Emekli diplomat Tugay Uluçevik Cumhuriyet’in sorularını yanıtladı:

İsveç’in NATO üyeliğine ait başından beri sert formda karşı çıkan Erdoğan’ın, Vilnius Doruğu öncesinde beklenmedik bir halde tavrını değiştirmesini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Türkiye 2023 seçimleri için 2021 yaz aylarından itibaren “seçim sath-ı mailine” girdi. Ülkeyi seçim atmosferi kaplamaya başladı. Türkiye’nin, 2009’dan itibaren dış ilgilerinde içine düştüğü yalnızlıktan kurtulmayı amaçlayan atılımları de yanılmıyorsam birebir devirde başladı. Rusya’nın 24 Şubat 2022’de Ukrayna’ya saldırısı ve savaşın başlaması; Finlandiya’nın ve İsveç’in NATO üyeliği için başvurmaları yeniden bu türlü bir periyoda tesadüf etti.

Seçim periyoduna girmiş olan ülkelerde ve bilhassa Türkiye’de iç ve dış siyasette siyasi aktörlerin telaffuzlarının ve hareketlerinin seçim atmosferinin tesirinde kalmadığını söylemek mümkün değildir; söylesek bile inandırıcı olmaz.

‘ESİP GÜRLEME TERCİH EDİLDİ’

Finlandiya’nın NATO üyeliği nispeten suhuletle halledildi. İsveç’in ülkesinde kutsal kıymetlerimize karşı yapılan menfur aksiyonlarda, PKK ögelerinin Türkiye tersi aksiyonları üzere olaylarda kendilerine nazaran kimi münasebetlerle müsamahakar davranmalarına karşı haklı reaksiyonlarımızı, seçim atmosferinin de tesiriyle, diplomatik formüllerden fazla, kamuoyu önünde, tabir caizse, “eserek, gürleyerek” lisana getirmeyi tercih ettik.

Bu çerçevede, Türkiye’nin Finlandiya ve İsveç’in NATO üyelik müracaatlarını onaylayabilmesi için gereken koşulları ihtiva eden ve Türkiye, Finlandiya ve İsveç ortasında NATO çerçevesinde imza edilen Üçlü Mutabakat Muhtırası’nın kararlarına nazaran somut adımlar atılması gerektiğini her vesileyle vurgulamaya başladık.

Bu cümleden olmak üzere, terörle gayret konusunda Türkiye ile işbirliğinin artırılması; başta PKK olmak üzere terörle ilişkilendirilen İsveç’teki Türkiye kökenli örgütlerin her türlü faaliyetinin engellenmesi; Türkiye’nin “terör suçlusu” olarak isimlerini verdiği şahısların Türkiye’ye iade edilmeleri”, Türkiye’ye uygulanan silah ambargosunun da kaldırılması üzere koşulları zikrettik.

BEŞ HAFTA KALA SON UYARI

Cumhurbaşkanı Erdoğan Türkiye’nin görüşünü “NATO üyeliği çeşitli sorumlulukları da beraberinde getiriyor. İsveç ve Finlandiya NATO’ya üye olacaklarsa, ittifakın 70 yıllık mensubu Türkiye’nin güvenlik kaygılarını dikkate almak zorundalar. Bunun aksi düşünülemez” formunda açıkladı. En son olarak devrin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu 1 Haziran’da Twitter hesabından İsveçli mevkidaşına “Üçlü Muhtıradan doğan taahhütlerinizi yerine getirin ve terörle uğraşta somut adımlar atın. Gerisi takip edecek” bildirisini verdi. Böylelikle İsveç’in NATO üyeliği için en son kararın alınacağı son durak olarak belirlenen NATO Vilnius Zirvesi’ne beş hafta kala İsveç’e son bir ihtar yapıldı.

Türkiye bilhassa İsveç’in NATO üyeliği hakkında en son kararını geciktirirken elbette ki Rusya ile olan dostça ilgilerini de düşünmekteydi. Kaldı ki, Rusya ile köprüleri atmış, bağlantı kanallarını kapatmış olan Batı, kendilerinin ve dünyanın birçok bölgesinin çıkarına da olan hususlarda Türkiye’nin Rusya ile bağlantı halinde kalmasında yarar görmüştür diye düşünmek sanırım yanlış olmaz. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Putin ortasında kurulmuş olan dostluk ve bu suretle Türkiye – Rusya ortasında işleyen âlâ komşuluk ilgileri sayesinde Sayın Erdoğan’ın görünür teşebbüsleriyle “Tahıl Koridoru” muahedesi uygulanmakta ve sistem İstanbul’daki Uyum Merkezi tarafından muntazam bir formda işletilmekteydi. Bu muahede ve sistem hem milletlerarası topluluk için yararlı olmaktaydı, hem de Türkiye’ye prestij sağlamaktaydı. Bu da elbette ki Cumhurbaşkanlığı’na yine aday olan bir siyasetçi için de tercih edilen bir durumdu.

