BBC’nin elde ettiği yeni deliller, geçen ay 600’e yakın kişinin öldüğü göçmen teknesi faciasıyla ilgili, Yunan makamlarının açıklamalarına daha fazla gölge düşürüyor.
Faciadan kurtulan iki kişi, Yunan Kıyı Güvenliği’nden yetkililerin, gemideki dokuz Mısırlıyı kaçakçı olarak teşhis etmeleri için onlara baskı yaptığını argüman ediyor.
Kapasitesinin çok üzerinde insan bulunan teknenin batışı öncesi çekilen bir manzara de Yunan makamlarının resmi açıklamasıyla çelişiyor.
Yunan Kıyı Güvenliği, tekneyle görsel temas kurulduğunda, denizde ‘sabit bir rotada’ olduğunu açıklamıştı.
Ancak imaj teknenin meşakkat yaşadığını ortaya koyuyor.
BBC’nin doğrulama servisi BBC Verify, bu manzaranın, kıyı güvenliğin teknenin kurtarılmaya gereksinimi olmadığını argüman ettiği sırada ve şahsen kıyı güvenlik tarafından çekildiğini doğruladı.
Arka plandaki daha büyük geminin, göçmen botuna erzak vermesi istenen petrol tankeri Faithful Warrior olduğunu da doğruladık.
Yunan kıyı güvenlik vazifelileri teknenin İtalya’ya yanlışsız ilerlediğini ve kurtarılmaya muhtaçlığı olmadığını açıklamıştı.
BBC, bölgedeki başka teknelerin tıpkı saatlerdeki hareketinden yaptığı tahlille teknenin batmadan evvel en az yedi saat boyunca hareket etmediğini tespit etmişti.
Ancak artık, hayatta kalanların mahkemedeki sözleri ile kıyı güvenlik tarafından alınan tabirleri ortasında önemli farklılıklar olduğunu gösteren evraklara de ulaştık.
İFADELERİN DEĞİŞTİRİLDİĞİ İDDİASI
14 Haziran’daki faciadan sonra dokuz Mısırlı insan kaçakçılığı ile alakalı suçlamalarla gözaltına alındı.
Ancak felaketten sağ kurtulan iki kişi, yaşanan trajediden Yunan Kıyı Güvenliği’nin sorumlu olabileceğini söyleyen göçmenlerin Yunan makamları tarafından korkutularak susturulduğunu argüman ediyor.
Facia sonrasındaki bir ayda, kıyı güvenliğin balıkçı teknesini halatla çekerek batmasına neden olduğuna dair savlar ortaya atılmıştı.
Kimliklerini korumak için Ahmed ve Musab ismini verdiğimiz iki kişi ile Atina’da görüştük.
Olay sırasında teknede olan bu iki kişi, teknenin kıyı güvenlik yüzünden alabora olduğunu argüman ediyor.
Musab anlatıyor:
“Soldan bir ip bağladılar. Herkes dengelemek için teknenin sağ tarafına geçti. Yunan gemisi süratli hareket etti ve tekne takla attı. Onu (alabora olan tekneyi) oldukça sürüklemeye devam ettiler.”
Bu iki kişi, kıyı güvenlik tarafından kurtarılmadan evvel suda iki saat geçirdiklerini de anlattı.
Geçen süreyi tam olarak nasıl bildiğini sorduğumuzda Musab, saatinin hala çalıştığını söyledi.
Ahmed görüşmede yaşananları anlatıyor:
“İnsanlar buna (faciaya) Yunan kıyı güvenliğinin neden olduğunu söylediğinde, sorgudaki yetkili, tercümandan görüşülen bireye konuşmayı kesmesini söylemesini istedi”
Ahmed, kurtarılanlara ‘ölmedikleri için şükretmeleri’ gerektiğinin söylendiğini de aktarıyor.
“Ölümden kurtuldun! Olay hakkında konuşmayı bırak! Bu hususta daha fazla soru sorma!” diye kendilerine bağırıldığını da öne sürüyor.
BBC’ye kimliklerini gizleme kuralı ile konuşan bu iki erkek, kendilerinin de Mısırlılar üzere suçlanacaklarından korktukları için sustuklarını savunuyor.
Ahmed ve Musab, suçlanan 9 Mısırlının teşhis sürecinde baskı olduğunu öne sürüyor.
Ahmed, “Sistem adil olsaydı, bu davada anlatacaklarımız olurdu” diyor.
İki erkek, tekneye binebilmek için 4 bin 500 dolar ödediklerini anlatıyor. Ahmed’ın küçük erkek kardeşi de gemideydi. O hala kayıp.
BBC BBC’den Nick Beake Atina’da, tekneden kurtulan iki kişi ile görüştü Hayatta kalanların bize verdiği bu tabirlerin yanı sıra, mahkemeye sunulan kanıtların toplanma biçimi hakkında da soru işaretleri uyandıran evraklar elde ettik.
Tekneden kurtulan beş kişinin mahkemeye sunulan birinci tabirlerinde, kıyı güvenliğin göçmen teknesini halatla çekmeye çalıştığına ait tabirler yer almadı. Fakat tıpkı beş kişinin tamamı yargıç karşısında faciaya halatla çekme teşebbüsünün neden olduğunu anlattılar.
Sahil güvenliğin sunduğu birinci sözlerden biri şu biçimde:
“Bir kıyı güvenlik gemisi yardıma geldi ve birdenbire gemi alabora oldu. Kendimizi suda bulduk. Sonra bizi şişme botla kurtardılar.”
Ancak tıpkı şahit daha sonra hakime olanları şöyle anlattı:
“Yunan gemisi bizim geminin önüne halat bağladı ve bizi yavaş yavaş çekmeye başladı fakat halat koptu. İkinci halatı bağladıklarında evvel çekiliyormuşuz üzere hissettik lakin sonra gemimiz alabora oldu. Yunan gemisi hızlandı ve biz İngilizce bağırmaya başladık: Dur!”
BBC Verify takımı bu ifadeyi veren şahsa ulaşamadı ve bu yüzden sözlerini neden değiştirdiklerini soramadı.
MISIRLILAR NASIL TEŞHİS EDİLDİ?
Yunan kıyı güvenliği başlangıçta halat kullanıldığını yalanladı. Lakin daha sonra bu açıklamadan geri adım atarak halat kullanıldığını kabul etti. Bunun hedefinin da sırf gemiye binip durumu pahalandırmak olduğu savunuldu. Halat bağlama olayıyla, balıkçı gemisinin alabora olmasında da en az iki saat olduğu sav edildi.
Faciada seksen iki kişinin cesedine ulaşıldı. Birleşmiş Milletler 500 kadar kişinin daha hayatını kaybettiğini kestirim ediyor.
Yunan makamları, suçlanan Mısırlı erkeklerin bir kaçakçılık çetesinin kesimi olduğunu ve teknedeki başka bireyler tarafından da teşhis edildiklerini söylüyor.
Bu 9 kişi hatalı bulunmaları halinde ömür uzunluğu mahpus cezasına çarptırılabilirler.
Bu bireylerin gemideki davranışlarına ait farklı sözler var. Kimileri şüphelilerin, gemidekilere makûs davrandığını argüman ederken, kimi başka tanıklıklar da onların yardım etmeye çalıştığını söylüyor.
Ancak Ahmed ve Musab, hayatta kalanlara dokuz Mısırlıyı suçlama talimatı verildiğini argüman ediyor. