Geçmişte meydana gelen depremlerin belirlenmesi ve tarihlenmesinde kullanılan paleosismoloji çalışmalarına değinen Tatar, “Bugün dünyanın en büyük paleosismoloji projesini yürütüyoruz.” dedi.

İstanbul depremi tahmini

Bazı uzmanların İstanbul’da olası bir depremin zamanı ve büyüklüğüne dair yaptığı tahminlere ilişkin Tatar, “Tabii ki yaşadığımız en büyük zorluklardan bir tanesi de bu aslında. Bu tür çalışmalarda sağlıklı ve güvenilir bilimsel veri çok önem taşıyor. Eğer elinizde sağlıklı, net veri olmadan konuşursanız yalnızca korku salarsınız.” değerlendirmesinde bulundu.

Tatar, Marmara’da olası bir depreme yönelik uluslararası projeler ve kurumsal kapasiteyle birçok deprem gözlem istasyonu kurduklarını ve bölgenin çeşitli sensörlerle sürekli izlendiğini bildirdi.

Tatar, bu verilerin anlık değerlendirildiğini ve buna yönelik akademik destek aldıklarını ifade etti.

Ön hasar ve kayıp tahmini

Deprem risklerinin değerlendirilmesinde yapay zeka kullanımına değinen Tatar, “Yapay zeka artık hayatımızın her alanına girdi. Bu nedenle dikkatli olsak da kullanmak zorundayız.” ifadelerini kullandı.

AFAD Deprem Ön Hasar ve Kayıp Tahmini Sistemi’nde (AFAD-RED) yapay zekadan yararlanıldığına dikkati çeken Tatar, bu yazılımın depreme ilişkin hasar ve kayıp tahmini yapabildiğini söyledi.

Tatar, “AFAD-RED sistemi ile üretilen raporlar size tahmini olarak kaç can kaybı yaşanacağını, yaralı sayısını, hasarlarla ilgili bilgileri, kritik üst yapıların, alt yapıların ayakta kalıp kalmamış olabileceğini öngörebiliyor.” diye konuştu.

AFAD-RED uygulaması aracılığıyla senaryo depremleri oluşturup illere göndererek tatbikatlar yaptıklarını anlatan Tatar, yapay zekanın müdahale ve iyileştirme süreçlerinde otomatik talimatlar ve kaynak yönetimi sağlayacak şekilde entegre edilmesini hedeflediklerini kaydetti.

Erken uyarı sistemleri

Japonya’da depremler sonrası hoparlörler ve anons sistemleri aracılığıyla yapılan uyarılara ilişkin ise Tatar, bu tür erken uyarı sistemlerinin dünya genelinde sınırlı sayıda ülkede uygulandığını ve Türkiye’de de benzer sistemlerin kullanılabileceğini belirtti.

Tatar, 6 Şubat depremlerinin ardından yeni teknolojiler geliştirilmesi gerektiğini dile getirerek, bu süreçte teknolojik inşaat teknikleri ve sosyolojik hazırlıkların önemine dikkati çekti.

Orhan Tatar, Nepal’de 25 Nisan 2015’teki depremden önce cep telefon hatlarında sismik aktivite nedeniyle kesinti yaşandığını ifade etti. Bu tür sismik olayların depremi önceden tespit etmek için kullanılıp kullanılamayacağı sorusuna karşılık Tatar, “Depremin kesin zamanını ve yerini tahmin etmek mümkün değil. Ancak büyük bir deprem öncesinde yer kabuğunda bazı fiziksel değişiklikler olabilir. Nepal örneğinde de bu tür verilere dayanarak bazı sonuçlar elde edilmiştir.” yanıtını verdi.

“Farkındalığı artırmak gerekiyor”

Tatar, İstanbul’da meydana gelecek bir depremde sirenlerin devreye girip girmeyeceğine ilişkin, bu konuda farkındalığın artırılması gerektiğini ve kullanıldığı zaman bu tarz uyarı sistemlerinin paniğe neden olabileceğini söyledi.

Tatar, “Bunun acı örneklerini yaşadık. Yani halen dün gibi aklımda benim. İzmir depreminde dahi, 2022 Ekim ayında yaşadığımız İzmir depreminde, sonrasında yaşadığımız birkaç küçük, 4,5-5 büyüklüğündeki, bu aralıktaki depremlerde bile ne yazık ki bulunduğu yerin 2. katından atlayıp da yaşamını yitiren arkadaşlarımız, öğrencilerimiz var.” şeklinde konuştu.

Afet hazırlığı yapılmalı

İstanbul’dan başka şehirlere göç eden vatandaşların endişelerinden bahseden Tatar, bu korkuların tehlikeli olduğunu ve doğru bir afet hazırlığı yapılması gerektiğini vurguladı.

Tatar, “Sadece Marmara değil bütün Türkiye’yi hep beraber bu tür doğal afetlere karşı hazırlamak zorundayız.” dedi.

Farkındalık olmadan afetlere hazırlanmanın mümkün olmadığına dikkati çeken Tatar, İstanbul’da bazı binalarda site sakinlerinin izin vermemesi üzerine deprem riskine karşı ücretsiz sunulan hızlı tarama ile bina testinin yapılamadığını kaydetti.

Tatar, korkunun sorunları çözmeyeceğini ve riskleri iyi değerlendirerek güvenli yaşam kültürünün oluşturulması gerektiğini vurguladı.

