Davalara tepki

Başarır, Türkiye’nin hukuki gündemine dair şunları söyledi:

“Susmak iyi bir şey değil. Bugüne kadar, 13 yıl boyunca hep beraber konuştuk. Adalet yürüyüşü yaptık. Sayın Kılıçdaroğlu da tıpkı Hikmet Çetin, Murat Karayalçın, Önder Sav gibi, ‘Artık davaların bittiğini, önümüze bakmamız gerektiğini söylemelidir’ diye düşünüyorum.”

“Türkiye gerçek gündemine dönmeli”

Başarır, Türkiye’nin gerçek gündemine dönülmesi gerektiğini vurgulayarak, açlık ve ekonomik kriz verilerini paylaştı:

“Türkiye yeni bir kavramla, ‘Butlan’ kavramıyla tanıştı. 86 milyon merak ediyordu. Mahkeme erteleme kararı verdi. Bir kez daha söylüyoruz; Türkiye’nin gerçek gündemi CHP hakkında açılan hukuksuz, sipariş davalar değildir. Türkiye’nin çok önemli meseleleri var; yoksulluk, yoksunluk, işsizlik, dış politika, adalet… Tüm bu meseleler çözüme muhtaçtır. Ama uzun süreden beri birkaç dava ile uğraşarak gündemi meşgul ediyorlar. Biz artık bu saçma sapan davalarla uğraşmak istemiyoruz.”

Başarır, açlık sınırının 27 bin liraya yükseldiğini ve milyonlarca asgari ücretli ile emeklinin bu sınırın altında maaş aldığını söyledi:

“Bakın açlık sınırı 27 bin liraya yükseldi. Bugün milyonlarca asgari ücretli açlık sınırından 5 bin lira daha az maaş alıyor. Milyonlarca emekli ise açlık sınırından 10 bin lira daha az maaş alıyor. Biz bu sorunları konuşmak istiyoruz. Ancak bunları konuşmayan iktidar, maalesef hukuksuz davalarla hem bizi, hem Meclis’i hem de ülkeyi meşgul ediyor. Türkiye utanç verici manzaralar yaşıyor.”

“Bize baskı kurma, dünyaya baskı kur”

Başarır, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Katar dönüşü uçaktaki açıklamalarını eleştirerek şu ifadeleri kullandı:

“Beyefendi uçaktayken İsrail Gazze’ye kara harekatını başlattı. Gazze şu anda İsrail tarafından tamamen işgal edilip boşaltılmak isteniyor. Uçakta ahkam kesme, uçakta bu konuda nutuk atma, ticareti ve ilişkilerini kes. Burada bize baskı kurma, dünyaya baskı kur ki bu katliam, soykırım bitsin. Maalesef ki her gün yüzlerce insan açlıktan ve saldırılar nedeniyle ölüyor. Buna sessiz kalan, yapay tepki verip somut adımlar atmayan bir Cumhurbaşkanı var. Burada kral ama dışarıda bambaşka ilişkiler içerisinde.”

Kemal Kılıçdaroğlu’na çağrı

Başarır, eski CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’na da çağrıda bulunarak, partinin önünü görebilmesi için davalara dair sessiz kalmaması gerektiğini ifade etti:

“Bizim önceki genel başkanlarımız, yöneticilerimiz, milletvekillerimiz ve CHP ailesi olarak isteğimiz; bu saçmalıklara son verilmesini hep birlikte talep etmeleridir. Ve bu partiyi kayyımların değil, Mustafa Kemal Atatürk’ün partisini onun evlatlarının seçeceği delegelerin karar vereceğini söylemeleridir. Susmak, iyi bir şey değil. Bugüne kadar, 13 yıl boyunca hep beraber konuştuk. Adalet yürüyüşü yaptık. Biz adaletsizliğe başkaldırdık. CHP’nin lideri Sayın Özgür Özel’dir. Başarılıdır, çalışkandır, cesurdur, yüreklidir. Sayın Kılıçdaroğlu da tıpkı Hikmet Çetin, Murat Karayalçın, Önder Sav gibi, ‘Artık davaların bittiğini, önümüze bakmamız gerektiğini söylemelidir’ diye düşünüyorum.”

