TÜİK’ten yapılan açıklamada, Ulusal Hesaplar Sistemi’nin, belirli bir dönem içinde bir ülkenin ekonomik faaliyetlerinin, bileşenlerinin ve bunlar arasındaki ilişkilerin ölçülmesi için oluşturulduğu belirtildi.

AB ile uyumlu çalışmalar

Sistemin dinamik yapıya sahip olduğu, bu nedenle ekonominin ölçüm çalışmalarının belirli aralıklarla güncellenmesi gerektiği ifade edilen açıklamada, “Uyumlaştırılmış Avrupa Revizyon Politikası” doğrultusunda 5 yılda bir söz konusu sistemde uyumlaştırmaya dayalı ana revizyon yapıldığı bilgisi verildi.

Avrupa Birliği üye ülkeleri tarafından geçen yıl ana revizyonun gerçekleştirildiği belirtildi.

Bu kapsamda, detaylı program ve ulusal uygulama stratejileri geliştirildiği, Eurostat ile projeler yürütüldüğü, sınıflama, iş kayıtları ve çerçevesi, anketler ve idari veri kaynakları ile bilgi teknolojileri altyapısının uyumlaştırılmasına yönelik çalışmaların tamamlandığı ifade edildi.

Açıklamada, 1 Eylül’de yayımlanacak “Dönemsel GSYH II. Çeyrek, 2025”, “Yıllık GSYH, 2024” ve “Arz ve Kullanım Tabloları, Girdi-Çıktı Tabloları, 2023” haber bültenlerinde Ulusal Hesaplar Sistemi’ne ilişkin çalışmalar konusunda şu bilgiler verildi:

“İdari kayıt verilerinin daha etkin kullanılmasıyla birlikte e-fatura bilgilerinin işlenerek girişimlerin girdi yapısına ilişkin bilgi derlenmiştir. İdari kayıt verilerinde gerçekleşen iyileşmeye paralel olarak elde edilen yeni veri kaynakları kullanılarak, arz ve kullanım tabloları ve girdi-çıktı tabloları A-64 düzeyinde hazırlanmıştır. 2023 arz ve kullanım tabloları, Ulusal Hesaplar Sistemi ve Avrupa Hesaplar Sistemi’ne uygun olarak gayrisafi yurt içi hasıla hesaplamalarının tümünün dengelendiği sistemi sağlamıştır. Arz ve kullanım tablolarıyla dengelenen yıllık gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) çalışmalarında cari fiyatlarla üretim, harcama ve gelir yöntemine, zincirlenmiş hacim endeksiyle de üretim ve harcama yöntemine göre hesaplamalar tamamlanmıştır. 2015-2023 yılları için tüm üretim ve harcama bileşenlerinin tümü arz ve kullanım tablolarının yeniden dengelenmesiyle tekrar hesaplanmıştır. Yeniden oluşturulan üretim ve ara tüketim (girdi) matrisleri ile NACE Rev.2 faaliyet sınıflaması A86 düzeyinde faaliyetlerin üretim ve ara tüketimleri hesaplanarak katma değere ulaşılmıştır. Makro ve mikro yöntemler kullanılarak seri 1995 yılına kadar A21 düzeyinde geri çekilmiştir.”

Yeni veriler GSYH hesaplamalarına dahil edildi

Ekonominin gelişiminin doğru ve güncel bir resmini sağlamak amacıyla, üretim, harcama ve gelir yöntemiyle çeyreklik GSYH serilerinde revizyon çalışmalarının hesaplara yansıtıldığı, yeni idari kayıtların sisteme dahil edildiği bildirilen açıklamada, hesaplamaların cari fiyatlarla ve zincirlenmiş hacim endeksiyle GSYH serileri A-10 düzeyinde yapıldığı, 1998 yılından başlayan serilerin 1995 yılına kadar geri çekildiği, 2015 yılı sonrası için hesaplamaların doğrudan, 2015 yılı öncesi için dolaylı yöntemler kullanılarak geriye alındığı ifade edildi.

Açıklamada, zincirlenmiş hacim endeksiyle GSYH hesaplanırken, çeşitli kaynaklardan elde edilmiş cari büyüklüklerin üretim ve ara tüketim için hesaplanan deflatörler ile fiyat etkisinden arındırıldığı, önceki yıl ortalama fiyatları kullanılarak ESA-2010 tavsiyesine uygun, yıllık çakışma/bağlantı zincirleme yöntemi uygulaması ve güncel zincirlenmiş hacim endeksi serilerinin baz yılının 2009=100 olarak devam ettirildiği belirtildi.

Cari fiyatlarla GSYH ve zincirlenmiş hacim endekslerinin arındırılmamış verilerinin 1995 yılına kadar revize edildiği kaydedilen açıklamada, “Bu nedenle ana revizyon politikası gereği, ‘takvim etkisinden arındırılmış’, ‘mevsim etkilerinden arındırılmış’ ve ‘mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış’ veriler 1995 yılına kadar revize edilmiştir. Gelir yöntemiyle GSYH tahmininde, iş gücüne yapılan ödemeler hesabında kullanılan veriler doğrudan gelir yöntemiyle GSYH hesabına dahil edilmiştir. Bunun yanı sıra iş gücüne yapılan ödemeler hesabında kullanılan kayıt dışı oranları güncellenmiş ve hesaba yansıtılmıştır. Gelir hesabının GSYH, sabit sermaye tüketimi ve vergi bileşenleri de üretim ve harcama yöntemlerinde yapılan revizyon çalışmaları doğrultusunda güncellenmiştir. Tüm bu değişiklikler sonucunda, gelir yönteminde artık hesap unsuru olarak kabul edilen ‘işletme artığı/karma gelir’ değişkeni de revize edilmiş, tüm gelir bileşenleri 1995 yılına kadar geri çekilmiştir.” ifadesi kullanıldı.

Geçici koruma statüsündeki Suriyeliler yıl ortası nüfusa eklendi

Açıklamada, üretim yöntemine göre cari fiyatlarla yıllık GSYH verilerinin dönemlere dağılımının 1995-2014 dönemi için A21 düzeyinde katma değer, 2015–2025 dönemi içinse A86 düzeyinde üretim ve ara tüketim serileri üzerinden gerçekleştirildiği belirtildi.

Geçici koruma statüsüyle ülkede bulunan Suriyelilerin kişi başına GSYH nüfusuna dahil edildiği belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığından temin edilen verilere göre, 2013 ile 2024 yılları arasında geçici koruma statüsüyle ülkede bulunan Suriyeliler yıl ortası nüfusa eklenerek kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla değerleri revize edilmiştir. Ana revizyon çalışmaları kapsamında yapılan tüm değişiklikler, 2 Ekim’de yayımlanacak ‘Devlet Hesapları, 2024’, 9 Ekim’de yayımlanacak ‘Kurumsal Sektör Hesapları, 2024’ ve 11 Aralık’ta yayımlanacak ‘İl Bazında Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, 2024’ haber bültenlerine yansıtılacaktır. Böylelikle ulusal hesaplar sisteminde yer alan tüm hesap setleri bütüncül olarak dengelenmiş ve kamuoyu ile paylaşılmış olacaktır.”

TÜİK’ten Ulusal Hesaplar Sistemi’nde revizyon yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Buna göre, şubat ayında enflasyon aylık bazda yüzde 3,37 artarken yıllık enflasyon yüzde 79,51 olarak gerçekleşti.

Alt gruplarda en yüksek enflasyon oranı yüzde 6,77 ile haberleşme grubunda gerçekleşti. Onu yüzde 5,38 oranla ‘gıda ve alkolsüz içecekler’ grubu takip etti. Çeşitli mal ve hizmetler grubunda ise enflasyon oranı yüzde 4,59 olarak gerçekleşti.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanacak resmi veriler ise saat 10.00’da açıklayacak.

TÜİK’ten önce ENAG’dan enflasyon açıklaması yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye İstatistik Kurumu, Temmuz ve Eylül aylarını kapsayan işgücü istatistiklerini paylaştı. Buna göre, mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %8,7 seviyesinde gerçekleşti Hanehalkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre; 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde işsiz sayısı 2024 yılı III. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 20 bin kişi azalarak 3 milyon 106 bin kişi oldu. İşsizlik oranı ise 0,1 puanlık azalış ile %8,7 seviyesinde gerçekleşti. İşsizlik oranı erkeklerde %6,9, kadınlarda %12,1 olarak tahmin edildi.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı %49,6 oldu. İstihdam edilenlerin sayısı 2024 yılı III. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 136 bin kişi artarak 32 milyon 734 bin kişi, istihdam oranı ise 0,1 puanlık artış ile %49,6 oldu. Bu oran erkeklerde %67,2 iken kadınlarda %32,4 olarak gerçekleşti.

TÜİK’ten üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri geldi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Kurumlar, haftanın önemli raporlarını sabah saatlerinde piyasayla paylaştı. Türkiye İstatistik Kurumu son olarak tarım üretici fiyat endeksini aktardı. Tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (Tarım-ÜFE) yıllık %31,09 arttı, aylık %2,00 arttı.

Tarım-ÜFE’de, 2024 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre %2,00 artış, bir önceki yılın Aralık ayına göre %20,28 artış, bir önceki yılın aynı ayına göre %31,09 artış ve on iki aylık ortalamalara göre %52,28 artış gerçekleşti.

Sektörlerde bir önceki aya göre, tarım ve avcılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde %1,96 artış, ormancılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde %1,81 artış ve balık ve diğer balıkçılık ürünleri; su ürünleri; balıkçılık için destekleyici hizmetlerde %3,51 artış gerçekleşti. Ana gruplarda bir önceki aya göre, tek yıllık (uzun ömürlü olmayan) bitkisel ürünlerde %4,10 artış, çok yıllık (uzun ömürlü) bitkisel ürünlerde %2,19 azalış ve canlı hayvanlar ve hayvansal ürünlerde %1,25 artış gerçekleşti.

TÜİK’ten tarım fiyat endeksi raporu geldi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

TÜİK, Kurum ve Kurumun yayınladığı enflasyon verileri ile veri toplama yöntemleri hakkında son dönemde çıkan haberlerle ilgili yazılı açıklama yaptı.

Söz konusu haberlerin “gerçeklerle bağdaşmadığı” ifade edilen açıklamada, 8 Temmuz’da düzenlenen basın toplantısına değinildi.

Anılan toplantıyla kamuoyunun Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) hesaplamaları konusunda bilgilendirilmesinin amaçlandığı ifade edilen açıklamada, toplantıda sorulan bir soruya verilen yanıtın bağlamından koparılarak haberleştirildiği belirtildi.

Toplantıda sorulan “Fiyatlar ne zaman ucuzlayacak?” sorusuna verilen kapsamlı yanıt içerisinde geçen “yüzde 45 ile yüzde 75 enflasyon arasında can yakıcılığı açısından pek bir fark bulunmamaktadır” ifadesinin, yüzde 45 oranında bir enflasyonun da halk için oldukça yüksek ve zorlayıcı olduğunu vurgulama amacı taşıdığı kaydedilen açıklamada, “Bu oranlar arasında önemli bir fark olduğu muhakkaktır ancak her iki oran da yaşam maliyeti üzerinde ciddi olumsuz etkiler yaratmaktadır. Burada anlatılmak istenen fiyatların ucuzlaması için enflasyonun negatife dönmesi, tabii ki bundan önce tek haneli seviyelere düşmesi gerektiğidir.” değerlendirmesinde bulunuldu.

Bazı madde fiyatları ile ilgili tartışmalar

Açıklamada, madde fiyatlarına dair bir köşe yazısına da değinilerek, TÜFE sepetinde 2024 yılı itibarıyla 12 ana harcama grubu altında, 43 harcama grubunun yer aldığı, bu harcama grupları altında 90 alt harcama grubunun bulunduğu, alt harcama gruplarının altındaki 143 temel başlıkta ise 406 madde ve bu maddeler altında 913 madde çeşidinin yer aldığı belirtildi.

Bu kapsamda TÜFE sepetindeki değişim oranlarının her ay 12 ana harcama grubu, 43 harcama grubu, 90 alt harcama grubu ve 143 temel başlık düzeyinde yayımlandığına işaret edilen açıklamada, “Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) tarafından yayımlanması beklenen en detaylı düzey ise temel başlık düzeyidir. Kurumumuz tarafından temel başlık düzeyinde endeks değişimleri, uluslararası beklentilere en uygun biçimde kamuoyu ile paylaşılmaktadır. Bu bağlamda TÜİK, dünyadaki en şeffaf resmi istatistik kurumlarından biridir.” ifadeleri kullanıldı.

Bir köşe yazarınca, Kurum tarafından en son Nisan 2022’de yayımlanmış bazı madde fiyatlarının, yine Kurumca hali hazırda yayımlanmakta olan temel başlık seviyesinde fiyat endeksleriyle genişletilerek günümüze ilişkin ortalama fiyat hesaplamalarının yapıldığının iddia edildiği bildirilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Bahsi geçen yanıltıcı sonuçların bazı çevreler tarafından manipülasyon aracı olarak kabul görmesi neticesinde, bilimsel açıdan TÜFE’ye eleştiri getiremeyen ilgili çevrelerin 143 temel başlık içinden cımbızla seçtikleri birkaç başlığa dair bilinçli veya bilinçsiz biçimde yanıltıcı beyanlarının devam ettiği müşahede edilmektedir. Bunun yanı sıra ilgili köşe yazarı tarafından yapılan hesaplama, özellikle bir temel başlık altında birden fazla maddenin ve madde çeşidinin bulunduğu durumlarda tamamen hatalı çıkarımlara neden olmaktadır. Örneğin, ‘06212-Doktor muayene ücreti’ temel başlığı için de bu durum geçerlidir. Bu temel başlık, ‘Muayene katılım payı (Devlet, Uzman Dr.)’, “Doktor muayene ücreti (Özel, Uzman Dr.)’, ‘İlaç katılım payı’ ve ‘Doktor muayene ücreti (Muayenehane, Uzman Dr.)’ gibi bireylerin bütçelerinde farklı harcama paylarına sahip madde çeşitlerinden oluşmaktadır. Devlet hastanesi muayene katılım ve ilaç katkı payları, doktor muayene ücreti (özel hastane) ve doktor muayene ücreti (muayenehane) gibi diğer ürün çeşitlerine oranla daha yüksek harcama paylarına sahiptir.”

Öte yandan, ilgili temel başlık düzeyinde hesaplanan fiyat ve değişim oranının matematiksel olarak yalnızca uzman doktor muayene ücretindeki değişimi ifade etmediği vurgulanan açıklamada, dolayısıyla, söz konusu köşe yazarının, devlet ve özel sektörce sunulan ilgili sağlık hizmetlerinin tamamının aynı fiyat düzeyinde değişim göstermişçesine toplulaştırılarak hesapladığı ve “sözde” TÜİK’e ait madde fiyatları gibi açıkladığı rakamların hatalı yaklaşımlar barındırdığına işaret edildi.

Manipülasyonlara mahal verilmemesi adına dünyanın önde gelen ülkelerinin hiçbirinde madde düzeyinde tüm fiyatların hesaplanmadığına ve yayımlanmadığına dikkat çekilen açıklamaya şöyle devam edildi:

“İlgili köşe yazarı tarafından eksik ve yanıltıcı bilgiler üretilerek madde fiyatı sonuçlarına ulaşılmaya çalışılması neticesinde ortaya çıkan tartışmalar, Türkiye İstatistik Kurumunun, Avrupa Birliği’ne üye ve aday ülkeler, EFTA ülkeleri, ABD ve Kanada’da olduğu gibi seçilmiş homojen maddeler haricinde kalan ürünlerin fiyatlarının yayımlanmaması kararının ne denli isabetli bir karar olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur.”

Hesaplamalarda barkod tarama ve web kazıma yöntemlerinin kullanımı

TÜİK’in, enflasyon hesaplamalarında yenilikçi veri toplama yöntemleri kullanarak maliyetleri düşürmeyi ve cevaplayıcı yükünü azaltmayı hedeflediği kaydedilen açıklamada, barkod tarama ve web kazıma yöntemlerinin geleneksel veri toplama yöntemlerine göre birçok avantaj sunduğu ifade edildi.

Birçok ülkenin TÜFE hesaplamalarında barkod tarama ve web kazıma yöntemlerini kullanarak daha güncel ve geniş veri setlerine ulaşmayı hedeflediği belirtilen açıklamada, “Türkiye de bu uluslararası trendi takip ederek, istatistik üretiminde modern teknolojilerin kullanımını artırmaktadır. Bu bağlamda, son dönemde atılan adımlarla TÜİK’in veri toplama ve analiz süreçleri uluslararası standartlara daha da uyumlu hale getirilmiştir.” değerlendirmesinde bulunuldu.

Açıklamada, bazı haberlerdeki barkod tarama ve web kazıma verilerinin kullanımının Eurostat tarafından önerilmediği ve bu yöntemlerin güvenilir olmadığına dair iddiaların “asılsız” olduğu vurgulandı.

Kurumun, barkod (satış) verilerinin TÜFE veri derleme süreçlerine entegre edilmesine yönelik çalışmalara 2018’de başladığı hatırlatılan açıklamada, 2024 yılı itibarıyla, barkod verileriyle derlenen fiyat sayısının toplam fiyat sayısının yüzde 42,6’sını oluşturduğu bildirildi.

Barkod tarama verisi sağlanacak iş yerlerinin, Gelir İdaresi Başkanlığınca TÜİK’e sağlanan yıllık ciro verileri dikkate alınarak seçildiği kaydedilen açıklamada, Türkiye’de özellikle gıda, alkolsüz içecekler, alkollü içecekler, giyim, ayakkabı, kozmetik ve elektronik ürünler perakende satış alanında faaliyet gösteren ve ciro verilerinde en önemli paya sahip girişimlerden barkod tarama verilerinin sağlandığına işaret edildi.

TÜFE hesaplamaları için fiyat toplama safhasında, zincir marketler ile bölgesel olarak önemli cirosu olan yerel marketlerin de takip edildiği belirtilen açıklamada, verilerin tüm girişimlerden haftalık olarak (bölgesel temsili de sağlayabilmek için şube bazında) temin edildiği ifade edildi.

Bu verilerin analizlere tabi tutulduktan sonra tüketim harcaması kodları atanarak sisteme dahil edildiği bildirilen açıklamada, şu bilgiler paylaşıldı:

“Bu atama işlemlerinin çoğu bilgisayar yazılımları yardımıyla gerçekleştirilmekte ve düzenli olarak kontrol edilmektedir. Her ayın 1’i ile 24’ü arasındaki tüm barkod tarama verileri, her bir barkod için satış cirosu ve satış miktarını dikkate alarak birim fiyatlara dönüştürülmektedir. Ayın ilk 3 haftası içindeki analizlerde ürünler tek tek incelenmekte, hesaplanan fiyatlardaki anormallikler, yeni gelen ve sistemden çıkan ürünler kontrol edilmektedir. Gelen ürünlerin hepsinin ölçü, miktar, marka, fiyat bilgileri sistematik şekilde analiz edilmekte ve doğrulanmaktadır. Geleneksel yöntemle ayın belirli günlerinde alandan derlenen fiyatlar yerine bu yöntemden gelen tüm fiyatlar için veri derleme sıklığı günlüktür. Firmalardan elde edilen barkod verileri satışı gerçekleşen (kasadan geçen) ürün fiyatlarını içermektedir. Bununla birlikte, firmalardan şube detayında ve her barkod bazında alınan toplam satış değeri ve satış miktarı bilgileri kullanılarak aylık birim fiyat hesaplanmaktadır.”

İş yerlerinin ziyaret edilme dönemine ilişkin iddialar

Alandan veri toplama uygulamasında her iş yeri, her ürün için ayda 4 (veya ürün türüne göre 2) kere ziyaret edilerek ürün fiyatının derlendiğine dikkat çekilen açıklamada, barkod tarama verisi yöntemiyle o iş yerinde o ürün için ay içerisinde gerçekleşen tüm satışların fiyat ve diğer verilerine ulaşılabildiği aktarıldı.

TÜFE hesaplamaları kapsamında barkod tarama verisi alınan hiçbir iş yerine ayrıca alandan veri toplama uygulaması yapılmadığı vurgulanan açıklamada, bazı basın yayın organlarında yer alan, “iş yerlerinin farklı zamanlarda, indirimler gerçekleştiğinde ya da talimatlar doğrultusunda ziyaret edildiği” ile ilgili iddiaların “tamamen asılsız” olduğu belirtildi.

Barkod verisi toplanan iş yerleri için o iş yerinin ay boyunca yaptığı tüm satışların bilgisinin Kurumca alınarak tekil barkod bazında TÜFE hesaplamalarına dahil edildiği bilgisi verilen açıklamada, her bir barkod için binlerce kaydın ortalaması alınarak oluşturulmuş fiyatların, geleneksel veri toplama yöntemleriyle derlenen fiyatlardan çok daha güvenilir sonuçlar verdiğine işaret edildi.

“Web kazıma yöntemi TÜFE’nin zamanlılığını geliştiriyor”

İnternet üzerinden mal ve hizmet satın alımlarının her yıl giderek daha da yaygınlaşmasının istatistik ofislerinin internetten satışı yapılan ürün fiyatlarını TÜFE’ye entegre etmelerini gerekli hale getirdiği belirtilen açıklamada, web kazıma yönteminin Kurumca 2022’den itibaren TÜFE hesaplamalarında kullanılmaya başlandığı hatırlatıldı.

Madde tanımları ve yapısı gereği web kazıma ile fiyat derlenmesi uygun olan beyaz eşya, elektronik ürünler, giyim, mobilya, sıfır otomobil ve otobüs bileti fiyatları için ilk kez 2022 yılında internet üzerinden derlenen fiyatların endeks hesaplamalarında kullanıldığı ifade edilen açıklamada, “2024 yılı itibarıyla bu yöntemle elde edilen fiyat sayısı toplam fiyat sayısının yaklaşık olarak yüzde 5,1’ini oluşturmaktadır. İnternet üzerinden web kazıma yöntemi ile derlenen fiyatlardan ilgili ayın 1’i ile 24’ü arasında olan kısmı hesaplamalarda kullanılmaktadır.” bilgisi paylaşıldı.