Tatar, “Yani deprem olacak mı, deprem nerede olacak mı diye soru sormanın hiçbir anlamı yok. Ülkemizde bu gerçekle yaşamak zorundayız.” ifadelerini kullandı.

İstanbul ve Marmara Bölgesi için yürütülen kentsel dönüşüm süreçlerinin önemine değinen Tatar, bu süreçlerin desteklenmesi gerektiğini belirtti. Özellikle 6 Şubat depremlerinde TOKİ tarafından yapılan binaların sağlamlığının gurur verici olduğunu dile getirdi.

Tatar, İstanbul ve çevresindeki yapay zeka simülasyonlarının ardından ulaşım sorunları ve afet yönetimi konusunda ne tür adımlar atıldığını anlattı.

Orhan Tatar, şu ifadelere yer verdi:

“AFAD sürekli bunu çalışıyor. Bu olayların afete dönüşmemesi için de bir kere öncelikle risk azaltma odaklı bir anlayışa sahip olmanız gerekiyor. Bu anlayışta sadece vatandaş değil, belediyelerimiz, yerel yönetimlerimiz, STK’larımız, üniversitelerimiz, kurumlarımızın hepsinin bu anlayışa sahip olması gerekiyor.”

Marmara’nın sanayi açısından kritik bir bölge olduğunu belirten Tatar, “Marmara’da çok büyük bir sanayi var biliyorsunuz. Sadece ülkemizi değil, bütün dünyayı besleyen bir bölge orası. Özellikle depreme hazırlık anlamında bu kadar geniş bir sanayinin olduğu bölgede bizim önemsediğimiz konulardan bir tanesi de olası bir afet durumunda bölgedeki sanayi tesislerinin ayakta kalabilmesi.” dedi.

AFAD’ın Marmara Bölgesi’nde iş sürekliliği planları hazırladığını vurgulayan Tatar, “Bu anlamda iş sürekliği plan dediğimiz şey, bir bölgede bir afet olduğunda o bölgedeki bütün sanayi tesislerinin üretiminin kesintiye uğramadan devam edebilmesini sağlayacak planlamaların yapılması.” şeklindeki değerlendirmesini paylaştı.

Tatar ayrıca Marmara Afet Risklerini Azaltma Daire Başkanlığının kurulduğunu ve bu birimin İstanbul’da aktif olarak çalıştığını sözlerine ekledi.

İstanbul’un deprem riski yapay zekayla analiz ediliyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Van YYÜ bünyesindeki Teknokent’te Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme Yönetimi Başkanlığının takviyesiyle yürütülen çalışmalarda yemek borusu kanseri teşhisi konulan hastaların tümör evresinin tespiti için tomografi manzaralarını tarayan yapay zeka geliştirildi.

YAPAY ZEKA YEMEK KANSERİNİN EVRESİNİ YÜZDE 90 ORANINDA GERÇEK TESPİT EDEBİLİYOR

Altı kişilik takım tarafından yapılan çalışmalarda yapay zekanın kusur oranını test etmek için 30 -100 yaş aralığında 50 hastanın tomografileri yapay zekayla inceledi.

Çalışmada geliştirilen yapay zekanın, yemek borusu kanserinin evresini yüzde 90 doğruluk hissesiyle tespit ettiği belirlendi.

Doç. Dr. Çelik, yemek borusu kanserinin Van ve etraf vilayetlerde sık görüldüğünü söyledi.

Yapay zeka teknolojisini kullanarak geliştirdikleri sistem sayesinde yemek borusu kanserinin evresinin daha kısa müddette tespit edileceğini belirten Çelik, şunları kaydetti:

“Yemek borusu kanserinde “T evre” denilen yani tümörün yemek borusu duvarındaki derinliğini ölçen bir yapay zeka algoritması geliştirdik. Tümörün evresini yüzde 90 oranında iddia ediyoruz. Araştırmamızda yemek borusu kanseri hastaların tomografi manzaralarını kullandık. Gerçek datalardan faydalandık. Algoritmamızı bu istikamette geliştirildik. Masaüstü bir uygulama. Hastanemizde kullanmaya başladık. Yemek borusu kanserinde tümörün evresini daha kısa müddette öğrenmek isteyen hastanelerle de algoritmamızı paylaşabiliriz. İşin başındayız. Çalışmamızı daha da geliştirmeyi hedefliyoruz. Radyologlara değerli oradan takviye sağlayacağını öngörüyoruz.”

Yapay zekayla yemek borusu kanserinin evresini tespit eden sistem yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Van YYÜ bünyesindeki Teknokent’te Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme Yönetimi Başkanlığının dayanağıyla yürütülen çalışmalarda yemek borusu kanseri teşhisi konulan hastaların tümör evresinin tespiti için tomografi manzaralarını tarayan yapay zeka geliştirildi.

YAPAY ZEKA YEMEK KANSERİNİN EVRESİNİ YÜZDE 90 ORANINDA GERÇEK TESPİT EDEBİLİYOR

Altı kişilik takım tarafından yapılan çalışmalarda yapay zekanın kusur oranını test etmek için 30 -100 yaş aralığında 50 hastanın tomografileri yapay zekayla inceledi.

