ULTRA ÇAĞDAŞ PARİS

Oyun Vakti’ni (1947) Fransız Yeni Dalga Akımı’nın öncüsü François Truffaut öbür bir gezegenden gelen imal olarak tanımladı. Ultra çağdaş Paris’te geçen hikaye çağdaş ömrün insanlığı duyarsızlaştırmasına karşı yapılan komik, gerçeküstü, hicivsel bir tenkit. Diyalog azdır, mırıldanmalar, muhakkak meçhul konuşmalar işitilir. 70 mm format derinlik katar, sesler ve efektler manzarayı güçlendirir, hem önde hem de art fonda daima komik bir şeyler oluverir. Fransız sinemasının en değerli üretiminin çekimi 3 yıl sürdü. Jacques Tati tam bir mükemmeliyetçiydi, her oyuncuya, her figürana yapacağı hareketleri gösterirdi.

Yönetmen Oyun Vakti’ne servetini, sıhhatini, dehasını yatırdı. Kurgu 9 ay sürdü. Tati kendi hariç hiçbir vakit ünlü oyuncularla çalışmadı. Sıkıntılar, bütçe aşımı, gecikmeler sinemacının iflasına neden oldu ne yazık ki.

GERÇEKÇİ KOMEDİ

Oscar ödüllü Amcam (1957) direktörün birinci renkli sinemasıydı. Plastik fabrikasının sahibi Bay Arpel, karısı Bayan Arpel, çocukları Gérard, köpekleri Diki, Bayan Arpel’in kardeşi Bay Hulot, mahallenin yaramaz çocukları, sokak köpekleri, Saint Maur halkı, pazaryeri. Bayan Arpel ultra çağdaş konutunda, en çağdaş teknolojik aletleri kullanmaktan çok şaddır. Meskene yabancı biri geldiğinde bahçesindeki yakışıksız balık heykelinin fıskiyesini açar. Bay Hulot yeğeni Gérard ile çok yeterli anlaşır, onu bisikletiyle kentin canlı, renkli, cıvıl cıvıl, güç dolu semtlerine götürür. Arpel’lerin bahçelerindeki parti, çocukların bahse girme sahneleri çok eğlencelidir. Tati birebir anda birden çok espri yaparak bunları etrafla, yerle bütünleştirir. Esprilerinde burlesk düzenekleri yer alır. “Komedinin gerçekçi olmasını isterim. Herkes bir biçimde güler, espri bizi sarar” demişti Tati.

YAZ TATİLİ KARGAŞASI

Bay Hulot’nun Tatili (1953) ile direktör milletlerarası beğeni kazandı. Kendi alter egosunu yansıttığı siyah-beyaz güldürü olaylar, tesadüfler, maharetsiz ufak kazalarla doludur. İnsanın mantıksızlığını ele alır, orta sınıf Fransızlar karmaşa içinde tatil yaparlar. Tıpkı kadraj içerisinde çok sayıda olay gerçekleşir. Bay Hulot yeniden kendi bildiğini okur.

Klasik güldürüler Bay Hulot’nun Tatili, Amcam, Oyun Vakti vizyonda yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Fantastik güldürüsünü Stanley Kubrick’in 2001 Uzay Yolu Macerası sinemasına gönderme yaparak açar Gerwig. Barbie Diyarı’nda her çeşit Barbie’ler ve Ken’ler vardır, herkes sevinçli, güler yüzlüdür, her gece kızlar gecesidir, hayat çok düzgün ve monotondur. Klişe Barbie’nin konutu, arabası vardır, herkes onun etrafında dönüp durur. Barbie bir gün parmak uçlarında duramadığını, selülitli olduğunu,ölümü düşündüğünü anlayınca Tuhaf Barbie’ye istişareye masraf. Barbie Diyarı ile gerçek dünya ortasında bir kapı açtığı anlaşılır, bunu değiştirmek için Ken’le birlikte yola çıkar. Gerçek dünya sandığı üzere çıkmaz, idare erkeklerin elindedir.

