90 DAKİKA BİLE ÖNEMLİ

Fuden Üniversitesi’nde gerçekleştirilen bir araştırmaya nazaran bu müddet yetişkinler için en yeterli uyku mühleti. Araştırmacılar uyku tertibinde yalnızca 90 dakikalık bir farkın bile hem iş günlerinde ve hem de tatil günlerinde beslenme kalitesinin düşmesine neden olduğunu söylüyorlar. Buna nazaran beşerler daha şekerli içecekler tüketirken daha az meyve ve kuru yemiş tüketiyorlar. Dışkı ve bağırsak mikrobiyomu örnekleriyle gerçekleştirilen tahliller de sistemsiz uyku uyuyanların bağırsak mikrobiyomunun farklı olduğunu gösterdi.

Araştırmacılara nazaran toplumsal jetlag’in daha çok yaşandığı kümede görülen altı mikrobiyom çeşidinden üçü sıhhat problemlerine yol açıyor. Bağırsak mikrobiyomunun bileşimi her şeyden evvel diyabet, kalp hastalıkları ve şişmanlık üzere uzun vadeli sıhhat durumlarının riskini yükseltebiliyor. Kopenhag Üniversitesi’nde gerçekleştirilen öteki bir araştırma da bağırsak bakterileri ve virüslerinin bileşiminin bir insanın ömür müddeti üzerinde kıymetli ölçüde tesirli olduğunu gösterdi.

Exploring the relationship between social jetlag with gut microbial composition, diet and cardiometabolic health, in the ZOE PREDİCT 1 cohort, European Journal of Nutrition, 2.08.2023.

Uyku düzensizliği bağırsağı bozuyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

90 DAKİKA BİLE ÖNEMLİ

Fuden Üniversitesi’nde gerçekleştirilen bir araştırmaya nazaran bu mühlet yetişkinler için en güzel uyku mühleti. Araştırmacılar uyku nizamında yalnızca 90 dakikalık bir farkın bile hem iş günlerinde ve hem de tatil günlerinde beslenme kalitesinin düşmesine neden olduğunu söylüyorlar. Buna nazaran beşerler daha şekerli içecekler tüketirken daha az meyve ve kuru yemiş tüketiyorlar. Dışkı ve bağırsak mikrobiyomu örnekleriyle gerçekleştirilen tahliller de sistemsiz uyku uyuyanların bağırsak mikrobiyomunun farklı olduğunu gösterdi.

Araştırmacılara nazaran toplumsal jetlag’in daha çok yaşandığı kümede görülen altı mikrobiyom çeşidinden üçü sıhhat sıkıntılarına yol açıyor. Bağırsak mikrobiyomunun bileşimi her şeyden evvel diyabet, kalp hastalıkları ve şişmanlık üzere uzun vadeli sıhhat durumlarının riskini yükseltebiliyor. Kopenhag Üniversitesi’nde gerçekleştirilen öbür bir araştırma da bağırsak bakterileri ve virüslerinin bileşiminin bir insanın hayat müddeti üzerinde değerli ölçüde tesirli olduğunu gösterdi.

Exploring the relationship between social jetlag with gut microbial composition, diet and cardiometabolic health, in the ZOE PREDİCT 1 cohort, European Journal of Nutrition, 2.08.2023.

Uyku düzensizliği bağırsağı bozuyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Örneğin, elektronik aygıtların yaydığı mavi ışık, uykuya geçişi sağlayan ve karanlık bir ortamda salgılanan melatonin hormonunu baskılayabiliyor.

Özellikle çalışan annelerin hissettikleri suçluluk duygusu da bebeklerde uyku sorununun görülme sıklığını arttırıyor. Çünkü, anne gereğince vakit ayıramadığı korkusuyla bebeğin her uyaranına yanıt veriyor ve kurallar koymakta sorun yaşıyor. Bunun sonucunda da bebeğin uyku sisteminde sorunlar gelişebiliyor.

Çocuk Sıhhati ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Neslihan Korkmaz, bebeklerin kâfi ve istikrarlı uyumalarında uyku eğitiminin son derece değerli olduğuna işaret ederek, “Uyku eğitiminde bebeklerin yanlışsız uygulamaya ve tutarlılığa gereksinimleri vardır. Süratli fikir değiştirmek çözümsüzlüğe, daha değerlisi bebeklerin zihinlerinde karışıklığa neden olabiliyor. Ebeveynler kendi kapasitelerine güvenmeli, uyku eğitiminin ehemmiyetini anlamalı ve hakikat uygulamalıdır” biçiminde konuştu

BEBEKLER NE KADAR UYUMALI?

Bebeklerin uykuya olan ihtiyaçları ve uyku mühletleri büyüme devirlerine nazaran farklılık gösteriyor.

Yeni doğan bebekler günün neredeyse üçte ikisini uykuda geçiriyorlar. Uyku sistemi yaklaşık altı haftadan sonra oluşmaya başlasa da birinci üç ayda belirli bir tertip olmuyor.

Üç aylık bebekler gece boyunca 5 saat uyuyabiliyor ve bu evrede gece–gündüz ayrımını yapmaya başlıyorlar. Bebeğin 6-9 aylık devrinde gündüz uykuya yatma sıklığı azalmaya başlıyor, gece ile gündüz istikrarı oluşuyor ve yavaş yavaş uzun uyku süreci başlıyor.

Dr. Neslihan Korkmaz, 9 ay ve üstü bebeklerde ise artık uyku sisteminin sağlanmış olduğunu belirterek, “Bebeğin 15-18 ayları itibariyle gündüz yalnızca bir defa ve toplam 12-14 saat uyuması kâfi geliyor. Lakin her bebek özeldir, bu datalar ortalama kıymetlerdir. Hasebiyle makul bir hududun altında olmadığı sürece daha az yahut daha çok uyuyabilir” tabirlerini kullandı.

UYKU EĞİTİMİ ÇOK ÖNEMLİ!

Doğum sonrasında bebeklerin birinci üç ayda muhakkak bir uyku tertipleri olmazken geceleri de beslenmeleri için sık sık uyanmaları gerekiyor.

Üç – dört aydan sonra da uyaranlara karşı hassaslıkları arttığı için uyku sistemleri bozuluyor. Uyku sorunlarının en sık yaşandığı devir, ayrılık anksiyetesi nedeniyle 7-9 aylar oluyor.

