirildi. Ancak norm birliği sağlanamadı. Bu yüzden hem emeklilik şartları hem de aylık hesaplamalarında farklılıklar devam ediyor. Emekli maaş bağlama sistemi hem SSK hem Bağ-Kur için eşitlenebilir. Ayrıca Bağ- Kur’da 9 bin gün olan prim gün şartı 7200 güne düşürülmesi ile ilgili düzenleme devreye alınıp bu noktada bir denge sağlanabilir.

Yeni sistemle hedeflenen konular

Aylık bağlama sistemindeki karma yapının sadeleşmesi.

Enflasyon artışlarının yeniden düzenlenmesi.

Zam oranları arasındaki farkları giderilmesi.

Bozulan aktüeryal dengenin yeniden sağlanması.

Sistemde kalmanın emekli aylığı açısından daha cazip hale getirilmesi.

Emekli maaşı hesaplama sistemi değişiyor! İşte olası senaryo yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bayram ikramiyelerini; SGK’dan emekli aylığı, yaşlılık aylığı, vazife malullüğü aylığı, malullük aylığı, ölüm aylığı ile sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm geliri alanlar ile şehit yakınları, gaziler, muharip gaziler, güvenlik korucuları, şampiyon sporcular ve terörden zarar gören sivil vatandaşlar ile bu kişilerin hak sahipleri alacak.

Geçtiğimiz yıl bayram ikramiyesi yüzde 33,33’lük artışla 4 bin TL’ye yükseltildi. 17.7 milyon emekliye ödenecek toplam bayram ikramiyesinin 150 milyar TL’nin üzerinde olacağı hesaplanıyor. 2025 yılında emeklilere Kurban Bayramı’nda 57.4 milyar TL olmak üzere 100 milyar TL’nin üzerinde ikramiye ödemesi yapılmıştı. 2024 yılında ise bu rakam 84.2 milyar TL olarak gerçekleşmişti.

5 bin TL beklentisi

Bayram ikramiyesi uygulaması 2018 yılında uygulamaya sokuldu. 2026’da bayram ikramiyesinin 5 bin TL’ye çıkarılması bekleniyor. Net rakam yetkililerden gelen açıklamalarla belli olacak.

Dul ve yetim ne kadar ikramiye alacak?

Sabah’ın haberine göre, dul ve yetim maaşı alanlar da hisseleri oranında zam alacaklar.

– Vefat eden sigortalının eşi, çocuk yoksa yüzde 75 oranı ile ikramiye alır.
– Eş ve çocuklar birlikte hak sahibiyse, eş yüzde 50 oranı ile alır.
– Ölüm aylığı alan yetimler yüzde 25 oranı ile ikramiye alır.

2025 yılında hisse başına ne kadar ödeme alındı?

– Yüzde 75 hisse: 3.000 TL
– Yüzde 50 hisse: 2.000 TL
– Yüzde 25 hisse alanlara: 1.000 TL

2026’da dul ve yetim ikramiye ödemesi ne kadar olacak?

Emekli ikramiyelerinin 5 bin liraya çıkarılması halinde hisse oranına göre ödenecek tutarları şöyle:

– Yüzde 75 hisse (eş – çocuk yoksa): 3.750 TL
– Yüzde 50 hisse (eş – çocuklarla birlikte): 2.500 TL
– Yüzde 25 hisse (yetim çocuk): 1.250 TL

Bayram ikramiyesinde yeni senaryo yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Sözcü’de Başak Kaya imzasıyla yer alan haberinde CHP’nin geleceğine ilişkin 5 senaryoya veriliyor. En çok konuşulan senaryolar ise kararın 15 Eylül’de çıkması ve ertelenmesi üzerine. Kılıçdaroğlu’nun dönmesi ise ‘tedbir’e bağlı.

‘Tedbir’ düğümü çözecek

Mahkemenin vereceği kararda ‘tedbir’ düğümü çözecek. Eğer mahkeme butlan kararını tedbirli vermez ise mevcut yönetim görevinde kalacak. Kararı kasım sonuna ertelerse dava gerekçesi ortadan kalkacak. Genel Merkez bu iki ihtimal üzerinde duruyor. Eğer illa ki bir butlan kararı verilecekse de işin çağrı heyetine bırakılması gerektiği belirtiliyor. Mahkemeden mutlak butlan kararı çıkması ve Kılıçdaroğlu’nun göreve dönme olasılığının daha yüksek olduğu beklentisi var. Bu beklentinin arkasında iktidarın hukuk üzerinden yaptığı siyasi baskısı, ana muhalefet partisini bölmek ve dönüştürmek istediği yorumlarının yanı sıra bugüne kadar CHP’nin yaptığı itirazlara karşı verilen mahkeme kararları mutlak butlanı işaret ediyor.

