Toplantıda, TDT üyesi ülkelerin bakanları, Kazakistan’ın Türk Devletleri Merkez Bankaları Konseyinin yanı sıra Yeşil Ekonomi Konseyinin kurulmasına yönelik girişimlerini destekledi.

TURAN SERBEST EKONOMİK BÖLGESİ

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, en son Azerbaycan’ın Şuşa kentinde düzenlenen “TDT Devlet Başkanları Gayriresmi Zirvesi”nde üye ülkelerin toplam gayrisafi yurt içi hasılasının 1,5 trilyon dolara ulaştığını ve bu bağlamda Türk Merkez Bankaları Konseyinin oluşturulmasını önermişti.

Kazakistan’ın Türkistan kentinde yapılacak bir sonraki toplantıda ise “Turan” Serbest Ekonomik Bölgesi’nin açılışının yapılması planlanıyor.

TDT üyesi ülkelerden önemli adım! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’nin de içinde bulunduğu dört ülke, kelam konusu altı tedbiri en âlâ uygulayan ülkeler olarak öne çıktı.

WHO Genel Yöneticisi Tedros Adhanom Ghebreyesus, rapor sonunda ortaya çıkan sonuçların, alınan tedbirlerle daha fazla insanın yavaş lakin emin adımlarla tütünün zararlarından korunduğunu gösterdiğini söyledi.

Bu yıl Hollanda ile birlikte MPOWER stratejisinin tamamını birinci defa uygulayan iki ülkeden biri olan Morityus’un başbakanı Pravind Kumar Jugnauth, “Sağlam bir siyasi iradeyle Morityus’ta tütün denetim siyasetlerinde büyük ilerleme kaydettik. Ülkemiz MPOWER stratejisini benimsemiş ve kararlı bir formda dumansız bir ülke olma yolunda ilerliyor” dedi.

Hollanda Sıhhat, Refah ve Spor Bakanı Maarten van Ooijen ise kelam konusu başarıyı sivil toplum kuruluşları, sıhhat uzmanları ve tıp profesyonelleri ile birlikte yakaladıklarını söyledi ve şöyle konuştu:

“Asıl övgü onlara ilişkin. Sigara kullanım oranını azaltma konusunda ilerleme kaydediyoruz, fakat hala kat etmemiz gereken uzun bir yol var. Birlikte 2040 yılına kadar dumansız bir jenerasyon için uğraşa devam edeceğiz.”

MPOWER NEDİR?

MPOWER, İngilizce “monitor” (izleme), “protect” (koruma), “offer” (teklif), “warn” (uyarı), “enforce” (yürütmek) ve “raise” (vergi artırımları) sözlerinin baş harflerinden oluşuyor ve ülkeler bu kriterlere nazaran yıllık olarak bedellendiriliyor.

Sağlık Bakanlığı’nın aktardığına nazaran tedbirler şöyle listeleniyor:

• M: Tütün kullanımını izlemek
• P: İnsanları pasif sigara dumanı etkileniminden korumak
• O: Tütün kullanımının bırakılması için yardım teklif etmek
• W: Tütünün ziyanları konusunda ikazlarda bulunmak
• E: Tütün reklam, promosyon ve sponsorluk yasaklarını uygulamak
• R: Tütün eserlerindeki vergiyi artırmak

ÖNLEM ALAN ÜLKE SAYISINDA ARTIŞ

Rapora nazaran yılda 8 milyondan fazla insan tütün kullanımına bağlı olarak hayatını kaybediyor.

Bu manada sigaranın dünya nüfusunun en büyük tehditlerden birisi olarak gösteriliyor.

Ancak dünya nüfusunun yüzde 71’ine tekabül eden 5,6 milyarlık nüfus, MPOWER tedbirlerinin en az birisiyle korunuyor.

MPOWER tedbirlerinden en az birine sahip olan ülke sayısı 2007 yılında 44 iken, bu sayı 2022’de 151’e yükseldi. 101 ülke ise iki ya da daha fazla tedbiri hayata geçirmiş bulunuyor. 48 ülke ise en az üç metodu uygulayarak, 1,5 milyarlık bir nüfusu müdafaa altında tutuyor.