Çalışmada geliştirilen yapay zekanın, yemek borusu kanserinin evresini yüzde 90 doğruluk hissesiyle tespit ettiği belirlendi.

Doç. Dr. Çelik, yemek borusu kanserinin Van ve etraf vilayetlerde sık görüldüğünü söyledi.

Yapay zeka teknolojisini kullanarak geliştirdikleri sistem sayesinde yemek borusu kanserinin evresinin daha kısa müddette tespit edileceğini belirten Çelik, şunları kaydetti:

“Yemek borusu kanserinde “T evre” denilen yani tümörün yemek borusu duvarındaki derinliğini ölçen bir yapay zeka algoritması geliştirdik. Tümörün evresini yüzde 90 oranında varsayım ediyoruz. Araştırmamızda yemek borusu kanseri hastaların tomografi manzaralarını kullandık. Gerçek bilgilerden faydalandık. Algoritmamızı bu tarafta geliştirildik. Masaüstü bir uygulama. Hastanemizde kullanmaya başladık. Yemek borusu kanserinde tümörün evresini daha kısa müddette öğrenmek isteyen hastanelerle de algoritmamızı paylaşabiliriz. İşin başındayız. Çalışmamızı daha da geliştirmeyi hedefliyoruz. Radyologlara değerli oradan dayanak sağlayacağını öngörüyoruz.”

Yapay zekayla yemek borusu kanserinin evresini tespit eden sistem yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Hücreleri, dokuları ve fare üzere tüm organizmaları şeffaflaştırma teknolojisi, kanser ilacı araştırmalarına yeni bakış açıları kazandırdı.

KÜÇÜK TÜMÖRLERİN SAPTANMASI MÜMKÜN

Bu teknoloji sayesinde, daha evvel görülemeyecek kadar küçük tümörlerin saptanması mümkün hale geldi.

Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı’ndan 2003’te mezun olan ve hala Almanya Münih Üniversitesi Doku Mühendisliği ve Rejeneratif Tıp Enstitüsü Başkanlığını yürüten Prof. Dr. Ali Ertürk, 2018’de dokuların ve meyyit farenin şeffaflaştırılması teknolojisini geliştirdi.

Ertürk, son çalışmasında ise bu teknolojiyi kullanarak organların ve dokuların daha evvel görülmemiş netlik ve ayrıntıda taranmasını sağlayarak bilhassa kanser araştırmaları açısından büyük bir gelişmeye öncülük etti.

Dünyanın en büyük kanser araştırması kurumlarından Cancer Research UK tarafından yapılan açıklamada, yeni tarama tekniğinin çok varlıklı potansiyel taşıdığı ve mevcut teknolojilerle kıyaslandığında kanser teşhis ve tedavisinde yeni bir periyodun başlattığı tabir edildi.

Açıklamada, kanser hücrelerinin daha oluşmaya başlarken görüntülendiği yeni teknolojinin, bu evredeki kanserlerin tedavisinde de büyük muvaffakiyet getireceği, daha az hayvan deneyi yapılarak yapay zekayla hastalık teşhis ve tedavisinde değerli bir kademeye geçildiği belirtildi.

Son araştırmalarında ise bu farelerin içinin uygun formda görüntülenmesini sağladıklarını tabir eden Ertürk, DISCO şeffaflığı ismini verdikleri usulün “sütü suya çevirmeye benzediğini” kaydetti.

Ertürk, “Sütün içine bakıldığında bir şey göremezsiniz. Süt ansızın su olsa, bu sefer lazerli mikroskoplarla içini tarayabilirsin. Tek bir kanser hücresini düşünün. Bu usulle artık kanser daha oluşmadan tümör oluşmaya başlayan hücreyi görüntüleyebiliyoruz.” dedi.

Şeffaflaştırdıkları dokuları, geliştirdikleri lazer sayesinde tüm ayrıntılarıyla görüntüleyebildiklerini bildiren Ertürk, şu bilgileri verdi:

“Bütün fareyi şeffaf hale dönüştürdükten sonra içindeki biyolojik sistemleri hücre düzeyinde tarayabiliyoruz. Bu biçimde kanser üzere hastalıkları hücre düzeyinde görüntüleyip hücre düzeyinde tahliller bulabiliyoruz. Büyük kanserleri görmek, bulmak çok sorun değil. Fakat beşerler genelde büyük kanserlerden değil hücre düzeyindeki küçük kanserlerden ölüyor. Bu küçük kanserler bedene yayıldıktan sonra değişik bölgelerde büyüyüp insanı öldürebiliyor. Bu düzenekleri düzgün anlayabilmemiz için kanser araştırmalarını fareler üzerinde hücre düzeyinde yapıyoruz. Geliştirdiğimiz yeni teknoloji hücre düzeyindeki ayrıntıları görmemizi sağlıyor. Geliştirdiğimiz bu görüntüleme teknolojileri yapay zekayla ayrıntılı ve süratli halde tahlil ediliyor. Bu biçimde artık hücre hücre bedende oluşan hastalıkları anlayıp onlara karşı yeni tedaviler geliştirebiliyoruz. Küçük küçük kanser hücrelerini görüp, böylelikle onları daha yayılmadan yok edebilecek yeni tahliller araştırabiliyoruz.” dedi.