Bu kararlar arasında CHP’nin İstanbul İl Başkanlığı’na kayyum atanması, Yüksek Seçim Kurulu’nun bu kayyum kararı ile ilgili CHP’nin itirazını reddetmesi, Anayasa Mahkemesi’nin görevsizlik başvurusunu reddetmesi bulunuyor.

İşte CHP’nin geleceğini belirleyecek kararla ilgili 5 senaryo:

1 – 15 Eylül’de mahkeme mutlak butlan ve tedbir kararını aynı anda verebilir. Kılıçdaroğlu ve eski Parti Meclisi üyeleri geri döner.

2 – Mutlak butlan çıkıp tedbir olmazsa genel merkez üst mahkemeye başvurur. İstinaf ve Yargıtay yıllarca sürebilir. Kılıçdaroğlu dönemez.

3 – Sadece tedbir çıkarsa yönetim çağrı heyetine devredilir. Mevcut yönetim devam eder, çağrı heyeti 45 gün içinde kurultaya gider.

4 – Dava Kasım sonuna kalırsa butlan riski ortadan kalkar. Çünkü kurultay yapılınca dava konusu delegelerin görevi biter, şikayet şartları kalkar.

5 – Savunmaları değerlendirme gerekçesiyle 4-5 günlük bir erteleme olması durumunda mutlak butlan kararı yine de verebilir.

CHP’de düğüm çözülecek mi! 15 Eylül ile ilgili 5 ayrı senaryo yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Buna nazaran şayet yalnızca Adalar fayı kırılırsa 6,9 büyüklüğünde, Orta Marmara Fayı kırılırsa 7,2 büyüklüğünde, Batı ve Orta Marmara Fayı birlikte kırılırsa 7,5 büyüklüğünde, tüm faylar birlikte kırılırsa 7,6 büyüklüğünde zelzele bekleniyor.

“DEPREMİN NERELERİ SARSACAĞINI HESAPLAYABİLİRSİNİZ”

Depremin tesirinin yeri ve büyüklüğüyle ilgili olduğunu söyleyen Tüysüz “Bu ikisini biliyorsanız sarsıntının nereleri nasıl sarsacağını hesaplayabilirsiniz. Bunu da net olarak bilmeniz güç olduğu için senaryolar hazırlar” dedi.

Tüysüz’ün tweetleri şöyle:

Marmara’da olacak zelzele İstanbul’u nasıl tesirler? Bu sorunun karşılığı büyük ölçüde olacak zelzelenin yeri ve büyüklüğü ile ilgili. Bu ikisini biliyorsanız sarsıntının nereleri nasıl sarsacağını hesaplayabilirsiniz. Bunu da net olarak bilmeniz güç olduğu için senaryolar hazırlar.

En berbat duruma nazaran hazırlıkları yaparsınız. Böylelikle hangi yapı hangi şiddette (mühendislik hesaplarında ivme ile) sarsılabilir bunu belirler buna nazaran yapıyı sarsıntıya hazırlarsınız. İzleyen twitlerde size 4 senaryo göndereceğim. Bu haritalarda ölçek şiddettir.

Deprem şiddeti I den XII ye kadar ölçeklenir, fakat haritalarda IX ve üzeri tek sembol ile gösterilmiştir. Kimi şiddet bedelleri tabloda verilmiştir. Senaryoda Le Pichon vd tarafından yayınlanan fay modeli kullanılmıştır.

#DepremŞiddeti I den XII ye kadar ölçeklenir, ancak haritalarda IX ve üzeri tek sembol ile gösterilmiştir. Bazı şiddet değerleri tabloda verilmiştir. Senaryo'da Le Pichon vd tarafından yayınlanan fay modeli kullanılmıştır. pic.twitter.com/d37vY5mun3

— Okan Tüysüz (@okangeo) August 20, 2023

SENARYO 1- Yalnızca Adalar fayı kırılırsa 6.9 büyüklüğünde zelzele beklenir (Şiddet değil). Tuzla ve Adalar’da zayıf yerlerde lokal olarak IX şiddet kıymetlerine ulaşılır.