‘DIŞA BAĞLIMLI ÜLKELERİN GİRDAPTAN KURTULMASI ZOR’

Böylece, Sayın Erdoğan 28 Mayıs’ta tekrar Cumhurbaşkanı seçildiği için, görüşüme nazaran, Vilnius NATO Zirvesi’nin arifesinde seçimle ilgili hesap ve mülahazalardan büyük ölçüde kurtulmuş olarak Türkiye’nin gerçeklerine ve diplomasinin gereklerine nazaran karar verme imkanını elde etmiştir.

Kaldı ki, dış siyasetimizi çevreleyen koşullar Türkiye’yi esasen bir müddettir hem Batı ile hem bölgesel planda ilgilerindeki arızaları onarma eforuna sevk etmiş bulunuyordu. Bununla birlikte, Türkiye’nin esasen problemli vaziyetteki ekonomik ve mali durumuna bir de 6 Şubat sarsıntı felaketinin yüksek faturası eklendi. Türkiye’nin dış kaynak gereksinimi arttı.

Böylece Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan Vilnius’a hareketinden evvel Türkiye’nin durumunu bilinen çerçevede açıkladı. Hatırlatmam gerekirse, Erdoğan şöyle demiştir:

“50 yılı aşkın vakittir Avrupa Birliği kapısında bekletilen bir Türkiye var. Ve şu anda NATO üyesi ülkelerin çabucak hemen tamamı AB üyesidir. Türkiye’yi Avrupa Birliği kapısında 50 yılı aşkın vakittir bekleten bu ülkelere buradan sesleniyorum. Lakin birebir vakitte da sesleneceğim. Evvel gelin Türkiye’nin Avrupa Birliği’nde önünü açın ondan sonra biz de Vilnius’ta Finlandiya ile ilgili nasıl onun önünü açtıysak, İsveç’in de önünü açalım.”

Vilnius NATO Zirvesi’nden evvel Erdoğan ile Biden ve Fidan ile Blinken ortasında birden fazla temas ve görüşme yapıldığına dair haberleri okumuş bulunuyoruz. Büyük güçlerin de katıldığı milletlerarası forumlarda cereyan eden çok taraflı diplomasiyi bir girdaba benzetirim. İktisatta, ticarette, teknolojide, güçte, savunma endüstrinde, tarımda dışa bağımlı olan; cari süreçler açığı devamlı büyüme eğilimi gösteren, dış sermayeye büyük ve acil gereksinim duyan ülkelerin bu girdaptan kendileri kurtarmaları birçok vakit mümkün olamamaktadır.

• İsveç’in üyeliğini TBMM’nin Ekim ayından sonraya bırakması bu ülkeden hala bir beklenti olduğunu mu gösterir, iktidar medyasının “deneme süresi” diye yorumlaması gerçekçi mi?

Vilnius’ta Türkiye İsveç’in NATO üyeliğine ait onay sürecinin Türkiye bakımından tamamlanması gayesiyle mevzuyu TBMM’ne sevketme taahhüdünü verdi. 10 Temmuz’da Vilnius’ta Türkiye, İsveç ve NATO Genel Sekreter’i ortasında yapılan toplantıdan sonra yapılan 7 unsurluk açıklamanın 7. Unsurunda şöyle denildi:

“Bu temelde ve Avrupa-Atlantik bölgesinin caydırıcılık ve savunma zorunlulukları göz önünde bulundurularak Türkiye, İsveç’in İştirak Protokolünü TBMM’ne iletecek ve onaylanması için Meclis ile yakın işbirliği içinde çalışacaktır.”

Bu açıklamada “sevk” aksiyonunun ne vakit yapılacağına dair bir kayıt yoktur. Türkiye TBMM’nin yeni yasama yılına başlamasıyla mevzuyu TBMM’ne göndereceğini açıklamıştır. Ekim ayına kadar geçecek vakit zarfında da Hükumetimiz elbette İsveç’in tavrını yakın takibe alacaktır. Mevzu TBMM’nin gündemine girdikten sonra TBMM’nin iradesi belirleyici olacaktır. Türkiye Vilnius’ta “onay için Meclis ile yakın işbirliği yapmayı” vadetmiştir. Türkiye’nin haklı beklentisi İsveç’in Üçlü Mutabakat Muhtırası çerçevesindeki ve son olarak Vilnius’ta üzerinde mutabık kalınan noktalardaki yükümlülüklerini yerine getirmesidir.

‘GEREKİRSE REDDETMELİ’

Türkiye’nin bu evreden sonra İsveç konusunda alması gereken tavır sizce ne olmalıdır?

Vilnius’ta ne yapmaya kelam verdiyse onu yapmalı. İsveç taahhütlerini yerine somut olarak getirmemişse, bu durumu TBMM somut datalarla kanıtlamalı ve diğer hiçbir niyet ve tasaya yer vermeden TBMM onaylamayı reddetmelidir.

Bir çok açıdan, İsveç’e ve gibisi tavırdaki devletlere hal koymakta haklı olduğumuzu ve prensip tavrı olarak tavrımızda direnmemiz gerektiğini düşünüyorum.

