Küresel ticaretin kilit noktalarından Hürmüz Boğazı’ndan 1-23 Mart döneminde yalnızca 144 gemi geçiş yaparken, bu sayının savaş öncesinde tek bir günde ulaşılan seviyeye denk gelmesi dikkat çekti.
Basra Körfezi’nin çıkışında yer alan Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya piyasalarına bağlayan kritik bir geçiş hattı konumunda bulunuyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik 28 Şubat’ta başlattığı saldırılar öncesinde, küresel petrol tüketimi ve LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si ile deniz yoluyla gerçekleştirilen gübre taşımacılığının üçte biri bu boğazdan sağlanıyordu. Buradan yapılan sevkiyatın önemli bir bölümü Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore başta olmak üzere Asya ülkelerine yöneliyordu.
İngiltere Deniz Ticaret Örgütü verilerine göre, Hürmüz Boğazı’ndan tarihsel ortalamada günlük 138 gemi geçiş yapıyordu.
Anlık gemi izleme şirketi MarineTraffic verilerinden derlenilen bilgilere göre, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonları başlattığı 28 Şubat’ta boğazdan 84 ticari gemi geçti. Bu gemilerin 56’sını ham petrol, petrol ürünleri ve kimyasal taşıyan sıvı yakıt tankerleri, 19’unu kuru yük gemileri, 3’ünü LNG tankerleri ve 6’sını LPG gemileri oluşturdu.
28 Şubat’ta geçiş yapan 56 sıvı yakıt tankerinin 24’ünün boş olduğu, diğerlerinin ise ham petrol, rafine ürünler ve kimyasal yük taşıdığı, LPG gemilerinin ise 4’ünün dolu olduğu tahmin ediliyor.
Aynı gün 2’si boş, 1’i yüklü olmak üzere toplam 3 LNG tankeri boğazı kullandı. Basra Körfezi’nde bir limandan yük alan Bermuda bayraklı Gaslog Shanghai adlı LNG tankerinin, bölgedeki gerilim sonrası otomatik tanımlama sistemi açık şekilde boğazdan geçen son yüklü LNG gemisi olduğu belirtildi.
Boğazdan 28 Şubat’ta geçen 19 kuru yük gemisinden yalnızca 5’inin yüklü olduğu değerlendiriliyor.
Geçiş izni verilen tankerlerde Asya ağırlığı öne çıktı
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasının ardından İran’ın misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı kullanan gemilere yönelik saldırı ihtimalinin artmasıyla, boğaza yönelen çok sayıda geminin rota değiştirerek geri döndüğü görüldü.
İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun, boğazın söz konusu ülkelerle bağlantılı ticari gemilere fiilen kapatıldığını duyurmasının ardından, 1 Mart itibarıyla gemi trafiğinde sert bir düşüş yaşandı. Bu tarihte boğazdan yalnızca 16 gemi geçerken, sonraki günlerde sayı hızla geriledi.
Böylece 1-23 Mart döneminde (Türkiye saatiyle 19.00 itibarıyla) aralarında Türk sahipli gemilerin de bulunduğu toplam 144 geçiş gerçekleşti. Bu rakamın, savaş öncesinde boğazdan bir günde geçen ortalama gemi sayısının sadece biraz üzerinde olması dikkat çekti. Söz konusu gemilerin 76’sını sıvı yakıt tankerleri, 53’ünü kuru yük gemileri ve 15’ini LPG taşıyan gemiler oluşturdu. Sıvı yakıt tankerlerinden 43’ü dolu şekilde geçiş yaptı.
1 Mart’tan itibaren boğazdan geçen sıvı yakıt tankerlerinin 22’sinin İran bayraklı olduğu, bu gemilerin 12’sinin ham petrol ve petrol ürünleri yüklü olarak batıdan doğuya doğru seyrettiği görüldü.