SENARYO 2- Tekirdağ çukurluğu ile Yeşilköy açıkları ortasında Orta Marmara fayı fay kırılırsa sarsıntı büyüklüğü 7.2 olur, Büyükçekmece’den Eminönü’ne kadar kıyıya yakın alanlarda şiddet IX a, çok zayıf yerlerde X pahasına ulaşabilir.

SENARYO 2- Tekirdağ çukurluğu ile Yeşilköy açıkları arasında Orta Marmara fayı fay kırılırsa deprem büyüklüğü 7.2 olur, Büyükçekmece'den Eminönü'ne kadar sahile yakın alanlarda şiddet IX a, çok zayıf zeminlerde X değerine ulaşabilir pic.twitter.com/des32IKHry

— Okan Tüysüz (@okangeo) August 20, 2023

SENARYO 3- Batı ve Orta Marmara Fayı birlikte kırılırsa (zayıf lakin muhtemel bir senaryo) zelzele büyüklüğü 7.5, muhtemel şiddet Mimarsinan-Eminönü kıyısına paralel olarak 10-15 km boyunca ve Anadolu yakasının zayıf tabanlarında IX ve üzeri olabilir.

SENARYO 4- Tüm faylar (1912 sarsıntısının Marmara içerisinde kırdığı yerler dahil) birlikteckırılırsa (zayıf, olasılık) zelzele büyüklüğü 7.6 olur. Mimarsinan-Eminönü kıyısı boyunca 20 km, Anadolu yakasında 10 km lik bir şerit içinde zayıf tabanlarda şiddet IX ve üzeri olur

SENARYO 4-Tüm faylar (1912 depreminin Marmara içerisinde kırdığı yerler dahil) birlikteckırılırsa (zayıf, olasılık) deprem büyüklüğü 7.6 olur. Mimarsinan-Eminönü sahili boyunca 20 km, Anadolu yakasında 10 km lik bir şerit içinde zayıf zeminlerde şiddet IX ve üzeri olur pic.twitter.com/D8Bf9qHzag

— Okan Tüysüz (@okangeo) August 20, 2023

Bu haritaları sizi korkutmak gayesi ile hazırlamadım, olasılıkları bilmek hazırlığın birinci etabıdır, hedefim bilgilendirmek. Senaryolarda vakit faktörü yoktur, bugün yarın sarsıntı olacak üzere algılanmasın. Bilinmezlikler ve farklı yorumlar çok fazladır.

Modellerde çok sayıda varsayım kullanılmaktadır, kulalnılan parametrelerde küçük bir değişiklik modelleri büyük ölçüde değiştirebilir, lütfen haritalara bakarken bu gerçeği hatırda tutun.

Modellerde çok sayıda varsayım kullanılmaktadır, kulalnılan parametrelerde küçük bir değişiklik modelleri büyük ölçüde değiştirebilir, lütfen haritalara bakarken bu gerçeği hatırda tutun.

— Okan Tüysüz (@okangeo) August 20, 2023

Prof. Dr. Tüysüz’den İstanbul zelzelesi için 4 farklı senaryo: Beklenen büyüklüğü açıkladı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Buna nazaran şayet yalnızca Adalar fayı kırılırsa 6,9 büyüklüğünde, Orta Marmara Fayı kırılırsa 7,2 büyüklüğünde, Batı ve Orta Marmara Fayı birlikte kırılırsa 7,5 büyüklüğünde, tüm faylar birlikte kırılırsa 7,6 büyüklüğünde zelzele bekleniyor.

“DEPREMİN NERELERİ SARSACAĞINI HESAPLAYABİLİRSİNİZ”

Depremin tesirinin yeri ve büyüklüğüyle ilgili olduğunu söyleyen Tüysüz “Bu ikisini biliyorsanız zelzelenin nereleri nasıl sarsacağını hesaplayabilirsiniz. Bunu da net olarak bilmeniz güç olduğu için senaryolar hazırlar” dedi.