Bu çalışmada yapay zekanın kıymetine işaret eden Ertürk, şöyle devam etti:

“Şu an beyinle ilgili hastalıkları çözmemiz çok kolay değil. Hala daha çok kompleks olan insan beynini anlamış değiliz. Bunu başarabilmek için çok süratli ilerleyen, çok süratli araştırma yapabilen tekniklere gereksinimimiz var. Bizim geliştirdiğimiz şeffaflık metodunu yapay zeka ile birleştirerek yıllarca sürebilecek çalışmaları artık tahminen saatler içinde tamamlayabiliyoruz. Böylelikle kompleks olan tahminen milyonlarca sebebi olan Alzheimer üzere hastalıkların çok süratli formda sebeplerine tek tek bakıp onlara karşı yeni ve güçlü tahliller bulabilecek bir pozisyona ulaştık. Bu yüzden çok heyecanlıyız. Bizim bu araştırmamız bize daha evvel yapamadığımız, yavaş yavaş ilerleyen bilimi çok süratli yapmamızı sağlıyor. Yapay zekayı kullanarak yakın vakitte kompleks olan hastalıkları kanser, Alzheimer üzere hastalıklara daha tesirli tahliller bulabileceğimizi düşünüyorum.”

AMAÇ TEŞHİS VE TEDAVİDE YAPAY ZEKAYA GEÇİŞ YAPMAK

Prof. Dr. Ertürk, farenin, biyolojik araştırmalarda en çok kullanılan organizma olduğunu belirterek, “Genetik olarak yüzde 90’nın üzerinde beşerle benzerlik var. Fakat fare üzerinde deney yapmak çok kolay değil. Farelerle alınan sonuçlar, her vakit insanlarda çalışmıyor. İlaç geliştirme araştırmaları ise 10-15 sene sürüyor ve maliyeti de 2 milyar doları bulabiliyor. İlaç geliştirmek için çok bilgi gerekiyor. Fareler üzerinde bedenin hücre seviyesindeki haritasını çıkarıp yapay zekaya geçmeyi hedefliyoruz.” diye konuştu.

Bilimde gayenin çok fazla hayvan deneyi yapmadan bilgisayarda yapay zekayı eğiterek biyolojik hastaları çözmek, en güzel ilaçları ve tedavileri geliştirmek olduğunu kaydeden Ertürk, “Amacımız, bedendeki değişik hastalıkları, sistemleri anlayıp onları yapay zekada simüle etmek ve süratli bir biçimde hastalıklara tahlil bulabilecek istikamete gitmek. Bunu başarmak artık daha kolay.” dedi.

Şeffaf görüntüleme teknolojisi yapay zekayla kansere tahlil sunacak yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Hücreleri, dokuları ve fare üzere tüm organizmaları şeffaflaştırma teknolojisi, kanser ilacı araştırmalarına yeni bakış açıları kazandırdı.

KÜÇÜK TÜMÖRLERİN SAPTANMASI MÜMKÜN

Bu teknoloji sayesinde, daha evvel görülemeyecek kadar küçük tümörlerin saptanması mümkün hale geldi.

Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı’ndan 2003’te mezun olan ve hala Almanya Münih Üniversitesi Doku Mühendisliği ve Rejeneratif Tıp Enstitüsü Başkanlığını yürüten Prof. Dr. Ali Ertürk, 2018’de dokuların ve meyyit farenin şeffaflaştırılması teknolojisini geliştirdi.

Ertürk, son çalışmasında ise bu teknolojiyi kullanarak organların ve dokuların daha evvel görülmemiş netlik ve ayrıntıda taranmasını sağlayarak bilhassa kanser araştırmaları açısından büyük bir gelişmeye öncülük etti.

Dünyanın en büyük kanser araştırması kurumlarından Cancer Research UK tarafından yapılan açıklamada, yeni tarama tekniğinin çok güçlü potansiyel taşıdığı ve mevcut teknolojilerle kıyaslandığında kanser teşhis ve tedavisinde yeni bir periyodun başlattığı söz edildi.

Açıklamada, kanser hücrelerinin daha oluşmaya başlarken görüntülendiği yeni teknolojinin, bu evredeki kanserlerin tedavisinde de büyük muvaffakiyet getireceği, daha az hayvan deneyi yapılarak yapay zekayla hastalık teşhis ve tedavisinde değerli bir evreye geçildiği belirtildi.

Son araştırmalarında ise bu farelerin içinin güzel halde görüntülenmesini sağladıklarını söz eden Ertürk, DISCO şeffaflığı ismini verdikleri metodun “sütü suya çevirmeye benzediğini” kaydetti.

Ertürk, “Sütün içine bakıldığında bir şey göremezsiniz. Süt apansızın su olsa, bu sefer lazerli mikroskoplarla içini tarayabilirsin. Tek bir kanser hücresini düşünün. Bu prosedürle artık kanser daha oluşmadan tümör oluşmaya başlayan hücreyi görüntüleyebiliyoruz.” dedi.