Dünya çapında 2007’den bu yana MPOWER tedbirlerini uygulanması istikrarlı bir formda artsa da bu artış 2018’den bu yana keskin bir yavaşlama gösterdi.

15 yıl evvel hayata geçirilen MPOWER sayesinde dünya çapında sigara içen insanların sayısında düşüş yaşandı. WHO raporuna nazaran MPOWER tedbirleri olmasaydı bugün dünyada 300 milyondan fazla insan sigara içmeye devam edecekti.

Rapordan öne çıkan sonuçlar şöyle:

• Ülkelerin yüzde 40’tan fazlasında kapalı yerlerde sigara içmek yasak.
• Etiyopya, İran, İrlanda, Ürdün, Madagaskar, Meksika, Yeni Zelanda ve İspanya ise tüm MPOWER kriterlerinden beşini uygulamış durumda.
• Ancak 44 ülke ise hiçbir MPOWER tedbirini uygulamış değil.
• 53 ülkede sıhhat tesislerinde sigara içme yasağı bulunmuyor.
• Türkiye, Avustralya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, İsrail, Norveç, Suudi Arabistan ve Birleşik Krallık da dahil 22 ülke tek tip sigara paketini zarurî tutuyor.
• Türkiye, sigaraya karşı kitle irtibat araçları kampanyalarında ve reklam, tanıtım, sponsorluk yasaklarının uygulanmasında en yüksek muvaffakiyet gösteren ülkeler ortasında.

‘TÜTÜN SANAYİSİ DİRENİYOR’

WHO Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Yaralanmalar Global Elçisi Michael Bloomberg, sigaranın hala dünyadaki önlenebilir ölümlerin önde gelen nedeni olduğunu belirtti.

Rapora katkı sunan Bloomberg Philanthropies’in de kurucusu olan Bloomberg, “Çalışmalarımızın sonuçlarını elde ettiğimiz açık, lakin hala birçok ömür risk altında. Yeteri sayıda ülke, bırakma ve tütün vergilendirme siyasetlerini uygulamıyor” dedi.

Tütün sanayisinin de tütün denetimi maddelerine karşı durmaksızın direniş gösterdiğini söz eden Bloomberg, “Sektör, gençleri ve çocukları elektronik sigara ve tütün eserleri ile maksat alıyor. Tütün sanayisi ölümcül eserlerini itmek için yeni yollar bulduğunda, biz daha güçlü bir biçimde karşı koymalıyız” diye konuştu.

TÜRKİYE’DE DURUM NASIL?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan “Türkiye Sıhhat Araştırması, 2022” raporuna nazaran her gün tütün mamulü kullanan 15 yaş ve üstü bireylerin oranı yüzde 28,3. 2019 yılında yayımlanan bir evvelki raporda bu oran yüzde 28 olarak belirlenmişti.

Bu oranın 2022 yılında erkeklerde yüzde 41,3, bayanlarda ise yüzde 15,5 olduğu tespit edildi. Tütün mamulü kullanmayan bireylerin (bırakanlar ve hiç kullanmayanlar) oranı ise, 2019 yılında yüzde 68,7 iken 2022 yılında azalarak yüzde 68 oldu.

Dünya Sıhhat Örgütü: ‘Türkiye, sigarayla çabada en âlâ ülkelerden biri’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’nin de içinde bulunduğu dört ülke, kelam konusu altı tedbiri en düzgün uygulayan ülkeler olarak öne çıktı.

WHO Genel Yöneticisi Tedros Adhanom Ghebreyesus, rapor sonunda ortaya çıkan sonuçların, alınan tedbirlerle daha fazla insanın yavaş fakat emin adımlarla tütünün zararlarından korunduğunu gösterdiğini söyledi.

Bu yıl Hollanda ile birlikte MPOWER stratejisinin tamamını birinci kere uygulayan iki ülkeden biri olan Morityus’un başbakanı Pravind Kumar Jugnauth, “Sağlam bir siyasi iradeyle Morityus’ta tütün denetim siyasetlerinde büyük ilerleme kaydettik. Ülkemiz MPOWER stratejisini benimsemiş ve kararlı bir biçimde dumansız bir ülke olma yolunda ilerliyor” dedi.