Tüysüz’ün tweetleri şöyle:

Marmara’da olacak zelzele İstanbul’u nasıl tesirler? Bu sorunun yanıtı büyük ölçüde olacak zelzelenin yeri ve büyüklüğü ile ilgili. Bu ikisini biliyorsanız sarsıntının nereleri nasıl sarsacağını hesaplayabilirsiniz. Bunu da net olarak bilmeniz güç olduğu için senaryolar hazırlar.

En makûs duruma nazaran hazırlıkları yaparsınız. Böylelikle hangi yapı hangi şiddette (mühendislik hesaplarında ivme ile) sarsılabilir bunu belirler buna nazaran yapıyı sarsıntıya hazırlarsınız. İzleyen twitlerde size 4 senaryo göndereceğim. Bu haritalarda ölçek şiddettir.

Deprem şiddeti I den XII ye kadar ölçeklenir, lakin haritalarda IX ve üzeri tek sembol ile gösterilmiştir. Kimi şiddet bedelleri tabloda verilmiştir. Senaryoda Le Pichon vd tarafından yayınlanan fay modeli kullanılmıştır.

#DepremŞiddeti I den XII ye kadar ölçeklenir, ancak haritalarda IX ve üzeri tek sembol ile gösterilmiştir. Bazı şiddet değerleri tabloda verilmiştir. Senaryo'da Le Pichon vd tarafından yayınlanan fay modeli kullanılmıştır. pic.twitter.com/d37vY5mun3

— Okan Tüysüz (@okangeo) August 20, 2023

SENARYO 1- Yalnızca Adalar fayı kırılırsa 6.9 büyüklüğünde sarsıntı beklenir (Şiddet değil). Tuzla ve Adalar’da zayıf tabanlarda mahallî olarak IX şiddet bedellerine ulaşılır.

SENARYO 2- Tekirdağ çukurluğu ile Yeşilköy açıkları ortasında Orta Marmara fayı fay kırılırsa zelzele büyüklüğü 7.2 olur, Büyükçekmece’den Eminönü’ne kadar kıyıya yakın alanlarda şiddet IX a, çok zayıf yerlerde X pahasına ulaşabilir.

SENARYO 2- Tekirdağ çukurluğu ile Yeşilköy açıkları arasında Orta Marmara fayı fay kırılırsa deprem büyüklüğü 7.2 olur, Büyükçekmece'den Eminönü'ne kadar sahile yakın alanlarda şiddet IX a, çok zayıf zeminlerde X değerine ulaşabilir pic.twitter.com/des32IKHry

— Okan Tüysüz (@okangeo) August 20, 2023

SENARYO 3- Batı ve Orta Marmara Fayı birlikte kırılırsa (zayıf lakin muhtemel bir senaryo) sarsıntı büyüklüğü 7.5, mümkün şiddet Mimarsinan-Eminönü kıyısına paralel olarak 10-15 km boyunca ve Anadolu yakasının zayıf tabanlarında IX ve üzeri olabilir.

SENARYO 4- Tüm faylar (1912 sarsıntısının Marmara içerisinde kırdığı yerler dahil) birlikteckırılırsa (zayıf, olasılık) zelzele büyüklüğü 7.6 olur. Mimarsinan-Eminönü kıyısı boyunca 20 km, Anadolu yakasında 10 km lik bir şerit içinde zayıf tabanlarda şiddet IX ve üzeri olur

SENARYO 4-Tüm faylar (1912 depreminin Marmara içerisinde kırdığı yerler dahil) birlikteckırılırsa (zayıf, olasılık) deprem büyüklüğü 7.6 olur. Mimarsinan-Eminönü sahili boyunca 20 km, Anadolu yakasında 10 km lik bir şerit içinde zayıf zeminlerde şiddet IX ve üzeri olur pic.twitter.com/D8Bf9qHzag

— Okan Tüysüz (@okangeo) August 20, 2023

Bu haritaları sizi korkutmak emeli ile hazırlamadım, olasılıkları bilmek hazırlığın birinci kademesidir, hedefim bilgilendirmek. Senaryolarda vakit faktörü yoktur, bugün yarın zelzele olacak üzere algılanmasın. Bilinmezlikler ve farklı yorumlar çok fazladır.

