Türkiye’de 1989 yılından bu yana sermaye hareketlerine yönelik önemli bir sınırlama bulunmadığını hatırlatan Şimşek, güçlenen sermaye akımlarına karşı finansal sistemin sağlıklı yapısını korumak amacıyla makroihtiyati tedbirler uygulandığını belirtti.

Finansman ihtiyacının ‘carry trade’ yoluyla karşılanmasının sağlıklı olmadığını vurgulayan Şimşek, “Bizim böyle bir tercihimiz yok. Carry trade işlemlerine yönelik tedbirler alıyoruz” dedi.

Bu kapsamda Merkez Bankası’nın son altı ayda ‘carry trade’ işlemlerine karşı zorunlu karşılık oranlarını iki kez artırdığını ve vadeye göre ayrıştırdığını belirten Şimşek, yurt dışı banka mevduatlarına uygulanan zorunlu karşılık oranının yüzde 8’den yüzde 12’ye çıkarıldığını söyledi.

Şimşek, yurt dışı repo işlemlerinden sağlanan fonlar ile yurt dışı kredilerde ise zorunlu karşılık oranlarının vadeye bağlı olarak yüzde 8’den yüzde 12 ila 18 aralığına yükseltildiğini kaydetti.

Hem yurt içi hem de yurt dışı yatırımcıların mevduat ve fonlarının brüt gelirleri üzerinden enflasyon düzeltmesi yapılmadığını belirten Şimşek, bu gelirlerden yüzde 17,5 oranında stopaj alındığını da sözlerine ekledi.

TÜİK ve vergi iddialarına net yanıt

Şimşek, TBMM Genel Kurulu’nda bütçe görüşmeleri sırasında milletvekillerinin sorularını yanıtladı.

Bütçe görüşmelerinde özellikle Türkiye İstatistik Kurumu’na (TÜİK) yönelik eleştirilerin gündeme geldiğini belirten Şimşek, kurumun çalışmalarına herhangi bir müdahalelerinin olmadığını vurguladı.

“Ne benim ne de ekibimin TÜİK’e müdahalesi olmuştur”

TÜİK’e yönelik eleştirilerle ilgili konuşan Şimşek, şu ifadeleri kullandı:

“Şunu net bir şekilde ifade etmek istiyorum. Hiçbir zaman ne benim ne de ekibimin TÜİK’e müdahalesi olmuştur. Bu konuda herhangi bir talimatım da olmamıştır, olmayacaktır. Çünkü biz verilerin sağlıklı olmasını istiyoruz. Teşhisi ve tedaviyi buna göre doğru yapalım.”

“Veriler uluslararası denetime açıktır”

TÜİK verilerinin uluslararası standartlara göre üretildiğini belirten Şimşek, istatistiklerin Eurostat başta olmak üzere uluslararası kuruluşlar tarafından belirlenen yöntem, tanım ve kavramlar çerçevesinde hazırlandığını söyledi.

Şimşek, “Verilerimiz Birleşmiş Milletler, IMF, OECD ve ILO gibi birçok kuruluşla işbirliği içerisinde üretiliyor ve bu kurumların denetimine açık” dedi.

“Vergi borçlarını Meclis dışında hiçbir makam silemez”

Vergi borçlarının silinmesine ilişkin iddialara da değinen Şimşek, bu konuda yetkinin yalnızca TBMM’ye ait olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

“Her bütçe görüşmesinde ifade ettiğim gibi vergi borçlarını Yüce Meclisimiz dışında hiçbir makam veya merci silemez. Benim böyle bir yetkim yoktur, olmadı ve istemiyorum. Maliye Bakanlığı’nın vergi borçlarını silme ya da affetme yetkisi kesinlikle yoktur.”

“Kanunla düzenlenmeyen vergi istisnası yok”

Vergi muafiyetleri ve istisnalarla ilgili değerlendirmelerde bulunan Şimşek, anayasa gereği tüm düzenlemelerin kanunla yapıldığını belirterek, “Kanunlarla düzenlenmemiş hiçbir vergi istisnası ve muafiyeti söz konusu değildir” ifadelerini kullandı.

“Asgari ücretin vergi dışı bırakılmasının maliyeti 1,1 trilyon lira”

Vergi harcamalarına da değinen Şimşek, asgari ücretin vergi dışı bırakılmasının bütçeye etkisine dikkat çekti.

Şimşek, “Asgari ücretin vergi dışı bırakılmasının 2026 yılı maliyeti 1,1 trilyon liradır. Asgari ücrete vergi getirmek gibi bir durum söz konusu değildir. Vergiyi biz kaldırdık. Bu da bir vergi harcamasıdır” dedi.