CHP’den TBMM’de mesaj: Türkiye’nin gerçek gündemi davalar değil sorunlar yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Obezite periyodundaki gebelik esnasında anne adayına ve bebeklere sıhhat problemleri yaşatabileceğini belirten Genel Cerrahi ve Obezite Cerrahisi Uzmanı Doç.Dr. Muhammed Raşid Aykota, gebelik diyabeti (gestasyonel diyabet), plasenta previa (plasenta rahim ağzının önünde yer alması), Plasenta abrupya (plasenta ani olarak ayrılması), pre-eklampsi (gebelik esnasında yükselmiş tansiyon ve proteinli idrar), doğum yükü yüksek bebek, C-seksiyon doğum, uyku apnesi, postpartum depresyonuna sebep olması ihtimaline rağmen hamileleri uyardı.

Ayrıca obezite gebelikte bebeklerin doğum sonrası sıhhat sıkıntılarına da yol açabileceğini söyleyen Aykota, bu problemler ortasında bebeklerin obez olması, tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve nefropatiler (böbrek hastalıkları) üzere sıkıntılar olabileceğini söyledi.

ZAYIFLMAK GEBELİK BAHTINI ARTTIRIYOR

Obezite Cerrahisinin gebelik açısından da değerli olduğunu, diyabetin nizama girerek doğurganlığı artırdığını belirten Genel Cerrahi ve Obezite Cerrahisi Uzmanı Doç.Dr. Muhammed Raşid Aykota, obezite cerrahisi sonrası, kilo kaybı, hormonların düzelmesi, insülin direncinin kaybolması, diyabetin denetim altın alınması üzere faktörler nedeniyle doğurganlıkta artış olabileceğini söyledi.

Obezite Cerrahisi’nin akabinde doğurganlığın artması nedeniyle korunma yollarına başvurulması gerektiğini belirten Hekim Aykota, “Özellikle, cerrahi sonrası kilo kaybının stabil hale geldiğinin görülmesi ve cerrahi sonrası en az 6 ay ila 1 yıl beklemeleri önerilir. Cerrahi sonrası doğurganlık arttığı için korunma prosedürleri hakkında bilgi sahibi olmalısınız. Ayrıyeten, obezite cerrahisi sonrası takip ve denetimlerinizi sistemli yaptırmalıs ve taburculuk sonrası tekliflere dikkat etmelisiniz” biçiminde konuştu.

Obezite gebelik, bebeklerde sıhhat sıkıntısına yol açabiliyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Burası Üzümlü Gümrük Kapısı. En ilkel ülkelerde bile bu manzarayı göremezsiniz. Daracık bir tel örgünün içine sıkıştırılmış bir şekilde giriş-çıkışlar yaptırılıyor.

HESOB YK üyelerimiz Abdi Arslan ve Selami Durna Başkanlarımla birlikte bugün Gümrük Kapısındaydık. +@ticaret pic.twitter.com/fXabnm20Hz

— Muharrem Tekin (@tknmuharrem) August 15, 2023

Birlik Lideri Tekin’in yaptığı paylaşımlar şu formda:

“Burası Üzümlü Gümrük Kapısı. En ilkel ülkelerde bile bu görüntüyü göremezsiniz. Daracık bir tel örgünün içine sıkıştırılmış bir halde giriş-çıkışlar yaptırılıyor.

HESOB YK üyelerimiz Abdi Arslan ve Selami Durna başkanlarımla birlikte bugün Gümrük Kapısındaydık. Cuma günü bir gümrük memurunun, bayana tokat attığı argümanıyla başlayan arbede sonrası vatandaşlar üç gün boyunca 45 derece sıcakta, oturma alanı, su, WC olmayan bu gümrük kapısında bekletildi. Bu problemleri görüşmek üzere bugün Gümrük Kapısına gittik. Evvel Çukurca Kaymakamı sonra Gümrük Müdürü ile görüştük. Gümrük’te incelemelerde bulunmak üzere gelen Gümrük Bölge Müdürü ile de bir görüşme gerçekleştirdik.

“SORUNLAR EVVELCE DE VARDI”

Daha evvel de Üzümlü Gümrük Kapısını bir kaç kere ziyaret etmiştik. Bu meseleler o vakitte vardı, halende devam ediyor. Yetkililere nazaran yaşanan kahırlar bu sıkıntılardan kaynaklı. Elbette daha çağdaş ve 7/24 geçiş uygulaması olan bir gümrük olsa yaşanan külfetler en aza iner belkide yaşanmayacaktır. Lakin daha evvel de bu sıkıntılar vardı fakat beşerler tartaklanmadı, bayana tokat atılmadı.