PEMBE, KİTSCH VE RETRO

Oz Büyücü’sündeki Dorothy üzere Barbie de kimliğini sorgular. Anaerkil sistemi, konutunu çabucak özler. Gerçek dünyada beşerler kaba, çıkarcı, yalancıdır. Etraf dizaynları, kostümler, dans koreografileri çok başarılıdır. Her şey pembe, kitsch ve retrodur. Gerwig Barbie serisinin tüm (Nobel ödüllü, Proust, Deniz Kızı, Personel, Başkan) karakterlerini sinemasına koyarak LGBTİ topluluğuna da geniş bir yer vermiştir. Barbie diyarının çok renkliliği, yapaylığı, yüzeyselliği, milimetrik rutini karşısına gerçek hayatın karmaşıklığını, sertliğini, acımasızlığını, sertliğini koyan direktör eğlenceli, eleştirel, güldüren, düşündüren bir güldürü çekmiş. Margot Robbie, Ryan Gosling, America Ferrera, Kate McKinnon, Will Ferrell, Dua Lipa oyuncu kadrosundalar, Hellen Mirren ise anlatıcı.

ZAFER Mİ, TRAJEDİ Mİ?

Senaryosunu Kal Bird ile Martin J.Sherwin’in Pulitzer ödüllü “American Prometheus: The Triumph and Tragedy of J. Robert Oppenheimer” kitabından uyarlayan Christopher Nolan, epik tansiyonu Oppenheimer’a şu sözlerle başlıyor: Prometheus Rablerden ateşi çalmış ve insanlara vermiş. Bu yüzden de ömür uzunluğu azap görmüş. Nolan, Insomnia’dan sonra en karanlık sinemasında fizikçi Oppenheimer’in politik, etik, şahsî ve ailesel seyahatini özgün anlatımıyla irdeliyor. Sıradışı, farklı karakterlere odaklanan direktör bilimadamının ikilemlerini, tasalarını, kaygılarını, Cadı Avı (McCarthy) devrinde komünizm sempatizanlığını, Manhattan projesinin başına getirilmesini fizikçinin zihnine girerek izleyiciye aktarıyor. Renkli sahneler Oppenheimer’in öznel, siyah-beyaz sekanslar ise gerçek hayatının objektif tecrübelerini yansıtıyorlar. IMAX kameralar için siyah-beyaz pelikül olmadığı için özel pelikül üretildi, sinema 18 km uzunlukta, 300 kilo yükte. IMAX formatı duyguyu, görkemi, sınırsızlığı yansıtan en uygun teknoloji olduğu için Nolan’ın birinci tercihi olmuş.

“İster sevin ya da sevmeyin Oppenheimer kıymetli bir bilimadamı. Uygun ya da makus dünyamız için bir şey yaptı” diyen Nolan, ayrıksı gerçek olayları anlatmayı yeğliyor. Atom bombasının patlama ve fanatik milliyetçilik hisleriyle coşan insan sahneleri sinemanın etkileyici kısımları. Sineması izlerken aklıma Stanley Kubrick’in kara güldürüsü “Dr. Strangelove: Yahut Nasıl Kaygılanmayı Bırakıp Bombayı Sevmeyi Öğrendim (1964)” ile Ted Post’un bilimkurgu tansiyonu “Maymunlar Cehennemine Dönüş (1970)” sinemaları geldi. Her ikisi de atom bombasının dehşet verici bir imha silahı olduğunu betimleyen yapımlardı. Cillian Murphy, Emily Blunt, Matt Damon, Kenneth Branagh, Robert Downey Jr, Florence Pugh oyuncu kadrosundalar.

Barbie ve Oppenheimer vizyonda: Tansiyon mi, güldürü mi? yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Diyaloglar çok etkileyicidir, sinema ince detaylarla doludur. Salt İngilizlere has mizahla yüklü, derin bir ileti ileten, bir durumu dramatize etmekten öte ömrü olduğu üzere algılayan Harold’un yol uzunluğu tanıştığı şahısların, yol arkadaşlarının, karısı Maureen, komşusu Rex’in tavırları sinemaya güç, canlılık, espri katar. Queenie’ye yanlışsız yürüyen Harold’la birlikte yol boyunca güleriz, ağlarız, duygulanırız, düşünürüz. Karakterlerin her birinin özel bir hikayesi vardır. Hepsi keyifli olmak, sevilmek, fark edilmek, faydalı olmak ister. Son Otobüs’te (2021) Tom (Timothy Spall) karısının küllerini serpmek için tıpkı Harold üzere güneyden kuzeye hakikat uzun bir seyahate çıkar. Hem Harold hem de Tom sonunda huzuru bulurlar. Umut, yaşlılık, pişmanlıklar, özgürlük, kefaret temalarını tartışan sinemada Jim Broadbent, Penelope Wilton, Linda Bassett, Earl Cave oynuyor.

