SpaceX’in Starlink olarak bilinen uyduları, Musk’ın şirketine göre Çinli rakip CAS Space’in geçen hafta fırlattığı dokuz uyduya yörüngede yalnızca 200 metre mesafedeydi.

Olay, SpaceX’te Starlink mühendisliğinden sorumlu başkan yardımcısı Michael Nicholls’un, işletmeciler arasında koordinasyon eksikliği olduğunu söyleyerek duyduğu hayal kırıklığını dile getirmesinin ardından ortaya çıktı.

Uydu işletmecileri uydularına ait yörünge verilerini paylaşmadığında, uzayda tehlikeli derecede yakın geçişler yaşanabileceği şeklinde bir paylaşım yaptılar.

Uydular, akıllı telefon GPS’i, hava tahmini ve finansal sistemler gibi hizmetleri destekleyerek günlük yaşamda hayati bir rol oynuyor.

Dünya’nın yörüngesi kalabalıklaştıkça, bu tür olaylar daha iyi uydu yönetimi ihtiyacını vurguluyor.

ABD merkezli kar amacı gütmeyen Space Foundation’a göre 2023’te yaklaşık 2.800 uydunun fırlatılmasıyla rekor kırıldı. SpaceX, Starlink programı aracılığıyla bu fırlatmaların önemli bir bölümünü gerçekleştirdi.

2024’te yayımlanan bir Dünya Ekonomik Forumu raporuna göre, alçak Dünya yörüngesindeki uydu sayısının önümüzdeki on yıl içinde %190 artması bekleniyor.

CAS Space’ten yanıt

CAS Space, sorumluluğu reddederken aynı zamanda daha iyi işbirliği çağrısı yaparak Nicholls’a yanıt verdi.

CAS Space’in X paylaşımında, “Tüm CAS Space fırlatmaları, bilinen uydular ve enkazla çarpışmaları önlemek için yer tabanlı uzay farkındalık sistemi kullanılarak fırlatma pencerelerini seçer. Bu zorunlu bir prosedürdür” ifadesi yer aldı.

Şirketten bir süre sonra, “Doğrulanırsa, bu olay faydalı yük ayrımından neredeyse 48 saat sonra gerçekleşti; o zamana kadar fırlatma görevi çoktan tamamlanmıştı. CAS Space, ilerlemek için uydu işletmecileriyle koordinasyon sağlayacak. Bu, iki Yeni Uzay ekosistemi arasındaki işbirliklerinin yeniden tesis edilmesini gerektiriyor” şeklinde yeni bir paylaşım yaptı.

Enkaz uyarısı

Uzmanlara göre uzay araçları arasında yaşanacak bir çarpışma, yörüngeye tehlikeli parçalar saçan büyük miktarda enkaz oluşturabilir. Bu uzay çöpü, daha fazla çarpışma riskini artırır ve hem mevcut uyduları hem de gelecekteki görevleri tehdit eder.

Uzmanlar ayrıca, uzay enkazı kritik bir seviyeye ulaştığında çarpışmaların bir zincirleme reaksiyonu tetikleyerek daha fazla enkaz yaratıp yörüngenin bazı bölümlerini kullanılamaz hale getirebileceğini öne süren, NASA’dan bir bilim insanı tarafından ortaya atılan “Kessler Sendromu” olasılığı konusunda uyarıyor.

Uzayda faciaya kıl payı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından belirlenen deneylerden biri de “Mikro Yer Çekimi Altında Bitkilerde CRISPR Gen Düzenleme Verimliliğinin Araştırılması” başlıklı çalışma olacak.

Proje ile moleküler biyolojinin çağdaş gen düzenleme tekniklerinden biri olan CRISPR tekniğinin mikro yer çekimi ortamında bitkiler üzerindeki aktifliğinin araştırılması, gen transferi ve genetik müdahalenin uzayda yapılıp yapılamayacağının test edilmesi amaçlanıyor.

Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı doktora öğrencisi Tuğçe Celayir’in yürütücülüğünü üstlendiği projede tıpkı kısımdan Tabip Öğretim Üyesi Şenay Vural Korkut ile lisans öğrencisi Sıla Yigit ve Dünyadaki Mars Projesi (Mars on Earth Project (MoEP) kurucularından Ruha Uslu yer alıyor.

TÜRKİYE’NİN UZAYDAKİ BİRİNCİ DENEYLERİ OLACAK

Laboratuvar çalışmalarına bu yılın mart ayında başlanan projenin bir sonraki safhasında, birinci Türk uzay yolcusu ile yer çekimsiz ortamdaki deneyler hayata geçirilecek.

