Rusya’nın enerji gelirlerini azaltarak savaşın finansmanını zorlaştırmayı hedefleyen Ukrayna, son dönemde saldırılarında özellikle rafineriler ile petrol ihracat altyapısını öne çıkarıyor.
Ağustos ayında Orsk, TANECO, Ilsky, Bashneft-Novoil ve Yaroslavl’ın da aralarında bulunduğu çok sayıda rafineri saldırıların hedefi oldu. Temmuz sonundan itibaren ise Volgograd, Saratov ve Ryazan gibi büyük tesislerde üretim aksamaları görüldü.
S&P Global Energy uzmanlarının hesaplamalarına göre, Rus rafinerilerinde işlenen ham petrol miktarı temmuz ayında günlük ortalama 3,7 milyon varile indi. Böylece rafinaj hacmi, geçen yılın ortalamasının yüzde 28 altında kaldı.
Benzin üretimindeki düşüş arzı sıkıştırdı
Rafinerilerdeki faaliyet kaybı benzin üretimini de olumsuz etkilerken, Rusya iç piyasasında yakıt sıkıntısı baş gösterdi. Ülkenin benzin üretimi temmuz ayının başında mevsimsel iç talebin yalnızca yaklaşık yüzde 65’ini karşılayabilecek seviyeye düştü. Bunun sonucunda bazı bölgelerde akaryakıt istasyonlarındaki satışlara kısıtlama getirildi.
Rus hükümeti, iç piyasadaki arz problemini hafifletmek amacıyla benzin ihracatına yönelik geçici yasağı 31 Ocak 2027’ye kadar uzattı. Ayrıca petrol şirketlerinden, yakıt sıkıntısının görüldüğü bölgelere sevkiyatlarını artırmaları istendi.
Rusya benzin ithalatına yöneldi
Dünyanın ikinci büyük ham petrol üreticisi olan Rusya, rafinerilerdeki kesintilerin iç piyasada oluşturduğu yakıt açığını kapatmak için dış kaynaklardan petrol ürünü alımını artırdı.
S&P Global Commodities at Sea (CAS) ve Kpler’in gemi takip verilerine göre Rusya, temmuz sonundan bu yana deniz yoluyla 1 milyon varilden fazla benzin ithal etti.
Bu kapsamda Hindistan kaynaklı toplam 1 milyon 6 bin varillik benzin Mısır üzerinden Rusya’ya gönderildi. Fas’tan yüklenen ve menşei belirlenemeyen yaklaşık 300 bin varillik benzin kargosu da ülkeye ulaştı.
Rusya, deniz yoluyla gerçekleştirdiği ithalatın yanı sıra Belarus ve Kazakistan’dan da benzin tedarik etti. Sektör kaynaklarının verilerine göre Belarus’tan Rusya’ya demir yoluyla yapılan benzin sevkiyatı temmuzda aylık bazda yüzde 13 artarak 212 bin tona çıktı. Kazakistan ise aynı dönemde Rusya’ya yaklaşık 1000 ton benzin gönderdi.
Ham petrol ihracatı sürerken petrol ürünleri geriledi
Rafinaj sektöründeki sorunlar devam ederken Rusya’nın ham petrol ve petrol ürünü ihracatında farklı yönlerde hareket yaşanması dikkati çekti.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre Rusya’nın petrol ürünü ihracatı temmuz ayında bir önceki aya kıyasla günlük 400 bin varil azalarak 1,4 milyon varile geriledi. Söz konusu ihracat, geçen yılın aynı ayına göre ise günlük 1,3 milyon varil daha düşük gerçekleşti.
Buna karşılık Rusya’nın ham petrol ihracatı temmuzda aylık bazda günlük 200 bin varil düşerek 5,6 milyon varile inse de yıllık bazda günlük 800 bin varil yükseldi. Veriler, Rusya’nın ham petrol sevkiyatını sürdürebildiğini ancak rafinerilere yönelik saldırıların benzin ve motorin üretimini ciddi şekilde aksattığını gösterdi.
Rusya’nın enerji tedarikindeki güvenilirliği tartışılıyor
Energy Aspects Kıdemli Petrol Ürünleri Analisti Natalia Losada, Rusya’nın özellikle benzin ve jet yakıtı ithalatına yöneldiğini belirterek bunun olağan dışı bir gelişme olduğunu ve ülkenin rafinaj sisteminin önemli ölçüde zayıfladığını ifade etti.
Losada, mevcut yakıt arzı üzerindeki baskının büyük ölçüde Ukrayna’nın saldırılarından kaynaklandığını belirterek, saldırıların sürmesi halinde küresel arz dengesinin, özellikle motorin piyasasında, sıkı kalabileceğini söyledi. Rusya’da yakıt talebinin kış aylarında yaz dönemine göre düşmesinin ise piyasadaki baskıyı kısmen azaltabileceğini kaydetti.
Oslo Üniversitesinde Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi Francesco Sassi de Rusya’nın petrol ürünleri ithal eden bir ülke konumuna geçmesinin enerji güvenliği açısından risk taşıdığını belirtti. Sassi, bu durumun Moskova’nın enerji güvenliği bakımından açık bir tehdit oluşturduğunu ve uzun vadede ekonomik açıdan sürdürülebilir olmadığını ifade etti.
Rusya’nın küresel enerji sistemindeki konumunun petrolün taşınması ve depolanmasına ilişkin altyapı ile rafinaj ve dağıtım tesislerinin güvenliğine bağlı olduğunu belirten Sassi, Ukrayna’nın insansız hava araçlarıyla gerçekleştirdiği saldırıların bu güvenlik yapısını zayıflattığını ve Rusya’nın petrol ihracatındaki güvenilirliğini ciddi biçimde tartışmalı hale getirdiğini söyledi.
Küresel petrol ürünleri piyasasında baskı artabilir
ICIS Kıdemli Petrokimya Uzmanı Paolo Scafetta ise rafineri kesintilerinin devam etmesi halinde Rusya’nın daha fazla petrol ürününü iç piyasada tutmak zorunda kalabileceğini ve ek benzin ile motorin ithalatına yönelebileceğini belirtti.
Scafetta, böyle bir tablonun Rusya’nın petrol ürünü ihracatını azaltırken ithalatını artırabileceğine dikkat çekti. Bunun da halihazırda arz sıkışıklığının yaşandığı küresel petrol ürünleri piyasasındaki baskıyı daha da yükseltebileceğini ifade etti.
Avrupalı alıcıların motorin ve jet yakıtı gibi rafine petrol ürünlerinin tedarikinde Rusya’daki alıcılarla daha yoğun rekabet edebileceğini belirten Scafetta, bu gelişmenin Avrupa motorin piyasasında arzın daralmasına ve rafineri marjlarının desteklenmesine yol açabileceğini söyledi.