Gümrükte yaptığımız görüşmemizde çok agresif, sorulara kaçamak yanıt veren, güya burada zorla misyon yaptırılan ve insanları aşağılar halleri ile bir gümrük müdürü gördüm.”

Hakkari’de bayana şiddet üzerine olayı üzerine gümrük kapısı 3 gün kapatıldı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Burası Üzümlü Gümrük Kapısı. En ilkel ülkelerde bile bu manzarayı göremezsiniz. Daracık bir tel örgünün içine sıkıştırılmış bir şekilde giriş-çıkışlar yaptırılıyor.

HESOB YK üyelerimiz Abdi Arslan ve Selami Durna Başkanlarımla birlikte bugün Gümrük Kapısındaydık. +@ticaret pic.twitter.com/fXabnm20Hz

— Muharrem Tekin (@tknmuharrem) August 15, 2023

Birlik Lideri Tekin’in yaptığı paylaşımlar şu formda:

“Burası Üzümlü Gümrük Kapısı. En ilkel ülkelerde bile bu görüntüyü göremezsiniz. Daracık bir tel örgünün içine sıkıştırılmış bir formda giriş-çıkışlar yaptırılıyor.

HESOB YK üyelerimiz Abdi Arslan ve Selami Durna başkanlarımla birlikte bugün Gümrük Kapısındaydık. Cuma günü bir gümrük memurunun, bayana tokat attığı argümanıyla başlayan arbede sonrası vatandaşlar üç gün boyunca 45 derece sıcakta, oturma alanı, su, WC olmayan bu gümrük kapısında bekletildi. Bu sıkıntıları görüşmek üzere bugün Gümrük Kapısına gittik. Evvel Çukurca Kaymakamı sonra Gümrük Müdürü ile görüştük. Gümrük’te incelemelerde bulunmak üzere gelen Gümrük Bölge Müdürü ile de bir görüşme gerçekleştirdik.

“SORUNLAR EVVELDEN DE VARDI”

Daha evvel de Üzümlü Gümrük Kapısını bir kaç sefer ziyaret etmiştik. Bu problemler o vakitte vardı, halende devam ediyor. Yetkililere nazaran yaşanan ıstıraplar bu problemlerden kaynaklı. Elbette daha çağdaş ve 7/24 geçiş uygulaması olan bir gümrük olsa yaşanan külfetler en aza iner belkide yaşanmayacaktır. Lakin daha evvel de bu problemler vardı lakin beşerler tartaklanmadı, bayana tokat atılmadı.

Gümrükte yaptığımız görüşmemizde çok agresif, sorulara kaçamak yanıt veren, güya burada zorla vazife yaptırılan ve insanları aşağılar halleri ile bir gümrük müdürü gördüm.”

Hakkari’de bayana şiddet üzerine olayı üzerine gümrük kapısı 3 gün kapatıldı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Cumhuriyet’e konuşan öğrenciler karara reaksiyon gösterdi. Sude Yolcu, hocaların bir kısmının istifa ettiğini bir kısmının ise sarsıntıda hayatını yitirdiğini belirterek, “Asbest ve salgın hastalık tehdidi ortada, tutabilecek konut kalmadı. Süreksiz olarak geçiş yapabileceğimiz özel öğrencilik hakkı istiyoruz” dedi. Burcu Çiftçi “Hatay’a dönmek konusunda büyük bir dehşet içindeyiz. Yatay geçiş kontenjanlarında artışa gidilsin” sözlerini kullandı.

(Ali Kanatlı)

Türk Tabipleri Birliği Hatay Vilayet Koordinatörü Dr. Ali Kanatlı da “Sorunlar çözülene kadar tüm sınıflara özel öğrenci statüsü hakkı tanınmalı” tabirlerini kullandı.

‘Sorunlar çözülene kadar özel öğrenci hakkı verilsin’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Cumhuriyet’e konuşan öğrenciler karara reaksiyon gösterdi. Sude Yolcu, hocaların bir kısmının istifa ettiğini bir kısmının ise sarsıntıda hayatını yitirdiğini belirterek, “Asbest ve salgın hastalık tehdidi ortada, tutabilecek konut kalmadı. Süreksiz olarak geçiş yapabileceğimiz özel öğrencilik hakkı istiyoruz” dedi. Burcu Çiftçi “Hatay’a dönmek konusunda büyük bir endişe içindeyiz. Yatay geçiş kontenjanlarında artışa gidilsin” sözlerini kullandı.