Projenin ayrıntılarını anlatan Celayir, proje kapsamında uzay şartlarında bitkilerin üzerinde genetik müdahaleyi ve bu müdahalenin randımanını araştırdıklarını söyledi.

Önceliklerinin uzay platformunda gerçekleşecek deneylerin moleküler düzeydeki tahlillerinin gerçekleştirilmesi, proje kapsamında gönderilecek tüm gereçlerin hazırlanması ve optimizasyonların gerçekleştirilmesi olduğunu belirten Celayir, “Projemizde bitkilere yapacağımız genetik müdahale ile sıhhatini düzgünleştirmeye yönelik ileride yapılacak çalışmaları da destekleyecek formda birinci kere bir tahlilin yapılmasına odaklanıyoruz. Mikro yer çekiminde bu tahlil yapılabilir mi? Bu uygulama yapılabilir mi? Aslında bu soruların karşılıklarını arıyoruz.” dedi.

“Bitkiler, yapay bir ekosistemde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla kullanılabilir”

Projede kullandıkları model organizmanın “Arabidopsis thaliana” bitkisi olduğunu ve bu bitkiyi geniş kapsamlı kullanımı ve kısa çimlenme mühleti nedeniyle seçtiklerini vurgulayan Celayir, bitki üzerinde planladıkları genetik müdahalenin daha evvel hiç yapılmadığını, bu açıdan araştırmanın çığır açıcı olacağını söz etti.

Celayir, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu çalışma sonrası gelecekte besin kaynağı olabilecek bitkiler, yapay bir ekosistem oluşturulması ve bu ekosistem içinde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla da kullanılabilir. Geleceğin Mars kolonilerinin konuşulduğu günümüzde bilhassa uzun vadeli uzay misyonlarında hem astronotları destekleyecek bir ekosistem oluşturabilmek hem de oluşturulacak ekosistemde bu bitkilerin sıhhati için çalışmamız büyük ehemmiyet taşıyor. Uzun periyodik uzay misyonlarında karşılaştığımız en büyük sorun, mikro yer çekimi ortamı ve yüksek dozda radyasyon maruziyeti. Bu nasıl astronotları olumsuz etkiliyorsa, uzay aracındaki bütün canlıları da etkiliyor. Böylesi uzun periyodik uzay misyonlarında hayatı devam ettirebilmek ismine yapay bir ekosistem kurmamız gerekiyor. Bu ekosistem içinde kilit rol oynayan şey bitkiler zira fotosentez sayesinde oksijen üretebilir, besin kaynağı olarak kullanılabilirler. Bu nedenle uzun müddetli uzay misyonlarında bitkilerin sıhhati büyük kıymet taşıyor.”

BİTKİLER YER ÇEKİMİNİ ALGILIYOR

Bitkilerin bütün çevresel faktörleri algıladıkları üzere yer çekimini de algıladıklarını kaydeden Celayir, “Mikro yer çekiminde bugüne kadar yapılan öbür çalışmalara bakıldığında bitki kökleri farklılıklar gösteriyor, farklı taraflara saçılarak büyüme eğilimi gösteriyor. Ayrıyeten uzay deneylerinde topraklı kültürler yerine özel besi yerlerinin kullanıldığı görüyoruz. Bizimkinde de özel besi yeri üzerinde, bir nevi petri kaplarında bitkilerimiz büyümekte.” diye konuştu.

Celayir, “Fırlatma tarihi şimdi kesin değil lakin 2023 yılının son çeyreğinde gerçekleşmesi planlanıyor. Daha sonra dünyaya geri gelen örneklerde tahlillerimiz devam edecek ve projemiz tamamlanacak.” sözünü kullandı.

NASA’nın akabinde Türk bilim insanları uzayda bitki yetiştirecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından belirlenen deneylerden biri de “Mikro Yer Çekimi Altında Bitkilerde CRISPR Gen Düzenleme Verimliliğinin Araştırılması” başlıklı çalışma olacak.

Proje ile moleküler biyolojinin çağdaş gen düzenleme tekniklerinden biri olan CRISPR tekniğinin mikro yer çekimi ortamında bitkiler üzerindeki aktifliğinin araştırılması, gen transferi ve genetik müdahalenin uzayda yapılıp yapılamayacağının test edilmesi amaçlanıyor.

Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı doktora öğrencisi Tuğçe Celayir’in yürütücülüğünü üstlendiği projede birebir kısımdan Hekim Öğretim Üyesi Şenay Vural Korkut ile lisans öğrencisi Sıla Yigit ve Dünyadaki Mars Projesi (Mars on Earth Project (MoEP) kurucularından Ruha Uslu yer alıyor.