Şimşek, açıklamasını, “Dolayısıyla vergi borçlarının silinmesi hiçbir şekilde mümkün değildir” sözleriyle tamamladı.

Carry trade nedir?

Carry trade, düşük faizli para biriminden borçlanıp yüksek faizli para birimine yatırım yaparak faiz farkından kazanç sağlamaya dayalı işlemlerdir.

Şimşek’ten ‘carry trade’ açıklaması: Tedbirler arttırıldı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Kantitatif stratejistler Antonin Delair, Meera Chandan ve Kunj Padh, müşterilere gönderdikleri bir notta, banka tarafından takip edilen 10’lu Grup, gelişmekte olan piyasa ve küresel carry trade sepetlerindeki getirilerin mayıs ayından bu yana yaklaşık %10 düştüğünü yazdı. Bu hareketler, yılbaşından bugüne kadar elde edilen getirileri sildi ve 2022’nin sonundan bu yana biriken karları önemli ölçüde azalttı.

JPMorgan ekibi, “Küresel carry sepetinin spot bileşeni, carry işlemlerinin %75’inin ortadan kalktığını gösteriyor” diye yazdı.

JPMorgan’dan carry trade analizi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İktisatçı Dr. Mahfi Eğilmez, 2 Temmuz tarihinde kaleme aldığı “Ekonomi Politikası Esnek Olmalı” başlıklı yazısında TCMB para politikası tartışmaları ve Carry Trade ile birlikte gelen ekonomik tehlikelere değinerek önemli öneri ve görüşlerde bulundu.

İki farklı görüş

Dr. Mahfi Eğilmez, Merkez Bankası’nın faiz indirimi ve sabit tutulması konusundaki tartışmaların iki gruba ayrıldığını belirtti: Faizlerin düşürülmesini isteyenler ve olduğu yerde kalmasını savunanlar.

Faiz indirimi yavaş yavaş olmalı

Eğilmez, yazısında mevcut yüksek faiz oranlarının carry trade işlemlerini teşvik ettiğini, bu durumun da Türkiye ekonomisi için büyük riskler taşıdığını vurgulayarak faizlerin yavaş yavaş indirilmesi gerektiğini, ani değişimlerin ekonomiyi olumsuz etkileyebileceğini belirtti.

Esnek para politikası

Ekonomi, özellikle de para politikasının tıpkı dalgalı kur politikası gibi esnek olması gerektiğini ifade eden Eğilmez, “Enflasyon yükseliyorsa faiz yükseltilmeli, düşüyorsa düşürülmelidir” ifadelerine yer verdi.

Eğilmez, kendi bloğundaki yazısında şu ifadeleri kullandı:

* Faiz artırılmasının gerekli hatta şart olduğunu savunurken, ekonomide çöküşe, batışlara yol açabilecek, ani ve hızlı artırımlar yerine yavaş yavaş ama kararlı biçimde artırım yapılmasını önerdim. Faiz artırımı önerisini yaparken “bugün içine düştüğümüz ekonomik sıkıntıları aşmak için tek başına faiz artırmak yetmez, yanında mutlaka hukukun üstünlüğü, demokrasi, bilime dayalı eğitim başta olmak üzere yapısal reformları da başlatmamız gerekir” görüşünü öne sürdüm. Merkez Bankası, gerçekten Haziran 2023’den başlayarak yavaş yavaş ve kararlı biçimde faizi yüzde 8,5’den yüzde 50’ye kadar getirdi ve orada durdu. Buna karşılık yapısal reformlara başlanmadığı gibi hiçbir hazırlık da yapılmadı. Dolayısıyla faizin artırılması, tek başına ekonomideki olumsuz beklentileri gidermeye yetmedi.