Hollanda Sıhhat, Refah ve Spor Bakanı Maarten van Ooijen ise kelam konusu başarıyı sivil toplum kuruluşları, sıhhat uzmanları ve tıp profesyonelleri ile birlikte yakaladıklarını söyledi ve şöyle konuştu:

“Asıl övgü onlara ilişkin. Sigara kullanım oranını azaltma konusunda ilerleme kaydediyoruz, fakat hala kat etmemiz gereken uzun bir yol var. Birlikte 2040 yılına kadar dumansız bir kuşak için gayrete devam edeceğiz.”

MPOWER NEDİR?

MPOWER, İngilizce “monitor” (izleme), “protect” (koruma), “offer” (teklif), “warn” (uyarı), “enforce” (yürütmek) ve “raise” (vergi artırımları) sözlerinin baş harflerinden oluşuyor ve ülkeler bu kriterlere nazaran yıllık olarak bedellendiriliyor.

Sağlık Bakanlığı’nın aktardığına nazaran tedbirler şöyle listeleniyor:

• M: Tütün kullanımını izlemek
• P: İnsanları pasif sigara dumanı etkileniminden korumak
• O: Tütün kullanımının bırakılması için yardım teklif etmek
• W: Tütünün ziyanları konusunda ikazlarda bulunmak
• E: Tütün reklam, promosyon ve sponsorluk yasaklarını uygulamak
• R: Tütün eserlerindeki vergiyi artırmak

ÖNLEM ALAN ÜLKE SAYISINDA ARTIŞ

Rapora nazaran yılda 8 milyondan fazla insan tütün kullanımına bağlı olarak hayatını kaybediyor.

Bu manada sigaranın dünya nüfusunun en büyük tehditlerden birisi olarak gösteriliyor.

Ancak dünya nüfusunun yüzde 71’ine tekabül eden 5,6 milyarlık nüfus, MPOWER tedbirlerinin en az birisiyle korunuyor.

MPOWER tedbirlerinden en az birine sahip olan ülke sayısı 2007 yılında 44 iken, bu sayı 2022’de 151’e yükseldi. 101 ülke ise iki ya da daha fazla tedbiri hayata geçirmiş bulunuyor. 48 ülke ise en az üç metodu uygulayarak, 1,5 milyarlık bir nüfusu muhafaza altında tutuyor.

Dünya çapında 2007’den bu yana MPOWER tedbirlerini uygulanması istikrarlı bir biçimde artsa da bu artış 2018’den bu yana keskin bir yavaşlama gösterdi.

15 yıl evvel hayata geçirilen MPOWER sayesinde dünya çapında sigara içen insanların sayısında düşüş yaşandı. WHO raporuna nazaran MPOWER tedbirleri olmasaydı bugün dünyada 300 milyondan fazla insan sigara içmeye devam edecekti.

Rapordan öne çıkan sonuçlar şöyle:

• Ülkelerin yüzde 40’tan fazlasında kapalı yerlerde sigara içmek yasak.
• Etiyopya, İran, İrlanda, Ürdün, Madagaskar, Meksika, Yeni Zelanda ve İspanya ise tüm MPOWER kriterlerinden beşini uygulamış durumda.
• Ancak 44 ülke ise hiçbir MPOWER tedbirini uygulamış değil.
• 53 ülkede sıhhat tesislerinde sigara içme yasağı bulunmuyor.
• Türkiye, Avustralya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, İsrail, Norveç, Suudi Arabistan ve Birleşik Krallık da dahil 22 ülke tek tip sigara paketini mecburî tutuyor.
• Türkiye, sigaraya karşı kitle bağlantı araçları kampanyalarında ve reklam, tanıtım, sponsorluk yasaklarının uygulanmasında en yüksek muvaffakiyet gösteren ülkeler ortasında.

‘TÜTÜN SANAYİSİ DİRENİYOR’

WHO Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Yaralanmalar Global Elçisi Michael Bloomberg, sigaranın hala dünyadaki önlenebilir ölümlerin önde gelen nedeni olduğunu belirtti.