Açıklamada, söz konusu yöntemin TÜFE’nin zamanlılığını geliştirerek veri derleme sürecini hızlandırdığının, bu yöntemde gıda ürünleri gibi barkod tarama ve alandan veri toplama ile elde edilen verilerin kullanılmadığının, fiyatın web üzerinden derlenmesinin uygun kabul edildiği ürünlerin derlendiğinin altı çizildi.

TÜİK’in barkod tarama ve web kazıma yöntemlerini TÜFE hesaplamalarına entegre etmesinin istatistik üretiminde maliyetleri düşürdüğü ve veri derleme süreçlerini daha verimli hale getirdiği belirtilen açıklamada, her iki yöntemin de verilerin zamanlı, güncel ve güvenilir olmasını sağladığı ifade edildi.

Kurum yemek ücretleri ile ilgili iddialar

Açıklamada, bazı haberlerde yer alan ve TÜİK yemekhanesinde geçen sene 35 lira olan yemek ücretinin 170 liraya çıktığına dair iddiaların da gerçeği yansıtmadığı kaydedildi.

Kurumca onaylanan ve bu yıl uygulanan ücret tarifelerine dair bilgilere yer verilen açıklamada, en düşük yemek ücretinin 600 ek göstergeye kadar olan ve 4/B’li sözleşmeli personel için 39 lira, en yüksek yemek ücretinin ise 5400’den daha yüksek ek göstergeli görevlerde bulunan personel için 71 lira olduğu bildirildi.

Kurum ile Türkiye Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası arasında imzalanan toplu sözleşme gereği Hazine ve Maliye Bakanlığınca Kurumda 4/A kapsamında çalışan işçi personele ödenen günlük yemek yardımı tutarının 170 lira olduğu ifade edilen açıklamada, “Dolayısıyla, geçtiğimiz yıl içerisinde farklı pozisyonda görev yapan bir çalışanın yemek ücreti ile bu yıl işçi statüsünde görev yapan personelin aldığı yemek yardımını mukayese ederek değişim oranı hesaplanması doğru bir yaklaşım değildir.” değerlendirmesinde bulunuldu.

TÜİK’ten enflasyon hesabına ilişkin iddialara yanıt yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

TÜİK, Kurum ve Kurumun yayınladığı enflasyon verileri ile veri toplama yöntemleri hakkında son dönemde çıkan haberlerle ilgili yazılı açıklama yaptı.

Söz konusu haberlerin “gerçeklerle bağdaşmadığı” ifade edilen açıklamada, 8 Temmuz’da düzenlenen basın toplantısına değinildi.

Anılan toplantıyla kamuoyunun Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) hesaplamaları konusunda bilgilendirilmesinin amaçlandığı ifade edilen açıklamada, toplantıda sorulan bir soruya verilen yanıtın bağlamından koparılarak haberleştirildiği belirtildi.

Toplantıda sorulan “Fiyatlar ne zaman ucuzlayacak?” sorusuna verilen kapsamlı yanıt içerisinde geçen “yüzde 45 ile yüzde 75 enflasyon arasında can yakıcılığı açısından pek bir fark bulunmamaktadır” ifadesinin, yüzde 45 oranında bir enflasyonun da halk için oldukça yüksek ve zorlayıcı olduğunu vurgulama amacı taşıdığı kaydedilen açıklamada, “Bu oranlar arasında önemli bir fark olduğu muhakkaktır ancak her iki oran da yaşam maliyeti üzerinde ciddi olumsuz etkiler yaratmaktadır. Burada anlatılmak istenen fiyatların ucuzlaması için enflasyonun negatife dönmesi, tabii ki bundan önce tek haneli seviyelere düşmesi gerektiğidir.” değerlendirmesinde bulunuldu.

Bazı madde fiyatları ile ilgili tartışmalar

Açıklamada, madde fiyatlarına dair bir köşe yazısına da değinilerek, TÜFE sepetinde 2024 yılı itibarıyla 12 ana harcama grubu altında, 43 harcama grubunun yer aldığı, bu harcama grupları altında 90 alt harcama grubunun bulunduğu, alt harcama gruplarının altındaki 143 temel başlıkta ise 406 madde ve bu maddeler altında 913 madde çeşidinin yer aldığı belirtildi.

Bu kapsamda TÜFE sepetindeki değişim oranlarının her ay 12 ana harcama grubu, 43 harcama grubu, 90 alt harcama grubu ve 143 temel başlık düzeyinde yayımlandığına işaret edilen açıklamada, “Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) tarafından yayımlanması beklenen en detaylı düzey ise temel başlık düzeyidir. Kurumumuz tarafından temel başlık düzeyinde endeks değişimleri, uluslararası beklentilere en uygun biçimde kamuoyu ile paylaşılmaktadır. Bu bağlamda TÜİK, dünyadaki en şeffaf resmi istatistik kurumlarından biridir.” ifadeleri kullanıldı.

Bir köşe yazarınca, Kurum tarafından en son Nisan 2022’de yayımlanmış bazı madde fiyatlarının, yine Kurumca hali hazırda yayımlanmakta olan temel başlık seviyesinde fiyat endeksleriyle genişletilerek günümüze ilişkin ortalama fiyat hesaplamalarının yapıldığının iddia edildiği bildirilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Bahsi geçen yanıltıcı sonuçların bazı çevreler tarafından manipülasyon aracı olarak kabul görmesi neticesinde, bilimsel açıdan TÜFE’ye eleştiri getiremeyen ilgili çevrelerin 143 temel başlık içinden cımbızla seçtikleri birkaç başlığa dair bilinçli veya bilinçsiz biçimde yanıltıcı beyanlarının devam ettiği müşahede edilmektedir. Bunun yanı sıra ilgili köşe yazarı tarafından yapılan hesaplama, özellikle bir temel başlık altında birden fazla maddenin ve madde çeşidinin bulunduğu durumlarda tamamen hatalı çıkarımlara neden olmaktadır. Örneğin, ‘06212-Doktor muayene ücreti’ temel başlığı için de bu durum geçerlidir. Bu temel başlık, ‘Muayene katılım payı (Devlet, Uzman Dr.)’, “Doktor muayene ücreti (Özel, Uzman Dr.)’, ‘İlaç katılım payı’ ve ‘Doktor muayene ücreti (Muayenehane, Uzman Dr.)’ gibi bireylerin bütçelerinde farklı harcama paylarına sahip madde çeşitlerinden oluşmaktadır. Devlet hastanesi muayene katılım ve ilaç katkı payları, doktor muayene ücreti (özel hastane) ve doktor muayene ücreti (muayenehane) gibi diğer ürün çeşitlerine oranla daha yüksek harcama paylarına sahiptir.”

Öte yandan, ilgili temel başlık düzeyinde hesaplanan fiyat ve değişim oranının matematiksel olarak yalnızca uzman doktor muayene ücretindeki değişimi ifade etmediği vurgulanan açıklamada, dolayısıyla, söz konusu köşe yazarının, devlet ve özel sektörce sunulan ilgili sağlık hizmetlerinin tamamının aynı fiyat düzeyinde değişim göstermişçesine toplulaştırılarak hesapladığı ve “sözde” TÜİK’e ait madde fiyatları gibi açıkladığı rakamların hatalı yaklaşımlar barındırdığına işaret edildi.

