“ULUSLARÜSTÜ YAPAY ZEKA DÜZENLEME KOMİTESİ KURULMALI”

AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sesini taklit ederek dolandırıcılık yaptıktan sonra tutuklanan şahsı hatırlatan Alan, kelamlarına şöyle başladı:

“Yapay zeka artık insan zekâsıyla rekabet edebilecek seviyelere erişti. Bu teknoloji bu üslup dolandırıcılıklara yer hazırlıyor. Bu da deep fake teknolojisi, hem manzarada hem de seste büsbütün birebire yakın taklit edebiliyor. Birçok deep fake görüntü çıktı, geçtiğimiz yıllarda bu sayede Kemal Sunal, Barış Manço reklamlarda oynadılar. Örneğin artık Marilyn Monroe’nun sinemasını tekrar çekmek mümkün. Teknoloji buna müsaade verirken yasal düzenlemeler tıpkı süratte gitmiyor. Aslında sorun da burada çıkıyor. Yapılan gerçek görüntülerin da ‘bu aslında yapay zekayla üretilmiştir’ diye yalanlanması tehlikesi var. O denli bir yerdeyiz ki gerçek görüntüler yalanlanabilir, palavra görüntüler çıkabilir, hakikat büsbütün karmaşıklaşabilir. Burada hakikat kaybına yol açar. Hakikatin kaybolduğu yerde ne uygarlık ne de demokrasi kalır. Buna karşı tüm ülkelerin biraraya gelip Birleşmiş Milletler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi üzere uluslarüstü bir yapay zeka düzenleme komitesi kurması ve bununla uğraş etmesi gerekir. Bütün dünyayı ilgilendiren bir problemle karşı karşıyayız.”

“BİRÇOK İNSANIN MESLEĞİ KAYBOLACAK”

Alan, kimi meslek kümelerinin tehlike altında olduğunu belirterek, “Bu evrede birçok insanın mesleğinin kaybolduğunu göreceğiz. Avukatlıktan, doktorluğun kimi etaplarından, mali müşavirlik birçok data ile çalışan meslek kümesi tehlikede. Tıp alanında birçok gelişmelere yol açabilir. Bir yandan da yepisyeni meslekler yaratabilir. Prompt mühendisliği üzere meslekler çoğalabilir. Bir zaman başlıyor. Bu periyot de hem heyecanlandırıcı hem de korkutucu” tabirlerini kullandı.

“YAPAY ZEKA HİS KAZANMAZ”

İnsan zekasındaki hislere yapay zeka ile ulaşılamayacağına vurgu yapan Alan, “Yapay zekanın hiçbir vakit his kazanmayacağını düşünüyorum. İnsan her vakit farklı olacak, kâfi ki insan olduğunun farkında olsun ve insan olduğu özelliklerin, vicdanının hislerinin, aklının, mantığının altını çizsin. Yani birlikte dünyanın kıt kaynaklarını adil paylaşmanın yollarını bulsun. Yoksa robotların yaşadığı bir dünya olacaksa bizim varlığımız zati tartışmalı olacaktır. İnsan, insan olduğu taraflarını öne çıkararak yapay zekayla gayret edebilir” diyerek gayret sistemlerine değindi.

“BİR TARAF ZENGİNLEŞİRKEN BİR TARAF FAKİRLEŞECEKSE…”

Yapay zekanın yaşama sunduğu imkanları lisana getiren Alan, ondan gerçek randımanı almanın şartlarını şöyle sıraladı:

“Yapay zeka bizim çok yeterli bir asistanımız olabilir, hayatımızda pek çok şeyi kolaylaştırabilir. Şu anda da pek çok yararı var. Hayatımızın her alanına sirayet etmiş durumda. Yapay zekanın regülasyonlarını âlâ yapabilirsek, hukukunu düzenleyebilirsek, sonlarını koyabilirsek insanlık olarak o vakit hayatımızı çok kolaylaştıracaktır. Örneğin otonom araçlar trafik kazalarını azaltacaktır. İnsanlar daha az çalışacaktır ve haftalık iş günü sayısı tahminen de 2-3’e düşecektir ve insanların geliri artmaya devam edecektir. Lakin insanlık bugüne kadar yaptığı yanlış bölüşüm paylaşım siyasetlerine ve kapitalizm kendi hırslarıyla ilerlemeye devam ederse o vakit yapay zekanın da bir yararı olmaz. Minimum bir gelirin hiç çalışmadan herkese dağıtılması ve birçok işi makinaların yapması, kozmik temel gelirdir. Bunda uzlaşabilecek miyiz? Bu gelir paylaşımında bir taraf zenginleşirken bir taraf işlerini kaybedecek ve fakirleşecekse bu insanlığı güzel bir yere götürmeyecektir. Yapay zekadan gerçek randımanı alabilmek için insanlığın kıt kaynakları bölüşmenin âlâ bir formülünü bulması gerekiyor.”

“FELSEFE EĞİTİMİNİ ÖNEMSEMEMİZ LAZIM”

Alan, ileriye dönük planlamalar yapılması gerektiğinin altını çizerek, “Yapay zekalar öğrenen aletler, öğrenerek kendilerini geliştirirler, öğretenler de beşerler. İdeolojinin teknoloji ile birleşmesi şu anda insanlığı çok farklı bir yere götürüyor. Yapay zeka, yalnızca teknologlar yahut bilgisayar yazılımcılarına değil, onlarla bir arada çalışacak nitekim niyet, ideoloji üretebilen insanlara bağlı hale gelecek. O yüzden artık okul öncesi çağdan itibaren hem dijital medya okuryazarlığını hem de ideoloji eğitimini önemsememiz lazım” dedi.

Yapay zekanın hayatımıza tesirlerini teknoloji muharriri Ümit Alan anlattı: ‘Birçok insanın mesleği kaybolacak’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“ULUSLARÜSTÜ YAPAY ZEKA DÜZENLEME KOMİTESİ KURULMALI”

AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sesini taklit ederek dolandırıcılık yaptıktan sonra tutuklanan şahsı hatırlatan Alan, kelamlarına şöyle başladı:

“Yapay zeka artık insan zekâsıyla rekabet edebilecek seviyelere erişti. Bu teknoloji bu şekil dolandırıcılıklara yer hazırlıyor. Bu da deep fake teknolojisi, hem manzarada hem de seste külliyen birebire yakın taklit edebiliyor. Birçok deep fake görüntü çıktı, geçtiğimiz yıllarda bu sayede Kemal Sunal, Barış Manço reklamlarda oynadılar. Örneğin artık Marilyn Monroe’nun sinemasını yine çekmek mümkün. Teknoloji buna müsaade verirken yasal düzenlemeler birebir süratte gitmiyor. Aslında sorun da burada çıkıyor. Yapılan gerçek görüntülerin da ‘bu aslında yapay zekayla üretilmiştir’ diye yalanlanması tehlikesi var. O denli bir yerdeyiz ki gerçek görüntüler yalanlanabilir, palavra görüntüler çıkabilir, hakikat büsbütün karmaşıklaşabilir. Burada hakikat kaybına yol açar. Hakikatin kaybolduğu yerde ne uygarlık ne de demokrasi kalır. Buna karşı tüm ülkelerin biraraya gelip Birleşmiş Milletler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi üzere uluslarüstü bir yapay zeka düzenleme komitesi kurması ve bununla uğraş etmesi gerekir. Bütün dünyayı ilgilendiren bir meseleyle karşı karşıyayız.”