Rapora katkı sunan Bloomberg Philanthropies’in de kurucusu olan Bloomberg, “Çalışmalarımızın sonuçlarını elde ettiğimiz açık, lakin hala birçok ömür risk altında. Yeteri sayıda ülke, bırakma ve tütün vergilendirme siyasetlerini uygulamıyor” dedi.

Tütün sanayisinin de tütün denetimi maddelerine karşı durmaksızın direniş gösterdiğini tabir eden Bloomberg, “Sektör, gençleri ve çocukları elektronik sigara ve tütün eserleri ile gaye alıyor. Tütün sanayisi ölümcül eserlerini itmek için yeni yollar bulduğunda, biz daha güçlü bir halde karşı koymalıyız” diye konuştu.

TÜRKİYE’DE DURUM NASIL?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan “Türkiye Sıhhat Araştırması, 2022” raporuna nazaran her gün tütün mamulü kullanan 15 yaş ve üstü bireylerin oranı yüzde 28,3. 2019 yılında yayımlanan bir evvelki raporda bu oran yüzde 28 olarak belirlenmişti.

Bu oranın 2022 yılında erkeklerde yüzde 41,3, bayanlarda ise yüzde 15,5 olduğu tespit edildi. Tütün mamulü kullanmayan bireylerin (bırakanlar ve hiç kullanmayanlar) oranı ise, 2019 yılında yüzde 68,7 iken 2022 yılında azalarak yüzde 68 oldu.

Dünya Sıhhat Örgütü: ‘Türkiye, sigarayla uğraşta en âlâ ülkelerden biri’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Akkoyunlu, “İletişim devam ettiğinde, karşıdaki kişinin iş imkanları üzere cazip fikir ve tekliflerle geldiğini görüyoruz. Bu kapsamda yaptığınız bir iş karşılığında çıkar sağlayacağınız vaadi ile kredi kartı bilgileriniz isteniyor. Kartınızın faal olup olmadığını denetim etmek gayesiyle süreç yaptığınız durumlar için üç beş dolar para kartınıza gönderiliyor. Akabinde, kartınızla yüklü ölçüde alışveriş yapıp sizi dolandırabiliyorlar” diye konuştu.

“DOLANDIRMA EMELLİ OLUYOR”

Aramalardan kendisinin de muzdarip olduğunu belirten Akkoyunlu, “Son birkaç haftadan beri birçok beşere bu arama ve bildiriler geliyor. Muhtemelen bir bilgi sızıntısı kelam konusu oldu. Cep telefon numaralarımız diğerleri tarafından ele geçirilmiş olduğu için üst üste bu formda arama ya da ileti alıyor olabiliriz. Yalnızca Türkiye’de bu durumun olduğunu düşünmüyorum; dünya genelinde birçok kişi bu biçim arama ve bildiriler alıyor. Yabancılardan gelen bu aramalar ekseriyetle dolandırma emelli oluyor. Beni arayan numaralara baktığımda aramaların Senegal, Nijerya, Filipinler üzere benimle alakası olmayan yerlerden geldiğini görüyorum. Aramaların yapıldığı numaralarda, çoklukla albenili ve ilgi alımlı birinin profil fotoğrafı kullanılıyor.  Sizi arayan ya da ileti atan bir erkek olsa bile bu kişi, aramaya ve iletiye geri dönmenizi sağlamak için hoş bir bayanın fotoğrafını kullanabiliyor. Diyalog devam ettirildiğinde ise karşıdaki kişinin iş imkanları, cazip fikir ve tekliflerle geldiğini görüyoruz. Bugün yalnızca İngilizce değil kimi çeviri uygulamaları kullanarak Türkçe iletiler da atıldığını söyleyebiliriz” sözlerini kullandı.