Manipülasyonlara mahal verilmemesi adına dünyanın önde gelen ülkelerinin hiçbirinde madde düzeyinde tüm fiyatların hesaplanmadığına ve yayımlanmadığına dikkat çekilen açıklamaya şöyle devam edildi:

“İlgili köşe yazarı tarafından eksik ve yanıltıcı bilgiler üretilerek madde fiyatı sonuçlarına ulaşılmaya çalışılması neticesinde ortaya çıkan tartışmalar, Türkiye İstatistik Kurumunun, Avrupa Birliği’ne üye ve aday ülkeler, EFTA ülkeleri, ABD ve Kanada’da olduğu gibi seçilmiş homojen maddeler haricinde kalan ürünlerin fiyatlarının yayımlanmaması kararının ne denli isabetli bir karar olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur.”

Hesaplamalarda barkod tarama ve web kazıma yöntemlerinin kullanımı

TÜİK’in, enflasyon hesaplamalarında yenilikçi veri toplama yöntemleri kullanarak maliyetleri düşürmeyi ve cevaplayıcı yükünü azaltmayı hedeflediği kaydedilen açıklamada, barkod tarama ve web kazıma yöntemlerinin geleneksel veri toplama yöntemlerine göre birçok avantaj sunduğu ifade edildi.

Birçok ülkenin TÜFE hesaplamalarında barkod tarama ve web kazıma yöntemlerini kullanarak daha güncel ve geniş veri setlerine ulaşmayı hedeflediği belirtilen açıklamada, “Türkiye de bu uluslararası trendi takip ederek, istatistik üretiminde modern teknolojilerin kullanımını artırmaktadır. Bu bağlamda, son dönemde atılan adımlarla TÜİK’in veri toplama ve analiz süreçleri uluslararası standartlara daha da uyumlu hale getirilmiştir.” değerlendirmesinde bulunuldu.

Açıklamada, bazı haberlerdeki barkod tarama ve web kazıma verilerinin kullanımının Eurostat tarafından önerilmediği ve bu yöntemlerin güvenilir olmadığına dair iddiaların “asılsız” olduğu vurgulandı.

Kurumun, barkod (satış) verilerinin TÜFE veri derleme süreçlerine entegre edilmesine yönelik çalışmalara 2018’de başladığı hatırlatılan açıklamada, 2024 yılı itibarıyla, barkod verileriyle derlenen fiyat sayısının toplam fiyat sayısının yüzde 42,6’sını oluşturduğu bildirildi.

Barkod tarama verisi sağlanacak iş yerlerinin, Gelir İdaresi Başkanlığınca TÜİK’e sağlanan yıllık ciro verileri dikkate alınarak seçildiği kaydedilen açıklamada, Türkiye’de özellikle gıda, alkolsüz içecekler, alkollü içecekler, giyim, ayakkabı, kozmetik ve elektronik ürünler perakende satış alanında faaliyet gösteren ve ciro verilerinde en önemli paya sahip girişimlerden barkod tarama verilerinin sağlandığına işaret edildi.

TÜFE hesaplamaları için fiyat toplama safhasında, zincir marketler ile bölgesel olarak önemli cirosu olan yerel marketlerin de takip edildiği belirtilen açıklamada, verilerin tüm girişimlerden haftalık olarak (bölgesel temsili de sağlayabilmek için şube bazında) temin edildiği ifade edildi.

Bu verilerin analizlere tabi tutulduktan sonra tüketim harcaması kodları atanarak sisteme dahil edildiği bildirilen açıklamada, şu bilgiler paylaşıldı:

“Bu atama işlemlerinin çoğu bilgisayar yazılımları yardımıyla gerçekleştirilmekte ve düzenli olarak kontrol edilmektedir. Her ayın 1’i ile 24’ü arasındaki tüm barkod tarama verileri, her bir barkod için satış cirosu ve satış miktarını dikkate alarak birim fiyatlara dönüştürülmektedir. Ayın ilk 3 haftası içindeki analizlerde ürünler tek tek incelenmekte, hesaplanan fiyatlardaki anormallikler, yeni gelen ve sistemden çıkan ürünler kontrol edilmektedir. Gelen ürünlerin hepsinin ölçü, miktar, marka, fiyat bilgileri sistematik şekilde analiz edilmekte ve doğrulanmaktadır. Geleneksel yöntemle ayın belirli günlerinde alandan derlenen fiyatlar yerine bu yöntemden gelen tüm fiyatlar için veri derleme sıklığı günlüktür. Firmalardan elde edilen barkod verileri satışı gerçekleşen (kasadan geçen) ürün fiyatlarını içermektedir. Bununla birlikte, firmalardan şube detayında ve her barkod bazında alınan toplam satış değeri ve satış miktarı bilgileri kullanılarak aylık birim fiyat hesaplanmaktadır.”

İş yerlerinin ziyaret edilme dönemine ilişkin iddialar

Alandan veri toplama uygulamasında her iş yeri, her ürün için ayda 4 (veya ürün türüne göre 2) kere ziyaret edilerek ürün fiyatının derlendiğine dikkat çekilen açıklamada, barkod tarama verisi yöntemiyle o iş yerinde o ürün için ay içerisinde gerçekleşen tüm satışların fiyat ve diğer verilerine ulaşılabildiği aktarıldı.

TÜFE hesaplamaları kapsamında barkod tarama verisi alınan hiçbir iş yerine ayrıca alandan veri toplama uygulaması yapılmadığı vurgulanan açıklamada, bazı basın yayın organlarında yer alan, “iş yerlerinin farklı zamanlarda, indirimler gerçekleştiğinde ya da talimatlar doğrultusunda ziyaret edildiği” ile ilgili iddiaların “tamamen asılsız” olduğu belirtildi.

Barkod verisi toplanan iş yerleri için o iş yerinin ay boyunca yaptığı tüm satışların bilgisinin Kurumca alınarak tekil barkod bazında TÜFE hesaplamalarına dahil edildiği bilgisi verilen açıklamada, her bir barkod için binlerce kaydın ortalaması alınarak oluşturulmuş fiyatların, geleneksel veri toplama yöntemleriyle derlenen fiyatlardan çok daha güvenilir sonuçlar verdiğine işaret edildi.

“Web kazıma yöntemi TÜFE’nin zamanlılığını geliştiriyor”

İnternet üzerinden mal ve hizmet satın alımlarının her yıl giderek daha da yaygınlaşmasının istatistik ofislerinin internetten satışı yapılan ürün fiyatlarını TÜFE’ye entegre etmelerini gerekli hale getirdiği belirtilen açıklamada, web kazıma yönteminin Kurumca 2022’den itibaren TÜFE hesaplamalarında kullanılmaya başlandığı hatırlatıldı.

Madde tanımları ve yapısı gereği web kazıma ile fiyat derlenmesi uygun olan beyaz eşya, elektronik ürünler, giyim, mobilya, sıfır otomobil ve otobüs bileti fiyatları için ilk kez 2022 yılında internet üzerinden derlenen fiyatların endeks hesaplamalarında kullanıldığı ifade edilen açıklamada, “2024 yılı itibarıyla bu yöntemle elde edilen fiyat sayısı toplam fiyat sayısının yaklaşık olarak yüzde 5,1’ini oluşturmaktadır. İnternet üzerinden web kazıma yöntemi ile derlenen fiyatlardan ilgili ayın 1’i ile 24’ü arasında olan kısmı hesaplamalarda kullanılmaktadır.” bilgisi paylaşıldı.