Daha evvel 14 Temmuz 2022’de gazetenizde yayınlanan “Üçlü Muhtıra’nın İçerdikleri” başlıklı yazımda da lisana getirdiğim üzere, kelam konusu muhtıranın içerik itibariyle adeta rastgele bir NATO üyesinin başkasına karşı uyması gereken “davranış kodlarını” ihtiva ettiği görüşündeyim. “Üçlü Muhtıra’nın” muhtevasıyla İsveç’e yüklenen vecibeler hala NATO üyesi olan Devletler için de temel itibariyle geçerli olmalıdır. “Üçlü Muhtıra’da” yer alan kararları Türkiye PKK, YPG/PYD, FETÖ üzere terör örgütlerine dayanak veren devletlere karşı da hukuken olmasa bile siyaseten dermeyan etmelidir.

‘TÜRKİYE OYALAMA MANZARASINDAN KAÇINMALI’

Öte yandan, Türkiye onay konusunun 31 Mart 2024 için takvime bağlanmış olan mahallî seçimler sonrasına kalmasını sağlamak gayesiyle işleri oyalıyormuş izlenimini yaratacak rastgele bir telaffuz ve aksiyondan kaçınmalıdır. Ülkemizin prestiji, prensipli tavrı, aziz menfaatleri ziyan görmemelidir.

‘İTİBAR UYGULAMASI SONA ERDİ’

• İsveç’in NATO üyeliğine onay verilmesi Türkiye’nin Rusya ile olan ilgilerini gündeme getirdi. Tahıl muahedesinin askıya alınmasının onayla bir teması düşünülmeli mi?

Elbette düşünülmelidir. Vilnius Zirvesi’nden sonra yaptığım ve yayınlanmış olan bir değerlendirmede Rusya’nın çabucak direkt Türkiye’nin ismini vererek bir reaksiyon göstermesini beklemediğimi, lakin çok geçmeden ilgili bir bahiste alacağı kararla yansısını hissettireceğini söz etmiştim. Gerçekten Rusya 17 Temmuz’da “Tahıl Koridoru Anlaşması’ndan çekildiğini” açıkladı. “Karadeniz’de seyrüsefer açısından verilen güvenlik garantilerinin geçersiz olacağını” bildirdi. Milletlerarası kamuoyunun gerçekleşmesinde ve uygulanmasında Türkiye’yi, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı başrolde gördüğü bir muahedeyi Rusya sona erdirmekle her şeyden evvel Türkiye’ye prestij sağlayan bir uygulamayı sona erdirmiş bulunmaktadır. İsveç’in NATO’ya girmesiyle birlikte Baltık Denizi çok büyük ölçüde NATO ülkeleriyle çevrilmiş olacaktır. Rusya’nın Avrupa’daki tek toprağı ve Baltık denizi üstündeki kışın donmayan tek limanı olan Kaliningrad (exclav) da yeniden büsbütün NATO ülkeleriyle çevrili hale gelecektir.

• Anlaşmanın yenilenmesi mümkünlüğü görüyor musunuz?

Bu evrede bir ihtimal dahi görünmüyor. Lakin diplomaside her türlü ihtimale kapılar her vakit açıktır. Zira memleketler arası diplomasiyi etkileyen, yönlendiren çok çeşitli faktörler vardır. Bir devletin uyguladığı dış siyasette bütün ipler yalnızca o devletin elinde olamaz. Örneğin Türkiye’de çoğumuzun canını yakmış olan büyük sarsıntı felaketinin devletimizin dış siyaset önceliklerini değiştirmiş, Türkiye’nin dış siyaset istikrarlarını bir gecede bozmuş olması çok mümkündür.

• Türkiye ile Ukrayna, Rusya olmadan bir tahıl muahedesi yapabilirler mi, Rusya bunu pürüzler mi?

Yapmaları mümkün değildir. Esasen Rusya “Tahıl Koridoru Anlaşması’nın” sona erdiğini açıklarken “Karadeniz’de seyrüsefer açısından verilen güvenlik garantilerinin geçersiz olacağını” da bildirmiş bulunmaktadır. Rusya olmadan Türkiye’nin Ukrayna ile bir düzenlemeye girişmesi düşünülemez; düşünülmemelidir. Türkiye için de vahim sonuçları olur.

• ‘Vahim sonuçlar’ derken tam olarak neden kelam ediyoruz?

Rusya’nın “Karadeniz’de seyrüsefer açısından verilen güvenlik garantilerinin geçersiz” olduğunu açıklaması her istenmeyen ihtimale kapıyı açmış oluyor.

Azov kumandanlarının bir yıl sonra Ukrayna’ya teslim edilmesinin Rusya ile alakalara tesiri ne olur, Türkiye bu hareketiyle NATO ve Batı’ya olumlu bildiri mı vermek istiyor?

Azov kumandanlarının Türkiye tarafından Ukrayna’ya iadesi üzerine Rusya’nın gecikmeksizin Türkiye’ye reaksiyon gösterdiğine ve bu iadenin Rusya ile Ukrayna ortasındaki esir değişimi muahedesine karşıt olduğunu açıkladığına dair haberleri basında okumuştum. Türkiye’nin hangi sebep ve saiklerle bu iadeyi yaptığını bilmiyor, kestirimde bulunamıyorum.