Şeffaflaştırdıkları dokuları, geliştirdikleri lazer sayesinde tüm ayrıntılarıyla görüntüleyebildiklerini bildiren Ertürk, şu bilgileri verdi:

“Bütün fareyi şeffaf hale dönüştürdükten sonra içindeki biyolojik sistemleri hücre düzeyinde tarayabiliyoruz. Bu halde kanser üzere hastalıkları hücre düzeyinde görüntüleyip hücre düzeyinde tahliller bulabiliyoruz. Büyük kanserleri görmek, bulmak çok sorun değil. Lakin beşerler genelde büyük kanserlerden değil hücre düzeyindeki küçük kanserlerden ölüyor. Bu küçük kanserler bedene yayıldıktan sonra değişik bölgelerde büyüyüp insanı öldürebiliyor. Bu sistemleri düzgün anlayabilmemiz için kanser araştırmalarını fareler üzerinde hücre düzeyinde yapıyoruz. Geliştirdiğimiz yeni teknoloji hücre düzeyindeki ayrıntıları görmemizi sağlıyor. Geliştirdiğimiz bu görüntüleme teknolojileri yapay zekayla ayrıntılı ve süratli biçimde tahlil ediliyor. Bu formda artık hücre hücre bedende oluşan hastalıkları anlayıp onlara karşı yeni tedaviler geliştirebiliyoruz. Küçük küçük kanser hücrelerini görüp, böylelikle onları daha yayılmadan yok edebilecek yeni tahliller araştırabiliyoruz.” dedi.

Bu çalışmada yapay zekanın değerine işaret eden Ertürk, şöyle devam etti:

“Şu an beyinle ilgili hastalıkları çözmemiz çok kolay değil. Hala daha çok kompleks olan insan beynini anlamış değiliz. Bunu başarabilmek için çok süratli ilerleyen, çok süratli araştırma yapabilen tekniklere muhtaçlığımız var. Bizim geliştirdiğimiz şeffaflık metodunu yapay zeka ile birleştirerek yıllarca sürebilecek çalışmaları artık tahminen saatler içinde tamamlayabiliyoruz. Böylelikle kompleks olan tahminen milyonlarca sebebi olan Alzheimer üzere hastalıkların çok süratli halde sebeplerine tek tek bakıp onlara karşı yeni ve güçlü tahliller bulabilecek bir pozisyona ulaştık. Bu yüzden çok heyecanlıyız. Bizim bu araştırmamız bize daha evvel yapamadığımız, yavaş yavaş ilerleyen bilimi çok süratli yapmamızı sağlıyor. Yapay zekayı kullanarak yakın vakitte kompleks olan hastalıkları kanser, Alzheimer üzere hastalıklara daha tesirli tahliller bulabileceğimizi düşünüyorum.”

AMAÇ TEŞHİS VE TEDAVİDE YAPAY ZEKAYA GEÇİŞ YAPMAK

Prof. Dr. Ertürk, farenin, biyolojik araştırmalarda en çok kullanılan organizma olduğunu belirterek, “Genetik olarak yüzde 90’nın üzerinde beşerle benzerlik var. Lakin fare üzerinde deney yapmak çok kolay değil. Farelerle alınan sonuçlar, her vakit insanlarda çalışmıyor. İlaç geliştirme araştırmaları ise 10-15 sene sürüyor ve maliyeti de 2 milyar doları bulabiliyor. İlaç geliştirmek için çok bilgi gerekiyor. Fareler üzerinde bedenin hücre seviyesindeki haritasını çıkarıp yapay zekaya geçmeyi hedefliyoruz.” diye konuştu.

Bilimde amacın çok fazla hayvan deneyi yapmadan bilgisayarda yapay zekayı eğiterek biyolojik hastaları çözmek, en güzel ilaçları ve tedavileri geliştirmek olduğunu kaydeden Ertürk, “Amacımız, bedendeki değişik hastalıkları, sistemleri anlayıp onları yapay zekada simüle etmek ve süratli bir formda hastalıklara tahlil bulabilecek tarafa gitmek. Bunu başarmak artık daha kolay.” dedi.

Şeffaf görüntüleme teknolojisi yapay zekayla kansere tahlil sunacak yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, toplam 16,7 milyon IP adresinin her biri için düzenli olarak yapılan taramalarla zafiyete ait risklerin proaktif şekilde tespit edilebildiğini belirterek, Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi’nin (USOM) kurulduğu 2014 yılından bu yana 252 bin 883 zararlı internet adresine toplam 108 milyon erişimin engellendiğini bildirdi.

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT), Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın sesini yapay zekayla taklit ederek iş insanları ve üst düzey kamu yöneticilerini dolandırmaya çalışan kişiyi yakalatması siber güvenlik konusunu yeniden gündeme getirdi. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, bu alandaki gelişmeleri Anadolu Ajansı muhabirine değerlendirdi.

Çalışmalar kapsamında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesinde faaliyet gösteren USOM’un, ülke genelinde siber güvenlik anlayışını geliştirmeyi amaçladığını dile getiren Bakan Uraloğlu, USOM’un siber tehditleri önlemek için alarm, uyarı ve duyuru, kritik durumlarda yerinde müdahale ekipleriyle olayın kontrolünü ele almak ve siber olaylara müdahalede ulusal koordinasyonu sağlamak için faaliyetler sürdürdüğünü söyledi.

Bakan Uraloğlu, 18 Ağustos itibarıyla USOM koordinasyonunda görev yapan 2 bin 154 SOME ile buralarda görev yapan yaklaşık 7 bin siber güvenlik uzmanının ülkenin siber sahasının korunmasına yönelik çalışmalar yaptıklarını kaydetti.