“BİRÇOK İNSANIN MESLEĞİ KAYBOLACAK”

Alan, kimi meslek kümelerinin tehlike altında olduğunu belirterek, “Bu kademede birçok insanın mesleğinin kaybolduğunu göreceğiz. Avukatlıktan, doktorluğun birtakım basamaklarından, mali müşavirlik birçok bilgi ile çalışan meslek kümesi tehlikede. Tıp alanında birçok gelişmelere yol açabilir. Bir yandan da orijinal meslekler yaratabilir. Prompt mühendisliği üzere meslekler çoğalabilir. Bir zaman başlıyor. Bu evre de hem heyecanlandırıcı hem de korkutucu” tabirlerini kullandı.

“YAPAY ZEKA HİS KAZANMAZ”

İnsan zekasındaki hislere yapay zeka ile ulaşılamayacağına vurgu yapan Alan, “Yapay zekanın hiçbir vakit his kazanmayacağını düşünüyorum. İnsan her vakit farklı olacak, kâfi ki insan olduğunun farkında olsun ve insan olduğu özelliklerin, vicdanının hislerinin, aklının, mantığının altını çizsin. Yani birlikte dünyanın kıt kaynaklarını adil paylaşmanın yollarını bulsun. Yoksa robotların yaşadığı bir dünya olacaksa bizim varlığımız esasen tartışmalı olacaktır. İnsan, insan olduğu taraflarını öne çıkararak yapay zekayla çaba edebilir” diyerek gayret sistemlerine değindi.

“BİR TARAF ZENGİNLEŞİRKEN BİR TARAF FAKİRLEŞECEKSE…”

Yapay zekanın yaşama sunduğu imkanları lisana getiren Alan, ondan gerçek randımanı almanın şartlarını şöyle sıraladı:

“Yapay zeka bizim çok güzel bir asistanımız olabilir, hayatımızda pek çok şeyi kolaylaştırabilir. Şu anda da pek çok yararı var. Hayatımızın her alanına sirayet etmiş durumda. Yapay zekanın regülasyonlarını yeterli yapabilirsek, hukukunu düzenleyebilirsek, hudutlarını koyabilirsek insanlık olarak o vakit hayatımızı çok kolaylaştıracaktır. Örneğin otonom araçlar trafik kazalarını azaltacaktır. İnsanlar daha az çalışacaktır ve haftalık iş günü sayısı tahminen de 2-3’e düşecektir ve insanların geliri artmaya devam edecektir. Lakin insanlık bugüne kadar yaptığı yanlış bölüşüm paylaşım siyasetlerine ve kapitalizm kendi hırslarıyla ilerlemeye devam ederse o vakit yapay zekanın da bir yararı olmaz. Minimum bir gelirin hiç çalışmadan herkese dağıtılması ve birçok işi makinaların yapması, kozmik temel gelirdir. Bunda uzlaşabilecek miyiz? Bu gelir paylaşımında bir taraf zenginleşirken bir taraf işlerini kaybedecek ve fakirleşecekse bu insanlığı uygun bir yere götürmeyecektir. Yapay zekadan gerçek randımanı alabilmek için insanlığın kıt kaynakları bölüşmenin düzgün bir prosedürünü bulması gerekiyor.”

“FELSEFE EĞİTİMİNİ ÖNEMSEMEMİZ LAZIM”

Alan, ileriye dönük planlamalar yapılması gerektiğinin altını çizerek, “Yapay zekalar öğrenen aletler, öğrenerek kendilerini geliştirirler, öğretenler de beşerler. İdeolojinin teknoloji ile birleşmesi şu anda insanlığı çok farklı bir yere götürüyor. Yapay zeka, yalnızca teknologlar yahut bilgisayar yazılımcılarına değil, onlarla birlikte çalışacak nitekim niyet, ideoloji üretebilen insanlara bağlı hale gelecek. O yüzden artık okul öncesi çağdan itibaren hem dijital medya okuryazarlığını hem de ideoloji eğitimini önemsememiz lazım” dedi.