‘İYİ ALAKA DÜNYA BARIŞINA KATKIDIR’

• Türkiye, önemli ilişkileri, 22 milyar dolarlık gaz borcu bulunduğu Rusya ile karşı karşıya gelir mi, ilgileri nasıl yönetmeli?

Rusya 1990’lı yıllara kadar kara sonu ile Türkiye’nin kuzey komşusuydu. Günümüzde Rusya ile Karadeniz üzerinden komşu bulunuyoruz. Ayrıyeten Rusya, Suriye’de arttırdığı askeri varlığı ile fiilen güney komşumuz haline geldi denebilir. Türkiye, yalnızca Rusya ile “ciddi kontakları olduğu, Rusya’ya 22 milyar dolarlık doğal gaz borcunun bulunduğu” için değil, Rusya’dan ülkemize hayati bir tehdit ve tehlike gelmediği sürece, bu komşu ülkeyle ebediyen karşılıklı menfaatler istikrarına nazaran yeterli komşuluk, dostluk ve işbirliği münasebetleri yürütmeye azami dikkat ve çabayı göstermeli. Rusya ile bu çeşit ilgi içinde bulunmamız mensubu olduğumuz NATO ittifakının da menfaati icabıdır. Bu tıpkı vakitte dünya barış ve güvenliğine katkı yapan bir tavır olur.

‘PUTİN DE KGB AJANIYDI’

• MİT Başkanı’nın Dışişleri Bakanı olarak atanmasını öbür ülkeler nasıl kıymetlendirir, getireceği kolaylık ve zorluklar açısından siz nasıl yorumluyorsunuz?

Bir devletin istihbarat teşkilatının başında bulunduktan sonra o devletin lideri yahut dışişleri bakanı olarak atanmış yabancı şahsiyetler vardır. Putin KGB’nin başı değildi lakin casusuydu. ABD Liderlerinden George W. Bush CIA Yöneticiliği yaptıktan sonra lider seçilmişti. ABD Dışişleri Bakanlarından Mike Pompeo da CIA Yöneticisi olarak vazife yapmıştı.

Türkiye’de bürokraside yahut siyasette tartısı ve deneyimi olan, memleketler arası planda da tanınmış ve etraf yapmış, bilhassa de devletin en üst karar makamına yakın ve itimadını sağlamış olan bir şahsiyetin dışişleri bakanı olarak atanmasında, hem Türkiye’nin dış siyasetinde kararların en seri biçimde alınması ve uygulanması hem de direkt Dışişleri Bakanlığı’nın bütçe ve takım muhtaçlıklarının gecikmeksizin karşılanması, tayin ve terfi süreçlerinin nizamlı yürümesi üzere açılardan yarar olacağını düşünenlerdenim. Vazife yaptığım yıllarda bunun örneklerini görmüşüzdür. MİT’in evvelki Müsteşarı Sayın Hakan Fidan’ın Dışişleri Bakanı olarak atanmış olmasının bu mülâhazalarla değerlendiriyorum. Muvaffakiyetlerinin devletimizin faydasına olarak devamını temenni ederim.

‘DIİŞİŞLERİ’NDE DE İSTİHBARAT VAR’

Dışişleri Bakanlığında da işlerin sağlıklı yürütülmesi değerli ölçüde gerçek istihbarat ile olur. Lakin bu istihbarat MİT’in misyon alanındaki kapalı istihbarat form ve formüllerinden farklıdır. Dışişleri memurları kendilerine tevdi edilen misyon alanlarına giren bahislerde kordiplomatik etraflarında ve/veya çeşitli açık kaynaklarda yer alan bilgileri toplamak, analiz etmek suretiyle istihbarat yapmış olur. Dışişleri Bakanlığımız bünyesinde de bir İstihbarat Dairesi vardır.

TUGAY ULUÇEVİK KİMDİR?

1939’da Ankara’da doğdu. TED Ankara Koleji’ni bitirdi. Ankara Hukuk Fakültesini’nden mezun oldu. Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangir’in özel kalem müdürlüğünü yaptı. Dışişleri Bakanlığı’nda Kıbrıs Dairesi Lideri, Kıbrıs-Yunanistan İşleri Genel Md. Yrd., Müsteşar Yardımcısı oldu. Abu Dhabi, Bükreş, Bonn, Berlin Büyükelçisi misyonlarında bulundu. Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilâtı Genel Sekreter Vekililiği yaptı.