Bu periyoda denk gelmeden uyku eğitiminin alınması, bebeğin uyku sürecine daha kolay adapte olmasını sağlıyor. Çeşitli yollardan oluşan uyku eğitimi, bebeklerde uykuyu düzenlemek ve uyku kalitesini artırmak hedefiyle uygulanıyor.

EN SIK GÖRÜLEN NEDENİ ‘KOLİK’ SANCISI

Ayrılık anksiyetesi üzere ruhsal etkenlerin yanı sıra fizikî rahatsızlıklar da bebeklerde uyku tertibini olumsuz etkileyebiliyor. Birinci aylarda en yaygın neden, kolik sancısı oluyor.

Bebek büyüdükçe reflü üzere sindirim sorunları, diş çıkarmanın yol açtığı ağrılar, büyüme atakları, besin alerjileri, orta kulak iltihabı ve idrar yolu enfeksiyonu üzere çeşitli etkenler bebeklerde uyku sorunlarına yol açabiliyor.

Bunların yanı sıra ebeveynlerin bebeği uyutma alışkanlıkları yahut gerilimli olmaları ya da bebeğin gece sık beslenmesi uyku sistemini bozabiliyor.

UYKU ALIŞKANLIĞI KAZANDIRMAK İÇİN 10 ÖNERİ!

Çocuk Sıhhati ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Neslihan Korkmaz, bebeklerin uykuya geçişini kolaylaştıran teklifleri şöyle sıralıyor:

• Bebeğinizi gece boyunca rahatsız etmeyecek ölçüde, saat 22:00’den sonra anne sütü yahut mama ile besleyebilirsiniz.

• Ilık banyo yaptırmanız bedeninin rahatlamasına yardımcı olacaktır.

• Odasını düzgün havalandırın ve sıcaklığın 22-24 derece olmasına ihtimam gösterin.

• Odasının sesiz ve karanlık olmasına dikkat edin.

• Uyku rutini oluşturun. Örneğin bebeğinize kitap okuyabilir yahut ninni söyleyebilirsiniz.

• Uyku saatine sadık kalın, böylelikle bebeğiniz tıpkı saatte uyku rutinine girecektir.

• Birinci aylarda bebeğinizin yalnızca kollarını kundaklayabilirsiniz. Kundakta sıkışan bebeğiniz kendini anne karnında, hasebiyle inançta hissedecektir.

• Yanındayken yavaş ve sakin hareket edin.

• Yatağına bırakırken “uyku zamanı” üzere çeşitli anahtar sözleri tekrarlayabilirsiniz.

• Sevdiği bir oyuncağı uyku arkadaşı olarak yanına bırakabilirsiniz.

Anne babalar dikkat! Her 3 bebekten 2’si uyku sorunu yaşıyor! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

BBC’nin haberinde yer alan bilgilere nazaran, Twitch‘in abone rekorunu kıran Kai Cenat, uyku yayıncıları ortasında öne çıkıyor. Uykusunu canlı yayınlayarak binlerce dolar kazandığı iddia edilen Cenat, bu yeni trendin öncülerinden biri olarak dikkat çekiyor.

SADECE UYUYARAK 15 BİN DOLAR GELİR ELDE ETTİ

Dünyaca ünlü yayıncılardan Amouranth, The Iced Coffee Hour podcast’inde yaptığı açıklamada, uyku yayınlarından 15 bin dolara kadar gelir elde edebileceğini belirtti.

UYURKEN BİRİNİ İZLEMEK GEÇMİŞTE DE İLGİ ÇEKİYORDU

Uyku yayınları, izleyicilere bir topluluk duygusu ve cümbüş sunmanın yanı sıra, değişik bir tecrübe yaşatma potansiyeli taşıyor. Bu fikir aslında yeni değil. 2000’li yılların başında “Big Brother” isimli reality gösteri, 24 saatlik canlı yayınlarında konut arkadaşlarını uyurken izleme fikriyle büyük bir ilgi toplamıştı.

Uyku yayınlarının farklı bir yüzü de ortaya çıkmaya başladı. İzleyiciler, yayıncıları uyanık tutmak için para ödeyerek interaktif tecrübeler yaşayabiliyor. Yüksek sesler, ihtarlar, ışık efektleri üzere öğeleri tetikleyerek yayıncıların uyanık kalmasını sağlamak mümkün.

İZLEYİCİLER UYURKEN ELEKTRİK ŞOKU VEREBİLİYOR

TikTok’ta başlayan bu trendde, Jakey Boehm ve Stanley (StanleyMov) üzere “sleepfluencer”lar yer alıyor. İzleyiciler, StanleyMov‘a taktığı bir bileklik aracılığıyla elektrik şoku vermek üzere farklı interaktif tecrübeler için önemli paralar ödemeye istekli.

Uyku uzmanları ise bu trendin farklı görüşler taşıdığını söz ediyor. Uyku uzmanı Dr. Lindsay Browning‘e nazaran, sistemli bir uyku çekmenin yararları kanıtlanmış olsa da, gerçek hayatın bazen bu ülkü şartlarda işlemediği unutulmamalı. Bu tıp yayınların, izleyicilere rahatlama ve cümbüş sağlamasının yanı sıra, “kötü bir gece uykusunun dünyanın sonu olmadığı” kavramını da desteklediği düşünülüyor.

Sonuç olarak, uyku yayıncıları trendi tahminen de alışılmadık bir formda ilgi cazip olabilir fakat izleyicilere topluluk hissi ve cümbüş sunma potansiyeli taşıyor. Uyumayan bir dünyada, insanların uykularını paylaşarak ve izleyicileri eğlendirerek para kazanmaları tahminen de yeni bir dijital fenomenin başlangıcı olabilir.

Uyuyarak para kazanmak ‘Uyku Yayıncılığı’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

BBC’nin haberinde yer alan bilgilere nazaran, Twitch‘in abone rekorunu kıran Kai Cenat, uyku yayıncıları ortasında öne çıkıyor. Uykusunu canlı yayınlayarak binlerce dolar kazandığı kestirim edilen Cenat, bu yeni trendin öncülerinden biri olarak dikkat çekiyor.

SADECE UYUYARAK 15 BİN DOLAR GELİR ELDE ETTİ

Dünyaca ünlü yayıncılardan Amouranth, The Iced Coffee Hour podcast’inde yaptığı açıklamada, uyku yayınlarından 15 bin dolara kadar gelir elde edebileceğini belirtti.