Açıklamada, söz konusu yöntemin TÜFE’nin zamanlılığını geliştirerek veri derleme sürecini hızlandırdığının, bu yöntemde gıda ürünleri gibi barkod tarama ve alandan veri toplama ile elde edilen verilerin kullanılmadığının, fiyatın web üzerinden derlenmesinin uygun kabul edildiği ürünlerin derlendiğinin altı çizildi.

TÜİK’in barkod tarama ve web kazıma yöntemlerini TÜFE hesaplamalarına entegre etmesinin istatistik üretiminde maliyetleri düşürdüğü ve veri derleme süreçlerini daha verimli hale getirdiği belirtilen açıklamada, her iki yöntemin de verilerin zamanlı, güncel ve güvenilir olmasını sağladığı ifade edildi.

Kurum yemek ücretleri ile ilgili iddialar

Açıklamada, bazı haberlerde yer alan ve TÜİK yemekhanesinde geçen sene 35 lira olan yemek ücretinin 170 liraya çıktığına dair iddiaların da gerçeği yansıtmadığı kaydedildi.

Kurumca onaylanan ve bu yıl uygulanan ücret tarifelerine dair bilgilere yer verilen açıklamada, en düşük yemek ücretinin 600 ek göstergeye kadar olan ve 4/B’li sözleşmeli personel için 39 lira, en yüksek yemek ücretinin ise 5400’den daha yüksek ek göstergeli görevlerde bulunan personel için 71 lira olduğu bildirildi.

Kurum ile Türkiye Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası arasında imzalanan toplu sözleşme gereği Hazine ve Maliye Bakanlığınca Kurumda 4/A kapsamında çalışan işçi personele ödenen günlük yemek yardımı tutarının 170 lira olduğu ifade edilen açıklamada, “Dolayısıyla, geçtiğimiz yıl içerisinde farklı pozisyonda görev yapan bir çalışanın yemek ücreti ile bu yıl işçi statüsünde görev yapan personelin aldığı yemek yardımını mukayese ederek değişim oranı hesaplanması doğru bir yaklaşım değildir.” değerlendirmesinde bulunuldu.

TÜİK’ten enflasyon hesabına ilişkin iddialara yanıt yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

YD-ÜFE 2024 yılı Haziran ayında bir önceki aya göre %0,97 artış, bir önceki yılın Aralık ayına göre %15,22 artış, bir önceki yılın aynı ayına göre %44,51 artış ve on iki aylık ortalamalara göre %59,50 artış gösterdi.

Sanayinin iki sektörünün aylık değişimleri; madencilik ve taş ocakçılığında %0,97 artış, imalatta %0,97 artış olarak gerçekleşti.

Ana sanayi gruplarının aylık değişimleri; ara mallarında %0,46 artış, dayanıklı tüketim mallarında %1,42 artış, dayanıksız tüketim mallarında %1,32 artış, enerjide %0,07 artış, sermaye mallarında %1,35 artış olarak gerçekleşti.

TÜİK’ten yurt dışı fiyat endeksine ilişkin veriler yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

KİTAP OKUNMA ORANINDAKİ DÜŞÜKLÜK

Son 12 ay içerisinde 15 yaş ve üzeri fertlerin %69,0’ının hiç kitap okumadığı, yüzde 31,0’ının ise en az bir kitap okuduğu görüldü. Yaş kümelerine nazaran kitap okuma oranlarına bakıldığında son 12 ay içerisinde okul kitapları dışında en çok kitap okuyan yaş kümesi yüzde 50,9 ile 15-24 yaş aralığı oldu. En az kitap okuma oranı ise  yüzde 14,1 ile 65 yaş ve üstü fertlerde hesaplandı.

Çalışmaya ait TÜİK tarafından yapılan açıklamada “Göreli yoksulluk yahut maddi ve toplumsal mahrumluk içinde olan yahut çok düşük çalışma yoğunluğu olan hanelerde yaşayan fertler “yoksul yahut toplumsal dışlanmış” olarak tanımlanmaktadır” denildi. .

YOKSULLUK VE TOPLUMSAL DIŞLANMA 

Fertler için hanehalkının finansal durumundan memnuniyet ortalaması yüzde 46,9 iken yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olan fertlerde bu kıymet yüzde 36,9 oldu.

Kişisel bağlardaki ortalama memnuniyet yüzdesi tüm fertlerde yüzde 65,2, yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski olanlarda yüzde 60,2 olarak hesaplandı.

Bütün fertler için boş vakit faaliyetlerine ayrılan vakitten ortalama memnuniyet yüzde 47,4, yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olan fertlerde ise yüzde 42,0 oldu.

Arkadaş yahut akrabalarla gerek yüz yüze gerekse uzaktan hiç görüşmeyenlerin çoğunluğunu yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanlar oluşturdu.

Fertlerin yakınları ile konutta yahut öteki bir yerde arkadaşlarıyla vakit geçirme, karşılıklı konuşma yahut aktivite yapma (bir ortaya gelme) sıklığı incelendiğinde yüzde 28,7’sinin akrabalarla, yüzde 37,3’ünün de arkadaşlarla her hafta görüştüğü belirlendi.

Fertlerin akrabaları ile telefon, SMS, internet aracılığıyla (yüz yüze olmayan) görüşme sıklığı en çok olan seçenek yüzde 40,9 ile her hafta olurken arkadaşlarla ise tekrar her hafta yüzde 44,3 ile en yüksek görüşme sıklığı oranı oldu.

YÜZDE 50 SİNEMAYA İLGİSİZ

Son 12 ay içerisinde 15 yaş ve üzeri fertlerin yüzde 85,3’ü sinemaya, yüzde 93,7’si canlı şova, yüzde 92,0’ı kültürel alanlara ve yüzde 94,9’u canlı spor aktifliğine gitmedi. Yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olmayan fertlerin yüzde 50,1’i ilgilerinin olmamasını sinemaya gitmeme nedeni olarak seçti.

Sinemaya gitmeyen bütün fertlerin yüzde 11,0’ı, yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanların ise yüzde 23,5’i maddi yetersizlik nedeni ile gitmediğini belirtti.

Canlı şova gitmeyenlerden maddi yetersizliği seçenlerin oranı yüzde10,4 iken yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanlardan maddi yetersizliği nedenli gidemeyenlerin oranı yüzde 21,9 oldu.

Kültürel alanları ziyaret edemeyenlerin yüzde10,3’ü maddi yetersizlik nedenini seçerken bu oran yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanlarda yüzde 21,3 hesaplandı.

Canlı spor aktifliklerine katılmayanların yüzde 7,9’u maddi yetersizliği katılmama nedeni olarak belirtirken yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanların yüzde 17,0’ı için canlı spor aktifliğine katılmama nedeni maddi yetersizlik oldu. Bütün toplumsal ve kültürel etkinliklere katılmama nedeni olarak gelir durumundan bağımsız olarak en çok ‘İlginin olmaması” nedeni seçildi.