* Mevcut politika faizinin gerçek enflasyona göre oldukça düşük olduğu, enflasyonda gerçek bir düşüşün henüz görülmediği ve muhtemelen eylülde görülmeyeceği, esasen düşüşün baz etkisiyle olması beklendiği halde niçin Merkez Bankası’nın faiz indirimi yapması gerektiğini öne sürdüğümü açıklamaya çalışayım: Bugün bankalar, Merkez Bankası’nın politika faizine uygun olarak mevduata yıllık yüzde 40 – 50 arasında faiz veriyorlar. Bu faiz, yabancı fonların yurt dışından (mesela Japonya’dan) çok düşük faizle borç alıp Türkiye’ye getirmesini oldukça çekici kılıyor. Aynı durum yurt içinde dövizi olup da bunu bankada mevduat olarak tutanlar, evlerindeki kasalarda veya banka kasalarında saklayanlar (kayıt dışı varlıklar) için de çekici bir ortam sağlıyor. Bu fonlar ve kişiler dövizlerini bozdurup Türk Lirasına dönüyor ve yüzde 45 faizle bankaya yatırıyor. Ülkeye dışarıdan döviz girişi ve yastık altından döviz gelişi olunca kur sabitleşme eğilimine giriyor. Böylece parayı yatırdıkları tarihteki kur vade sonunda aynı düzeylerde kalmışsa, ellerine geçen parayı tekrar dövize döndüklerinde söz konusu yüzde 45 faiz birden döviz faizine dönüşmüş oluyor. Bu durumda Türkiye, dövize yüzde 45 faiz ödeyerek inanılmaz bir maliyete katlanmak durumunda kalıyor. O nedenle bendeniz bu duruma yol açan politika faizinin yavaş yavaş (birer ikişer puan) indirilmesini ve bu maliyetin düşürülmesini savunuyorum. Çünkü bu maliyet, Türkiye’nin uzun süre katlanabileceği bir maliyet değil. Bu indirimin yavaş yavaş yapılması, ülkeye gelen yabancı fonların, döviz tevdiat hesabı sahiplerinin korkutulmaması için gereklidir. Aksi takdirde ani çıkışlar gerçekleşirse iyi kötü oluşmaya başlayan denge yeniden bozulur.

* Kur meselesine de değinelim. Öteden beri görüşüm Merkez Bankası’nın kurla hiç uğraşmamasıdır. Merkez Bankası faizi doğru belirlerse kur sorununu piyasa kendiliğinden çözer. Esasen üçlü açmaz denilen yaklaşım da bunu gerektirir. Buna karşılık Merkez Bankası faizi yanlış belirlerse kur sürekli sorun olur ve müdahale edilme zorunluluğu doğar. Müdahalelerin de hem piyasayı bozmak hem de rezerv kaybetmek gibi maliyetleri vardır. Bunun tipik örneğini 2021 Eylül ile 2023 Haziran ayları arasında yaşadık. Merkez Bankası, enflasyonun yükselme eğiliminde olmasına aldırmadan faizi düşürdü, kur hızla yükselmeye başladı. Bu kez korkuya kapılıp kura satış yoluyla ve kur korumalı mevduat hesabı (KKM) aracılığıyla müdahale etti. Bu üç yıllık dönemde Merkez Bankası hem faizi hem kuru düzenlemeye çalışarak piyasayı tamamen kenara koydu. Sonrasında bu yanlışlardan dönülmeye çalışılsa da bu, öyle kolay bir iş değil. Bugün karşımızda o üç yılın yanlışlar birikiminin yarattığı bir çelişkiler yumağı var: (1) Merkez Bankası faizi düşürse, döviz çıkışı olacak, bunun sonucu olarak Merkez Bankası’nın rezervleri düşüşe geçecek. Ayrıca kur yükseleceği için enflasyonu da yükseliş yönünde etkileyecek. (2) Merkez Bankası faizi yerinde bıraksa ülke olarak döviz mevduatına yüzde 45 faiz ödemek gibi anormal bir maliyete katlanılmaya devam edilecek. (3) Faizi aynı bırakıp döviz alarak kuru yükseltmeye çalışsa, bu işin sonu yok. Çünkü dövizi biz basmıyoruz.

* Bu olumsuzluklara karşın faizi yavaş yavaş indirerek ortaya çıkan bu Carry Trade faciasından yeni bir facia yaratmadan çıkmak gerekiyor.

* Bazıları, “geçmişte faiz artırılmalı diyordun şimdi indirilsin diyorsun” ya da “eskiden kur yükselişi durdurulmalı diyordun şimdi ihracatçı düşük kurdan şikâyetçi diyorsun” şeklinde yorumlar yaparak benim yazdıklarım ya da söylediklerimde çelişkiler olduğunu öne sürüyor. Maalesef toplumda bir kesim insan okuduğunu anlayamıyor. Bu insanların okuryazar olması hatta yükseköğrenimli olması hatta ve hatta unvan sahibi olması ne yazık ki bu gerçeği değiştirmiyor. Bu arkadaşlar, “koşullar değişse bile görüşler değişmemeli” fikrindeler sanırım. Oysa sosyal bilimlerin en temel kuralıdır: “Sosyal bilimler insan odaklıdır. Zaman değişir, koşullar değişir, insanlar değişir. O zaman eski görüşlerin de yenilenmesi gerekir.” Dün enflasyon yükseliyordu faizin artırılması gerekiyordu. Bugün enflasyon (baz etkisiyle de olsa) düşüyor. Bu durumda faizin de yavaş yavaş düşürülmesi gerekiyor. Kur meselesi ise daha ilginç. O, büyük ölçüde faize bağımlı. Faizi doğru belirlerseniz kur da gerçeği yansıtır. Yani ayrıca kura müdahale edilmesine gerek yoktur. Bir toplantıda Keynes’e sormuşlar “Üstat, koşullar değişirse ne yaparsınız?” Keynes yanıtlamış: “Koşullar değişirse ben de düşüncemi değiştiririm, siz ne yapardınız?”