Bu çalışmalarla ülkedeki kritik kurum ve kuruluşların tehditler ve zafiyetlere karşı uyarılarak ilgililerce gerekli önlemlerin alınması için çalışıldığını belirten Uraloğlu, şöyle konuştu:

Bu sayede ülke genelinde internet kullanıcıları ve sistemlerine yapılabilecek saldırıların önlenmesi sağlanmıştır. Toplamda 16,7 milyon IP adresinin her biri için düzenli olarak yapılan taramalarla zafiyete ait riskler proaktif şekilde tespit edilebilmektedir. Bu noktada USOM tarafından 55 binden fazla resmi olarak siber güvenlik açıklıkları yazıları ilgili kurum ve kuruluşa bildirilerek gerekli önlemlerin alınması sağlanmıştır. 252 bin 883 adet zararlı internet adresine toplam 108 milyon erişim engellendi. 4 bin 146 adet siber güvenlik bildirimi duyuruldu. 44 bin 835 adet alan adının yapay zeka teknolojisiyle vatandaşları dolandırmaya yönelik oltalama olarak kullanıldığı tespit edildi.

Uraloğlu, USOM tarafından gerçekleştirilen faaliyetler kapsamında 2020’de 6, 2021’de 8, 2022’de 24 ve 2023 yılı içerisinde 58 adet sıfırıncı gün zafiyeti tespit edildiğine işaret ederek, şu bilgileri paylaştı:

CNA (CVE Numbering Authorities) kabul süreci başarıyla tamamlanmıştır. USOM, artık ülkemizde üretilen ve sıklıkla kullanılan üçüncü parti yazılımların, donanımların veya ürünlerin güvenlik açıkları için CVE numaraları atamakta ve güvenlik açığı yönetiminde süreç koordinasyonu sağlamaktadır. Gerçekleştirilen faaliyetler kapsamında 2021’de 21 adet, 2022’de 29 adet, 2023’de 84 adet CVE ID ataması yapılmıştır.

Siber güvenlik çalışmalarının bir sonucu olarak, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) tarafından ülkelerin siber güvenlik konusundaki olgunluğunu ölçmekte kullanılan “Küresel Siber Güvenlik Endeksi” verilerine göre ülkenin sıralamasının yükseldiğini vurgulayan Uraloğlu, bu kapsamda 2020’de Avrupa’da 11. sıradan 6. sıraya, dünya genelinde ise 20. sıradan 11. sıraya yükselme başarısının gösterildiğini anlattı.

Bakan Uraloğlu yapay zekayla yapılan dolandırıcılığı vatandaşları dolandırmaya yönelik oltalama olarak niteledi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT), Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın sesini yapay zekayla taklit ederek iş insanları ve üst düzey kamu yöneticilerini dolandırmaya çalışan kişiyi yakalattı.

Edinilen bilgiye göre, MİT, Erdoğan’ın sesini taklit edip bazı iş insanları ve üst düzey kamu yöneticilerini arayarak çıkar sağlamaya çalışan kişiyi belirlemek üzere çalışma başlattı.

10’DAN FAZLA GSM HATTI KULLANDI

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sesini yapay zeka uygulamalarıyla taklit eden, yabancı uyruklular üzerine aldığı 10’dan fazla farklı GSM hattından iş insanlarını arayan zanlıyı takibe olan MİT, dolandırıcının kimliği ve konumu tespit etti.

Şüpheli, MİT’in siber güvenlikle ilgili birimlerinin hassas çalışmaları sonucu kısa sürede yakalanarak, emniyet birimlerine teslim edildi.

SES VE KİMLİK SAHTEKARLIĞINA DİKKAT

Siber suçlar kapsamında bu tür girişimlere karşı vatandaşların dikkatli olması gerektiğini vurgulayan yetkililer, ses ve kimlik sahtekarlığına karşı tedbirlerin artırılmaya devam edeceğini belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sesini yapay zekayla taklit eden dolandırıcıyı MİT yakaladı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Bu materyallerin kimilerine Patreon üzere belirli başlı içerik paylaşım sitelerine ödenen abonelikler sayesinde ulaşıldığı anlaşıldı.

Patreon sitesinde bu üzere görsellerin yer alması konusunda “sıfır hoşgörü” siyasetine sahip olduklarını belirtti.

Ulusal Polis Şefleri Kurulu’ndan yapılan açıklamada “bazı platformların ahlaki sorumluluk almaksızın büyük kâr elde etmesinin” kabul edilemez olduğu tabir edildi.

İngiltere hükümetinin siber ataklara ve tehditlerle çaba eden güvenlik ve istihbarat kurumu GCHQ da bahisle ilgili açıklama yaptı:

“Çocuk cinsel istismarına karışanlar her tıp teknolojiyi kullanıyorlar ve kimileri çocuk cinsel istismarı içeren gereçlerin geleceğinin yapay zekaya dayalı içeriklerde olduğuna inanıyor.”

İstismar içerikli görselleri hazırlayanlar sanatsal ya da grafik dizaynında kullanılmak üzere görseller yaratma hedefi taşıyan Stable Diffusion isimli yapay zeka yazılımını kullanıyorlar.

Yapay zeka bilgisayarların ekseriyetle insan zekasına muhtaçlık duyan birtakım misyonları yapabilmesine imkân tanıyor.

Stable Diffusion kullanıcıları sözlerle komutlar vererek istedikleri rastgele bir görseli tanım etmelerini mümkün kılıyor, akabinde program bu görselleri yaratıyor.