UYURKEN BİRİNİ İZLEMEK GEÇMİŞTE DE İLGİ ÇEKİYORDU

Uyku yayınları, izleyicilere bir topluluk duygusu ve cümbüş sunmanın yanı sıra, enteresan bir tecrübe yaşatma potansiyeli taşıyor. Bu fikir aslında yeni değil. 2000’li yılların başında “Big Brother” isimli reality gösteri, 24 saatlik canlı yayınlarında mesken arkadaşlarını uyurken izleme fikriyle büyük bir ilgi toplamıştı.

Uyku yayınlarının farklı bir yüzü de ortaya çıkmaya başladı. İzleyiciler, yayıncıları uyanık tutmak için para ödeyerek interaktif tecrübeler yaşayabiliyor. Yüksek sesler, ikazlar, ışık efektleri üzere öğeleri tetikleyerek yayıncıların uyanık kalmasını sağlamak mümkün.

İZLEYİCİLER UYURKEN ELEKTRİK ŞOKU VEREBİLİYOR

TikTok’ta başlayan bu trendde, Jakey Boehm ve Stanley (StanleyMov) üzere “sleepfluencer”lar yer alıyor. İzleyiciler, StanleyMov‘a taktığı bir bileklik aracılığıyla elektrik şoku vermek üzere farklı interaktif tecrübeler için önemli paralar ödemeye istekli.

Uyku uzmanları ise bu trendin farklı görüşler taşıdığını tabir ediyor. Uyku uzmanı Dr. Lindsay Browning‘e nazaran, sistemli bir uyku çekmenin yararları kanıtlanmış olsa da, gerçek ömrün bazen bu ülkü şartlarda işlemediği unutulmamalı. Bu çeşit yayınların, izleyicilere rahatlama ve cümbüş sağlamasının yanı sıra, “kötü bir gece uykusunun dünyanın sonu olmadığı” kavramını da desteklediği düşünülüyor.

Sonuç olarak, uyku yayıncıları trendi tahminen de alışılmadık bir halde ilgi cazip olabilir fakat izleyicilere topluluk hissi ve cümbüş sunma potansiyeli taşıyor. Uyumayan bir dünyada, insanların uykularını paylaşarak ve izleyicileri eğlendirerek para kazanmaları tahminen de yeni bir dijital fenomenin başlangıcı olabilir.

Uyuyarak para kazanmak ‘Uyku Yayıncılığı’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu, kahve gereksiniminden daha önemli bir sorun olabilir. Yeni bir araştırma, düzgün bir gece uykusunun hayatınıza nasıl yıllar katabileceğini gösteriyor. Bulgular, rastgele bir nedenden kaynaklanan ölümlerin yüzde 8 kadarının makûs uyku nizamına atfedilebileceğini ve daha sağlıklı uyku alışkanlıklarına sahip olanların erken ölme mümkünlüğünün giderek azaldığını kanıtlıyor.

BU BEŞ FAKTÖRE SAHİPSENİZ DÜŞÜK RİSK GRUBUNDASINIZ

Çalışmada, ferdî ve birleşik uyku faktörleri ile mevt ortasındaki bağlantıyı incelemek için 1997’den 2018’e kadar 172.000’den fazla iştirakçinin Ulusal Sıhhat Görüşmesi Anketi’nden ve 31 Aralık 2019’a kadar Ulusal Mevt Endeksi kayıtlarından elde edilen datalar kullanıldı.

Araştırmacılar, uykuyla ilgili beş faktörü kullanarak bir uyku sistemi puanı oluşturdu ve düşük riskli kümeleri belirledi:

Günde 7 ila 8 saat uyku

Haftada iki defadan daha az uykuya dalma güçlüğü

Haftada iki kezden daha az uykuya dalma sorunu

Uyku hapı kullanmamak

Haftada en az beş gün dinlenmiş olarak uyanmak

Araştırmacılar, rastgele bir sebepten ölme riskinin yaklaşık yüzde 8’inin makus uyku nizamından kaynaklandığını kestirim etmektedir. Beş düşük riskli uyku faktörünün tümüne sahip olan 30 yaşındakiler, hiçbir düşük riskli uyku faktörüne sahip olmayanlara kıyasla erkekler için yaklaşık 5 yıl ve bayanlar için yaklaşık 2,5 yıl daha uzun bir ömür beklentisine sahipti.

Tüm faktörlere sahip olanların rastgele bir nedenden ölme mümkünlüğü yüzde 30, kardiyovasküler hastalıktan ölme mümkünlüğü yüzde 21, kanserden ölme mümkünlüğü yüzde 19 ve kalp hastalığı yahut kanser dışındaki nedenlerden ölme mümkünlüğü sıfır ila bir faktörü olanlara nazaran yüzde 40 daha az bulunmuştur.

7-8 SAAT UYKU ÇOK ÖNEMLİ

Herkesin farklı uyku rutinleri, tercih ettiği farklı uyku ve uyanma saatleri vardır. Değerli olan vakti dengeli tutmaktır. Genel olarak günün 16 saatini uyanık, 8 saatini ise uykuda geçiriyoruz. Ve bu 8 saatte iki katına çıkardığımız yorgunluk ve gerilimi onarmaya çalışıyoruz. Bu yüzden ortalama 7-8 saatlik kesintisiz bir uyku son derece değerli.

Daha düzgün bir uyku için;

Her gece tıpkı saatte yatın ve sabah tıpkı saatte uyanın.

Egzersiz yapmak için

Yatmadan 1-2 saat evvel ışıkları kısın, ekran ışıklarını kısın

Yatmadan 5-6 saat evvel kafeini azaltın

Yatağa girdikten sonra 30 dakika boyunca uyuyamazsanız, ılık bir duş alın.

Odanızı karanlık, sessiz ve serin yapın

KALP SIHHATİ İÇİN ÖNEMLİ

Amerikan Kalp Derneği kısa mühlet evvel kalp sıhhatini ölçmek için bedellendirilen yedi temel ögeye uykuyu da ekledi. Kalp sıhhati denetim listesi artık “çekirdek 8” olarak isimlendiriliyor zira araştırmalar uzun vakittir uyku sıhhatinin kalp sıhhati için değerli olduğunu gösteriyor.

YETERSİZ UYKU GENEL SIHHATİ TEHLİKEYE ATIYOR

Uyku müddeti kadar uyku kalitesi de değerlidir. Gereğince uyuduğunuz halde gün içinde kendinizi yorgun ve uykulu hissediyorsanız, uyku apnesi üzere sıkıntılar açısından muayene olmanızda yarar vardır. Ayrıyeten, gün içinde sık sık kestiriyorsanız, bu gece uygun uyuyamadığınızın bir işaretidir. Öte yandan araştırmalar, sık uyuklamanın daha yüksek hipertansiyon ve felç riski ile kontaklı olduğunu göstermektedir.