* Son olarak şunu vurgulayayım: Ekonomi politikası, özellikle de para politikası esnek olmalıdır. Tıpkı dalgalı (esnek) kur politikası gibi. Enflasyon yükseliyorsa faiz yükseltilmeli, düşüyorsa düşürülmelidir. Faizle ilgili kararın etkisinin aylar sonra piyasaya yansıyacak olması önemli değildir. Çünkü piyasa böyle bir kararı hemen bir yön belirleyici olarak alır ve uygulamaya geçer.

Mahfi Eğilmez’den Carry Trade uyarısı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), finansal okuryazarlık ve ekonomi eğitimi faaliyetleri kapsamında, “Herkes İçin Ekonomi” mikro sitesinde “Carry Trade” başlıklı yeni bir video paylaştı.

Carry trade, işlemlerinin örneklerle açıklandığı videoda, şu ifadeler kullanıldı:

“Yatırımcıların, düşük faizli para birimlerinden borç alarak daha yüksek faizli para birimlerine yatırım yapmasına carry trade denir. Carry trade işlemleri, döviz kuru değişmediği sürece iki ülke arasındaki faiz farkı kadar getiri potansiyeli taşır. Bu işlemlerin getiri sağlanmasına etki eden en önemli unsur döviz kurlarıdır. Çünkü, yüksek faizli para biriminin, aradaki faiz farkından daha çok değer kaybetmesi halinde yatırımcı için zarar oluşur.”

Videoda söz konusu işlemlerin nasıl çalıştığı bir örnekle anlatılırken, carry trade işlemlerinin her zaman kârla sonuçlanmayabileceği uyarısında bulunuldu.

Carry trade işlemlerinin yatırımcıların kur beklentilerini yansıttığı ifade edilen videoda, bu işlemlerin uluslararası fon akışlarının yönünün belirlenmesi açısından oldukça önemli olduğu kaydedildi.

Videoda, bu işlemleri yapan yatırımcıların döviz kurundaki oynaklığı ve oluşabilecek riskleri dikkate alması gerektiği aktarıldı.

https://x.com/Merkez_Bankasi/status/1809104941497082339?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1809104941497082339%7Ctwgr%5E98f2c0fe537688bce03eec70ea76fa512a398347%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.borsagundem.net%2Fhaber%2Fmerkez-bankasindan-dikkat-ceken-carry-trade-paylasimi-1806091

Merkez Bankası’ndan dikkat çeken “carry trade” paylaşımı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

HSBC’nin “Gelişmekte Olan Piyasalar FX Yol Haritası” başlıklı raporunda, TL’deki değer kaybının, hem hız hem de ölçek olarak sınırlı kalacağı öngörüsünde bulunuldu.

Para politikasının önemli derecede geleneksel tarafa yaklaşmasıyla “carry trade” dinamiklerinin TL için destekleyici hale geldiği belirtilen raporda, TCMB’nin tercihinin, TL’nin reel değer kazanmasından yana olduğu yönünde sinyal verdiği aktarıldı.

TL MEVDUAT FAİZLERİ HEM NOMİNAL HEM DE REEL OLARAK DAHA CAZİP HALE GELDİ

Sıkı para politikası koşullarının TL’yi desteklediği vurgulanan raporda, “Sıkı para politikası koşulları, dolarizasyon riskini sınırlayarak TL’yi destekliyor. TL mevduat faizleri hem nominal hem de reel olarak daha cazip hale geldi.” değerlendirmesine yer verildi.

HSBC’nin 2024 sonu ve 2025’in ilk yarısı için Dolar/TL tahmininin 33 seviyesinde olduğu bildirilen raporda, makro görünümün, özellikle cari açıkta daralma şeklinde, TL için destekleyici olmasının beklendiği kaydedildi.

Carry trade, “faizlerin düşük olduğu bir ülkenin para biriminden borçlanarak, yüksek faiz getiren başka bir ülkeden faiz getirisi elde etmek” anlamına geliyor.

Kaynak: BloombergHT

HSBC, Türk Lirası için “carry trade” tavsiyesinde bulundu yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.