DOĞA DAİMA GÜÇLÜDÜR

Carl Dreyer’in Ordet (1955) ile Werner Herzog’un Aguirre: Yaradanın Gazabı (1970) sinemalarını anımsatan Allahın Unuttuğu Yer’de direktör Hlynur Palmason, 19. yüzyılın sonunda Danimarka’nın sömürgesi İzlanda’ya giden rahip Lucas’ın seyahatini anlatıyor. Danimarka kilisesi tarafından kilise kurmakla görevlendirilen Lucas’a Danca bilmeyen İzlandalı Ragnar rehberlik eder. İzlanda görünümlerinin görkemi, tabiatın sertliği, hoşluğu, tehlikesi, dünyanın enginliğine rağmen insanın küçüklüğü, vücudun zayıflığına rağmen tinselliğin sağlamlığı, insanın kısa varoluşuna rağmen tabiatın sonsuzluğu karşısında rahibin misyonerlik misyonu kâbusa dönüşür. Lucas varoluşçu, tinsel bir kriz yaşar, baskın pozisyonuna rağmen ülkenin derinliğine saplanır, etrafını evcilleştiremez. Ateist Ragnar’la çekişir, giderek inancını yitirmeye başlar.

Film müddetince insan olmadan tabiatın ne derece eksiksiz olduğunu ayrımsarız. Sinemanın estetiğini eski fotoğraflarla bütünleştiren, 1:33 çerçeve formatı kullanan bayan manzara direktörü Maria von Hausswolff’un eşsiz kadrajları, uzun plan sekansları, sabit manzaraları, panoramikleri çok başarılıdır. Atlar, nalların sesi, rüzgârın uğultusu, ırmağın akışı, yanardağ, lavlar, köpeğin, kuşların sesi izleyiciyi tabiatın içine taşır. Yine doğmak ya da yok olmak için her şey birbirine karışır, başkalaşır, dönüşür. Doğa-insan ilgisi, inanç, varoluş, ömürde kalma, sömürgeciliği sorgulayan dramda Elliott Crosset Hove, Ingvar Sigurdsson oynuyor. Ragnar’ın İzlanda çoban köpeği Cannes Sinema Festivali’nde palmdog (en uygun köpek oyuncu) mükafatını aldı.

ETHAN HUNT YAPAY ZEKÂYA KARŞI

BrIan de Palma’nın birinci Vazifemiz Tehlikesi’nden (1996) 27 yıl sonra Vazifemiz Tehlike 7: Ölümcül Hesaplaşma 1. Kısım vizyonda. Dune, Avatar üzere aksiyon-casus-gerilimi ikiye bölen Christopher McQuarrie, De Palma’yı selamlayarak Rus denizaltısı, görüntü kulüp, Şark Ekspresi sahneleriyle 1990’lara gönderme yapar. Yeni karakter Grace ile Ethan’ın kelepçeyle kaçışları direkt Alfred Hitchcock’un 39. Basamak sinemasından alınmıştır. Grace, Ethan’ın dişi versiyonudur. Ethan ve “İmkânsız Vazife Gücü” bu sefer her yerde ve hiçbir yerde olmayan “Varlık” isimli yapay zekâyla karşı karşıyadır. Gerçeği çarpıtan dijital parazit yerküreye hükmedecek yeni bir harika devletin eline geçerse dünyanın sonu geldi demektir. “Senin ömrün benimkinden daha önemlidir” diyen Ethan, Luther’in “Görev hepimizden daha önemli” kelamını kabul etmez.

61 yaşındaki Tom Cruise tekrar dublör kullanmadan tehlikeli aksiyon sahnelerinde oynar. Harrison Ford’u rol model alan Cruise’ın trendeki aksiyon sahneleri soluk kesicidir. Tom Cruise, Hayley Atwell, Ving Rhames, Rebecca Fergusson, Simon Pegg’in yer aldığı dev yapım aksiyon severleri çok keyifli edecek.

Harold Fry’ın Beklenmedik Seyahati, Allahın Unuttuğu Yer ve Misyonumuz Tehlike vizyonda yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.