İYİ UYUMAMAK BEDENİ GERİLİME SOKAR

Uyku, sıhhatin her tarafını etkileyen bir faktördür.

Güzel uyuyamamak bedeni çok ölçüde gerilim hormonu kortizolün salgılandığı bir gerilim durumuna sokar. Temel kortizoldeki bu artış, kan damarlarının zayıflamasına ve kalp hastalığına yol açabilecek iltihaplanmaya neden olur.

Ayrıca, makus uyuduğunuzda, etkin olma olasılığınız azalır ve sizi obezite riskine sokan besleyici yiyecek seçimlerinden vazgeçme olasılığınız artar. Bağışıklık sistemi en uygun geceleri çalışır, bu nedenle daima yetersiz uyku enfeksiyon riskini artırır. Yetersiz uyku ayrıyeten anksiyete ve depresyon yaşama mümkünlüğünü da değerli ölçüde artırır.

Uykunuzu hafife almayın: Âlâ uyuyanlar daha uzun yaşıyor! yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Yıllardan beri ağrı ile uğraşan bir tabip olarak ağrının, bir kök neden sonucu ortaya çıkan uyarıcı bir semptom olduğunu gözlemlediğini kaydeden Uzm. Dr. Yetener, “Yapılan araştırmalar, ağrının kök nedenlerine de ışık tutuyor. Ağrı nedenlerinden birisi olarak uyku bozuklukları ‘uyku’ ve sonuçlarına bütünsel yaklaşmayı da mecburî kılıyor. Kaliteli uyku ilaç gibi” biçiminde konuştu.

“VÜCUT UYKUDA YENİLENİYOR”

Vücudumuza gerekli olacak çok sayıda kimyasal hususun ekseriyetle uyku döngüleri sırasında üretildiğini vurgulayan Yetener, “Bu süreçte büyüme faaliyeti gerçekleştirilir ve savunma, hudut, kas ve iskelet sistemlerinin yeni güne hazırlanması sağlanır. Uyku sırasında adeta bir ‘temizlik’ yapılır ve bedenin işlevlerini olumsuz olarak etkileyen birçok faktör bedenden uzaklaştırılmak üzere bir sonraki güne hazırlanır. Karaciğer, böbrek, bağırsak ve hatta kalp üzere organlarımızın faaliyetleri yavaşlar. Böylece dinlenmeleri mümkün olur. Halbuki beynimiz, karaciğer ya da böbrek üzere organların tersine, uyku sırasında gerçek manada iş başı yapar. Beyin, gece olduğunda dayanılmaz bir faaliyet göstererek vücut ve zihnimizi adeta yeniler” dedi.

UYKU BOZUKLUKLARI AĞRIYA NEDEN OLUYOR

Uzm. Dr. Yetener, yapılan araştırmaların, uyku bozukluklarının akut ve kronik ağrıya neden olduğu yahut ağrıyı değiştirdiğini, etkilediğini gösterdiğini söyledi. Yetener, kronik olarak ağrılı durumların sıklıkla uyku bozukluklarıyla, yani uyku sürekliliği ve uyku yapısındaki değişiklikler ile bağlı olduğunu kaydetti. Ağrının uykuyu bozduğu uygun bilinirken, ikisi ortasındaki münasebetin karşılıklı olduğunun son vakitlerde daha net olarak görüldüğünü belirten Yetener, “Uyku ve ağrı ortasındaki alaka karşılıklı olsa da, ispatlar berbat uykunun ağrının kötüleşmesine yol açması açısından çok daha büyük bir itici güç olduğunu düşündürüyor.

13 çalışmanın meta tahlilinde kronik ağrısı olanların yüzde 42’sinde uyku bozukluğu gözlenmiş. Rahatsız uyku birebir vakitte hastanın hayatındaki duygusal kahra (korku, öfke, toplumsal ömürde bozulmalar) ve hatta depresyon üzere ruhsal bir yandaş hastalık olabilir. Uykusuzluk çeken yetişkinlerin yaklaşık yüzde 40’ında teşhis edilebilir bir psikiyatrik bozukluk, birçok durumda uyku yoksunluğunun bir sonucu olabileceği üzere gelişimi için bir risk faktörü de olabilen depresyon yahut anksiyete bozuklukları vardır. Boyun ve bel ağrılarında kronikleşme sürecini tetikleyebilirler yahut hastalık sırasında ortaya çıkabilirler” diye konuştu.

TEDAVİ SEÇENEKLERİ

Uzm. Dr. Müge Yetener tedavi seçeneklerini, gevşeme terapisi (örneğin, meditasyon yahut progresif kas gevşemesi), bilimle alakalı davranışçı terapi, psikodinamik terapi yahut kombinasyonları olarak sıraladı. Bunların uzun vadeli yarar sağlarken ilaç tedavisi kadar da tesirli olduğunu kaydeden Yetener, “Ağrı idaresi, uyku idaresi, gevşeme, bilimle alakalı davranışçı tedavi ve fizikî idmanı birleştiren ağır ve disiplinler ortası yaklaşım ağrı tedavisinde umut verici bir seçenek olmaktadır” sözlerini kullandı.

Uyku bozukluklarına dikkat! Akut ve kronik ağrıya neden oluyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

DAHA DA BERBATA GİTMESİ BEKLENİYOR

Yeni bir çalışma, 39,4 santigrat derece olarak tanımlanan “tehlikeli sıcaklık” günlerinin sayısının, Batı Avrupa ile Çin, Japonya ve Amerika Birleşik Devletleri üzere ülkeleri içeren orta enlem bölgelerinde 2050 yılına kadar iki kattan fazla artacağını ortaya koydu. Tropikal bölgeler yılın büyük kısmında bu sıcaklıklarla karşı karşıya kalabilir.

GECELERİ RAHAT YOK

Gündüzleri dayanılmaz sıcaklar bir yana gece sıcaklıkları da olması gerektiği üzere düşmüyor. 2022’de yapılan bir araştırmaya nazaran, ılık gece sıcaklıkları 21. yüzyılın yalnızca birinci yirmi yılında dünyanın dört bir yanındaki insanların yıllık ortalama 44 saatlik uykusunu çaldı. Araştırmacılar, gündüz şekerlemelerinin ve daha serin gecelerde daha uzun mühlet uyumanın kaybedilen uykuyu telafi etmediğini ortaya koydu.