(Ali Kanatlı)

Türk Tabipleri Birliği Hatay Vilayet Koordinatörü Dr. Ali Kanatlı da “Sorunlar çözülene kadar tüm sınıflara özel öğrenci statüsü hakkı tanınmalı” sözlerini kullandı.

‘Sorunlar çözülene kadar özel öğrenci hakkı verilsin’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

DÖVİZ KURU ARTIŞI

Otomotiv Satış Sonrası Eser ve Hizmetleri Derneği (OSS), “2023 Yılı 2. Çeyrek Sektörel Kıymetlendirme Anketi”ne nazaran üyelerin, problemlerinin başında “döviz kuru ve kur artışı” gelirken “nakit akışında yaşanan problemler” de öncelikli sıkıntılardan biri oldu. Üyelerin yüzde 91.2’si döviz kuru ve kur artışını bölümün en büyük sorunu olarak gördüklerini söz etti. Ankete katılanların yüzde 55.9’u nakit akışında yaşanan sorunlara, yüzde 35.3’ü de tedarik sorunlarına dikkat çekti. Üyelerin yüzde 35.3’ü kargo maliyeti ve teslimat sorunlarını, yüzde 23.5’i de mevzuat değişikliklerini değerli problemler ortasında görüyor.

(Ali Özçete)

Anketi kıymetlendiren OSS Derneği İdare Şurası Lideri Ali Özçete, “Yaz ayları kaynaklı mobilitedeki artış, dala müspet tarafta yansıdı. Otomotiv satış sonrasını direkt olarak etkileyecek otomotiv piyasasındaki arz ve talep oranı dengelenmiş duruma geldi” dedi.

Özçete, şunları söyledi: “Likiditeye ulaşmada yaşanan zorluklar ve maliyetlerdeki artışların bölümümüzde nakit akışında daralmaya sebep olduğunu gözlemliyoruz. Kredi faizlerine yapılabilecek olumlu istikamette bir düzenleme ve krediye erişimin kolaylaşmasıyla dal daha da hareketlenecektir.”

OSS Derneği’nin anketine nazaran otomotiv satış sonrası pazarı geçen yılın son periyodunda başlayan yükselişini ikinci çeyrekte de sürdürdü. 2023’ün ikinci çeyreğinde, 2022’nin tıpkı periyoduna nazaran yurtiçi satışlarda ortalama yüzde 11.76 artış yaşansa da 2022’nin son çeyreğine nazaran yurtiçi satışlar dolar bazında ortalama yüzde 4.26 artış gösterdi. Nakit akışında yaşanan meseleler, büyüme trendinin yavaşlamasında ana etken olarak dikkat çekti.

YATIRIM YARI YARIYA DÜŞTÜ

Ankette kesimin yatırım planları da yer aldı. Ankete nazaran önümüzdeki üç ayda yeni yatırım yapmayı düşünen üyelerin oranı yüzde 44.1 ile bir evvelki periyodun gerisinde kaldı. Bir evvelki ankette üretici üyelerin yüzde 61.5’i yatırım planlarken yeni ankette bu oran yüzde 33.3’e geriledi. Dağıtıcı üyelerde ise yüzde 32.45 olan oran, bu devirde yüzde 50’ye yükselmiş oldu. Ankete katılan üyelerin yüzde 35.3’ü önümüzdeki üç ayda kesimin daha uyguna gideceğini öngörüyor.

OSS Derneği, 2023 yılının sektörel kıymetlendirme anketini açıkladı: Pazarda satış sonrası kaygısı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Genel Sağlık-İş Genel Başkanı Derya Uğur, bölgede en büyük riskin kızamık salgını olduğunun altını çizerek artan hava sıcaklıklarının da enfeksiyonlarda artışa neden olduğuna dikkat çekti. Uğur, “Havaların ısınmasıyla birlikte halk sıhhati problemlerinde yaşanan artış korku verici” dedi.

(Derya Uğur)

“STRES BOZUKLUĞU ARTTI”

Derya Uğur kelamlarına şöyle devam etti: “Bölge halkı için bir öbür kıymetli sorun ise anksiyete, depresyon, travma sonrası gerilim bozukluğu üzere ruhsal rahatsızlıkların yaygın görülmesi. Bölgede vazife yapan sıhhat çalışanlarına da psikolog takviyesi verilmesi ehemmiyet arz ediyor.”

