DSÖ’den yapılan açıklamada, çoğu ülkenin daha sağlıklı davranışları teşvik etmek için vergileri kullanmadığını gösteren yeni bulguların olduğu ifade edildi.

Küresel olarak her yıl 2,6 milyon kişinin alkolden ve 8 milyondan fazla insanın da sağlıksız beslenmeden dolayı hayatını kaybettiğine dikkatin çekildiği açıklamada, alkole ve alkolsüz içeceklere vergi uygulanmasının bu ölümleri azaltacağı vurgulandı.

Açıklamada, bu tür içecekleri vergilendiren ülkelerin yarısının içme suyunu da vergilendirdiği, DSÖ’nün bunun aksini tavsiye ettiği belirtildi.

108 ülkenin bu içeceklere vergi uyguladığına işaret edilen açıklamada, ancak dünya genelinde ortalama tüketim vergisinin, içeceklerin fiyatının yalnızca yüzde 6,6’sını oluşturduğu kaydedildi.

En az 148 ülkenin alkollü içeceklere ulusal düzeyde tüketim vergisi uyguladığı, öte yandan şarap için çoğu Avrupa’da olmak üzere en az 22 ülkede özel tüketim vergisinden muafiyet uygulandığı belirtildi.

“SAĞLIKSIZ ÜRÜNLERİN VERGİLENDİRİLMESİ, SAĞLIKLI NÜFÜSLAR YARATIR”

Açıklamada, DSÖ direktörlerinden Dr. Rudiger Krech’in konuyla ilgili, “Sağlıksız ürünlerin vergilendirilmesi daha sağlıklı nüfuslar yaratır. Daha az hastalık ve zayıflama ve kamu hizmetlerinin sağlanması için hükümetlere gelir gibi getirilerle toplum genelinde olumlu bir dalgalanma etkisi yaratır. Alkol söz konusu olduğunda vergiler, şiddetin ve trafik kazalarının önlenmesine de yardımcı olmaktadır.” ifadelerine yer verildi.

Açıklamada, içki tüketimini azaltmak için 2017’de alkol vergisini arttıran Litvanya gibi ülkelerde alkole bağlı hastalıklardan ölümlerin azaldığı bilgisi paylaşıldı.

Tüketim vergisinin tüm şekerli tatlandırılmış ve alkollü içecekler için uygulanmasını tavsiye eden DSÖ, ülkelere destek olmak amacıyla alkol vergisi politikalarına ilişkin teknik kılavuz yayınladı.

DSÖ’den ‘Alkolden alınan vergiler artırılsın’ çağrısı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ekonomim muharriri Alaattin Aktaş, 1985 öncesi dolaylı vergilerin tüm vergiler içindeki hissesinin üçte bir oranında olduğunu, bugün bu oranın üçte ikiye çıktığını belirtti, bu durumun vergi sisteminde büyük bir adaletsizlik yarattığına dikkat çekti.

Aktaş’ın “Vatandaş vergide işte bu türlü soyuluyor!” başlıklı yazısının ilgili kısmı şöyle:

“Bir yandan KDV, bir yandan ÖTV… Artık en temel besin hususu de, en temel sıhhat hizmeti de, hangi tıp mal ya da hizmet olursa olsun her harcamaya vergi uygulanacaktı.

Aynı tüketimi yaptığında minimum fiyatla çalışan da birebir ölçüde vergi ödüyordu, çok âlâ çıkarı olan biri de, milyonlara, milyarlara sahip bir varlıklı de…

Dolaylı ya da vasıtalı vergilerin toplam içindeki hissesi artarken, doğal olarak dolaysız ya da vasıtasız vergilerin hissesi azalmaya başlamıştı. Bu durum vergi sisteminde vakit içinde çok büyük adaletsizlik yaratacaktı.

NEREDEN NEREYE?

Hazine ve Maliye Bakanlığı bilgilerinden 1980 yılına kadar uzanan bir çalışma… 1980’li yılların başı, Türkiye şimdi KDV ile tanışmamış… Dolaylı vergilerin toplam vergi gelirlerindeki hissesi yaklaşık üçte bir seviyesinde. Çıkar üstünden ödenen dolaysız vergilerin hissesi ise üçte iki dolayında seyrediyor. 1985’te KDV devreye girince dolaylı vergilerin hissesi bir anda yüzde 48’e ulaşıyor.