En kaliteli uykuyu almak için uzmanlar uzun vakittir serin bir odada uyumayı önermektedir 15,6 ila 19,4 santigrat derece en güzelidir. 

Araştırmalar, daha yüksek gece sıcaklıklarının uyanıklığı artırdığını ve derin dalga ve REM’i (hızlı göz hareketi) azalttığını göstermiştir; her ikisi de bedenin geceleri kendini ne kadar yeterli onardığı ve yenilediği açısından kritik ehemmiyete sahiptir.

SICAK HAVA ERKEN DOĞUMA YOL AÇABİLİR

2019’da yapılan bir araştırmaya nazaran, hamilelik sırasında sıcak hava dalgalarına maruz kalmak erken doğum üzere olumsuz sonuçlarla bağlı olabilir. Yaşlı yetişkinler daha yüksek sıcaklıklarda uyurken daha yüksek kalp atış suratlarına ve daha fazla fizyolojik gerilime sahip olabilirler. Hatta 2008 yılında Avustralya’da yapılan bir araştırma, sıcak hava dalgaları sırasında bilhassa yaşlı yetişkinlerde zihinsel ve davranışsal bozukluklara bağlı ölümlerin arttığını ortaya koymuştur.

SICAKTA RAHAT UYUMAK İÇİN 10 İPUCU

Avrupa Uykusuzluk Ağı‘ndan bir küme uzmana nazaran, sıcak hava dalgaları sırasında uyku sıkıntılarıyla nasıl daha yeterli başa çıkılabileceğini öğrenmek, sıhhatimiz üzerindeki olumsuz etkiyi sınırlayabilir. Sıcaklarda daha rahat uyumak için en kıymetli ipuçları: 

Susuz kalmayın. Gün boyunca bol ölçüde su içmek, bedeninizin gece sıcaklığınızı daha yeterli düzenlemesine yardımcı olabilir.

Uyku uzmanı Dr. Raj Dasgupta, yatmadan evvelki bir ya da iki saat boyunca su içmemeniz gerektiğini, aksi takdirde gece tuvalete gitmek için uyanacağınızı söylüyor. Bunun yerine, “yatmadan evvel buz küplerini emmeyi deneyin.”

Hafif yiyin. Uzmanlar, bilhassa günün son öğününde daha hafif yemek yemenin daha güzel bir uyku için hazırlanmanıza yardımcı olabileceğini söylüyor. 2016’da yapılan bir araştırmaya nazaran, gün ilerledikçe şeker ve karbonhidrat yüklü besinlerden, doymuş yağlardan ve çok fazla liften kaçının, zira bunlar da uykuyu bozabilir.

Hafif giyinin. Çıplak uyuyun ya da bol, pamuklu giysiler tercih edin. Isıyı cildin yanında hapsedebilen sentetiklerden kaçının.

Yatak odanızı serinletmek için fırsat kollayın. Gün içinde daha serin bir periyot geçirecek kadar şanslıysanız, pencereleri ve kapıları açın ve yatak odasını havalandırmak için fanları çalıştırın, akabinde sıcaklık yükseldiğinde kapatın.

Ağ uzmanları, sıcaktan kaçış yoksa, panjurları kapatın, pencere gölgeliklerini çekin ve “evi ve yatak odasını hem gündüz hem de gece mümkün olduğunca serin ve karanlık tutmak için” elinizden geleni yapın teklifinde bulundu.

Alkolden uzak durun. Uyku tıbbı şefi ve nöroloji profesörü olan Dr. Phyllis Zee, akşamları içki içmenin bedeni susuz bıraktığını ve sizi gece terlemelerine hazırladığını söylüyor.

Rahatlamak için vakit ayırın. Siz ve çocuğunuz için, yatmadan evvel “kitap okumak, öykü yahut müzik dinlemek” üzere sakinleştirici aktiviteler için bir saat yahut daha fazla vakit ayırın. Bu, sakinleşmeye ve rahatlamaya yardımcı olabilir” diyor.

Ilık suyla duş alın. Sıcak yatağa girmeden evvel ılık (ama soğuk değil) bir duş alın ya da ayak banyosu yapın; bu, ısı geriliminizi azaltmaya ve sizi uykuya hazırlamaya yardımcı olabilir.  Uzmanlar, duştan yahut banyodan çıktıktan sonra bedeniniz daha serin ortama ahenk sağladığından beden sıcaklığınız düşeğini belirtiyor.

Vücut sıcaklığımız doğal bir sirkadiyen ritme sahip olduğu için sıcaklıktaki bu düşüş bedeninizi uykuya hazırlar beden yattığınızda soğumaya ve kalktığınızda ısınmaya hazır hale gelir.

Uyumak için en serin yeri bulun. Mümkünse yatak odanızı 25 santigrat derece daha serin tutmak için elinizden geleni yapın. Bunun için, klimaya kıyasla 50 kata kadar daha az elektrik kullanan tavan vantilatörleri ya da yer yahut başucu elektrikli vantilatörleri kullanmayı deneyin.

Düzenli bir uyku programı uygulayın. Uzmanlar, bir gece makus uyursanız, sonraki gece erken yatmayın diyor. Sıcaklık ne olursa olsun, beyni uyku vaktinin geldiği konusunda eğitmek için tertipli bir yatma saatine bağlı kalmak değerlidir.

Erken uyanırsanız ve 15-20 dakika geçmeden tekrar uyuyamazsanız, kalkın ve uykunuz gelene kadar çamaşır katlamak üzere rahatlatıcı ve zihinsiz bir şey yapın. Ağ uzmanları, bu işe yaramazsa güne başlamanızı öneriyor.

Güvenli bir formda idman yapın. Sıcakta bile idmanı bir kenara bırakmayın. Uzmanlar, nizamlı bir uyku ve uyanıklık programını sürdürmenin değerli bir yolu olarak, sabahın erken saatlerinde, dışarısı hala nispeten serinken biraz fizikî aktivite yapmaya çalışmanızı öneriyor.

Uyku uzmanlarından çok sıcaklarda uyku kalitesini arttıracak teklifler yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Beynim uyanık olsa da kaslarım hala uykudaydı. Yatak odam güya daralıyor, duvarlar üzerime geliyordu ve kendimi paniklemiş hissediyordum. Yaklaşık 15 saniye sonra felç hali geçti.