“ÜÇ BEŞ DOLAR PARA GÖNDERİLİYOR”  

Akkoyunlu, aramaları açan ya da iletilere yanıt veren bireylerin sonrasında nelerle karşılaşacağını da şöyle özetledi:  

“Diyaloğun devamında size bir ödeme yapılacak vaadi ile kredi kartı bilgileriniz isteniyor. Bugün, yalnızca Türkiye’de değil tüm dünyada ekonomik bir kriz var; birçok kişi kolay yoldan ve süratli biçimde para kazanmak istiyor. Muhakkak bir iş ve uğraş karşılığında yarar sağlayacağınız vaadi verildiğinde ise bu fikir birtakım şahıslara cazip gelebiliyor. Kredi kartı bilgileriniz verildikten sonra kartınızın faal olup olmadığını denetim etmek hedefiyle süreç yaptığınız durumlar için üç beş dolar para gönderiliyor. Denetim yapıldıktan sonra kartınızla, 3D ile alışveriş yapılamayan bir yerden yüklü ölçüde alışveriş yapıp sizi dolandırabiliyorlar.”  

“BAŞKA BİREYLERİN ELİNE GEÇME MÜMKÜNLÜĞÜ ÇOK YÜKSEK”

Son vakitlerde aramaların bu kadar artması, şahsî dataların korunup korunmadığına dair soru işaretlerini de ortaya çıkardı. Bilgilerin birçok halde sızabileceğini söyleyen Akkoyunlu “Kişisel Bilgilerin Korunma Kanunu’na nazaran birçok kurumun datalarını müdafaası ve datanın içerden dışarıya sızıntısını engellemesi gerekiyor. Ama bunu yapamayan kurumlar mevcut. Bilgileriniz, bir form ve evrakın ele geçirilmesi ile çalınmış olabilir. Siz çok uygun tedbirler almış olsanız dahi çalıştığınız kurum o tedbirleri almamış bu yüzden rastgele bir sunucu üzerinde bilgi tabanında sızıntı yaşanmış olabilir, ya da bile isteye bilgileriniz alıp kasti bir biçimde kullanılması için üçüncü kümelere satan bireyler olabilir. Vaktinde; bir market çalışanının, market için doldurulan form bilgilerini alıp bir sigorta şirketine satma teşebbüsü ile karşılaşmıştık. Bu üslup durumlarda spesifik olarak ‘şuradan gerçekleşen bir sızıntı’ diyerek aramaların sebeplerini bir duruma bağlamak olmaz. Bilgilerin çok farklı yol ve usullerle öteki şahısların eline geçmiş olma mümkünlüğü çok yüksek” dedi.

“BİREYSEL ŞUUR OLUŞTURMAK GEREKİYOR”

Akkoyunlu, “Açık konuşmak gerekirse yabancı ülkelerden gelen bu aramalar, kısmi olarak oltalama diyebileceğimiz bir dolandırıcılık formülüdür. Bugün, dış aramaların hepsi kapatılabilir fakat yurt dışında arama yapması gereken ve bağlantılarını bu halde sağlayan birçok kişi de var. Örneğin ben, İngiltere’de yaşayan kız kardeşimle görüşmelerimizi WhatsApp üzerinden yapıyorum. Bu yüzden regülasyon yapılıp bir kanun ile çizginin yahut dışarıdan gelen aramaları büsbütün kapatılması sağlıklı bir sistem olmamakla mümkün bir durum da değil. Bu durumda, ferdî tedbir almak ve kişisel şuur oluşturmak gerekiyor. Her ne kadar ‘sadece bu kâfi değil’ desek bile bunu yapmaya mecburuz zira bugün dış aramaların büsbütün kapatılması çok mümkün değil” diye konuştu.