TÜİK’ten rapor: 15 yaş üstü yurttaşın yüzde 69’u 1 yıldır hiç kitap okumamış! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

KİTAP OKUNMA ORANINDAKİ DÜŞÜKLÜK

Son 12 ay içerisinde 15 yaş ve üzeri fertlerin %69,0’ının hiç kitap okumadığı, %31,0’ının ise en az bir kitap okuduğu görüldü. Yaş kümelerine nazaran kitap okuma oranlarına bakıldığında son 12 ay içerisinde okul kitapları dışında en çok kitap okuyan yaş kümesi % 50,9 ile 15-24 yaş aralığı oldu. En az kitap okuma oranı ise  %14,1 ile 65 yaş ve üstü fertlerde hesaplandı.

Çalışmaya ait TÜİK tarafından yapılan açıklamada “Göreli yoksulluk yahut maddi ve toplumsal mahrumluk içinde olan yahut çok düşük çalışma yoğunluğu olan hanelerde yaşayan fertler “yoksul yahut toplumsal dışlanmış” olarak tanımlanmaktadır” denildi. .

YOKSULLUK VE TOPLUMSAL DIŞLANMA 

Fertler için hanehalkının finansal durumundan memnuniyet ortalaması yüzde 46,9 iken yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olan fertlerde bu bedel yüzde 36,9 oldu.

Kişisel bağlardaki ortalama memnuniyet yüzdesi tüm fertlerde yüzde 65,2, yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski olanlarda yüzde 60,2 olarak hesaplandı.

Bütün fertler için boş vakit faaliyetlerine ayrılan vakitten ortalama memnuniyet yüzde 47,4, yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olan fertlerde ise yüzde 42,0 oldu.

Arkadaş yahut akrabalarla gerek yüz yüze gerekse uzaktan hiç görüşmeyenlerin çoğunluğunu yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanlar oluşturdu.

Fertlerin yakınları ile konutta yahut öteki bir yerde arkadaşlarıyla vakit geçirme, karşılıklı konuşma yahut aktivite yapma (bir ortaya gelme) sıklığı incelendiğinde yüzde 28,7’sinin akrabalarla, yüzde 37,3’ünün de arkadaşlarla her hafta görüştüğü belirlendi.

Fertlerin akrabaları ile telefon, SMS, internet aracılığıyla (yüz yüze olmayan) görüşme sıklığı en çok olan seçenek yüzde 40,9 ile her hafta olurken arkadaşlarla ise yeniden her hafta yüzde 44,3 ile en yüksek görüşme sıklığı oranı oldu.

YÜZDE 50 SİNEMAYA İLGİSİZ

Son 12 ay içerisinde 15 yaş ve üzeri fertlerin yüzde 85,3’ü sinemaya, yüzde 93,7’si canlı şova, yüzde 92,0’ı kültürel alanlara ve yüzde 94,9’u canlı spor aktifliğine gitmedi. Yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olmayan fertlerin yüzde 50,1’i ilgilerinin olmamasını sinemaya gitmeme nedeni olarak seçti.

Sinemaya gitmeyen bütün fertlerin yüzde 11,0’ı, yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanların ise yüzde 23,5’i maddi yetersizlik nedeni ile gitmediğini belirtti.

Canlı şova gitmeyenlerden maddi yetersizliği seçenlerin oranı yüzde10,4 iken yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanlardan maddi yetersizliği nedenli gidemeyenlerin oranı yüzde 21,9 oldu.

Kültürel alanları ziyaret edemeyenlerin yüzde10,3’ü maddi yetersizlik nedenini seçerken bu oran yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanlarda yüzde 21,3 hesaplandı.

Canlı spor aktifliklerine katılmayanların yüzde 7,9’u maddi yetersizliği katılmama nedeni olarak belirtirken yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altında olanların yüzde 17,0’ı için canlı spor aktifliğine katılmama nedeni maddi yetersizlik oldu. Bütün toplumsal ve kültürel etkinliklere katılmama nedeni olarak gelir durumundan bağımsız olarak en çok ‘İlginin olmaması” nedeni seçildi.

TÜİK’ten rapor: 15 üstü yurttaşın yüzde 69’u 1 yıldır hiç kitap okumamış! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu haber BBC Türkçe’de birinci olarak 6 Ocak 2022’de yayımlanmıştı

Enflasyon Araştırma Kümesi (ENAG) her ay, kendi hesapladığı enflasyon oranıyla kamuoyunun karşısına çıkıyor. ENAG’ın ve Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı enflasyonı oranlar ortasında büyük bir makas olması dikkat çekiyor.

Örneğin Mayıs ayında yıllık enflasyonu TÜİK 39,59, ENAG ise yüzde 109,01 olarak açıklamıştı.

ENAG son olarak Haziran ayı prestijiyle yıllık enflasyonu yüzde 108,58 olarak açıkladı. TÜİK ise verisini 5 Temmuz Çarşamba günü açıklayacak.

Galatasaray Spor Kulübü, 3 Temmuz’da Kamuoyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) yaptığı özel durum açıklamasında sponsorluk muahedesinde enflasyona nazaran artış oranı için TÜİK ve ENAG’ın açıklayacağı oranların ortalamalarının alınacağını duyurdu.

Peki kamuoyunun ismini sık sık duyduğu ve açıkladığı enflasyon oranları TÜİK’inkilerden daha yüksek çıkan ENAG nasıl bir küme, kimlerden oluşuyor ve oranları neden farklı?

Bir doktora tezi projesi olarak doğdu

ENAG, 2016 yılında bir doktora tezi projesi olarak doğmuş.

Grup, Yeditepe Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi’ndeki Finansal İktisat Doktora Programı’nda, danışmanlığını Prof. Dr. Veysel Ulusoy’un yaptığı, doktora öğrencisi Serkan Gençer’in tez projesi ile ortaya çıkmış.

Getty Images

Prof. Dr. Ulusoy projenin başlangıcını şu sözlerle anlatıyor:

“Esinlendiğimiz bir kaynak vardı. Harvard Üniversitesi’nde Prof. Dr. Alberto Cavalla öncülüğündeki bir küme, MIT (Massachusetts Institute of Technology) ile ortak olarak bir çalışma yapıyordu. 2007’den itibaren hem Arjantin’in hem Amerika’nın hem de Avrupa’daki kimi ülkelerin günlük enflasyonlarını internette, web scraping (Veri kazıma) sistemiyle alıyorlardı. Biz de bunun Türkiye’de de yapılacağı fikrine kanaat getirdik.

“Danışman olarak o öneriyi yaptım ve yaklaşık 15 gün çalışarak karar verdik. Sonra devam ettik. 2016 ortalarıydı. Yani ENAG, yaklaşık 5,5 yıllık bir emeğin eseri.”

ENAG bir mühlet Prof. Dr. Veysel Ulusoy ve Serkan Gençer tarafından yönetilmiş sonra ise genişlemeye başlamış.

Prof. Dr. Ulusoy, “Hemen çabucak bütün yük doktora öğrencisinin kendisindeydi. Akabinde diğer öğrenciler bu süreçte yazılım geliştirme tarafında istekli göründüler. Birkaç yıl sonra web scraping (Veri kazıma) idaresini onlara da öğrettik ve onlar da bize katkı verdiler.”

Bu süreçte projeye, Türkiye Ekonomik ve Mali Araştırmalar Vakfı (TEMAR) da dayanak vermiş.

Getty Images

ENAG kimlerden oluşuyor?

ENAG bugün, Prof. Dr. Ulusoy ve Gençer dahil olmak üzere yedi kişilik bir akademisyen ve iktisat uzmanları grubundan oluşuyor.

Grubun bir istişare şurası da bulunuyor.