Modellerde çok sayıda varsayım kullanılmaktadır, kulalnılan parametrelerde küçük bir değişiklik modelleri büyük ölçüde değiştirebilir, lütfen haritalara bakarken bu gerçeği hatırda tutun.

Modellerde çok sayıda varsayım kullanılmaktadır, kulalnılan parametrelerde küçük bir değişiklik modelleri büyük ölçüde değiştirebilir, lütfen haritalara bakarken bu gerçeği hatırda tutun.

— Okan Tüysüz (@okangeo) August 20, 2023

Prof. Dr. Tüysüz’den İstanbul sarsıntısı için 4 farklı senaryo: Beklenen büyüklüğü açıkladı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Sinema Müellifleri Derneği’nin (SİYAD) ise “Sinemamızın bedelli senaristlerinden Safa Önal’ı kaybetmenin ıstırabı içindeyiz. Vesikalı Yarim, Ah Hoş İstanbul (Ayşe Şasa ile birlikte), Tatar Ramazan, Menekşe Gözler, Umut Dünyası ve Cingöz Recai’nin de ortalarında olduğu 395 senaryoya imza atmıştı. Başımız sağ olsun” açıklamasını yaptı.

SAFA ÖNAL KİMDİR?

İstanbul’da 17 Aralık 1931’de dünyaya gelen senarist, direktör ve müellif Safa Önal, yazarlığa 1945’te kısa hikayeler kaleme alarak başladı. Safa Önal, ‘Vesikalı Yarim’, ‘Ağaçlar Ayakta Ölür’, ‘Ah Hoş İstanbul’, ‘Ah Müjgan Ah’, ‘Dila Hanım’, ‘Tatar Ramazan’, ‘Tatlı Nigar’, ‘Doktor Civanım’ üzere pek çok sinemanın senaryosunu kaleme aldı. Safa Önal, 1973’te direktörlüğe de başladı ve 40’a yakın sinema yönetti. Önal’ın sinemaya çekilmiş 395 senaryosu, Guinnes Rekorlar Kitabı tarafından bir dünya rekoru olarak onaylandı. Yazdığı senaryolarla Altın Koza ve Altın Portakal üzere çok sayıda ödül kazanan Safa Önal, kelam muharriri, sunucu Sezen Cumhur Önal’ın da ağabeyidir.

Usta senarist Safa Önal 92 yaşında hayatını kaybetti yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Sinema Müellifleri Derneği’nin (SİYAD) ise “Sinemamızın kıymetli senaristlerinden Safa Önal’ı kaybetmenin ıstırabı içindeyiz. Vesikalı Yarim, Ah Hoş İstanbul (Ayşe Şasa ile birlikte), Tatar Ramazan, Menekşe Gözler, Umut Dünyası ve Cingöz Recai’nin de ortalarında olduğu 395 senaryoya imza atmıştı. Başımız sağ olsun” açıklamasını yaptı.

SAFA ÖNAL KİMDİR?

İstanbul’da 17 Aralık 1931’de dünyaya gelen senarist, direktör ve muharrir Safa Önal, yazarlığa 1945’te kısa hikayeler kaleme alarak başladı. Safa Önal, ‘Vesikalı Yarim’, ‘Ağaçlar Ayakta Ölür’, ‘Ah Hoş İstanbul’, ‘Ah Müjgan Ah’, ‘Dila Hanım’, ‘Tatar Ramazan’, ‘Tatlı Nigar’, ‘Doktor Civanım’ üzere pek çok sinemanın senaryosunu kaleme aldı. Safa Önal, 1973’te direktörlüğe de başladı ve 40’a yakın sinema yönetti. Önal’ın sinemaya çekilmiş 395 senaryosu, Guinnes Rekorlar Kitabı tarafından bir dünya rekoru olarak onaylandı. Yazdığı senaryolarla Altın Koza ve Altın Portakal üzere çok sayıda ödül kazanan Safa Önal, kelam muharriri, sunucu Sezen Cumhur Önal’ın da ağabeyidir.