Yapay zekanın hayatımıza tesirlerini teknoloji muharriri Ümit Alan anlattı: ‘Birçok insanın mesleği kaybolacak’ yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İklim değişikliği ve küresel ısınmanın geldiği boyut, ABD’deki Oregon Üniversitesi liderliğinde dünyanın çeşitli üniversitelerinden bilim insanlarının hazırladığı “2023’te İklim Değişikliğinin Durumu: Bilinmeyen Topraklara Giriş” raporunda ele alındı.

BioScience dergisinde yayımlanan çalışmayı yürüten uzmanlar, dünyanın iklim değişikliğinin ablukası altında olduğunu ve bilim insanlarının on yıllardır uyarılarda bulunduğu konuların artık gözle görülmeye başlandığını, yeni dönemde daha önce hiç kimsenin tecrübe etmediği koşullarla karşılaşılabileceğini vurguladı.

Raporda 2023’ün, iklim değişikliğiyle bağlantılı aşırılıkların dünyanın çeşitli yerlerinde kayda geçtiği bir yıl olduğu belirtilerek, rekor sıcaklıklar, okyanusların ısınmaya devam etmesi, Kuzey Atlantik deniz suyu yüzeyinin sıcaklığındaki artış ve Antarktika’daki buzul seviyesinin eşi benzeri görülmemiş şekilde düşük oranlara gerilemesi bu aşırılıklardan bazıları olarak sıralandı.

Raporda, Haziran-Ağustos 2023’ün şimdiye kadar kayda geçen en sıcak dönem olduğu, dünyanın temmuz ayı başlarında, şimdiye kadarki en yüksek küresel günlük ortalama yüzey sıcaklığını gördüğü ve 12 Eylül itibarıyla, sıcaklığın, sanayi öncesi döneme göre 1,5 derecenin üzerinde olduğu 38 günün yaşandığı bilgisine yer verildi.

Bilim insanları, sıcaklıklardaki artışı dünyanın tehlikeli bir istikrarsızlığa doğru gitmesinin işareti olarak nitelendirirken insanlığın artık “bilinmeyen bir iklim bölgesine” girdiği tespitinde bulundu.

YENİLENEBİLİR ENERJİ KULLANIMI FOSİL YAKIT KULLANIMINDAN 15 KAT DAHA DÜŞÜK

Antarktika’da 7 Temmuz’da yapılan ölçümlere göre deniz buzullarının, 1991-2023 ortalamasının 2,67 milyon kilometrekare altına gerileyerek bilinen en düşük seviyeye indiği ve Grönland’daki buzul kütlesinde rekor seviyelerde düşüş yaşandığı aktarılan raporda, bu yıl okyanuslardaki asitlenmenin de arttığı bildirildi.

Raporda, okyanuslardaki ısınmanın deniz canlılarının ölümüne, mercan resiflerinin kaybına ve geniş çaplı tropik fırtınaların artmasına yol açtığı ifade edildi.

Kovid-19 salgını sonrasında yaşanan iyileşmenin geride kaldığına ve karbon emisyonlarının yeniden arttığına dikkat çekilen raporda, yıllık küresel kömür tüketiminin 2022’de tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 161,5 exajoule’e ulaştığı, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımında 2021-2022 döneminde yüzde 17’lik artış yaşanmasına rağmen bu oranın, fosil yakıt kullanımıyla karşılaştırıldığında 15 kat daha düşük olduğu kaydedildi.

Küresel ağaç örtüsü kaybının yine 2021-2022 döneminde yüzde 9,7 düşüşle 22,8 milyon hektara, Brezilya’daki Amazon ormanlarındaki kaybın da yüzde 11,3 düşüşle 1,16 milyon hektara gerilemesinin olumlu bir gelişme olarak değerlendirildiği raporda, buna karşın insanlığın, 2030’a kadar ormansızlaşmayı sona erdirecek veya tersine çevirecek bir yolda olmadığı görüşü paylaşıldı.

Raporda, ABD’de orman yangınından etkilenen alan miktarının, 2022’de bir önceki yıla göre 2,88 milyon hektardan 3,07 milyon hektara yükselerek yüzde 6,3 arttığı belirtilerek, temmuz ayında Kentucky ve Missouri eyaletlerinde yaşanan sel felaketlerininse 1 milyar dolarlık yıkıma yol açtığı vurgulandı.