Bölgede yaptığı çalışma sırasında uyum meselelerinin aşılamadığını gözlemlediğini kaydeden Uğur, “Sağlık çalışanlarının barınma ve çalışma şartları ile ilgili problemleri çözülebilmiş değil. Sıhhat çalışanlarının zelzele tazminatlarında bile sıkıntılar yaşanıyor” tabirlerini kullandı.

Genel Sağlık-İş Genel Lideri Derya Uğur: En büyük risk kızamık salgını yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Araştırmaya katılan katılımcıların yüzde 48,6’sı Mayıs ayında evde en çok konuşulan konunun 2023 Türkiye Cumhurbaşkanlığı seçimi, yüzde 34.5’i ise ekonomik sorunlar olduğunu belirtti.

Nisan ayında ekonomik sorunlar evde en çok konuşulan konular arasında ilk sırada yer alırken, Mayıs ayında ekonomik sorunlar seçim gündeminden sonra geldi.

EKONOMİK SORUNLAR ARTIYOR

Katılımcıların yüzde 48.4’ü ekonomik sorunların Mayıs ayında İstanbul’un gündemi olduğunu belirtti. İkinci sırada yüzde 18.5 ile 2023 Türkiye Cumhurbaşkanlığı seçimi yer aldı. Üçüncü sırada ise yüzde 12.3 ile kamuya ait alanlardaki kaçak yapıların İBB tarafından yıkılması yer aldı.

Bir önceki ayla karşılaştırıldığında İstanbul’un gündeminin ekonomik sorunlar olduğunu belirtenlerin oranında yüzde 18.4 artış görüldü.

GEÇİNEBİLDİĞİNİ BELİRTENLERİN ORANI YÜZDE 24.1

Mayıs ayında katılımcıların yüzde 24.3’ü bazı ödemeleri yapamadığını ve borca girdiğini, yüzde 11’i aslında pek geçinemediğini, yüzde 40.4’ü kıt kanaat geçinebildiğini, yüzde 24.1’i ise geçinebildiğini ve kenara para koyabildiğini belirtti.

EKONOMİNİN İYİLEŞECEĞİNİ DÜŞÜNENLERİN ORANI AZALDI

Mayıs ayında katılımcıların yüzde 30.1’i Türkiye ekonomisinin iyileşeceğini belirtirken yüzde 31.6’sı değişmeyeceğini, yüzde 38.2’si ise kötüleşeceğini belirtti.

Türkiye’nin ekonomisinin iyileşeceğini düşünenlerin oranı Nisan ayında yüzde 48.5 iken bu oran Mayıs ayında yüzde 30.1’e düştü.

SON ÜÇ AYDAKİ EN STRESLİ AYI MAYIS OLDU

Katılımcılara Mayıs ayındaki duygu halleri soruldu ve 10 üzerinden değerlendirmeleri istendi. İstanbulluların ortalama stres seviyesi 7.6 olarak ölçülürken kaygı seviyesi 6.7 olarak ölçüldü. Mayıs ayındaki yaşam memnuniyeti ve mutluluk seviyesi 4.6 olarak ölçüldü.

İstanbulluların stres seviyesi Nisan ayına göre arttı. Nisan ayında stres seviyesi, 7.1 iken Mayıs ayında 7.6 olarak ölçüldü. Mutluluk seviyesi ise geçen aya göre azaldı. Nisan ayında mutluluk seviyesi 4.9 iken Mayıs ayında 4.6 olarak ölçüldü.

Katılımcıların geleceğe dair umutlarını 10 üzerinden puanlamaları istendi. İstanbulluların geleceğe dair umudu 4.2 olarak ölçüldü.

İstanbulluların geleceğe dair umudunu azaltan nedenler ise sırasıyla yüzde 77.9 ile ülkenin ekonomik durumu ve yüzde 43.9 ile ülkedeki siyasi durum olarak belirtildi.

İstanbul Planlama Ajansı mayıs raporunu açıkladı: Ekonomik sorunlar artıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu haber birinci olarak 5 Haziran 2021’de yayımlandı.

5 Haziran Dünya Etraf Günü’nde bilim insanları, iklim krizi ve etrafa tesirleri konusunda güçlü ihtarlarda bulunuyor. Dünyada bu tesirlerin en ağır hissedildiği bölgelerden Akdeniz havzasında yer alan Türkiye için de uzun vakittir tehlike çanları çalıyor.