“MESAJLARA YANIT VERMEYELİM”

Aramalara karşı kişisel tedbir alınmasının çok değerli olduğunu söyleyen Akkoyunlu, hususla ilgili şu tekliflerde bulundu:  

“Öncelikle tanımadığımız, bilmediğimiz bireylerden gelen aramaları kabul etmeyip, bildirilere yanıt vermeyelim. Rehberimizde olmayan hatta tanıdığımız bireylerden dahi gelen bildirilere dikkat edelim. Günümüzde, toplumsal mecralarımız çalınabiliyor bu yüzden rehberimizde olan şahısların dahi bu emelle ileti atma durumları olabilir. Bankalardan gelen link, süreç bilgileri, şifrelerinizi güncelleyin üzere bildiriler aldığınızda kesinlikle 2 kez düşünüp o denli hareket etmeniz gerekiyor. Bilhassa WhatsApp üzerinden gelen arama, davet ve bildirilerdeki asıl emel, bizi inanamayacağımız derecede cazip bir iş, para kazanma teklifi ile ele geçirmektir. Birisi ile bu biçim bir diyaloğun içine girdiğinizde kesinlikle 2 sefer düşünmeli ve kredi kartı, banka, ferdî bilgilerinizi paylaşmamamız gerekiyor. Sizi bu halde arayan, üst üste rahatsız eden bireyleri uygulama üzerinden engelleyebilirsiniz. Ayrıyeten haber mecraları çok kıymetli bir rol oynuyor; bu biçim dolandırılma metotları olduğu ne kadar çok ifşa edilir ve bilinçlendirilirse o kadar önüne geçinilebilir olur.”

“SADECE BİR KEZ DEĞİL ÜST ÜSTE İKİ KEZ ARADILAR”  

Kendisinin de uygulama üzerinden arandığını söyleyen Elif Ertaş şu tabirleri kullandı:

“İki defa yaşadım, ikisini de engelledim. Ayrıyeten, yalnızca bir defa değil üst üste iki defa aradılar. Bir bakıyorum Afrika ülkesi, bir bakıyorum farklı yerden arama geliyor ‘ne alaka’ dedim, epeyce garip geldi. Benim bilgilerimin Afrika’da ya da öteki bir ülkede ne işi var? Aramalara hiç yanıt vermeden numaraları engelledim, herkese de bunu öneririm. Aramalara yanıt veren şahıslar gördüm, karşı taraf Türkçe yanıt veriyor. Buna herkesin dikkat etmesi gerekiyor.”

“GENELDE PARA KOPARMAYA ÇALIŞIYORLAR”  

Kerem Demir ise “Geçen sene benim başıma da bu türlü bir olay gelmişti. Yabancı bir numara satış ya da diğer bir emelle sizi arıyor. Ben internete ilan verdikten sonra aranmıştım. Genelde para koparmaya çalışıyorlar, kanmamak lazım ve daima önlemli olmak lazım. Ben direkt engelledim” sözlerini kullandı.

“ARAMALARIN AÇILMAMASI GEREKTİĞİNİ BİLİYORUM”  

Başına bu türlü bir olay gelmediğini belirten Ramazan Okur da “Her gelen bildiriye yanıt vermemek lazım, verildiği vakit sonuçlarına katlanılıyor. Bunun çok tehlikeli olduğunu ve aramaların açılmaması gerektiğini biliyorum” dedi.

Dolandırıcıların yeni tekniği: Yabancı ülkelerden gelen aramalara dikkat yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Akkoyunlu, “İletişim devam ettiğinde, karşıdaki kişinin iş imkanları üzere cazip fikir ve tekliflerle geldiğini görüyoruz. Bu kapsamda yaptığınız bir iş karşılığında çıkar sağlayacağınız vaadi ile kredi kartı bilgileriniz isteniyor. Kartınızın etkin olup olmadığını denetim etmek maksadıyla süreç yaptığınız durumlar için üç beş dolar para kartınıza gönderiliyor. Akabinde, kartınızla yüklü ölçüde alışveriş yapıp sizi dolandırabiliyorlar” diye konuştu.