Sonra bunun uyku felci olduğunu öğrendim. Beden süreksiz olarak felç kalırken beynin bir kısmının uyanık kaldığı bu durum hayli yaygın. O birinci korkutucu tecrübenin akabinde, iki-üç gecede bir olmaya başlamış ve her seferinde daha az korkutucu hale gelmişti.

Ama uyku felci hayatı çok daha fazla etkileyebilir ve kimileri bunu müthiş halüsinasyonlarla yaşayabilir. Konuştuğum 24 yaşındaki bir hasta, 18 yaşındayken yaşadığı tecrübesi, “Uyandım ve hareket edemiyordum. Perdemin gerisinde saklanan makûs görünümlü bir figür gördüm. Göğsümün üzerine atladı. Öteki bir boyuta girdiğimi sandım. En fecisi da çığlık atamıyordum” diyor ve ekliyor:

“O kadar canlı, o kadar gerçekti ki” diye

ESKI VE YAYGIN BİR OLGU

Şeytan, hayalet, uzaylı, tehditkar davetsiz konuklar, hatta meyyit akrabaların halüsinasyonunun yanı sıra kendi bedenlerinden kimi kesimlerin havada uçuştuğunu ya da vücutlarının bir kopyasının yanlarında yattığını görenler de var. Kimileri melek görüp dini bir tecrübe yaşadıklarına inanır. Araştırmacılar bu halüsinasyonların bir vakitler Avrupa’da cadılara olan inancı körüklemiş olabileceğini ve hatta birtakım çağdaş uzaylı kaçırma savlarının ardında olabileceğini düşünüyor.

Edebiyat tarihinde bu cins olaylara ait çok sayıda renkli tasvir bulunuyor. Mary Shelley’nin Frankenstein’daki bir sahneyi yazarken bir uyku felci tablosundan esinlendiği anlaşılıyor. Harvard Üniversitesi’nde uyku araştırmacısı olan ve tedavi yollarına ait birinci klinik çalışmayı 2020’de tamamlayan Baland Jalal, uyku felci için “Eskiden göz gerisi edilen bir olguydu lakin son 10 yılda artan bir ilgi var” diyor.

Jalal, bugün bu durumu araştıran bir avuç uyku uzmanından biri. Uyku felcinin nedenleri ve tesirleri hakkında daha sağlam bir tablo sunmayı ve bu durumun insan beyninin gizemleri hakkında ne tabir ettiğini bulmayı umuyorlar.

Bugün Maryland St Mary’s College’da konuk doçent olarak vazife yapan klinik psikolog Brian Sharpless 2011’de Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nde yaptığı kapsamlı çalışmayla uyku felcinin yaygınlığını ortaya koydu. Çalışma, yetişkinlerin yaklaşık yüzde 8’inin bu olguyu yaşadığını, bu oranın üniversite öğrencilerinde yüzde 28’e, psikiyatri hastalarında ise yüzde 32’ye kadar çıktığını gösteriyordu.

UYKU FELCİNİN NEDENİ

Bu durumu yaşadıktan sonra kimileri doğaüstü ve hatta paranormal açıklamalara yönelse de Jalal, nedenin çok daha kolay olduğunu söylüyor. Geceleri bedenimiz uykunun dört evresinden geçer. Son kademeye süratli göz hareketi uykusu ya da “REM” denir. Bu, hayal gördüğümüz vakittir. REM sırasında beyin, muhtemelen düşlere nazaran hareket edip kendimize ziyan vermemizi önlemek için kasları felç eder.

Ancak bazen (bilim insanları hala nedeninden emin değil) beynin duyusal kısmı REM’den erken çıkıp kendinizi uyanık hissettirir. Beynin alt kısmı ise hala REM’dedir ve kaslarınızı felç etmek için nörotransmitterler göndermeye devam eder.

“Beynin duyusal kısmı faal hale gelir” diyor Jalal:

“Zihinsel ve algısal olarak uyanıyorsunuz fakat fizikî olarak hala felçsiniz.”

Ancak şanssız bir azınlık için bu durum daha önemli meselelere yol açabiliyor. Sharpless’ın araştırması, uyku felci yaşayanların yüzde 15 ila yüzde 44’ünün “klinik olarak kıymetli sıkıntı” yaşadığını ortaya koydu.

Sorunlar çoklukla durumun kendisinden çok uyku felcine nasıl reaksiyon verdiğimizden kaynaklanıyor.

Hastalar gün boyunca bir sonraki nöbetin ne vakit geleceğiyle ilgili telaş yaşıyor.

Espie, bunun bir çeşit panik atağa dönüşebileceğini söylüyor. En önemli hadiselerde ise uyku felci narkolepsinin bir işareti olabilir.

Narkolepsi, beynin uyku ve uyanma nizamını düzenleyemediği ve kişinin uygunsuz vakitlerde uykuya dalmasına neden olan daha önemli bir rahatsızlık.

TEDAVİ

Uyku felcinin tedavisinde en yaygın yaklaşım eğitimseldir: Hastalara bu durumun nasıl meydana geldiği basitçe anlatılır ve tehlikede olmadıkları konusunda teminat verilir.

Bazen bir tıp meditasyon terapisi kullanılır. Maksat, hastanın yatağa gitme konusundaki telaşını azaltmak ve uyku felci geldiğinde sakin kalmaları için onları eğitmektir.

Daha önemli olaylarda, olağanda depresyon tedavisinde kullanılan lakin REM uykusunu bastırma üzere bir yan tesiri olan seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar) dahil olmak üzere ilaçlar uygulanabilir.

En dramatik ve tesiri uzun süren uyku felci atakları canlı halüsinasyonlarla gelenlerdir. Bunlar endişeye yol açsa da bilim insanları tıpkı vakitte bize insan beyni hakkında kıymetli data sunduklarını düşünüyorlar.

BEYİN KENDİ AÇIKLAMASINI YARATIYOR

Uyku felcine girdiğinizde, beyninizin motor korteksi bedene sinyaller göndermeye başlar ve hareket etmesini söyler. Fakat kaslar felçlidir ve bu yüzden beyin karşılığında rastgele bir geri bildirim sinyali almaz. Jalal, “Bir uyumsuzluk vardır… benlik parçalanmış, bozulmuştur” diyor.

Sonuç olarak, beyin “boşluğu doldurur” ve kasların neden hareket edemediğine dair kendi açıklamasını yaratır.

Bu yüzden pek çok halüsinasyonda bir yaratık göğsünüze oturur ya da bedeninizi aşağı hakikat bastırır.

Bu da evrimci bilim insanları ortasında tanınan olan insan beyninin bir “hikaye anlatma makinesi” olduğu fikrini güçlendiriyor.