Libya’da 2023’te yaşanan sel felaketinin binlerce kişinin ölümüne ve en az 2 milyar dolarlık hasara neden olduğu anımsatılan raporda, iklim değişikliği etkisiyle şiddetlenen muson yağmurları sonucu meydana gelen sel ve toprak kaymalarında Hindistan’ın kuzeyinde 100’den fazla kişinin hayatını kaybettiği hatırlatıldı.

Çin’in başkenti Pekin’de 147 bin evin hasar gördüğü son 140 yılın en şiddetli yağışları sonucu yaşanan sel felaketi ve Myanmar’da 145 kişinin yaşamını yitirdiği Tropikal Mocha Kasırgası da iklim krizi kaynaklı afetlere örnek gösterildi.

“FOSİL YAKITLARIN KULLANIMININ AZALTILMASI EN ÜST SEVİYEDE ÖNCELİĞİMİZ OLMALI”

Raporun başyazarı, Oregon Üniversitesi Orman Ekosistemleri ve Toplum Bölümü Öğretim Üyesi Ripple, çalışmayı değerlendirdi.

Bilim insanı olarak insanlığı, yıkıcı tehditlere karşı uyarmanın görev olduğuna inandığı için bu çalışmayı gerçekleştirdiğini belirten Ripple, çalışmanın, iklim değişikliğinin şiddeti konusunda toplumu ve karar vericileri eğiterek daha geniş çaplı aksiyonlar alınmasına katkı sağlamayı amaçladığını dile getirdi.

İklim değişikliğinde ciddi bir noktaya gelindiğine ve kısa sürede iyileşmenin mümkün görünmediğine işaret eden Ripple, “Bununla birlikte her 0,1 derecelik ısınma milyonlarca insanın ölümüyle sonuçlanabilir. Bu nedenle gelecekte yaşanabilecek sıcaklık artışlarının önlenmesi çok önemli.” diye konuştu.

Ripple, iklim değişikliği konusunda atılması gereken en acil adımları ise şöyle sıraladı:

“Fosil yakıtların kullanımının azaltılması en üst seviyede önceliğimiz olmalı. Bu nedenle fosil yakıt kullanımının kademe kademe azaltılarak durdurulması, kömür kullanımının ortadan kaldırılması ve fosil yakıtların yayılmasının önüne geçilmesi konularında dünya liderlerine çağrıda bulunuyoruz. Ayrıca ormanları koruyacak ve iyileştirecek politikalara ihtiyacımız var. Son olarak, şu anda gördüğümüz felaket niteliğindeki iklim etkileri göz önüne alındığında, zararları ve can kaybını en aza indirmek için adil iklim adaptasyonlarına yönelik finansmana ihtiyaç duyuluyor.”

Uzmanlar uyardı: İklim değişikliği ve küresel ısınmanın geldiği boyut milyonlarca insanın ölümüne yol açabilir yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Araştırmaya nazaran; tasarruf edecek kâfi geliri olmadığını belirtenlerin oranı 2022 yılının birinci çeyreğinde yüzde 87’ken son çeyreğinde yüzde 82’ye düşmüştü. Lakin 2023 yılının birinci çeyreği prestijiyle tekrar yükselişe geçerek yüzde 85’e yükseldi.

BORÇLAR DA BÜYÜK ENGEL

Yeterli gelir harici tasarruf yapılamamasının önündeki en büyük mahzurlardan bir başkası ‘mevcut borçlar’ oldu. Vatandaşların yüzde 8’i bu soruya, “Borçlarım, ödemelerim var” halinde cevap verdi.

Tasarruf sahipleri içinde nizamlı tasarruf yapanların oranı ise artış trendi göstererek yüzde 69’a ulaştı. Tasarrufu olanların tasarruf aracı tercihlerinde ise yastık altı altın ve nakit yüzde 25 ile birinci sırada yer alırken, kişisel emeklilik fonlarının tercih edilme oranı yüzde 18’e yükseldi.

