Yalnızca kağıt torba satışı yasaya aykırı

KDK’ya yapılan bir başvuruda, bir tüketicinin zincir markette alışveriş yaptıktan sonra plastik poşet talep ettiği, ancak yalnızca kağıt ve bez çanta satışı olduğu yanıtını aldığı belirtildi. Başvuruda, bu uygulamanın “Plastik Poşetlerin Ücretlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar” başlıklı yönetmeliğin 8. maddesine aykırı olduğu savunuldu.

İlgili düzenlemeye göre marketlerin, plastik poşetlerin yanı sıra alternatif taşıma çözümlerini (kağıt, bez vb.) sunmaları öngörülüyor. Ancak, plastik poşetlerin tamamen kaldırılması ve sadece daha pahalı alternatiflerin sunulması, hem yasal hem de etik açıdan sakıncalı bulundu.

KDK: “Bu, dayatma ve ekonomik külfettir”

KDK’nın tavsiye kararında, zincir marketlerin çevre duyarlılığı gerekçesiyle plastik poşetleri tamamen kaldırmasının, mevzuattaki davranışsal dönüşüm hedefiyle çeliştiği vurgulandı. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

“Zincir marketin bu uygulaması, tüketiciye seçim hakkı tanımamakla birlikte piyasaya dayalı çevre koruma mekanizmalarının esas amacı olan davranışsal dönüşümü değil, zorunlu ve ekonomik külfet yaratan bir dayatma ortaya çıkarmaktadır.”

Kurum ayrıca, plastik poşetlerin belirli bir ücret karşılığı sunulmasının, tüketiciyi çevre dostu tercihlere yönlendirmek amacı taşıdığına dikkat çekerek, sadece daha pahalı torbaların sunulmasının düzenlemenin ruhuna aykırı olduğunu belirtti.

Denetim çağrısı ve hukuki vurgular

KDK, bu uygulamanın yalnızca tüketici haklarını değil, aynı zamanda zincir marketlerin mevzuatla getirilen plastik poşet bulundurma yükümlülüğünü de ihlal ettiğini belirtti. Kararda, “idari denetim kapsamında değerlendirilmesi” gerektiği ifade edildi.

Bu bağlamda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na, zincir marketlerin uygulamalarının mevzuata uygunluğu açısından denetlenmesi ve gerektiğinde yaptırım uygulanması yönünde tavsiye kararı iletildi.

Mağazalarda yalnızca kağıt torba satışı yasaya aykırı bulundu yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’de pandemiyle birlikte artan, yaklaşık 42 milyon kullanıcı ve 1 trilyon liralık pazar büyüklüğüne ulaşan e-ticareti zapturapt altına alacak yasaya Anayasa Mahkemesi’nden de vize çıkınca, şirketler uyum hazırlıklarını hızlandırdı.

E-ticaret şirketleri, Türkiye’nin dijital ekonomideki rolünü güçlendirip, tüketicilerin güvenliğini ve refahını artırmaya katkı sağlayacak yasayla ilgili Ticaret Bakanlığı’nın kılavuz çıkarmasını istiyor. Reklam ve kampanya harcamalarının nasıl hesaplanacağı gibi teknik konularda bağımsız denetim şirketlerine rehberlik edecek detaylı yönergelerin oluşturulması gerektiğini belirtiyorlar.

OYBİRLİĞİYLE YASALAŞMIŞTI

1 Temmuz 2022’de TBMM’de oybirliği ile yasalaşan kanun daha sonra anlaşılmayan bir nedenle CHP tarafından Anayasa Mahkemesi’ne taşınmıştı. Hatta bir e-ticaret firmasının Cumhuriyet gazetesine yasa aleyhine haberler yapması için çikolata kutusunda 500 bin TL verdiği iddiaları gündeme bomba gibi düşmüştü. Mahkeme ise iptal istemini oybirliğiyle reddetmişti.