Türkiye’de etraf sıkıntılarının listesi bir oldukça kabarık: Orman tahribatı, su kaynaklarının yitirilmesi, iklim değişikliğinin insan ve tabiat üzerindeki tesiri, denizlerin ve toprağın kirletilmesi, hava kirliliği, fosil yakıtlar, atık ve çöp sıkıntıları…

Son olarak Marmara Denizi ve İstanbul Boğazı’nda ortaya çıkan müsilaj, etrafla ilgili tasaları daha da derinleştirdi. Halbuki uzmanlara nazaran tehlike her vakit bu kadar gözle görünür olmayabiliyor.

Sorunlar alt alta yazıldığında karamsar bir tablo ortaya çıksa da, bilim insanları tahlilin “imkansız” olmadığında hemfikir. Lakin kronik hale gelen kimi problemler, etraf konusunda tahlillere ulaşmayı daha da geciktiriyor.

1. ‘Geri dönülmez noktaya gelene kadar adım atılmıyor’

Bilim insanlarının ve etraf uzmanlarının bir şikayeti, etraf problemlerinde ‘geri dönülmez noktaya gelinmeden önce’ adım atılmıyor olması.

İklim değişikliği ve çevresel problemler, uzun vakte yayılabiliyor. Münasebetiyle önemli değişimler her vakit çıplak gözle görünür olmuyor. Bir sorunun açıkça görülür hale gelmesini beklemek, bazen tahlil için geç kalınması manasına geliyor.

BBC Türkçe‘ye konuşan Boğaziçi Üniversitesi Etraf Bilimleri Enstitüsü Öğretim Üyesi Dr. İrem Daloğlu Çetinkaya, İstanbul Boğazı’nı kaplayan ‘deniz salyası’, ya da müsilaj problemini örnek gösteriyor:

“Kırılma noktasını aştıktan sonra sorunları çözmeye karar veriyoruz. En başından, sorunu gördüğümüz noktada değil de sistem çöktükten sonra harekete geçiyoruz.

“Müsilaj bunun örneği. Sistem çökmüş, kırmızı alarm veriyor fakat evvelki ihtarların hiçbirini dikkate almadığımız için bu noktada panik biçimde ‘Bunu nasıl çözebiliriz’ diye bakıyoruz. Bu yüzden etraf problemleri ‘çözülemez’ damgası yiyor.”

Getty Images Marmara Denizi’nde yaşanan müsilaj sorunu, çevresel tasaları derinleştirdi.

Prof. Dr. Murat Türkeş de İstanbul Boğazı’nda geri dönüşü olmayan bir etraf sorunu yaşandığına ait 30 yılı aşkın müddettir ihtarlar yapıldığını söyleyerek bu durumu doğruluyor.

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği Merkezi İdare Konseyi Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, “30 yıldır sabah akşam konuştuk, lakin İstanbul bu hale geldi. Yaşanacaklar 30 sene evvel çok netti. Marmara Denizi’nin öldüğünü, bu türlü devam ederse geri dönüşünün olanaksız olduğunu hocalarımız çok net yazdılar” diyor.

Sorunlar gözle görünür hale gelmeden adım atılmaması, etraf sıkıntılarının tahlilini erteleyen esas nedenlerden.

2. Maddelerdeki istisnalar ve ‘özel izinler’

Türkiye’de etraf meselelerinin ‘çözümsüz’ görünmesinde, maddelerin uygulanma biçimi de devreye giriyor. Çünkü hangi kanunların hazırlanması gerektiğini sorduğumuz uzmanlardan, “Önce mevcut yasalar hakkıyla uygulanmalı” cevabını alıyoruz.

Ormanların korunmasını ve madencilik faaliyetlerini düzenleyen maddelerin kıssası, en dikkat cazibeli örnekler ortasında.

Getty Images İstanbul’da 3. Köprü inşaatı etrafa tesirleri istikametinden tartışmalara neden olmuştu.

Türkiye’de 2001’den bu yana maden faaliyetlerini düzenleyen kanunlar 21 defa değişikliğe uğramış. 21 değişikliğin 5’i, maden müsaadelerini düzenleyen 7. hususa ait.

Uzmanlara nazaran her değişiklikte daha fazla tabiat varlığı, orman ekosistemi, su varlıkları ve kültür mirası madencilik faaliyetlerine açık hale gelmiş.