Tugay Uluçevik uyardı: Açıklama istenmeyen ihtimallere kapı açıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

RUSYA FEDERASYONU

NATO’nun Rusya’ya seslendiği bildiride, “Rusya bu savaşı derhal durdurmalı, Ukrayna’ya yönelik güç kullanımına son vermeli ve Ukrayna topraklarından tüm kuvvet ve teçhizatını büsbütün ve şartsız çekmelidir. Ülkeleri Rusya’nın saldırganlığına rastgele bir halde yardım etmemeye çağırıyor ve Rusya’nın savaşını etkin olarak kolaylaştıran herkesi kınıyoruz” tabirleri kullanıldı. Avrupa-Atlantik bölgesinde ve NATO ile Rusya ortasında istikrar ve öngörülebilirlik arandığı belirtilen bildiride, “NATO çatışma peşinde değil ve Rusya için hiçbir tehdit oluşturmuyor. Düşmanca siyasetleri ve hareketleri ışığında Rusya’yı ortağımız olarak göremeyiz. İlişkimizdeki rastgele bir değişiklik, Rusya’nın saldırgan davranışını durdurmasına ve milletlerarası hukuka tam olarak uymasına bağlıdır. Riskleri yönetmek ve azaltmak, gerginliği önlemek ve şeffaflığı artırmak için Moskova ile bağlantı kanallarını açık tutmaya istekliyiz. Tıpkı vakitte, Rusya’nın siyasetleri ve aksiyonlarının güvenliğimiz üzerindeki tesirleri hakkında müracaata ve değerlendirmeye devam edeceğiz ve Rus tehditlerine ve düşmanca hareketlerine birleşik ve sorumlu bir halde karşılık vereceğiz” tabirleri kullanıldı.

ÇİN HALK CUMHURİYETİ

Bildiride Çin’e ait olarak da “Stratejik rekabet, istikrarsızlık ve tekrarlayan şoklar, daha geniş güvenlik ortamımızı tanımlıyor. Afrika ve Orta Doğu’daki çatışma, kırılganlık ve istikrarsızlık, güvenliğimizi ve ortaklarımızın güvenliğini direkt etkilemekte. Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) belirtilen hırsları ve zorlayıcı siyasetleri çıkarlarımıza, güvenliğimize ve kıymetlerimize meydan okuyor. İttifak’ın güvenlik çıkarlarını korumak hedefiyle karşılıklı şeffaflık oluşturmak da dahil olmak üzere ÇHC ile yapan alakalara açığız. Siber, uzay, hibrit ve öteki asimetrik tehditlerle ve yeni ortaya çıkan ve yıkıcı teknolojilerin makus niyetli kullanımıyla karşı karşıya kalmaya devam ediyoruz” tabirleri yer aldı.

Finlandiya’nın memnuniyetle karşılandığı belirtilen bildiride, “Finlandiya’nın NATO’nun caydırıcılık ve savunma sistemine tam entegrasyonuna yönelik süratli ilerlemesini memnuniyetle karşılıyoruz. Bu sürecin mümkün olan en kısa müddette tamamlamasını kabul ediyoruz” tabirleri kullanıldı.

NATO’dan 90 Unsurluk ‘Vilnius Bildirisi’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Zirveye, nisanda Finlandiya’nın katılmasıyla sayısı 31’e çıkan üye ülkelerin devlet ve hükümet liderlerinin yanı sıra üyeliğe davet edilen lakin üyeliği şimdi onaylanmayan İsveç ve Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın başkanları katılacak.

Zirve kapsamında Litvanya’nın başşehri Vilnius’ta üst seviye güvenlik tedbirleri alındı. Bu güvenlik tedbirleri kapsamda Almanya’ya ilişkin Patriot uzun menzilli hava savunma sistemi bataryaları, Vilnius Havalimanı’na konuşlandırıldı.

İki gün sürecek NATO Doruğu’nun güvenlik tedbirleri çerçevesinde, 3 binden fazla Litvanya askeri de misyon yapacak.

NATO Doruğu için Vilnius Havalimanı’na Patriot hava savunma sistemi konuşlandırıldı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Zirveye, nisanda Finlandiya’nın katılmasıyla sayısı 31’e çıkan üye ülkelerin devlet ve hükümet liderlerinin yanı sıra üyeliğe davet edilen fakat şimdi onaylanmayan İsveç ile Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda‘nın başkanları katılacak.

Ukrayna Devlet Lideri Volodimir Zelenski‘nin de tepe için Vilnius’a gideceği açıklandı.

Sovyetler Birliği’nden 1990’da ayrılan birinci cumhuriyet olan ve 2004’te İttifak’a katılan Litvanya’da konuşulacak mevzuların başında Rusya ile ortasındaki savaş devam eden Ukrayna geliyor.

Ukrayna başlığında, bu ülkeye gelecek birkaç yılı kapsayacak ve elindeki Sovyet devri gereçleri NATO standartlarına getirecek halde askeri takviyenin artırılması, Ukrayna ile siyasi bağların üst taşınarak NATO-Ukrayna Kurulu’nun kurulması ve bunun birinci toplantısını yapması, ayrıyeten Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantileri bulunuyor.

Güvenlik garantileri çerçevesinde Ukrayna’nın NATO üyeliği bulunuyor. NATO ülkelerinin 15 yıl evvel Bükreş’te olduğu üzere Ukrayna’nın İttifak’a üye olacağını tepede teyit etmesi bekleniyor. Fakat bunun ne vakit ve nasıl olacağı konusunda kesin bir ileti verilmesi mümkün görünmüyor.

