Tarih öncesi geçmişte, Dünya’da günler bir milyar yıl boyunca 19 saat sürmüş olabilirdi. Yeni bir çalışmaya nazaran bu durumun sebebi Ay’dı.
Geçtiğimiz hafta Nature Geoscience bülteninde yayımlanan bir araştırmaya nazaran 2 milyar yıl öncesinden itibaren günler, Ay’ın Dünya’ya daha yakın olması sebebiyle şimdikinden beş saat daha kısa sürüyordu.
Populer Science Türkçe’de yer alan ayrıntılarda ortadan geçen vakitte Ay Dünya’dan uzaklaştıkça, gezegenin dönme suratı düştü ve günler gittikçe uzadığı aktarılıyor.
Çin Bilimler Akademisi Yerbilimleri ve Jeofizik Enstitüsünde çalışan jeofizikçi Ross Mitchell, “Zamanla Ay, Dünya’nın dönüş gücünden çalarak yörüngesini genişletti ve Dünya’dan uzaklaştı” diyor.
Fakat orta Proterozoik Dönem’de Ay, Dünya’dan daima muhakkak bir uzaklıkta durmuş ve sonrasında yine uzamadan evvel, günlerin bir milyar yıl boyunca 19 saat sürmesine sebep olmuş. Bilim insanları Dünya’nın tektonik faaliyetinin görece durağan, iklimin sabit ve biyolojik evrimin de daha yavaş olması sebebiyle bu periyoda “sıkıcı milyar” ismini veriyor.
Araştırmacılar yeni çalışmalarında günlerin geçmişteki uzunluğunu ölçmek için görece yeni bir jeoloji formülünden faydalanmışlar. Siklostratigrafi biçiminde bilinen bu yolda, tortul kayaç yataklarındaki değişimler inceleniyor. Siklostratigrafi, araştırmacıların “Milankoviç döngülerini” belirlemesini sağlıyor. Bu döngüler, Dünya’nın yörüngesi ve dönüş biçiminde gezegenin iklimini etkileyen değişimleri temsil ediyor.
Milankoviç döngülerine yönelik büyük ölçüde siklostratigrafi kaydını tahlil eden araştırmacılar, bu sayede geçmişe ışık tutup Ay’ın bu periyotta Dünya’ya neden bu derece sıkı yapıştığını belirleme fırsatı bulmuşlar. Bilim insanlarının ulaştığı yanıt, gezegenin dönüş biçimini etkileyen gelgitler ile alakalı görünüyor.
Ay’ın oluşturduğu kütleçekim tesiri, Dünya’nın okyanus gelgitlerini denetim ediyor ve böylece gezegenin dönüş suratını azaltıyor. Ama Güneş de “solar atmosferik gelgitler” halinde bir kütleçekim tesiri uyguluyor. Bu gelgitler, Güneş ışığı Dünya’nın yüzeyini ısıtıp gezegenin dönüş suratını artırdığını vakit meydana geliyor. Günümüzde Ay’ın oluşturduğu gelgitler, solar atmosferik gelgitlerin yaklaşık iki katı kuvvette. Bu sebeple Dünya’nın dönme suratında daha yüksek tesire sahipler. Ancak “sıkıcı milyar” esnasında Dünya’nın daha süratli dönmesi, Ay’ın kütleçekim tesirinin şimdikinden daha zayıf olduğunu gösteriyor. Bu nedenle kelam konusu devirde Güneş ve Ay kaynaklı gelgitler birbirine daha yakın kuvvetteymiş.
Avustralya’daki Curtin Üniversitesinde çalışan makale eş müellifi ve araştırma vazifelisi Uwe Kirscher, “Dolayısıyla bu iki zıt kuvvet geçmişte birbirine eşit hale geldiyse, böylesi bir gelgit salınımı Dünya’daki gün uzunluğunun değişimine son vermiş ve bir müddet sabit kalmasına sebep olmuş olmalı” diyor.
19 saatlik günlerin oluşturduğu bu uzun devrin, orta Proterozoik Periyot sırasında atmosferdeki oksijen artışında meydana gelen benzeri yavaşlamaya denk geldiği keşfedilmiş. Bu durum, kelam konusu devirde gezegenimizdeki ömrün evriminde gerçekleşen yavaşlamaya katkıda bulunmuş olabilir.