“DOLANDIRMA MAKSATLI OLUYOR”

Aramalardan kendisinin de muzdarip olduğunu belirten Akkoyunlu, “Son birkaç haftadan beri birçok beşere bu arama ve bildiriler geliyor. Muhtemelen bir bilgi sızıntısı kelam konusu oldu. Cep telefon numaralarımız öbürleri tarafından ele geçirilmiş olduğu için üst üste bu formda arama ya da ileti alıyor olabiliriz. Yalnızca Türkiye’de bu durumun olduğunu düşünmüyorum; dünya genelinde birçok kişi bu usul arama ve bildiriler alıyor. Yabancılardan gelen bu aramalar ekseriyetle dolandırma emelli oluyor. Beni arayan numaralara baktığımda aramaların Senegal, Nijerya, Filipinler üzere benimle alakası olmayan yerlerden geldiğini görüyorum. Aramaların yapıldığı numaralarda, ekseriyetle albenili ve ilgi cazibeli birinin profil fotoğrafı kullanılıyor.  Sizi arayan ya da ileti atan bir erkek olsa bile bu kişi, aramaya ve iletiye geri dönmenizi sağlamak için hoş bir bayanın fotoğrafını kullanabiliyor. Diyalog devam ettirildiğinde ise karşıdaki kişinin iş imkanları, cazip fikir ve tekliflerle geldiğini görüyoruz. Bugün yalnızca İngilizce değil kimi çeviri uygulamaları kullanarak Türkçe bildiriler da atıldığını söyleyebiliriz” tabirlerini kullandı.

“ÜÇ BEŞ DOLAR PARA GÖNDERİLİYOR”  

Akkoyunlu, aramaları açan ya da bildirilere karşılık veren bireylerin sonrasında nelerle karşılaşacağını da şöyle özetledi:  

“Diyaloğun devamında size bir ödeme yapılacak vaadi ile kredi kartı bilgileriniz isteniyor. Bugün, yalnızca Türkiye’de değil tüm dünyada ekonomik bir kriz var; birçok kişi kolay yoldan ve süratli biçimde para kazanmak istiyor. Muhakkak bir iş ve uğraş karşılığında kazanç sağlayacağınız vaadi verildiğinde ise bu fikir birtakım şahıslara cazip gelebiliyor. Kredi kartı bilgileriniz verildikten sonra kartınızın faal olup olmadığını denetim etmek maksadıyla süreç yaptığınız durumlar için üç beş dolar para gönderiliyor. Denetim yapıldıktan sonra kartınızla, 3D ile alışveriş yapılamayan bir yerden yüklü ölçüde alışveriş yapıp sizi dolandırabiliyorlar.”  

“BAŞKA BİREYLERİN ELİNE GEÇME MÜMKÜNLÜĞÜ ÇOK YÜKSEK”

Son vakitlerde aramaların bu derece artması, ferdî bilgilerin korunup korunmadığına dair soru işaretlerini de ortaya çıkardı. Bilgilerin birçok biçimde sızabileceğini söyleyen Akkoyunlu “Kişisel Bilgilerin Korunma Kanunu’na nazaran birçok kurumun datalarını müdafaası ve bilginin içerden dışarıya sızıntısını engellemesi gerekiyor. Ama bunu yapamayan kurumlar mevcut. Bilgileriniz, bir form ve evrakın ele geçirilmesi ile çalınmış olabilir. Siz çok yeterli tedbirler almış olsanız dahi çalıştığınız kurum o tedbirleri almamış bu yüzden rastgele bir sunucu üzerinde data tabanında sızıntı yaşanmış olabilir, ya da bile isteye datalarınız alıp kasti bir halde kullanılması için üçüncü kümelere satan şahıslar olabilir. Vaktinde; bir market çalışanının, market için doldurulan form bilgilerini alıp bir sigorta şirketine satma teşebbüsü ile karşılaşmıştık. Bu usul durumlarda spesifik olarak ‘şuradan gerçekleşen bir sızıntı’ diyerek aramaların sebeplerini bir duruma bağlamak olmaz. Bilgilerin çok farklı yol ve usullerle öbür şahısların eline geçmiş olma mümkünlüğü çok yüksek” dedi.