Kimsenin gelirine bakılmıyor; harcayan vergisini anında ödüyor.

Dolaylı verginin hissesi vakitle yükseliyor ve artık yüzde 50’nin üstünde seyrediyor, hatta yüzde 60’a yaklaşılmış. Yıl 2001 ve dolaylı vergilerin hissesi yüzde 59.5 seviyesinde oluşuyor. 2002’de ÖTV’nin devreye alınmasıyla birlikte dolaylı vergilerin hissesi bir anda yüzde 66’nın üstüne çıkıyor.

Dolaylı verginin hissesi o yıldan bu yana yüzde 60’ın altına hiç inmiyor. Hatta 2013 yılında yüzde 69.2’lik hisseye ulaşılıyor.

PAYLAR YER DEĞİŞTİRDİ

Dolaylı-dolaysız vergi istikrarı 1980 yılında yaklaşık olarak üçte bir-üçte iki seviyesinde oluşmuştu.

Bu yılın birinci beş ayındaki bilgilere bakıyoruz; bu sefer tam aksine bir istikrar var. Toplam vergi gelirlerinin üçte ikisi dolaylı, üçte biri dolaysız vergi.

DEĞİŞİKLİK HİÇ KOLAY DEĞİL

Vergideki bu istikrar ya da özünde dengesizlik belirli ki o denli kolay kolay değişmeyecek, düzelmeyecek.

Bir defa siyasi otoritenin vergide adalet sağlamak üzere bir niyetinin olması gerekir. Bu niyet ortaya konur, sonra buna nazaran uğraş gösterilir; başarılı olunur, olunmaz; o da farklı. Ancak evvel niyet.

İşte atılan son adımlar… Tekrar işin kolayına kaçılıyor ve dolaylı vergilere yükleniliyor.

Artırılan bu vergiler vatandaşın cebinden çıkıyor çıkmaya lakin bu Maliye’nin kasasına da tam olarak girmiyor. Bu köşede dün yazdığım üzere tahakkuk ettirilen vergi ve öteki gelirlerin tahsilatında yıllardır üstesinden gelinemeyen o denli büyük bir sorun var ki… O çarpıcı fiyatı bir defa daha vermekte fayda var. 2022’de tahakkuk ettirildiği halde tahsilatı gerçekleştirilemeyen gelir 1.1 trilyon lira. Bu meblağın yarısını, haydi dörtte birini bile tahsil etseniz büyük bir kaynak.

Ama bu meselelerin üstüne gidilemiyor; gelsin yeni dolaylı vergiler!

Son yıllarda yüzde 60-65 ortasında salınmakta olan dolaylı vergilerin toplamdaki hissesi bu gidişle çok daha artacak.”

İktisatta ‘kolay yol’ seçildi: İşte yurttaşın vergide nasıl soyulduğunun karşılığı… yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Önce kurumlar vergisinde 5 puan artırış ile motorlu taşıtlar vergisini iki katına çıkaran düzenleme TBMM’ye sevk edildi. Akabinde cuma günü sürpriz biçimde KDV 2 puan artırılırken, talih oyunları vergisi iki katına çıkarıldı.

Ekonomim’den Hüseyin Gökçe’nin haberine nazaran; kurumlar vergisi, KDV, MTV üzere kalemlerdeki artışın bütçeye gelir tesiri 250 milyar lira civarında bir büyüklüğe erişiyor. Fakat cuma günü TBMM’ye sunulan ek bütçe kanun teklifinde ise 1 trilyon 150 milyar liralık bir vergi geliri öngörüsü bulunuyor.

Şu ana kadar yapılan vergi artışlarıyla beklenen gelirin, ek bütçe düzenlemesinde öngörülen gelirin altında kalması, farkın yeni vergilerle mi kapatılacağı yorumlarına yol açtı. Diğer bir tabir ile ortadaki farkın bu kadar yüksek olması birinci etapta, kamuoyuna daha evvel açıklanan vergilerin dışında yeni vergilerin de getirilebileceği, daha doğrusu vergide öteki kalemlerde de artış olabileceği fikrini getiriyor.

Teorik olarak bu güçlü bir mümkünlük olsa da vergi uzmanları, artan KDV ile birlikte yaşanacak fiyat artışlarının vergi alınacak matrahları da yükselteceği, münasebetiyle gelir kaleminde artış yaşanacağını belirtiyorlar. Misal formda büyümenin de gelir ögesini artırıcı tesiri olduğuna vurgu yapılıyor.