Bu süreçte geçiş izni verilen ve İran dışı bayrak taşıyan tankerlerin büyük bölümünün Çin, Hindistan, Güney Kore, Pakistan ve Singapur’a yöneldiği belirlendi. Bazı tankerlerin ise boğazı geçtikten sonra Umman Körfezi’nde farklı limanlara demirlediği gözlendi.
23 Mart’ta boğazdan geçen Panama bayraklı Bright Gold adlı petrol/kimyasal tankerinin yükünü Çin’de boşaltmasının beklendiği, Singapur bayraklı Davina adlı ham petrol tankerinin ise aynı gün geçiş yapan iki sıvı yakıt gemisinden biri olduğu ifade edildi.
28 Şubat sonrası ilk “zombi gemi” geçişi
Yapay zeka destekli denizcilik izleme platformu Windward verilerine göre, “zombi gemi” olarak tanımlanan 26 yaşındaki bir LNG tankerinin 20 Mart’ta bilinmeyen bir varış noktası sinyali vererek boğazdan geçtiği ve ardından sinyalini kapattığı tespit edildi.
Zombi gemiler, hizmet dışı bırakılmış gemilerin kimlik bilgilerini kullanan gemiler olarak tanımlanıyor. Bu kapsamda söz konusu LNG tankerinin Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) numarasının veri tabanında “sökülmüş” olarak kayıtlı bir gemiye ait olduğu görüldü.
Bu gemiye ait ilk sinyalin, daha önce Hindistan’ın Alang limanında söküme gönderildiğine dair kayıtlara rağmen 13 Mart’ta Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Al Hamriyah demirleme sahasında alındığı belirtildi.
LPG sevkiyatı sınırlı da olsa sürdü
Hürmüz Boğazı’nın, özellikle Hindistan başta olmak üzere Asya ülkelerine LPG tedarikinde kritik rolü devam ediyor.
MarineTraffic verilerine göre, 1-23 Mart döneminde boğazdan geçen 15 LPG gemisinin 12’si yüklü şekilde seyretti. Bu gemilerin ağırlıklı olarak Hindistan ve Çin’e yöneldiği, bazı gemilerin ise Asya limanlarından çıkarak Basra Körfezi’nden yük almak üzere boğazı kullandığı görüldü.
23 Mart’ta boğazdan geçen son iki LPG gemisinin Hindistan bayraklı Jag Vasant ve Pine Gas olduğu bildirildi.
Kuru yük gemilerinin büyük kısmı boş seyretti
1-23 Mart döneminde boğazdan geçen 53 kuru yük gemisinin yalnızca 14’ünün yüklü olduğu, geri kalan gemilerin boş şekilde hareket ettiği belirlendi.
Basra Körfezi’nde çoğunlukla Suudi Arabistan, BAE ve İran limanlarından yük alan bu 14 geminin Hindistan, Avustralya, Hollanda, Yeni Zelanda, Suriye, Malezya ve Endonezya gibi ülkelere yöneldiği tespit edildi.
Ayrıca, 28 Şubat’tan bu yana boğazdan geçen 53 kuru yük gemisinden 7’sinin İran bayraklı olduğu ve bu gemilerin ülkeye tarım ürünleri taşıdığı tahmin ediliyor.
23 Mart’ta boğazdan geçen son kuru yük gemisinin Marshall Adaları bayraklı Levantes olduğu, İran’dan hareket eden ve boş olduğu değerlendirilen geminin varış noktasının Brezilya olarak kaydedildiği bildirildi. Böylece aynı gün boğazdan 2 LPG, 2 sıvı yakıt ve 1 kuru yük gemisi olmak üzere toplam 5 gemi geçti.
Windward analizine göre, Çin veya Hindistan bağlantılı gemilerin, İran Devrim Muhafızları’nın kontrolündeki bir koridor üzerinden Hürmüz Boğazı’ndan daha güvenli şekilde geçiş sağladığı değerlendiriliyor.