2023 birinci çeyreğinde bayanlarda tasarruf sahipliği oranı yüzde 9,6’dan yüzde 14,1’e yükseldi. Araştırmaya nazaran tasarruf sahibi olan erkekler ve bayanlar ortasındaki oransal farklılaşma azalsa da erkekler yüzde 23,9 ile hala istatistiki olarak bayanlardan daha fazla tasarruf sahibi.

Çocuklu bireylerde tasarruf sahipliği bu yılın birinci çeyreğinde 2 puanlık hafif bir artışla yüzde 16’ya ulaşırken, çocuksuz bireylerde tasarruf sahipliği oranı yüzde 24 ile bir evvelki çeyrek ile benzeri düzeyde seyretti.

‘ÇOCUKLARIM İÇİN GEREKÇESİ’ 4 PUAN ARTTI

Tasarrufu olanların tasarruf yapma münasebetleri ortasında geleceğe yatırım ögesi yüzde 54 birinci sırada belirtilirken, çocuklarım için münasebeti ise 4 puan artışla yüzde 21’ye yükseldi.

Araştırmaya nazaran, tasarruf sahipleri içinde nizamlı tasarruf yapanların oranı 2022 yılı 3. çeyrekten itibaren artış trendi göstererek bu çeyrekte yüzde 69’a ulaştı.

Öte yandan nizamlı tasarruf yapmayanların son 3 ayda tasarruf yapma oranı yüzde 41 ile misal düzeyde seyrederken, gelecek 3 ay içinde tasarruf yapma eğilimi ise yüzde 50’den yüzde 45’lere geriledi.

YASTIK ALTI ALTIN

Tasarrufu olanların tasarruf aracı tercihlerinde bakıldığında ise birinci çeyrekte yastık altı altın ve nakit, bir evvelki periyoda nazaran artış göstererek yüzde 25 ile birinci sırada yer aldı.

Sistem içi altın ve ferdi emeklilik fonları yüzde 18 oranı ile tasarruf araçları tercihlerinde ikinci sırayı paylaşırken, ferdî emeklilik fonlarının tercih edilme oranı 4 puan arttı. Tasarruf aracı tercihlerinde yüzde 9 ile TL vadeli hesap üçüncü sırada yer alırken, kripto para ise evvelki periyoda nazaran 2 puanlık artış ile yüzde 8 ile dördüncü sıraya yerleşti.

Milyonlarca insanın sebebi tıpkı: Yurttaşların yüzde 81’i tasarruf yapamıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

Araştırmaya nazaran; tasarruf edecek kâfi geliri olmadığını belirtenlerin oranı 2022 yılının birinci çeyreğinde yüzde 87’ken son çeyreğinde yüzde 82’ye düşmüştü. Ama 2023 yılının birinci çeyreği prestijiyle tekrar yükselişe geçerek yüzde 85’e yükseldi.

BORÇLAR DA BÜYÜK ENGEL

Yeterli gelir harici tasarruf yapılamamasının önündeki en büyük manilerden bir başkası ‘mevcut borçlar’ oldu. Vatandaşların yüzde 8’i bu soruya, “Borçlarım, ödemelerim var” formunda cevap verdi.

Tasarruf sahipleri içinde tertipli tasarruf yapanların oranı ise artış trendi göstererek yüzde 69’a ulaştı. Tasarrufu olanların tasarruf aracı tercihlerinde ise yastık altı altın ve nakit yüzde 25 ile birinci sırada yer alırken, ferdi emeklilik fonlarının tercih edilme oranı yüzde 18’e yükseldi.