2023 yılı bütçesinde toplam vergi gelirleri 3 trilyon 673 milyar lira civarındayken, ek bütçe ile bunun yaklaşık üçte birine karşılık gelen 1 trilyon 150 milyar liralık vergi öngörülüyor. Örneğin gelir vergisi kaleminden 503 milyar liralık gelir beklentisine, ek bütçe ile bunun yarısına yakın 203 milyar lira daha ekleniyor.

“ARTIŞIN KAYNAĞI ARTIRIM MI VERGİ Mİ OLACAK?”

Yine kıymetli bir gelir kalemi olan ÖTV’de 2023 yılının tamamında 512 milyar liralık gelir bekleniyordu. Ek bütçe ile buna yarısından fazla yani 307 milyar liralık bir ek gelir beklentisi getiriliyor. Bunun önümüzdeki periyotta ÖTV kalemlerinde öbür artış getirip getirmeyeceği ise şu an prestijiyle soru işareti olarak duruyor.

Örneğin; petrol ve doğalgaz eserlerinden alınması öngörülen vergi bütçede 85 milyar lira iken, ek bütçe ile buna 112 milyar lira daha ekleniyor. Motorlu taşıt araçları satışından alınan ÖTV bütçede 204 milyar lira iken, buna da 142 milyar lira ekleniyor. Bu bilgiler, ya eserlerin fiyatında önemli artış ya da vergide artış manasına geliyor.

Artırım fırtınasının akabinde… Yeni vergiler yolda mı? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ekonomist Prof. Dr. Duran Bülbül, “Türkiye Tek Yürek” kampanyası ile ilgili daha evvelden de ihtarlarda bulunduklarını anımsattı. Bülbül, “Toplanan paralar için zelzele fonu kurulması gerektiğini söyledik. MTV kararından toplanan paraların sarsıntı için kullanılmadığı anlaşılıyor. Şayet zelzeleden beş ay geçmesine karşın hâlâ zelzele için para topluyorlarsa, daha evvelce toplanan paraların nereye harcandığını açıklamaları lazım. Yoksa zelzele için toplanan paralar seçimin finansmanında mı kullanıldı” diye sordu.

(Duran Bülbül)

‘KANUNA AYKIRI’

Bülbül, MTV’nin iki katı alınacak olmasına ait ise “Bu durum vergilerin yasallık prensibine ve bütçe hakkına muhalif. Sarsıntı işin mazereti. İktidar, ‘Ekonomik kriz nedeniyle para topluyoruz’ demek yerine sarsıntısı münasebet gösteriyor. Şayet nitekim sarsıntı için para toplanacak, vergiler alınacak olsaydı bunu mart ayında yapmaları gerekirdi. Kamu harcamalarından yüzde 1 kısıntıya gidilse 50 milyar TL yapar. MTV artışında beklenen zati 54 milyar TL” değerlendirmesini yaptı.

(Ali Uzman Başarır)

‘İNSANLAR SOKAKTA’

CHP Küme Başkanvekili Ali Becerikli Başarır, “Yüz binlerce insan şu anda sokakta. 21 yıl boyunca sarsıntı vergileri topladın. Bu vergileri zelzele dışında her yere harcadın. Artık yeniden para toplayacaksın. Zelzele vergilerini, kentsel dönüşüm ve sarsıntı bölgelerinde kullanmayan iktidarın bugün bu parayı da nasıl kullanacağı aşikâr değil” dedi.

(Bilal Uzun)

‘NEDEN MTV’YE GELDİ SIRA?’

DÜZGÜN Partili Bilal Uzun ise şöyle konuştu: “Deprem yardımı için MTV bu sene olağanın 2 katı alınacakmış. Zelzeleyle ilgili yalnızca Türkiye Tek Yürek yardım kampanyasında 115 milyar TL yardım toplanmıştı. Hani nerede bu paralar da MTV’ye kadar geldi sıra? Neden israf ve şatafattan taviz verilmiyor?”

ARAŞTIRMA ÖNERGESİ VERİLMİŞTİ

CHP’nin Kahramanmaraş’ta meydana gelen ikili zelzele felaketinin akabinde “Türkiye Tek Yürek” kampanyasında toplanan bağışların toplam ölçüsü ve bunların nerelere kullanıldığının araştırılması için verdiği önerge reddedildi.

