Bebekler ciyaklama, sesli harf, homurtu ve “ba” yahut “agu” formunda söz gibisi kısa sesler üzere pek çok farklı ses çıkarıyor. Konuşmanın birinci işaretleri olan bu sesler sonradan yerini birinci sözlere, nihayetinde ise tam söz ve cümlelere bırakıyor. Birtakım bebekler öteki bebeklere nazaran daha “konuşkan” olurken, iki hafta evvel iScience bülteninde yayımlanan yeni bir çalışmada erkek ve kız bebekler ortasında bu seslerin ölçüsü bakımından farklılıklar bulunduğu gösteriliyor.
‘İLK YILLAR VE SONRAKİ YILLAR FARK EDEBİLİYOR’
Populer Science Türkçe’ye nazaran bilim insanları, genelde erkek bebeklerin birinci yıllarında kız bebeklerden daha fazla “konuştuklarını” keşfetti. Yeni çalışma tıpkı araştırma ekibinin çok daha ufak boyutlu öbür bir çalışmasında ulaştığı evvelki bulguları doğrulasa da, bilim insanları keşfettikleri karşısında şaşkınlıklarını gizlemediler. Bu durumun sebebi, yaygın ve uzun vakittir süren bir inanışa dayanıyor: Bayanların lisan konusunda erkeklere nazaran istikrarlı bir avantaja sahip olduğu düşünülüyor. Araştırmacılar ayrıyeten bulguların, lisanın evrimsel temelleriyle alakalı farklı fikirler de verdiğini söylüyorlar.
Tennessee’de yer alan Memphis Üniversitesinde çalışan D. Kimbrough Oller, “Kadınların genel olarak lisan konusunda erkeklere nazaran ufak ama fark edilebilir bir avantaja sahip olduğu düşünülüyor” diyor. “Fakat erkeklerin birinci yıllarında kızlardan daha fazla konuşma gibisi ses çıkardığı kanıtlandı.”
Ancak erkek bebeklerin lisan gelişiminde göze çarpan bu erken avantaj devam etmiyor. “Erkeklerin birinci yılda daha fazla ses çıkardığı gösterilse de, kızlar ikinci yılın sonunda onları yakalayıp geçiyor” diyor Oller.
Oller ve meslektaşlarının başlangıçta hiç cinsiyet farklılıklarına bakma niyeti yokmuş. Asıl ilgilendikleri şey, lisanın bebeklik periyodundaki kökenleriymiş. İddia yürütecek olsalardı, kız bebeklerin erkeklerden daha fazla ses çıkardığını düşünürlerdi. Ama 2020 yılında Current Biology bülteninde yayımlanan evvelki bir makalede birebir sonuca ulaşmışlar.
Yeni çalışmada ise birebir örüntüyü çok daha geniş bir çalışmadan çıkarıp çıkaramayacaklarını görmek istemişler. Oller, kelam konusu örneklem boyutunun “devasa” olduğunu ve 5.899 bebeğin çabucak hemen iPod boyutundaki bir aygıt ile tüm gün kaydedilen, 450.000 saatten uzun ses kaydını içerdiğini söylüyor. Bu kayıtlar, birinci iki yaşı kapsayan periyotta bebeklerin ve yetişkinlerin çıkardığı sesleri otomatik biçimde saymak üzere tahlil edilmiş.
“Bildiğimiz kadarıyla bu çalışma, lisan gelişimi üzerinde şimdiye kadar yürütülen tüm çalışmalar ortasında en yüksek örneklem boyutuna sahip” diyor Oller.
Genel olarak bilgiler, erkek bebeklerin kız bebeklere kıyasla birinci yıl yüzde 10 daha fazla ses çıkardığını gösteriyor. İkinci yılda ise fark taraf değiştiriyor ve kız bebekler erkek bebeklerden yaklaşık yüzde 7 daha fazla ses çıkarıyorlar. Bu farklılıklar, her iki yılda da bebeklere bakan yetişkinlerin konuştuğu söz sayıları erkeklere kıyasla kız bebeklerde daha fazla olsa bile gözlenmiş.
Araştırmacılar, erkek bebeklerin birinci başlarda daha fazla ses çıkarmasının genel olarak daha aktif olmalarından kaynaklanabileceğini söylüyor. Ancak erkek bebeklerin çıkardığı seslerdeki artışın 16 ayda kaybolduğu ve fizikî faaliyet düzeylerindeki fazlalığın birebir kaldığı göz önüne alındığında, bilgiler bu hipotezi desteklemiyor üzere duruyor. Buna karşın bulgular, bebeklerin yeterli durumda olduklarını tabir etmek ve hayatta kalma olasılıklarını artırmak için birinci vakitlerde bu kadar fazla ses çıkardıklarına yönelik evrimsel bir kuramla uyuşuyor Oller’a nazaran.
O halde erkek bebekler neden birinci yılda kız bebeklerden daha çok çıkarıyor da sonrasında durum değişiyor? “Bu durumun, erkeklerin kızlara kıyasla birinci yılda ölmeye karşı daha savunmasız olmalarından kaynaklanabileceğini düşünüyoruz” diyor Oller. ““Erkeklerdeki vefat hadiselerinin birçoğunun birinci yılda gerçekleştiği düşünüldüğünde, erkekler hayatta kalma açısından ahenk gücünü gösteren vokal sinyaller üretmede bilhassa yüksek bir seçilim baskısı altında olabilir.” İkinci yıla gelindiğinde vefat oranları her iki cinsiyette de çarpıcı formda düştükçe, “Hem erkeklerde hem de kızlarda bu özel sinyalleri üretme baskısı daha düşük oluyor.”
Araştırmacılara nazaran bebeklere bakan bireylerin bebek seslerine nasıl reaksiyon verdiğini anlamak için daha fazla çalışma yürütülmesi gerekiyor.
“Bebeklere bakan bireylerin konuşma gibisi bu seslere fark edilir reaksiyonlar vereceğini; bu seslerin şahısların dikkatini çekip onları büyüleyeceğini düşünüyoruz” diyor Oller. “Bunlar bebeğin gönderdiği uygunluk sinyallerinin, gerçek şefkat hislerini ve bilhassa tesirli ses çıkaran bebeklerde bebeğin sıhhatine yatırım yapmaya dönük isteği harekete geçirdiğini gösteren işaretler. Bebek bakanların erkek ve kızların konuşma gibisi seslerine nasıl reaksiyon vereceğini merak ediyoruz. Ama bu bireylere hangisinin hangisi olduğunu söylemek gerekebilir zira biz bile cinsiyetin sırf sesten belirlenip belirlenemeyeceğini bilmiyoruz.”