2023 birinci çeyreğinde bayanlarda tasarruf sahipliği oranı yüzde 9,6’dan yüzde 14,1’e yükseldi. Araştırmaya nazaran tasarruf sahibi olan erkekler ve bayanlar ortasındaki oransal farklılaşma azalsa da erkekler yüzde 23,9 ile hala istatistiki olarak bayanlardan daha fazla tasarruf sahibi.

Çocuklu bireylerde tasarruf sahipliği bu yılın birinci çeyreğinde 2 puanlık hafif bir artışla yüzde 16’ya ulaşırken, çocuksuz bireylerde tasarruf sahipliği oranı yüzde 24 ile bir evvelki çeyrek ile emsal düzeyde seyretti.

‘ÇOCUKLARIM İÇİN GEREKÇESİ’ 4 PUAN ARTTI

Tasarrufu olanların tasarruf yapma münasebetleri ortasında geleceğe yatırım ögesi yüzde 54 birinci sırada belirtilirken, çocuklarım için münasebeti ise 4 puan artışla yüzde 21’ye yükseldi.

Araştırmaya nazaran, tasarruf sahipleri içinde tertipli tasarruf yapanların oranı 2022 yılı 3. çeyrekten itibaren artış trendi göstererek bu çeyrekte yüzde 69’a ulaştı.

Öte yandan sistemli tasarruf yapmayanların son 3 ayda tasarruf yapma oranı yüzde 41 ile emsal düzeyde seyrederken, gelecek 3 ay içinde tasarruf yapma eğilimi ise yüzde 50’den yüzde 45’lere geriledi.

YASTIK ALTI ALTIN

Tasarrufu olanların tasarruf aracı tercihlerinde bakıldığında ise birinci çeyrekte yastık altı altın ve nakit, bir evvelki periyoda nazaran artış göstererek yüzde 25 ile birinci sırada yer aldı.

Sistem içi altın ve ferdi emeklilik fonları yüzde 18 oranı ile tasarruf araçları tercihlerinde ikinci sırayı paylaşırken, kişisel emeklilik fonlarının tercih edilme oranı 4 puan arttı. Tasarruf aracı tercihlerinde yüzde 9 ile TL vadeli hesap üçüncü sırada yer alırken, kripto para ise evvelki periyoda nazaran 2 puanlık artış ile yüzde 8 ile dördüncü sıraya yerleşti.

Milyonlarca insanın sebebi birebir: Yurttaşların yüzde 81’i tasarruf yapamıyor yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

“Benzer yoğunlukta tedbir, Kahramanmaraş’ta da alınsaydı, yüzlerce insanın hayatı kurtulabilir miydi?”

Depremde çok büyük yıkım olmasa da Şanlıurfa’da da hasarlı bina sayısı fazla. Resmi meyyit sayısının 178 olarak açıklandığı kentte ağır hasarlı 2741 yapı var. Bu, 6046 bağımsız yapı manasına geliyor. Bu binaların yıkımı peyderpey sürüyor. Kent, sarsıntıdan daha az etkilendiği için bilhassa Adıyaman için alternatif kent pozisyonunda. Örneğin Adıyamanlı depremzedeler birçok imtihana Şanlıurfa’da giriyor, muhtaçlıklarını bu kentten karşılıyor.

VALİ YANLIŞ MI YÖNLENDİRDİ?

Şanlıurfa’dan sonra gittiğimiz Adıyaman’daki görünüm ise kan dondurucu. Kent, Hatay’dan sonra en fazla yıkımı yaşamış. Buna karşın “geç fark edilmiş”. Bunun nedenini sorduğumuzda ise, sonrasında misyondan alınan valinin İçişleri Bakanlığı’na çok fazla yıkım olmadığı tarafında önbilgi vermesinden kaynaklandığı karşılığını alıyoruz. Yeniden yurttaşların argümanına nazaran Adıyaman’daki yıkımın büyüklüğü, Şanlıurfa’daki yetkililerin uyarısı üzerine fark ediliyor. Emsal bir “yanlış vali bilgilendirmesini” Hatay Valisi’nden de anımsıyoruz. Bunu dinlerken ismini vermek istemeyen bir mahallî yönetici şu yansıyı veriyor Adıyaman Valisi için: “Kendi kaldığı konut bile hasar alan bir insan bunu nasıl ve neden söyler?”