Ancak BBC’nin araştırması bu programın bebek ve çocukların tecavüzü üzere içerikler de dahil çocuk cinsel istismarı içeren ve gerçek üzere görünen görsellerin üretiminde kullanıldığını ortaya koydu.

İngiltere polisi çocuk istismarıyla uğraş takımlarının halihazırda bu üzere içeriklere dair incelemelerde bulunduğunu belirtti.

BBC Gazeteci Octavia Sheepshanks yapay zekâ tarafından üretilen görsellerde büyük bir artış olduğunu söylüyor.

Gazeteci Octavia Sheepshanks aylardır bu haberi araştırıyordu. Bir çocuk yardım örgütü üzerinden BBC’ye ulaşarak elindeki bulguları paylaştı.

“Yapay zekanın görsel tasarlaması mümkün olduğundan beri dayanılmaz bir artış kelam konusu. Yalnızca küçük kız çocukları değil, çocuklardan bahseden pedofiller de var.”

İngiltere’de bir bilgisayar tarafından tasarlanmış ve çocuk istismarı içeren “sahte bir görsel” de yasalar önünde gerçek bir görsel üzere muamele görüyor ve bu çeşit gereçleri taşımak, yayımlamak ya da transfer etmek suça tabi tutuluyor.

Ulusal Polis Şefleri Kurulu’nun çocukları müdafaa ünitesinin başındaki Ian Critchley, bu “sahte görsellerde” gerçek bir çocuk kullanılmadığı için kimsenin ziyan görmediğini söylemenin yanlış olacağını tabir ediyor.

Critchley bir pedofilin fikir etabından geçersiz görsel üretme kademesine, oradan da sahiden bir çocuğu fizikî olarak istismar etme noktasına gelebileceğini söylüyor.

Bazı düzmece görseller, ekseriyetle manga ya da animeler tasarlayan sanatkarların kullandığı tanınan Japon toplumsal medya platformu Pixiv’de paylaşılıyor.

Cinsel içerikli çizgi romanların ya da çocukların çizimlerine yer vermenin yasak olmadığı Japonya’da yönetilen bu sitede, cinsel istismar içeren görselleri tasarlayanlar etiketler kullanarak bunları daha görünür hale getiriyor.

Pixiv’in bir sözcüsü bu hususun üzerine hassasiyetle eğildiklerini, çocukları içeren cinsel içerikli gerçekçi fotoğrafların tanımlamalarının 31 Mayıs’da büsbütün yasaklandığını belirtti.

Şirket yapay zeka kaynaklı meselelerle çaba için büyük bir bütçe ayırdıklarını ve izleme sistemlerini de güçlendirdiklerini de söz etti.

Sheepshanks, “Öyle büyük bir hacim var ki beşerler ayda 1000 görsel hazırlamayı hedeflediklerini söylüyor” dedi.

FARKLI ÖDEME SEÇENEKLERİ

BBC’nin Octavia Sheepshanks’le birlikte yürüttüğü araştırma yapay zeka tarafından tasarlanan çocuk istismarı içeren görsellerin içeriklerine nazaran farklı fiyat seçenekleri üzerinden satışa sunulduğunu ortaya çıkardı.

Bir hesapta “Kızlarımı bilgisayarımda eğitiyorum,” denilirken “teslimiyet içinde” görüldüklerinin de altı çizildi.

Bir öbür hesap ayda 8,30 dolar karşılığı “sansürlenmemiş sanat” vaadinde bulundu.

BBC bu hesaplardan birini Patreon ile paylaştı ve platformun kelam konusu içeriğin şirket siyasetlerini ihlal ettiğini tespit etmesinin akabinde hesap askıya alındı.

Patreon bu hususta “sıfır hoşgörü” siyasetine sahip olduklarını vurguladı ve “İçerik üreticileri çocukları içeren cinsel temalara dayalı gereçlere para aktaramaz” denildi.

BBC Ulusal Polis Şefleri Kurulu’ndan Ian Critchley toplumun bir dönüm noktasında olduğu görüşünde.

Yapay zeka görselleri tasarlayan Stable Diffusion’ın üst kuruluşu İngiliz Stability AI firması da BBC’ye yaptığı açıklamada “platformlarında yasa dışı ya da ahlaksız niyetlere yönelik bütün kullanımların yasaklandığı, bunun çocuk cinsel istismarına dair gereçleri de içerdiği belirtildi.

Açıklamada Stability AI eserlerini makus niyetler için kullananlara karşı emniyet güçlerinin yürüttüğü soruşturmalara dayanak verildiği de tabir edildi.

Yapay zeka süratle gelişmeyi sürdürürken, bunun gelecekte ne üzere riskler doğuracağı, insanların özel hayatlarını, haklarını ya da güvenliklerini nasıl etkileyeceği hakkında soru işaretleri doğdu.

Ulusal Polis Şefleri Kurulu’ndan Ian Critchley toplumun bir dönüm noktasında olduğu görüşünde.

Critchley, “İnternetin ve teknolojinin gençler için mükemmel fırsatlar yaratmasını teminat altına alabilirız, yoksa internet çok daha ziyanlı bir yer haline gelecek” dedi.