TÜRKİYE’NİN UZAYDAKİ BİRİNCİ DENEYLERİ OLACAK

Laboratuvar çalışmalarına bu yılın mart ayında başlanan projenin bir sonraki safhasında, birinci Türk uzay yolcusu ile yer çekimsiz ortamdaki deneyler hayata geçirilecek.

Projenin ayrıntılarını anlatan Celayir, proje kapsamında uzay şartlarında bitkilerin üzerinde genetik müdahaleyi ve bu müdahalenin randımanını araştırdıklarını söyledi.

Önceliklerinin uzay platformunda gerçekleşecek deneylerin moleküler düzeydeki tahlillerinin gerçekleştirilmesi, proje kapsamında gönderilecek tüm gereçlerin hazırlanması ve optimizasyonların gerçekleştirilmesi olduğunu belirten Celayir, “Projemizde bitkilere yapacağımız genetik müdahale ile sıhhatini güzelleştirmeye yönelik ileride yapılacak çalışmaları da destekleyecek halde birinci sefer bir tahlilin yapılmasına odaklanıyoruz. Mikro yer çekiminde bu tahlil yapılabilir mi? Bu uygulama yapılabilir mi? Aslında bu soruların yanıtlarını arıyoruz.” dedi.

“Bitkiler, yapay bir ekosistemde oksijen kaynağı sağlaması hedefiyle kullanılabilir”

Projede kullandıkları model organizmanın “Arabidopsis thaliana” bitkisi olduğunu ve bu bitkiyi geniş kapsamlı kullanımı ve kısa çimlenme müddeti nedeniyle seçtiklerini vurgulayan Celayir, bitki üzerinde planladıkları genetik müdahalenin daha evvel hiç yapılmadığını, bu açıdan araştırmanın çığır açıcı olacağını söz etti.

Celayir, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu çalışma sonrası gelecekte besin kaynağı olabilecek bitkiler, yapay bir ekosistem oluşturulması ve bu ekosistem içinde oksijen kaynağı sağlaması maksadıyla da kullanılabilir. Geleceğin Mars kolonilerinin konuşulduğu günümüzde bilhassa uzun vadeli uzay misyonlarında hem astronotları destekleyecek bir ekosistem oluşturabilmek hem de oluşturulacak ekosistemde bu bitkilerin sıhhati için çalışmamız büyük değer taşıyor. Uzun müddetli uzay vazifelerinde karşılaştığımız en büyük sorun, mikro yer çekimi ortamı ve yüksek dozda radyasyon maruziyeti. Bu nasıl astronotları olumsuz etkiliyorsa, uzay aracındaki bütün canlıları da etkiliyor. Böylesi uzun vadeli uzay misyonlarında ömrü devam ettirebilmek ismine yapay bir ekosistem kurmamız gerekiyor. Bu ekosistem içinde kilit rol oynayan şey bitkiler zira fotosentez sayesinde oksijen üretebilir, besin kaynağı olarak kullanılabilirler. Bu nedenle uzun vadeli uzay vazifelerinde bitkilerin sıhhati büyük ehemmiyet taşıyor.”

BİTKİLER YER ÇEKİMİNİ ALGILIYOR

Bitkilerin bütün çevresel faktörleri algıladıkları üzere yer çekimini de algıladıklarını kaydeden Celayir, “Mikro yer çekiminde bugüne kadar yapılan başka çalışmalara bakıldığında bitki kökleri farklılıklar gösteriyor, farklı taraflara saçılarak büyüme eğilimi gösteriyor. Ayrıyeten uzay deneylerinde topraklı kültürler yerine özel besi yerlerinin kullanıldığı görüyoruz. Bizimkinde de özel besi yeri üzerinde, bir nevi petri kaplarında bitkilerimiz büyümekte.” diye konuştu.

Celayir, “Fırlatma tarihi şimdi kesin değil lakin 2023 yılının son çeyreğinde gerçekleşmesi planlanıyor. Daha sonra dünyaya geri gelen örneklerde tahlillerimiz devam edecek ve projemiz tamamlanacak.” tabirini kullandı.

NASA’nın akabinde Türk bilim insanları uzayda bitki yetiştirecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Sözcü, ABD’nin aksiyonlarının uzayın güvenliği ve global stratejik istikrara büyük ziyan verdiğini belirtti. Dış uzayın savaş çığırtkanlarının başlattığı savaş alevlerine müsaade vermediğini vurgulayan Tan, ABD tarafına memleketler arası toplumun ortak isteğine hürmet gösterme, silah yarışlarını tahrik etmekten vazgeçme ve dış uzayda kalıcı barış ve güvenliğin sürdürülmesi için başka ülkelerle birlikte çalışma davetinde bulundu.