Adıyaman, yıkım açısından Hatay’ın devamı üzere. Çadır yoğunluğunun da fazla olduğunu belirtmekte yarar var. İnsan yapısı olarak öteki sarsıntı vilayetlerine nazaran daha muhafazakar olduğunu anlamak da sıkıntı olmuyor. Bu hususta dolaylı bir kıstası belirtelim. Yıkılan kentlerin duvarlarında sarsıntı sonrası yazılar var. Yer yer eleştirel, yer yer hüzünlü içerikler. Sadece Adıyaman’da “Allah var gam yok”, “Hüküm yalnız Allah’ındır” biçiminde duvar yazıları var. Kim bilir, tahminen de bu yazılar, Adıyaman ile özdeşleşen tarikat yapılarının muhtemel reaksiyonlara ön alma prosedürlerinden birisidir…

DONDURUCU SOĞUKTA CAN PAZARI

Kent uzun mühlet unutulmuş, -20 civarındaki dondurucu hava da koşulları daha da yaşanılmaz kılmış. Birçok yapının makus tabana yapılmasının tesiri büyük. Örneğin çarşıdan geçen bir sokak var, kaldırımından su çıkıyor, kaynak var. Sokağın hizasındaki tüm meskenler sağlı sollu yıkılmış. Bir esnafın yansısı çok öğretici: “Uzun uzun araştırmaya da gerek yok. İsminin başında ve sonunda ‘dere’ geçen mahallelerden tabanı anlarsınız!”

Akşamında çadırkentte kalıyoruz. Farklı görüşlerde olsanız da dertte birlik insanları birbirlerine yakın ve samimi kılıyor. Bir müddet sonra daha açık paylaşım oluyor. Çadırkentte muhazafakar bir takımla sohbet ediyoruz. Onların da dediklerine nazaran birçok takım oradan çekilmiş, aslında onlar da planlarını misal bir vakit diliminde dönmek üzerine yapmışlar fakat herkes çekilince geri dönmeye çekinmişler. Arama kurtarma özelliği de olan grup enkazlara cesurca girmiş. Bu sırada ölürlerse şehit olacağını düşünmelerinin hissesi da var. Bunu da saklamıyorlar. Onlar da AFAD’a karşı eleştireller. Belli bir yaşın üstünde olup da fiziken kâfi olmadıkları halde alanda görevlendirilen bireylere tepkililer. Öte yandan çok genç, tecrübesiz insanların yetkili durumlara getirilmesini de gerçek bulmuyorlar. Bu iki durumun da alanda yarattığı mağduriyetleri örneklendiriyorlar.

“GÖRDÜĞÜMÜZ DURUM ZORUMUZA GİDİYOR”

O sırada birebir yetkili, “Size dediğimi kendiniz gözlemleyebilirsiniz. Şu önlerinde halıların, koltukların konduğu çadırlar, sığınmacıların kaldığı çadırlar” diyerek işaret ediyor bölgeyi. Dediğimiz üzere takım aslında pek muhafazakar, bahse öncelikle “ümmetçi” gözle bakıyor. Buna karşın bu hassasiyeti biraz anlamaya çalıştığımızda da “kendi insanımızın konuk, sığınmacıların buranın sahibi üzere davranması zorumuza gidiyor, kendi insanımızı da mağdur ediyor” diyorlar. Öte yandan onlar da liyakatsizlikten mustarip ve onlar da askerin en başından beri alanda olmasının çok yarar sağlayacağı konusunda kamuoyu ile hemfikir…

“Yüzlerce insanın hayatı kurtarılabilir miydi?” yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.

İnsanın Temel Gereksinimleri yazısı ilk önce Habernetik - Haberdeki Benzersiz Etik üzerinde ortaya çıktı.