Hükümetten yapılan açıklamada ise şu tabirler yer aldı:

“İnternet Güvenliği Yasası her tıp çevrimiçi çocuk cinsel istismarına karşı firmaların proaktif önlemler almalarını öngörecek. Aksi takdirde ağır cezalara çarptırılmaları kelam konusu olacak.”

BBC yapay zekayla üretilen çocuk istismarı görsellerinin nasıl pazarlandığını ortaya çıkardı yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Araştırma kapsamında ABD, Tayvan, Endonezya ve Malezya üzere farklı kültürlerden bireyler gözlemlendi.

Çalışmaların birinci ayağında, yapay zeka kullanan 166 Tayvanlı biyomedikal mühendis deneylere tabi tutuldu. Hissettikleri yalnızlık, bağlanma anksiyetesi ve aidiyet hisleri hakkında 3 hafta boyunca sorgulanan iştirakçiler, kendilerinin ve iş arkadaşlarının faydalı davranışlarını kıymetlendirdi.

Ayrıca iştirakçilerin aile üyelerine, mühendislerin alkol tüketimi ve uyku nizamları soruldu.

Araştırmada, sıkça yapay zeka ile çalışan mühendislerin başkalarına kıyasla daha fazla yalnızlık ve uykusuzluk yaşadığı, alkol tüketimlerinin daha fazla olduğu saptandı.

YAPAY ZEKANIN KULLANIMININ DEĞİŞİMİ

Çalışmaların ikinci ayağı da Endonezyalı 126 emlak danışmanı üzerinde uygulandı.

Katılımcıların yarısının arka arda 3 gün boyunca yapay zeka kullanmaması istenirken, başka kümenin yapay zeka kullanması koşulu koşuldu.

Alkol tüketimi konusunda mühendislerin bilakis emlakçılarda farklı sonuçlar elde edildi.

İki emlakçı kümesinin mesai sonrası alkol tüketiminde kayda bedel farklar olmadığı görüldü.

Araştırmanın müellifi Pok Men Tang, yapay zekanın iş yerinde olumlu katkılar sunduğuna lakin çalışanlara ruhsal ve fizikî ziyan verebileceğine işaret etti.

Tang, yapay zekanın kelam konusu olumsuz etkenlerini azaltmak için patronların yapay zekayla çalışma limiti getirmelerinin ve çalışanların ortalarında toplumsallaşması için imkan sağlanmasının değerinin altını çizdi.

Yazar Tang, yapay zeka programcılarının sistemlerine insansı ses üzere toplumsal özellikler eklemelerinin faydalı olabileceğini vurguladı.

Araştırma, 12 Haziran’da Applied Psychology mecmuasında yayımlandı.

Yapay zekayla çalışmak uykusuzluk ve yalnızlığa yol açıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Araştırmacılar, ilacın geliştirilmesinde binlerce antibakteriyel molekülün yapısını taramaya yarayan yapay zekadan faydalanıldığını kaydetti.

Analizler sonrası bu bileşenlerden 240’ını ayrıntılıca inceleyen bilim insanları, 8 yeni potansiyel antibiyotik ile “abaucin”i oluşturan yeni bir antibakteriyel molekülü tespit ettiklerini duyurdu.

Bu yeni molekülü muhteşem bakteri enjekte edilmiş farelerin üzerinde deneyen araştırmacılar, enfeksiyonu baskıladığını keşfetti.

Araştırmacı Gary Liu, kimyasalların bakterilerin üzerindeki tesirini ele alan halihazırdaki bilgileri yapay zekanın yardımıyla geliştirerek moleküllerin antibakteriyel yapıda olup olmadığını anlamaya yarayan yeni bir model ortaya çıkardıklarını açıkladı.

Liu, yeni yapay zeka modeliyle ilaçların keşfinin daha tesirli halde yürütülebileceğini tabir etti.

McMaster Üniversitesi’nde Biyokimya ve Biyotıp Bilimleri Kısmında öğretim üyesi Jonathan Stokes da kelam konusu modelin, antibiyotik keşiflerinde yapay zeka kullanımının değerini kanıtladığını kaydetti.

Yapay zeka yardımıyla kimyasal alandaki yeni buluşların ve antibakteriyel molekül keşiflerinin hızlanacağını anlatan Strokes, yapay zekanın bakterilerin direnç kazanma ve evrim geçirme özelliğine karşı kullanılacak antibiyotiklerin bulunmasında değerli rol oynayacağını vurguladı.

Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ), yaptığı açıklamada, “acinetobacter baumannii”nin antibiyotiğe dirençli tabiatından ötürü insan sıhhatine büyük tehdit oluşturduğunu bildirmişti.

Açıklamada, bakterinin yeni tedavilere acilen direnç geliştirme özelliğine sahip olduğu ve bu özelliğini genler yoluyla öbür bakterilere aktarıp onları da ilaçlara karşı dirençli hale getirdiği belirtilmişti.

Uzun mühlet hayatta kalan harika bakteriler, kanda enfeksiyona ve idrar yolu enfeksiyonlarına sebep oldukları için hastaneler, bakımevleri ve havalandırma aygıtları üzere tıbbi ekipmanları kullanan hastalar için tehdit oluşturuyordu.

Çalışmanın detayları, “Nature Chemical Biology” mecmuasında yayımlandı.

Bilim insanları, yapay zekayla harika bakteriye karşı yeni antibiyotik geliştirdi yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.