ABD başta olmak üzere birçok NATO ülkesi Rusya ile devam eden savaşı bitmeden Ukrayna’nın ittifaka katılamayacağını vurguluyor.

Vilnius Tepesi’ndeki başka kıymetli başlıklardan biri de İsveç’in üyelik başvurusu olacak. Finlandiya’nın Nisan 2023’te üyeliğe kabul edilmesinden sonra İsveç’in üyelik sürecinin de bir an evvel tamamlanması için hem NATO’dan hem de birçok NATO ülkesinden en üst düzeyde daha evvel açıklamalar yapıldı.

Ancak Türkiye’nin yasal güvenlik telaşlarının giderilmesi konusundaki beklentinin karşılanmaması, İsveç’te terörle gayret için yapılan yasal düzenlemelerin uygulamada şimdi beklenen sonuçları vermemesi bu ülkenin üyelik sürecinin önünde mani teşkil ediyor.

Planlar, NATO’nun bu bölgelerde kara, deniz, hava, uzay ve siber alanlarda hangi kuvvetin ne vakit, nasıl konuşlanacağını, tehdit durumunda nasıl harekete geçileceğini belirliyor. NATO, planlar dahilinde yaklaşık 300 bin askerden oluşan bir kuvvetin en fazla 30 gün içinde doğu kanadına intikal etmesini amaçlıyor.

Liderler Vilnius’ta savunma harcamalarının artırılmasını da konuşacak. Bu çerçevede Savunma Üretim Hareket Planı’nın onaylanması bekleniyor.

NATO, Vilnius Tepesi’nde değerli kararlar alacak yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Stoltenberg Cuma günü yaptığı açıklamada, “Liderlerimizin Ukrayna’nın NATO üyesi olacağını bir defa daha teyit etmelerini ve Ukrayna’yı bu gayeye nasıl yaklaştıracakları konusunda mutabakatlarını bekliyorum” dedi.

Stoltenberg, dorukta müttefiklerin Ukrayna için üç ögeden oluşan bir paket üzerinde anlaşacaklarına inandığını lisana getirdi. Stoltenberg’e nazaran bu paket, Ukrayna’ya çok yıllı bir yardım programı sağlanmasını, NATO-Ukrayna Kurulu’nun kurulması yoluyla siyasi bağların geliştirilmesini ve Ukrayna’nın NATO üyesi olacağının yine teyit edilmesini içerecek.

NATO Ukrayna’yı 2020 yılında Geliştirilmiş Fırsatlar Ortağı olarak tanımıştı. Vilnius NATO tepesi 11-12 Temmuz tarihlerinde Litvanya’da gerçekleştirilecek.

ERDOĞAN: “UKRAYNA, ÜYELİĞİ HAK EDİYOR”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İstanbul’da yapılan görüşmede Zelenski’ye hitaben, “Tabii biliyorsunuz kendisiyle birçok telefon görüşmesi de yaptık, yapıyoruz. Yaşananlara rağmen Türkiye-Ukrayna dostluğu her bakımdan daha da güçlendi. 500’üncü gününe uyanacağımız savaşta Ukrayna halkı ülkesinin toprak bütünlüğünü ve bağımsızlığını savunuyor. Çatışma tehlikesinin belirmeye başladığı andan itibaren savaşın önlenmesi için elimizden gelen çabayı sarf ettik” demişti.

Erdoğan, Ukrayna’nın NATO’ya mümkün üyeliğine ait olarak şöyle konuştu:

“Şüphesiz Ukrayna NATO’ya üyeliği hak ediyor. Her vakit ısrarla savunduğum bir hususu huzurlarınızda bu vesileyle tekrar vurgulamak istiyorum. Adil bir barışın kaybedeni olmaz. Taraflar ortasındaki anlayış farklılıklarına karşın barış arayışlarına bir an önce geri dönülmesi en samimi dileğimizdir…”

Stoltenberg: Vilnius doruğu Ukrayna’yı NATO’ya yakınlaştıracak yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Kristersson, görüşmeden sonra Aftonbladet’e verdiği demeçte İsveç’in NATO üyeliğini önümüzdeki haftaya kadar tamamlayabileceği konusunda hala “umutlu” olduğunu söyledi.

Kristersson, 11-12 Temmuz tarihlerinde Litvanya’nın başşehri Vilnius’ta gerçekleşecek olan NATO Doruğu’na dikkat çekerek, şunları kaydetti:

“Vilnius’tan evvel ya da Vilnius sırasında İsveç’e üye olacağımızın söylenmesi hayli mümkün. Hiçbir biçimde garanti yok. Lakin ben de Amerikan Lideri üzere Vilnius’un bunun için doğal bir vakit olduğunu düşünüyorum. Birçok ülke şu anda bunun gerçekleşmesi için çalışıyor. Biz de elimizden gelen her şeyi yapıyoruz. Bugünkü toplantı İsveç için çok düzgün bir toplantı oldu.

Kristersson, Biden ile gerçekleştirdiği toplantının “olumlu” geçmesini sağlayan durumun ABD’nin “güçlü ve kararlı” dayanağı olduğunu tabir etti.