Bu konseyde eski bürokratlar da yer alıyor.

Örneğin eski Hazine ve Dış Ticaret müsteşarı Tevfik Altınok, eski Maliye Bakanlığı hesap uzmanı Dr. Hasan Yalçın, eski maliye müfettişi Sacit Akdemir, heyetteki isimler ortasında.

‘Hiçbir maddi dayanak almıyoruz’

Prof. Dr. Ulusoy, ENAG’ın maddi olarak kimseden takviye almadığını, ardında hiçbir kümenin olmadığını söylüyor.

“Peki çalışmalar nasıl yürüyor?” sorusuna şu karşılığı veriyor:

“Gruptakilerin birden fazla istekli. Şayet bir finansman gereği duyuyorsak Veysel hocanın maaşının bir kısmı diyelim (Gülüyor). Tertemiz, ardında rastgele bir kuruluş yok.”

Getty Images

‘Hiçbir siyasi yaklaşımımız yok’

Prof. Dr. Ulusoy, maddi olarak kimseden dayanak almadıkları üzere rastgele bir siyasi kümeyle da alakalarının olmadığını savunuyor.

Kamuoyunun bir kısmında haklarında yapılan, siyasi angajmanları olduğu istikametindeki tenkitleri hatırlattığımızdaysa şunları söylüyor:

“Hiçbir siyasi yaklaşımımız, siyasi telaffuzumuz yoktur. Siyasetin temelinden kaynaklanan bir eğilimimiz yahut dataları değiştirme taktiğimiz yoktur. Bütün bilgiler yapay zekâ prosedürüyle bilgisayardan elde edilir, kalite şurası tarafından süzgeçten geçirilir, büyük tartışmalar, büyük tahlillerden sonra ay sonunda, ayın 3’ünde yayınlanmak üzere taslak olarak hazırlanır ve kamuoyuna sunulur. Bu kadar kolay.”

• Enflasyon hesaplaması için ENAG’dan yeni model: ‘Veriyi siyasetten arındırmazsanız fakirlik başlar’

ENAG dataları nasıl topluyor?

Ulusoy, enflasyonu hesaplarken dataları internet üzerinden data kazıma denilen formülle topladıklarını anlatıyor.

Verileri büsbütün web sayfalarından, bilhassa de bütün hane halklarının etkin olarak kullandığı sayfalardan topladıklarını belirtiyor.

“Bu, Harvard ve MIT’de uygulanan prosedürün aynısıdır. Dünyada da birtakım merkez bankları, kendi enflasyon bilgilerini oluşturmak için, kendi bünyelerinde bu usulü kullanırlar” diyor.

Getty Images

ENAG enflasyonu nasıl hesaplıyor?

ENAG olarak saatlik enflasyonu hesaplayacak bir sistemlerinin olduğunu, bunu sonra günlük hesaplayıp aylığa çevirdiklerini, onu da yıllığa çevirdiklerini anlatıyor Ulusoy.

Ayçiçek yağı fiyatındaki değişimi örnek olarak aktarmasını istediğimizde bunu şöyle açıklıyor:

“Bütün elde edilebilir ayçiçek yağı fiyatlarının bilgileri o gün çekiliyor. O gün promosyon varsa da o gün artırım varsa da o gün fiyatı değişmemişse de bütün ayçiçek yağı fiyatları çekiliyor. İstatistikteki büyük sayılar kanunu kapsamında bunun ortalaması alınıyor ve bu ortalamadan yola çıkılarak o günkü ayçiçek yağının enflasyonu hesaplanıyor.

“Hata olmasın diye en az yedi sekiz bilgisayardan, eş vakitli olarak, Türkiye’nin her yerinden bütün fiyatları alıyoruz. Eserlerin ortalama fiyatlarını hesaplıyoruz. Günlük hesapları sonra aylığa çeviriyoruz. Eserlerin ortalama fiyatlarıyla TÜİK’in sayfasındaki tartısını çarpıp, enflasyon sepetine katkısını ölçüyoruz. TÜİK’in 415 unsurluk enflasyon sepetinin birebirini kullanarak enflasyon oranını elde ediyoruz.”

Peki, bu 415 unsurluk sepet konusunda TÜİK’le yaklaşım farkları var mı?

“Bir kez enflasyonun matematiksel, tartı vb. tekniği hiçbir yerde değişmez. Birleşmiş Milletler İstatistik Ofisi’nin COICOP (Kişisel Tüketim Harcamalarının Maksada nazaran Sınıflanması) denilen sistemine nazaran üniteler sınıflandırılmıştır. O sınıflandırma 415 unsur üzerinden olmuştur. Örneğin ayçiçek yağı onlardan bir adedidir, domates bir diğeridir vb.” dedikten sonra TÜİK ile fiyat toplama formülünde farklılıkları olduğunu söylüyor Ulusoy:

“TÜİK sokaktaki marketten yahut belirlediği marketlerden fiyatları alıp ona nazaran aylık enflasyonu hesaplıyor. Bu sokağa inme, markete inme bildiğim kadarıyla ayın başında, ortasında ve sonuna hakikat olmak üzere ayda birkaç kere tekrarlanıyor. Ve yeniden bildiğim kadarıyla TÜİK 550 bin tane günlük bilgi alıyor. Bu bilgileri o COICOP’taki 415 unsur sınıflandırmasına nazaran enflasyon sepetine koyup, yükleriyle çarpıp enflasyon pahasını elde ediyor.”

ENAG’ın ise dataları günlük olarak ve web siteleri üzerinden topladığını belirtiyor.

Ulusoy, data kazıma prosedürüyle her ay milyonlarca bilgi çektiklerini belirtiyor:

“Bir saatte bütün Türkiye’nin bilgilerini alabiliyoruz. Günlük yaklaşık 255 bin datayı bir saatte alabiliyoruz. TÜİK’in aylık 550 bin fiyat verisine rağmen 7,5 milyondan fazla fiyat verisini elde ediyoruz. Bu da bizi büyük sayılar kanununun o hoş sonuçlarına götürüyor.”

Getty Images

TÜİK ile bilgiler neden çok farklı?

“Değildir muhakkak” diyor ENAG yöneticisi ve şu yorumu yapıyor:

“İki tane enflasyon oranı açıklanıyorsa ve bir enflasyon oranı halkın hisleriyle, hissettikleriyle, endüstricinin bilgileriyle, raflardaki fiyatlarla uyuşup başkası uyuşmuyorsa, ortadaki farkı uyuşmayan ünitenin açıklaması gerekiyor.”

Prof. Dr. Ulusoy, “devletlerin genelde makûs datalarda cimri davrandığı” yorumunu da yaptıktan sonra devam ediyor:

“Örneğin büyük bir sarsıntı olduğunda meyyit ve yaralı sayısı devlette cimriliğe neden olur. Enflasyonda da cimriliğe neden olur zira makus bir datadır enflasyon. Devlet her vakit pres yapar.

“Ama ENAG olarak değil de şahsî görüşüm olarak şunu söyleyebilirim; Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki son 40-50 yılda, halkın hissettiği enflasyonla devletin verisi ortasındaki fark hiç bu kadar fazla olmamıştı. TÜİK’in ÜFE’si (Üretici Fiyat Endeksi) ile TÜFE’si (Tüketici Fiyat Endeksi) ortasındaki fark da hiç bu kadar fazla olmamıştı.”

Enflasyon: ENAG nasıl çalışıyor, sonuçları TÜİK’ten neden farklı? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.