Çin Savunma Bakanlığı: Çin, dış uzayda silahlanma yarışına karşı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

NASA’ya nazaran, metil katyon yahut CH3+ olarak isimlendirilen bileşiğin izi, Orion Nebulası’nda Dünya’dan 1 bin 350 ışık yılı uzaklıkta bulunan genç bir yıldız sistemine kadar sürüldü.

CNN’in aktardığına nazaran Karbon bileşikleri, bilim insanları için ilgi cazip olduğu ve tüm ömrün temelini oluşturdukları biliniyor. Metil katyonu, daha karmaşık karbon bazlı moleküllerin oluşmasına yardımcı olan kilit bir bileşen olarak kabul ediliyor.

Tespit edilen molekülün, dünyada hayatın nasıl başladığını ve geliştiğini anlamak, araştırmacıların kozmosun öteki yerlerinde de hayatın mümkün olup olmadığını belirlemelerine yardımcı olabileceği belirtildi.

Evreni insan gözüyle görülemeyen kızılötesi ışıkla görüntüleyen Webb teleskobunun son derece hassas yetenekleri, uzaydaki organik kimya hakkında daha fazla şey ortaya koyuyor.

Uzay gözlemevi, genç bir kırmızı cüce yıldızın etrafında dönen d203-506 isimli bir protoplanetaryum diskinde metil katyonu tespit etti. Büyük ölçüde gaz ve tozdan oluşan bu disklerin, yıldız oluşumundan arta kalan kalıntılar olduğu biliniyor. Gezegenlerin, bu büyük yıldız halelerinde doğduğu ve gezegen sistemlerine yol açtığı kaydedildi.

Keşfi ayrıntılandıran bir çalışma Nature mecmuasında yayınlandı.

James Webb Uzay Teleskobu, uzayda birinci kere değerli bir molekül tespit etti yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Northwestern Üniversitesi’nden araştırmayı yöneten Farhad Yusef-Zadeh, “Karadeliğe hakikat işaret ediyor üzere görünen yapılardan oluşan yeni bir popülasyonu aniden bulmak sürpriz oldu” diyor.

Bunları gördüğümde sahiden afalladım. Kendimizi kandırmadığımızdan emin olmak için çok çalışmak zorunda kaldık. Ve bu iplikçiklerin rasgele değil, karadeliğimizin dışarıya unsur atmasına bağlı üzere göründüğünü bulduk.

Onları inceleyerek karadeliğin dönüşü ve yığılma diskinin yönelimi hakkında daha fazla bilgi edinebiliriz. Galaksimizin çekirdeği üzere kaotik bir alanın ortasında nizam bulmak tatmin edici bir şey.

Bilim insanlarının bu yapıların nereden geldiğine dair doğrulanmış bir açıklaması yok ve varlıkları hakkında pek çok şey gizemini koruyor. Ama mümkün açıklamalardan biri, birkaç milyon yıl evvelki birtakım hareketliliklerin akabinde dışarı atıldıkları.

1980’lerin başında Profesör Yusef-Zadeh, Samanyolu’nun merkezindeki Sagittarius A* isimli karadeliğin yakınında galaksimiz boyunca salınan bir dizi devasa, tek boyutlu iplikçik bulmuştu. Daha evvel keşfedilmeyen bu yeni iplikçikler çok daha kısa ve uzunluklu boyunca uzanarak karadelikten dışarı yanlışsız yayılıyor.

Yusef-Zadeh, “Her vakit dikey iplikçikleri ve kökenlerini düşünüyorduk” dedi.

Dikey olmalarına alışkınım. Düzlem boyunca oburlarının da olabileceğini hiç düşünmemiştim.

Bu iplikçikler diğer açılardan da farklılık gösteriyor: Daha evvel keşfedilen iplikçikler çok daha uzun ve sayıca çok daha fazla.

Araştırma The Astrophysical Journal Letters’da yayımlanan, “The Population of the Galactic Center Filaments: Position Angle Distribution Reveal a Degree-scale Collimated Outflow from Sgr A* along the Galactic Plane” (Galaktik Merkez İplikçikleri Popülasyonu: Durum Açısı Dağılımı, Galaktik Düzlem Boyunca Sgr A*’dan Derece Ölçekli Koşutlanmış Dışa Akışı Ortaya Çıkarıyor) başlıklı yeni makalede açıklandı.

Uzayda Şaşırtan Keşif… Bilim İnsanları Art Geriye Sıralanmış Yapıları Ortaya Çıkardı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.