Kristersson, “Sadece İsveç’in üye olmasına müsaade verilmesi değil, tıpkı vakitte İsveç’e NATO’da gereksinim duyulduğu ve birçok ülkenin de faydalandığı askeri yetenekleri beraberinde getirdiğimiz de vurgulandı. Tam olarak spekülasyon yapmayacağım. Farklı ülkelerin farklı karar alma süreçleri vardır. Vilnius, açıklama yapmak ve karar almak için doğal bir vakittir. Hâlâ da o denli. Fakat başından beri söylediğim üzere, bunun hiçbir garantisi yok. Türkiye’nin kararlarını yalnızca Türkiye verebilir” dedi.

İsveç’ten NATO açıklaması: Yakında onaylanabileceği konusunda umutluyuz yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Dünyanın dikkatle takip ettiği NATO zirvesinde bildiri yayınlandı.

Bildiride, “NATO’nun Açık Kapı Politikasına ve Washington Antlaşması’nın 10’uncu maddesine olan bağlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. Her ulus kendi güvenlik düzenlemelerini seçme hakkına sahiptir. İsveç’i İttifak’ın tam üyesi olarak karşılamayı dört gözle bekliyoruz ve bu bağlamda NATO Genel Sekreteri, Türkiye Cumhurbaşkanı ve İsveç Başbakanı arasında varılan anlaşmayı memnuniyetle karşılıyoruz” ifadelerine yer verildi.

“Moskova ile iletişim kanallarını açık tutmaya istekliyiz”

NATO’nun Rusya’ya seslendiği bildiride, “Rusya bu savaşı derhal durdurmalı, Ukrayna’ya yönelik güç kullanımına son vermeli ve Ukrayna topraklarından tüm kuvvet ve teçhizatını tamamen ve koşulsuz çekmelidir. Ülkeleri Rusya’nın saldırganlığına herhangi bir şekilde yardım etmemeye çağırıyor ve Rusya’nın savaşını aktif olarak kolaylaştıran herkesi kınıyoruz” ifadeleri kullanıldı. Avrupa-Atlantik bölgesinde ve NATO ile Rusya arasında istikrar ve öngörülebilirlik arandığı belirtilen bildiride, “NATO çatışma peşinde değil ve Rusya için hiçbir tehdit oluşturmuyor. Düşmanca politikaları ve eylemleri ışığında Rusya’yı ortağımız olarak göremeyiz. İlişkimizdeki herhangi bir değişiklik, Rusya’nın saldırgan davranışını durdurmasına ve uluslararası hukuka tam olarak uymasına bağlıdır. Riskleri yönetmek ve azaltmak, gerginliği önlemek ve şeffaflığı artırmak için Moskova ile iletişim kanallarını açık tutmaya istekliyiz. Aynı zamanda, Rusya’nın politikaları ve eylemlerinin güvenliğimiz üzerindeki etkileri hakkında danışmaya ve değerlendirmeye devam edeceğiz ve Rus tehditlerine ve düşmanca eylemlerine birleşik ve sorumlu bir şekilde yanıt vereceğiz.” ifadeleri kullanıldı.

“Çin Halk Cumhuriyeti ile yapıcı ilişkilere açığız”

Bildiride, “Stratejik rekabet, istikrarsızlık ve tekrarlayan şoklar, daha geniş güvenlik ortamımızı tanımlıyor. Afrika ve Orta Doğu’daki çatışma, kırılganlık ve istikrarsızlık, güvenliğimizi ve ortaklarımızın güvenliğini doğrudan etkilemekte. Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) belirtilen hırsları ve zorlayıcı politikaları çıkarlarımıza, güvenliğimize ve değerlerimize meydan okuyor. İttifak’ın güvenlik çıkarlarını korumak amacıyla karşılıklı şeffaflık oluşturmak da dahil olmak üzere ÇHC ile yapıcı ilişkilere açığız. Siber, uzay, hibrit ve diğer asimetrik tehditlerle ve yeni ortaya çıkan ve yıkıcı teknolojilerin kötü niyetli kullanımıyla karşı karşıya kalmaya devam ediyoruz” ifadeleri yer aldı.

Finlandiya’nın memnuniyetle karşılandığı belirtilen bildiride, “Finlandiya’nın NATO’nun caydırıcılık ve savunma sistemine tam entegrasyonuna yönelik hızlı ilerlemesini memnuniyetle karşılıyoruz. Bu sürecin mümkün olan en kısa sürede tamamlamasını kabul ediyoruz.” ifadeleri kullanıldı.

NATO Vilnius Zirvesi bildirisinde Türkiye detayı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Stoltenberg ve Scholz daha sonra düzenledikleri basın toplantısında soruları yanıtladı.

Konuşmasına Almanya’nın NATO’ya olan katkıları nedeniyle teşekkür ederek başlayan Stoltenberg, Rusya Devlet Lideri Putin’in Ukrayna’ya yönelik savaş buyruğu verdiğine değinerek, “Ukrayna’nın kendi topraklarını muhafaza hakkı var ve artık Ukrayna bir karşı taarruz gerçekleştiriyor. Hepimiz bu savaşın bitmesini istiyoruz. Fakat adil barış, çatışmayı dondurmak ve Rusya tarafından dikte edilen bir muahedeyi kabul etmek manasına gelmiyor. NATO, çatışmanın bir tarafı değil” sözlerini kullandı.