Usta senarist Safa Önal 92 yaşında hayatını kaybetti yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ulusal Senaryo Yarışması’nın heyetinde Buket Uzuner, sinema sanatkarı ve muharrir Pelin Batu yer alıyor. Heyet koltuğunda ayrıyeten; Sıcak Baş isimli diziye ilham veren yeniden Sıcak Baş isimli bilimkurgu romanının muharriri; Afşin Kum, Küçük Kıyamet, Kimdir Bu Mitat Karaman, Okul üzere çok sayıda sinemanın senaryosuna da imza atmış, hikaye ve roman müellifi Doğu Yücel, Meyyit Reşat isimli romanıyla fantastik roman çeşidi ile tanınan muharrir Aslı Tohumcu ve Ömür Kurt bulunacak.

FARKLI AÇILARDAN BAKMAK

Jüri Başkanlığı vazifesini üstlenen muharrir Barış Müstecaplıoğlu, Ulusal Senaryo Yarışması‘na yönelik yaptığı açıklamada; “Hayal gücü ve yaratıcılığı güçlü olan toplumlar, hayatın her alanında fark yaratan yapıtlara ve icatlara imza atarlar. Fantazya ve bilimkurgu, hem bizlere gerçeklere farklı açılardan bakma imkânı tanır, hem de hayal gücümüzü tetikleyerek toplumsal gelişime sürat verir. Dünyada bu tiplerde ses getiren sinemalara, romanlara, animasyonlara imza atmış ülkelere bakarsak, bu ülkelerin bilimde, iş dünyasında, tıp alanında, mühendislikte, kısaca hayatın her alanında yaratıcı fikirler üreten ve insanlığın gelişimine liderlik yapan ülkeler olduğunu görürüz.” tabirlerini kullandı.

Kozmik Bilim Kurgu ve Fantastik Sinema Şenliği 26 Eylül’de başlayacak yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“YAPMAYIN ETMEYİN DEDİK LAKİN… DUVARA TOSLADIK”

Özellikle son iki yıl içerisinde ‘Nas iktisat modeli’ denen yahut ‘Türkiye İktisat modeli’ denen, bizim hiçbir biçimde bilim beşerler olaraktan kabul etmediğimiz bir iktisat modeli uygulandı. ‘yapmayın’ dedik, ‘etmeyin’ dedik. Ben kendime düşen misyonu yaptım, çok uyardım bunun yanlış bir şey olduğunu söyledim ve duvara tosladık duvara.

Seçimlere kadar bu model geldi. Bu model bize üretim patlaması yapıp cari açığı kapatacağız demişti, tam bilakis çok daha berbatlaştı. Üretim artacak, dolar bu kadar artmayacak denilmişti, o denli olmadı, çok fazla arttı. Enflasyon çözülecek denilmişti, çözmedi. Ülkeyi sevmesem niçin ikaz yapayım kardeşim. Bu uyarısı yapanlar siyasete girecek dendi. Milyon kere söyledim; Siyasete girmeyeceğim.

Seçimlerden sonra Mehmet Şimşek çağırıldı iktisadın başına. Mehmet Şimşek’i ferdî olarak çok düzgün tanımıyorum hayatımda Mehmet Şimşek’le Batman’daki bir toplantıda görüştük kendisiyle. Mehmet Şimşek, iktisat siyasetini savunan bir insan ve birebir vakitte milletlerarası manada belirli bir kredibilitesi olan bir insan.

ÖZGÜR DEMİRTAŞ’IN TAVSİYESİ: UZMANLARDAN OLUŞAN BİR ŞURA KURULMALI

‘Mehmet Şimşek’e yardım etmeliyiz.’ diye bir tweet attım. Burada tweet’e kızılmasının nedeni ‘Fakir fukara vatandaş, orta direk insan nasıl yardım etsin?’. Gerçek. Ancak ben zati onlardan bahsetmedim. Mehmet Şimşek’e 3 küme yardımcı olabilir. Birinci küme, akademisyenler, işi bilenler, teoriyi-pratiği bilenler aklıyla yardımcı olabilir. Zenginler vergilerle yardımcı olabilir. Siyasetçiler de lüks tüketimi keserek yardımcı olabilir.

Bina yıkıldığı vakit binanın altında herkes kalıyor. En çok yoksul fukara, orta direk binanın altında kalıyor, zengine bir şey olmuyor. O yüzden binada yanlışlığın kimin tarafından yapıldığına bakılmaksızın herkes takviye olmalı.