Yüksek Mahkeme’nin iki hafta önce yayınlanan gerekçeli kararında da kanunun e-ticaret firmaları aleyhine orantısız bir sınırlamaya neden olmadığını belirterek, yasanın küçük ve orta ölçekli e-ticaret oyuncuların rekabet gücünü koruyarak varlıklarının sürdürülebilirliğini sağlama amacı taşıdığını, büyük e-ticaret oyuncularının avantajlı konumlarını kullanarak rekabet ortamını bozmalarını engelleme amacına hizmet ettiğini tespit etmişti. Kanun, 1 Ocak 2023’te kademeli olarak birkaç yılda yürürlüğe girecek. Yılbaşında e-ticaret platformları kendi özel markalarını platformları üzerinden satamayacak. Belirli bir pazar payının üzerindeki pazaryerleri yeni yıl ile birlikte e-ticaret pazar yerindeki satışları haricinde kargo hizmeti sunamayacak.

YASA NE GETİRİYOR?

* E-ticaret faaliyeti gösteren tüm oyuncular lisans alacak.

* Yıkıcı fiyat rekabetine sebep olan zararına satışı engellemek için indirim, ıskonto, promosyon, reklam ve pazarlama bütçesi kısıtlanıyor.

* Pazar payı yüzde 35 üzerindeki oyunculara kargo ve fintek uygulamaları konusunda kısıtlamalar getiriliyor.

* E-ticaret platformlarının kendi markalarını (private label) kendi platformlarında satmasının önüne geçiliyor.

* E-ticaret platformları geç ödeme yapma, satıcıların alternatif kanallardan aynı ya da farklı fiyattan mal veya hizmet sunmasını ya da reklam yapmasını kısıtlayamayacak.

* Vatandaş belirli kişiden mal-hizmet teminine zorlanmayacak.

* Büyük ölçekli platformların e-cüzdan ve kargo hizmetlerine müdahale edilecek.

* Şikâyete konu ürünü 48 saati geçmemek üzere yayımdan kaldıracak.

* Satıcıların ulaşılabilir olması sağlanacak.

* Satıcılar satışlarına ilişkin verileri bedelsiz taşıyıp, bunlardan elde edilen işlenmiş verilere bedelsiz erişim sağlayacak. Platformlar bunun için uygulama programlama arayüzü oluşturacak.

E-ticaret şirketleri yeni yasaya uyum sürecini hızlandırdı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Böylece ek bütçe için gereken “karşılığı kadar gelir gösterme” koşulu da aşılmış oldu. Yasaya nazaran eklenecek ödenek ve gelir varsayımı eşit olmak zorunda. Bu nedenle Meclis’e ek bütçe sunulmuş olsa da bu yıl için öngörülen açık kestirimi değişmiyor, 659.4 milyar lira olarak duruyor. Ek bütçedeki ödenek ve gelirin eşit olması yasal mecburilik.

ANAYASAYA AYKIRI

Ancak ek bütçe teklifinde buna ait yani işçi masrafları ile ilgili bir ödenek yok.

CHP Meclis’te görüşmeleri devam eden ek bütçeye ait hazırladığı raporda, kamu çalışanlarının maaş ve fiyatları ile emekli aylıklarına yapılan artırımlar nedeniyle bütçeye toplam 794.1 milyar liralık ek yük geldiğine işaret ederek “Bu ek yük için TBMM’ye sunulan torba maddede gizli bir ‘ek bütçe’ bulunuyor” değerlendirmesini yaptı.

Torba yasa ile cumhurbaşkanına bu gayelerle kamu kurum ve kuruluşlarının bütçesine ödenek ekleme yetkisi verildiğine dikkat çekilen raporda, bunun anayasaya da açıkça karşıt olduğu vurgulandı.

Raporda, ek bütçe teklifi ile eklenmek istenen ödeneklerin zelzele nedeniyle istenenler dışındakiler ile torba yasaya gizlenen ek bütçenin tamamının AKP’nin seçimleri kazanmak için yaptığı harcamalar ve verdiği vaatlerin sonucu olduğu vurgulandı.

Torba yasaya ‘bütçe’ saklandı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.