Ukrayna’ya verilen dayanağı lisana getiren NATO Genel Sekreteri, bugün yapılan görüşmede uzun devirli takviyenin de ele alındığını lisana getirerek, “Temmuz ayındaki Vilnius Tepesi’nde bağımsız bir ülke ve Euro-Atlantik ailesinin demokratik bir üyesi olarak Ukrayna’nın geleceğine yönelik görüş oluşturulacak” dedi.

Zirvede yeni NATO-Ukrayna Kurulu kurulmasının da ele alınacağını kaydeden Stoltenberg, bu kurulun Ukrayna’yı NATO’ya daha fazla yaklaştıracağını kelamlarına ekledi.

“RESMİ DAVETİ ELE ALMADIK”

Stoltenberg, NATO Savunma Bakanları Toplantısı’nda, Ukrayna’nın Vilnius Zirvesi’ne katılması için resmi bir davetin gündeme gelip gelmediğine yönelik şunları kaydetti:

“Vilnius Zirvesi’nde ve tepe hazırlıklarında Ukrayna’ya resmi bir davette bulunmayı planlamıyoruz. Şuanda görüştüğümüz Ukrayna’yı, NATO’ya nasıl daha fazla yaklaştırabiliriz. NATO’nun kapılarının açık olduğu konusunda mutabıkız. 2008 yılında mutabık kaldığımız üzere Ukrayna birliğin bir üyesi olacak. Lakin bu Rusya değil, Ukrayna için. NATO müttefikleri olarak Ukrayna’yı davet etme vaktinin hakikat olduğuna karar vermeliyiz. Rusya’nın, NATO kararlarını veto etme hakkı yok. Lakin en değerlisi, en acil ve kıymetli vazife Ukrayna’nın Avrupa’da bağımsız, demokratik ve hükümran bir ülke olmasını sağlamak.”

Scholz ise Stoltenberg ile tıpkı fikirde olduğunu söz ederek, “Mevcut misyonumuza odaklanmalıyız ve Ukrayna’yı toprak bütünlüğü ve egemenliği noktasında desteklemeliyiz” dedi.

“GÖREV SÜREMİ UZATMA NİYETİM YOK”

NATO Genel Sekreteri, misyon mühletini uzatıp uzatmayacağına yönelik soruya, “Görev süremi uzatma niyetim yok. Tek planım Genel Sekreter olarak vazifelerimi yerine getirmek ve vazife müddetim sona erene kadar işimi yapmak” dedi.

Almanya’nın NATO Savunmasına yönelik soruya karşılık veren Stoltenberg, “Tehlikeli bir dünyada yaşıyoruz. Ya bedelini ödemeli ya da savunmaya yatırım yapmalıyız” dedi.

NATO’dan Vilnius Tepesi iletisi: Ukrayna’ya resmi bir davette bulunmadık yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Peter Hultqvist, “Bulutların karanlık olduğu açık. Billström de Vilnius’a kadar dahil edileceğimizden epey emindi. Bu da hükümetin bu sürecin zorluklarını hafife aldığını gösteriyor” dedi.

Mevcut hükümetin Türkiye ile yürütülen NATO üyeliği sürecini hafife aldıklarını ileri süren Hultqvist, şunları kaydetti:

“Bu sürecin sonuçlandırılmasıyla ilgili problemleri hafife aldılar. Bu da en başından beri kendilerinden çok emin olmalarından kaynaklanıyor. Bu süreci bizim hükümetimizden daha kolay yöneteceklerine inanıyorlardı. Biz hükümetteyken davetli statüsü elde ettik ve o vakitten beri bu bir mani teşkil ediyor.”

“ÇALIŞMALAR YOĞUNLAŞTIRILMALI”

Hükümetin, Vilnius’taki NATO doruğuna kadar sıkı çalışmaya devam etmesinin kıymetli olduğunu kaydeden Hultqvist, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İsveç hakkındaki son açıklamalarının NATO üyeliği sürecinde “başka perspektifler açtığını” söyledi.

“İsveç halkı, Vilnius’tan sonra NATO’ya üye olmayacağı gerçeğine hazırlanmalı mı” sorusuna Hultqvist, “Hayır, bence artık tüm uğraşlarımızı Vilnius üzerinde yoğunlaştırmalıyız” tabirlerini kullandı.

ERDOĞAN NE DEMİŞTİ?

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsveç’in NATO’ya üyelik sürecine dair, “NATO’nun terörle uğraş ayağı nerede? NATO’nun bunu bir sefer halletmesi lazım. Bunu halletmedikten sonra Vilnius’ta filan biz kalkıp da el bebek gül bebek diyemeyiz” dedi.

İsveç’te muhalefet, hükümeti eleştirdi: Türkiye’yi hafife aldınız yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.