Örneğin bir konsey kurulabilir. Bu heyette Türkiye’nin en entellektüel, en bilgili, en dünya çapında bilinen, en liyakatlı insanları olabilir. Uzman oldukları alanda görüş bildirebilirler. Bunların bir kuruş para almasına gerek yok. Pozisyona, koltuğa gerek yok. Bu heyet geçmiş 15 günü kıymetlendirir ve 15 günde bir rapor muharrir. Geçmiş 15 günü pahalandıran, gelecek 15 günde ne yapılırsa düzgün olacağını söyleyen bir konsey hayal edin. 

MEHMET ŞİMŞEK NE YAPMALI? YAPISAL ISLAHAT VURGUSU

Ne olursa ne olur? Mehmet Şimşek’in elinin kolunun bağlanmamasını dilerim. Tek eli de bağlanmasın. ‘Vitrin-makyaj ekonomisi’ yapılmasın. Umarım Şimşek ve iktisada grubu mümkün olduğu kadar fazla sorar, o insanların bir lira almasına gerek yok. Şayet yapılmazsa eksik kalır, Mehmet Şimşek’in de eli bağlanırsa hiç olmaz. Ortadaki farkı daha çok açar ve farkı kapatamayabiliriz. Verimli yatırım yapmamız lazım. Mehmet Şimşek giderse akıldışı siyasetler uygulanır ve yapısal ıslahatlar yapılamaz. 

Uzun vadede bir şey olabilmesi için kısa vadede acı çekilmesi gerekir. Uzun vadede yapısal ıslahat yapılması lazım. Yapısal ıslahat olmadan siz ‘faiz artırdım’ deseniz de işe yaramaz. En başında yargı ıslahatı gelir. Yargıyı bağımsız yapalım, hukuk ve adalet inanılmaz derecede kıymetli. Eğitime ideolojiyi sokmayalım. Mehmet Şimşek ve takımının kısa vadede rasyonel, akıldolu ve ortadoks siyasetler ve tıpkı vakitte da yapısal ıslahatlara girişilmesi lazım. Eğitim, Ticaret, Adalet Bakanlarının devreye girmesi lazım. Bunlar olursa Türkiye hakettiği yere hakikat masraf.

MEHMET ŞİMŞEK’İ BEKLEYEN 3 SENARYO

Seçimden sonra bu akıldışı olan, ‘Türkiye iktisat modeli’ çökünce Mehmet Şimşek gelmek zorunda kaldı. Gelir gelmez birinci kelamı ‘Türkiye’nin ivedilikle rasyonel iktisat siyasetine dönmesi lazım. Öbür bir yolu yoktur.’ dedi. Bu ne demek? Bundan evvelki siyasetin akıldışı olduğunu kabul etmesidir. Söylediği şey yanlışsız ve dayanak olunmalı. Türkiye’nin önündeki son fırsat bu.

3 tane senaryo var. Şayet Mehmet Şimşek giderse tekrar bu ‘Türkiye modeli’ iktisada geçileceğini düşünebiliriz.

Mehmet Şimşek tam gelirse ve söylediklerini uygularsa, buna ortadoks iktisat siyaseti, akıldolu siyaset, rasyonel iktisat siyaseti deriz.

Mehmet Şimşek yarım gelirse, işine karışılırsa, istediği yere istediği kişiyi atayamazsa o vakit ‘vitrin iktisat modeli’, ‘makyaj iktisat modeli’, ‘hibrit iktisat modeli’ olur.

Ne olursa ne olacağını ben size anlatayım. Şayet Mehmet Şimşek giderse, akıldışı siyasetler uygulanırsa, yapısal ıslahatta yoksa, kısa vadede düzmece bir memnunluk sağlar ülke. Uzun vadede ise uzun vadede ülke berbat bir yere çıkar.

Mehmet Şimşek ‘vitrin ekonomisi’ni uygularsa, yarım ıslahatlar yaparsa ülke acı çeker lakin uzun vadede çok daha acı bir yere masraf.

Eğer Mehmet Şimşek kısa vadede tam rasyonel ve ortadoks siyasetleri uygulayıp, tam yapısal ıslahatlara geçerse ülke, uzun vadede keyifli, güçlü ve inanılmaz bir Türkiye ile karşı karşıya kalabiliriz. Keşke bu türlü bir şey olsa.

Özgür Demirtaş anlattı: Mehmet Şimşek ne yapmalı? 3 farklı senaryo yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.