115 milyar TL sorgulanıyor: Sarsıntı yardımı nerede? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

AKP’li Erdoğan seçim sonrası yaptığı balkon konuşmasında öncelikli sıkıntılarının iktisat olduğunu vurguladı. Erdoğan, “Enflasyonun yol açtığı fiyat artışlarından kaynaklanan ezaları gidermek, refah kayıplarını telafi etmek, önümüzdeki günlerin en acil mevzu başlığıdır” dedi. Mevcut iktisat siyasetlerinin süreceği iletisini veren Erdoğan, “Evet şu anda faiz 8,5’a indirildi ve enflasyon da inecek” dedi. Eroğan “Yaparsak tekrar biz yaparız” demesine rağmen mevcut tabloya nazaran iktisat idaresinin işi kolay olmayacak.

Yeni periyotta en kritik koltuklardan biri Nureddin Nebati’den boşalan Hazine ve Maliye Bakanlığı koltuğu olacak. Erdoğan, eski Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’ten yine yararlanmak istediğini her fırsatta lisana getiriyor. Seçim kampanyası periyodunda Erdoğan ile görüşen, AKP’nin kimi mitinglerine de katılan Şimşek’in, kararlarıyla ilgili rahat çalışacağı istikametinde garantiler verilmesi halinde bakan olabileceği belirtiliyor. Bir öbür formül ise Şimşek’in iktisattan sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı olması olarak gösteriliyor.

FATURA HALKA ÇIKACAK

Piyasalar yeni iktisat idaresi ve açıklanacak siyasetlere odaklanırken ekonomistler iktidarın para bulmak için acı reçetelere başvurmaktan diğer yolu kalmadığını belirtiyor.

Ekonomim muharriri Alaattin Aktaş, seçim sonrasında yaptığı değerlendirmede faturanın şirketlere ve halka çıkacağını yazdı. Aktaş, yazısında şu sözlere yer verdi: “Seçimden evvel bir dizi vaat lisana getirildi. Artık onlar tutulacak ya da bakalım ne ölçüde tutulacak. Bunun için para lazım. Hele sarsıntı bölgesi için milyarlarca liraya gerek duyuluyor. Onun için de para lazım. Bu para nereden mi bulunacak? Birinci bilgiler üç kaynağa başvurulacağı yönünde…Biri şirketlerin etkinlerine vergi getirmek. Artık oranı ne olur bilinmez. Bir taslak olarak bu husus üstünde duruluyor. Öteki iki kaynak olarak gündemde motorlu taşıtlar vergisi ve emlak vergisini artırmak var. Bilhassa ikinci ve daha fazla olan konut ve araçlar için daha çok vergi uygulamak. Sonuçta fatura vatandaşa çıkacak; hem direkt, hem şirketlere getirilecek vergi nedeniyle dolaylı olarak. Şirketlere binecek yük ister istemez fiyatlara yansıyacak.”

DAHA BÜYÜK TEHDİT

Ekonomist Prof. Dr. Daron Acemoğlu da Erdoğan’ın seçilmesinin Türkiye demokrasisi açısından “iyi bir haber olmadığını” belirtti. Toplumsal medya hesabından iktisada dair değerlendirmelerde de bulunan Prof. Dr. Acemoğlu, kısa vadede yabancıların Erdoğan’ın zaferini istikrarın sürmesi açısından “iyi bir durum” olarak yorumlayabileceğini, lakin mevcut siyasetlerin devamının herkesi etkileyeceğini kaydetti. Prof. Dr. Acemoğlu, şöyle devam etti: “Negatif gerçek faiz, kurumların bağımsızlığını büsbütün yitirmesi ve geniş çaplı makus idarenin artan maliyetleri olacaktır. Bunlar Merkez Bankası’nın tükenen rezervlerinde de görülebilir. Daha büyük tehdit, mevcut üç ana sorunun pekişmesi: Üretkenlik artışı ve verimlilik iyileştirmelerinin olmaması; kurumsal ve mali bilançolar ile berbatlaşan mali durum. Üçü de çok maliyetli.”

Ek Vergiler Geliyor… Acı Reçetenin Faturasını Yurttaş Ödeyecek yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.