Prof. Dr. Murat Türkeş, Türkiye’de bugün doğayı, ormanları ve kültürel varlıkları, madencilik aktifliklerine karşı koruyan tek bir müdafaa statüsünün kalmadığını söylüyor:

“Madenler, güç, abartılmış otoyollar, köprüler, ilişki kavşakları, aklınıza ne gelirse… Kelam konusu bunlar olduğu vakit Türkiye’nin hiçbir zenginliğinin değeri kalmıyor. Bütün bu zenginlik bir rant alanı olarak düşünülüyor.

“Aslında yasalar genel olarak mevcut. Ancak onların üzerinde yapılan değişikliklerin, özel müsaadelerin, tabiata, ormanlara, tarım alanlarına, su havzalarının aleyhine yapılan tüm değişikliklerin ortadan kaldırılması gerek.”

Yasa ve düzenlemelerde açılan gediklerin yarattığı problemlere verilen bir öteki örnek, Çevresel Tesir Değerlendirmesi (ÇED) raporları.

ÇED raporu sisteminin uygulanma hedefi, projelerin etrafa tesirlerinin ölçülmesi. Lakin bu gayesini çoktan yitirdiği istikametinde etraf uzmanlarının ağır tenkitleri var. Birçok etraf davasında da ÇED raporlarının bilimsel olarak hazırlanmadığı, raporların göstermelik olduğu savunuluyor.

Getty Images Çanakkale’de Kazdağları’ndaki madencilik faaliyeti nedeniyle 348 binden fazla ağacın kesildiği raporlara yansıdı.

Örneğin 2019’da Kazdağları yakınlarında Alamos Gold’un yaptığı altın madenciliği için ağaç bölümleriyle ilgili ÇED raporunda, ağaç sayılarının hesaplanmasının yanılgılı olduğu istikametinde çok sayıda rapor yazıldı.

Türkiye Ormancılar Derneği, ÇED raporunda kesilecek ağaç sayısının 45 bin 650 olarak belirtildiğini lakin resmi kayıtlara dayanarak yapılan inceleme sonucunda kesilen ağaç sayısının 348 bin adet olduğunu açıkladı. Yani ÇED raporundaki sayının yaklaşık 7 katı.

Yasaların devre dışı kalmasının son örneği, 2020 yılının başında kapatılması gereken 13 kömür termik santralinin faaliyetlerini sürdürdüğünün açığa çıkması oldu.

İklim Değişikliği Siyaset ve Araştırma Derneği’nin (İDPAD) yayınladığı “Özelleştirilmiş Termik Santraller ve Etraf Mevzuatına Ahenk Süreçleri” raporuna nazaran, etraf mevzuatının gerektirdiği yatırımları tam olarak yapmayan, baca gazı ve yırtıcı atık depolama problemlerini çözmeyen bu santrallere süreksiz faaliyet evrakı düzenlendi ve faaliyet göstermelerine müsaade verildi.

3. ‘Tüketici, gücünün farkında değil’

Uzmanlara nazaran etraf sıkıntılarında tüketicilerin aşikâr hususlarda hal alamaması ve bütüncül bir yaklaşımın benimsenmemesi de sıkıntıların ‘çözümsüz’ kalmasında tesirli oluyor.

Türkiye’nin su kaynaklarındaki meselelere yönelik yaklaşım, bunun değerli bir örneği.

Coğrafi yapısı ve pozisyonu prestijiyle Türkiye’nin su sorunu yaşamadığına yönelik algı, bilim beşerlerine nazaran gerçeği yansıtmıyor.

Kişi başına düşen yıllık su ölçüsü 8 bin metreküpten fazla olan ülkeler su zengini, 2 bin metreküpten az olan ülkeler su kıtlığı yaşayan ülkeler ve bin metreküpten az olan ülkeler ise su fakirliği çeken ülkeler ortasında yer alıyor. Devlet Su İşleri’nin (DSİ) datalarına nazaran Türkiye’de yıllık kişi başına düşen su ölçüsü yaklaşık 1519 metreküp. Bu ölçüyle Türkiye, su kıtlığı çeken ülkeler kategorisinde yer alıyor.

Getty Images Türkiye’de su döngüsünde yaşanan değişiklikler, daha az yağışlarla daha uzun müddet kuraklık yaşanmasına ya da daha çok yağış olaylarına neden oluyor.