Dünyanın büyük bir kısmının rastlantısal olduğu gerçeğini kabul etmekte zorlanıyoruz ve bu yüzden beynimiz sıradan olana bir mana bulma gayretiyle dramatik anlatılar tasarlıyor.

Londra Üniversitesi Goldsmiths’te anomalistik psikoloji araştırma ünitesinin lideri olan Christopher French, on yıldan fazla bir süreyi dünyanın dört bir yanında bu halüsinasyonları yaşamış beşerlerle konuşarak ve gördüklerini kaydederek geçirdi. French “Ortak temalar var, lakin birebir vakitte büyük ölçüde kendine haslık, değişkenlik de var” diyor.

Halüsinasyonlar kültürden büyük ölçüde etkileniyor üzeredir. Kanada’nın bir bölgesinde göğsünüzün üzerinde oturan bir “Yaşlı Cadı” iken, Meksikalılar göğüslerinde yatan bir “ölü adam”, Türkler gizemli ve hayaletimsi bir yaratık olan “Karabasan”ı tanım eder; İtalyanlar da ekseriyetle cadı halüsinasyonu görürler.

Bu durum, insanların kültür ve beklentilerden büyük ölçüde etkilenen toplumsal hayvanlar olduğu fikrini güçlendiriyor.

KÜLTÜRÜN YARATTIĞI KORKU

Jalal, Danimarka ve Mısır’da emsal yaş ve cinsiyet dağılımına sahip gönüllüler ortasında yaptığı çalışmalarda semptomları karşılaştırmış ve uyku felcinin ortaya çıkış biçiminde kültürel bir uçurum olduğunu görmüştür. Mısırlıların uyku felci geçirme mümkünlüğü Danimarkalılardan çok daha yüksekti (yüzde 25’e kıyasla yüzde 44) ve buna doğaüstü bir açıklama getirme olasılıkları daha yüksekti.

Jalal’ın teorisine nazaran doğaüstü korkusu insanların uyku felcinden daha fazla korkmasına neden oluyor ve bu telaş da zihinle vücut ortasındaki yakın kaynaşmanın bir göstergesi olarak bu olgunun gerçekleşme mümkünlüğünü artırıyor.

“Kaygı ve gerilim yaşadığınızda, uyku yapınız daha kesimli hale gelecektir, bu nedenle uyku felci geçirme olasılığınız daha yüksektir” diyor:

“Diyelim ki büyükanneniz size ‘Yaratık bu türlü görünüyor, geceleri geliyor ve size saldırıyor’ dedi. Ve bu dehşet nedeniyle çok uyarılırsınız, beyninizin endişe merkezleri çok tetikte olur. Ve bir de bakmışsınız ki REM uykusu sırasında ‘Bir şeyler aykırı gidiyor, hareket edemiyorum, yaratık burada’ diye hissediyorsunuz.

“Öyle görünüyor ki kültür sahiden de bu çarpıcı etkiyi yaratabiliyor.”

Uyku felci nedir, neden olur, nasıl tedavi edilir? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Beynim uyanık olsa da kaslarım hala uykudaydı. Yatak odam güya daralıyor, duvarlar üzerime geliyordu ve kendimi paniklemiş hissediyordum. Yaklaşık 15 saniye sonra felç hali geçti.

Sonra bunun uyku felci olduğunu öğrendim. Beden süreksiz olarak felç kalırken beynin bir kısmının uyanık kaldığı bu durum epeyce yaygın. O birinci korkutucu tecrübenin akabinde, iki-üç gecede bir olmaya başlamış ve her kezinde daha az korkutucu hale gelmişti.

Ama uyku felci hayatı çok daha fazla etkileyebilir ve kimileri bunu dehşetli halüsinasyonlarla yaşayabilir. Konuştuğum 24 yaşındaki bir hasta, 18 yaşındayken yaşadığı tecrübesi, “Uyandım ve hareket edemiyordum. Perdemin ardında saklanan makus görünümlü bir figür gördüm. Göğsümün üzerine atladı. Diğer bir boyuta girdiğimi sandım. En müthişi da çığlık atamıyordum” diyor ve ekliyor:

“O kadar canlı, o kadar gerçekti ki” diye

ESKI VE YAYGIN BİR OLGU

Şeytan, hayalet, uzaylı, tehditkar davetsiz konuklar, hatta meyyit akrabaların halüsinasyonunun yanı sıra kendi bedenlerinden kimi modüllerin havada uçuştuğunu ya da vücutlarının bir kopyasının yanlarında yattığını görenler de var. Kimileri melek görüp dini bir tecrübe yaşadıklarına inanır. Araştırmacılar bu halüsinasyonların bir vakitler Avrupa’da cadılara olan inancı körüklemiş olabileceğini ve hatta kimi çağdaş uzaylı kaçırma savlarının ardında olabileceğini düşünüyor.

Edebiyat tarihinde bu tıp olaylara ait çok sayıda renkli tasvir bulunuyor. Mary Shelley’nin Frankenstein’daki bir sahneyi yazarken bir uyku felci tablosundan esinlendiği anlaşılıyor. Harvard Üniversitesi’nde uyku araştırmacısı olan ve tedavi yollarına ait birinci klinik çalışmayı 2020’de tamamlayan Baland Jalal, uyku felci için “Eskiden göz gerisi edilen bir olguydu fakat son 10 yılda artan bir ilgi var” diyor.

Jalal, bugün bu durumu araştıran bir avuç uyku uzmanından biri. Uyku felcinin nedenleri ve tesirleri hakkında daha sağlam bir tablo sunmayı ve bu durumun insan beyninin gizemleri hakkında ne söz ettiğini bulmayı umuyorlar.

Bugün Maryland St Mary’s College’da konuk doçent olarak vazife yapan klinik psikolog Brian Sharpless 2011’de Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nde yaptığı kapsamlı çalışmayla uyku felcinin yaygınlığını ortaya koydu. Çalışma, yetişkinlerin yaklaşık yüzde 8’inin bu olguyu yaşadığını, bu oranın üniversite öğrencilerinde yüzde 28’e, psikiyatri hastalarında ise yüzde 32’ye kadar çıktığını gösteriyordu.

UYKU FELCİNİN NEDENİ

Bu durumu yaşadıktan sonra kimileri doğaüstü ve hatta paranormal açıklamalara yönelse de Jalal, nedenin çok daha kolay olduğunu söylüyor. Geceleri bedenimiz uykunun dört kademesinden geçer. Son etaba süratli göz hareketi uykusu ya da “REM” denir. Bu, düş gördüğümüz vakittir. REM sırasında beyin, muhtemelen hayallere nazaran hareket edip kendimize ziyan vermemizi önlemek için kasları felç eder.