“BİREYSEL ŞUUR OLUŞTURMAK GEREKİYOR”

Akkoyunlu, “Açık konuşmak gerekirse yabancı ülkelerden gelen bu aramalar, kısmi olarak oltalama diyebileceğimiz bir dolandırıcılık prosedürüdür. Bugün, dış aramaların hepsi kapatılabilir fakat yurt dışında arama yapması gereken ve irtibatlarını bu formda sağlayan birçok kişi de var. Örneğin ben, İngiltere’de yaşayan kız kardeşimle görüşmelerimizi WhatsApp üzerinden yapıyorum. Bu yüzden regülasyon yapılıp bir kanun ile çizginin yahut dışarıdan gelen aramaları büsbütün kapatılması sağlıklı bir prosedür olmamakla muhtemel bir durum da değil. Bu durumda, ferdî tedbir almak ve ferdi şuur oluşturmak gerekiyor. Her ne kadar ‘sadece bu kâfi değil’ desek bile bunu yapmaya mecburuz zira bugün dış aramaların büsbütün kapatılması çok mümkün değil” diye konuştu.

“MESAJLARA YANIT VERMEYELİM”

Aramalara karşı kişisel tedbir alınmasının çok değerli olduğunu söyleyen Akkoyunlu, hususla ilgili şu tekliflerde bulundu:  

“Öncelikle tanımadığımız, bilmediğimiz bireylerden gelen aramaları kabul etmeyip, iletilere yanıt vermeyelim. Rehberimizde olmayan hatta tanıdığımız şahıslardan dahi gelen bildirilere dikkat edelim. Günümüzde, toplumsal mecralarımız çalınabiliyor bu yüzden rehberimizde olan bireylerin dahi bu hedefle bildiri atma durumları olabilir. Bankalardan gelen link, süreç bilgileri, şifrelerinizi güncelleyin üzere bildiriler aldığınızda kesinlikle 2 kez düşünüp o denli hareket etmeniz gerekiyor. Bilhassa WhatsApp üzerinden gelen arama, davet ve bildirilerdeki asıl gaye, bizi inanamayacağımız derecede cazip bir iş, para kazanma teklifi ile ele geçirmektir. Birisi ile bu şekil bir diyaloğun içine girdiğinizde kesinlikle 2 kez düşünmeli ve kredi kartı, banka, şahsî datalarınızı paylaşmamamız gerekiyor. Sizi bu biçimde arayan, üst üste rahatsız eden bireyleri uygulama üzerinden engelleyebilirsiniz. Ayrıyeten haber mecraları çok değerli bir rol oynuyor; bu biçim dolandırılma usulleri olduğu ne kadar çok ifşa edilir ve bilinçlendirilirse o kadar önüne geçinilebilir olur.”

“SADECE BİR DEFA DEĞİL ÜST ÜSTE İKİ SEFER ARADILAR”  

Kendisinin de uygulama üzerinden arandığını söyleyen Elif Ertaş şu tabirleri kullandı:

“İki sefer yaşadım, ikisini de engelledim. Ayrıyeten, yalnızca bir sefer değil üst üste iki sefer aradılar. Bir bakıyorum Afrika ülkesi, bir bakıyorum farklı yerden arama geliyor ‘ne alaka’ dedim, hayli garip geldi. Benim bilgilerimin Afrika’da ya da öteki bir ülkede ne işi var? Aramalara hiç yanıt vermeden numaraları engelledim, herkese de bunu öneririm. Aramalara karşılık veren bireyler gördüm, karşı taraf Türkçe karşılık veriyor. Buna herkesin dikkat etmesi gerekiyor.”

“GENELDE PARA KOPARMAYA ÇALIŞIYORLAR”  

Kerem Demir ise “Geçen sene benim başıma da bu türlü bir olay gelmişti. Yabancı bir numara satış ya da öbür bir gayeyle sizi arıyor. Ben internete ilan verdikten sonra aranmıştım. Genelde para koparmaya çalışıyorlar, kanmamak lazım ve daima önlemli olmak lazım. Ben direkt engelledim” tabirlerini kullandı.

“ARAMALARIN AÇILMAMASI GEREKTİĞİNİ BİLİYORUM”  

Başına bu türlü bir olay gelmediğini belirten Ramazan Okur da “Her gelen iletiye karşılık vermemek lazım, verildiği vakit sonuçlarına katlanılıyor. Bunun çok tehlikeli olduğunu ve aramaların açılmaması gerektiğini biliyorum” dedi.

Dolandırıcıların yeni tekniği: Yabancı ülkelerden gelen aramalara dikkat yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.