Dr. İrem Daloğlu Çetinkaya, öğrencilerinin kendisine “Türkiye nasıl su yoksulu olabilir?” diye sorduğunu anlatıyor:

“İnsanlar, ‘Ben musluğu açtığımda su geliyor’ diye düşünüyorlar. Zira suyun nereden geldiğini de bilmiyorlar. İstanbul’da su etraf havzalardan taşınıyor.”

Türkiye’de hem su ölçüsünde, hem de su kalitesinde sorun yaşandığını belirten Çetinkaya’ya nazaran, “Türkiye’de su neden yetersiz kalabilir?” sorusu lakin bütüncül bir yaklaşım benimsendiğinde anlaşılabilir:

“Dolaylı olarak kullandığımız su, direkt kullandığımızdan daha fazla. Bu kısmı görmediğimiz için gözardı ediyoruz. Tüketici olarak gücümüzün de farkına varamıyoruz. ‘Akan suyu dişimizi fırçalarken kapatalım’dan öte bir gücümüz var.”

Tüketicilerin, “su ayak izlerini” de bilmeleri gerektiğinin altı çiziliyor.

Su ayak izi, bireylerin direkt kullandığı suyun ötesinde, satın alınan giysiden tüketilen besine kadar tüketicilerin aldığı eserlerde kullanılan toplam su ölçüsünü söz ediyor.

Dr. İrem Daloğlu Çetinkaya, bilim dünyasıyla toplum ortasındaki kopukluğun da bilinçlenme probleminde rol oynadığı görüşünde:

“Karmaşık ve dinamik sistemleri anlamak kolay değil. Lakin bu, güçsüz olduğumuz manasına gelmiyor. Müsilaj için beşerler nasıl ayaklandılar? Artık seslerini çıkarıyorlar zira şu anda görme fırsatına ulaştılar. Bilimle toplum ortasındaki bağlantıda de bir kopukluk var.”

Prof. Dr. Murat Türkeş, her şeye karşın etraf bahislerinde ortaya çıkan toplumsal hassaslığın olumlu olduğunu belirtiyor:

“Türkiye’nin birçok yerinde, özelllikle tarım, su havzaları ve bunlara ziyan veren termik santral ve madenciliğe karşı mahallî halkta ve Türkiye ölçeğinde işbirliği ve dayanışma içinde bir karşı çıkış kelam konusu. Bunlar şu anda bir baskı ögesi da oluşturuyor.

“Türkiye’de hukuk çabaları etraf davalarında zorlaştı, lakin tekrar de termik santraller ve madenlere karşı olumlu sonuçlar alınabiliyor.”

4. Etraf eğitiminde eksiklikler

Türkiye’de etraf eğitimi, ilkokul, ortaokul ve lise seviyelerinde veriliyor. Lakin ders içeriklerinde neden-sonuç alakalarının kurulmasında ve insan-doğa bağlantılarının kavranmasında eksikler bırakıldığı tarafında tenkitler sıklıkla lisana getiriliyor.

Çevre şuurunun eğitim sisteminin birinci basamaklarından itibaren alınması gerektiğini söz eden Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. İrem Daloğlu Çetinkaya, olguların bir bütün halinde görülmesi durumunda öğrencilerin daha farklı reaksiyonlar verebileceğini kaydediyor:

“Bazı kavramlar ve kıymetler ne yazık ki ileri yaşlarda çok daha sıkıntı yerleşiyor. Okul öncesi eğitimden başlayarak tabiat ve insan ortasındaki münasebet ve istikrar görülmeli ve mümkünse deneyimlenmeli. İlkokul, ortaokul, lise seviyesinde öğrenciler bu olguları tartışıyolar, ancak bütüncül halde görmedikleri için sebep sonuç alakalarını bilmiyorlar.”

Üniversitelerde etraf konusundaki derslerin zarurî tutulabileceğini belirten Çetinkaya, diğer ülkelerde bu derslerin öğrencilere kural koşulduğunu da hatırlatıyor.

İtalya, geçtiğimiz yıl okullarda iklim değişikliği ve sürdürülebilir kalkınma dersini mecburî hale getiren birinci ülke olmuştu.

• Uzmanlar, TBMM İklim Komisyonu’nda uyardı: ‘Marmara ölürse, Karadeniz de ölür’
• Deniz salyası nedir, Marmara Denizi ne bildiri veriyor?
• Kanal İstanbul’un etrafa tesiri ne olacak?

Türkiye’de etraf sıkıntılarının tahlilini zorlaştıran 4 neden yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.