Ancak bazen (bilim insanları hala nedeninden emin değil) beynin duyusal kısmı REM’den erken çıkıp kendinizi uyanık hissettirir. Beynin alt kısmı ise hala REM’dedir ve kaslarınızı felç etmek için nörotransmitterler göndermeye devam eder.

“Beynin duyusal kısmı etkin hale gelir” diyor Jalal:

“Zihinsel ve algısal olarak uyanıyorsunuz lakin fizikî olarak hala felçsiniz.”

Ancak şanssız bir azınlık için bu durum daha önemli sıkıntılara yol açabiliyor. Sharpless’ın araştırması, uyku felci yaşayanların yüzde 15 ila yüzde 44’ünün “klinik olarak kıymetli sıkıntı” yaşadığını ortaya koydu.

Sorunlar çoklukla durumun kendisinden fazla uyku felcine nasıl reaksiyon verdiğimizden kaynaklanıyor.

Hastalar gün boyunca bir sonraki nöbetin ne vakit geleceğiyle ilgili telaş yaşıyor.

Espie, bunun bir tıp panik atağa dönüşebileceğini söylüyor. En önemli olaylarda ise uyku felci narkolepsinin bir işareti olabilir.

Narkolepsi, beynin uyku ve uyanma nizamını düzenleyemediği ve kişinin uygunsuz vakitlerde uykuya dalmasına neden olan daha önemli bir rahatsızlık.

TEDAVİ

Uyku felcinin tedavisinde en yaygın yaklaşım eğitimseldir: Hastalara bu durumun nasıl meydana geldiği basitçe anlatılır ve tehlikede olmadıkları konusunda teminat verilir.

Bazen bir çeşit meditasyon terapisi kullanılır. Hedef, hastanın yatağa gitme konusundaki tasasını azaltmak ve uyku felci geldiğinde sakin kalmaları için onları eğitmektir.

Daha önemli olaylarda, olağanda depresyon tedavisinde kullanılan lakin REM uykusunu bastırma üzere bir yan tesiri olan seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar) dahil olmak üzere ilaçlar uygulanabilir.

En dramatik ve tesiri uzun süren uyku felci atakları canlı halüsinasyonlarla gelenlerdir. Bunlar dehşete yol açsa da bilim insanları birebir vakitte bize insan beyni hakkında kıymetli data sunduklarını düşünüyorlar.

BEYİN KENDİ AÇIKLAMASINI YARATIYOR

Uyku felcine girdiğinizde, beyninizin motor korteksi bedene sinyaller göndermeye başlar ve hareket etmesini söyler. Lakin kaslar felçlidir ve bu yüzden beyin karşılığında rastgele bir geri bildirim sinyali almaz. Jalal, “Bir uyumsuzluk vardır… benlik parçalanmış, bozulmuştur” diyor.

Sonuç olarak, beyin “boşluğu doldurur” ve kasların neden hareket edemediğine dair kendi açıklamasını yaratır.

Bu yüzden pek çok halüsinasyonda bir yaratık göğsünüze oturur ya da bedeninizi aşağı hakikat bastırır.

Bu da evrimci bilim insanları ortasında tanınan olan insan beyninin bir “hikaye anlatma makinesi” olduğu fikrini güçlendiriyor.

Dünyanın büyük bir kısmının rastlantısal olduğu gerçeğini kabul etmekte zorlanıyoruz ve bu yüzden beynimiz sıradan olana bir mana bulma eforuyla dramatik anlatılar tasarlıyor.

Londra Üniversitesi Goldsmiths’te anomalistik psikoloji araştırma ünitesinin lideri olan Christopher French, on yıldan fazla bir süreyi dünyanın dört bir yanında bu halüsinasyonları yaşamış beşerlerle konuşarak ve gördüklerini kaydederek geçirdi. French “Ortak temalar var, lakin tıpkı vakitte büyük ölçüde kendine haslık, değişkenlik de var” diyor.

Halüsinasyonlar kültürden büyük ölçüde etkileniyor üzeredir. Kanada’nın bir bölgesinde göğsünüzün üzerinde oturan bir “Yaşlı Cadı” iken, Meksikalılar göğüslerinde yatan bir “ölü adam”, Türkler gizemli ve hayaletimsi bir yaratık olan “Karabasan”ı tanım eder; İtalyanlar da çoklukla cadı halüsinasyonu görürler.

Bu durum, insanların kültür ve beklentilerden büyük ölçüde etkilenen toplumsal hayvanlar olduğu fikrini güçlendiriyor.

KÜLTÜRÜN YARATTIĞI KORKU

Jalal, Danimarka ve Mısır’da benzeri yaş ve cinsiyet dağılımına sahip gönüllüler ortasında yaptığı çalışmalarda semptomları karşılaştırmış ve uyku felcinin ortaya çıkış biçiminde kültürel bir uçurum olduğunu görmüştür. Mısırlıların uyku felci geçirme mümkünlüğü Danimarkalılardan çok daha yüksekti (yüzde 25’e kıyasla yüzde 44) ve buna doğaüstü bir açıklama getirme olasılıkları daha yüksekti.

Jalal’ın teorisine nazaran doğaüstü korkusu insanların uyku felcinden daha fazla korkmasına neden oluyor ve bu tasa da zihinle vücut ortasındaki yakın kaynaşmanın bir göstergesi olarak bu olgunun gerçekleşme mümkünlüğünü artırıyor.

“Kaygı ve gerilim yaşadığınızda, uyku yapınız daha modüllü hale gelecektir, bu nedenle uyku felci geçirme olasılığınız daha yüksektir” diyor:

“Diyelim ki büyükanneniz size ‘Yaratık bu türlü görünüyor, geceleri geliyor ve size saldırıyor’ dedi. Ve bu kaygı nedeniyle çok uyarılırsınız, beyninizin kaygı merkezleri çok tetikte olur. Ve bir de bakmışsınız ki REM uykusu sırasında ‘Bir şeyler karşıt gidiyor, hareket edemiyorum, yaratık burada’ diye hissediyorsunuz.

“Öyle görünüyor ki kültür sahiden de bu çarpıcı etkiyi yaratabiliyor.”

Uyku felci nedir, neden olur, nasıl tedavi edilir? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.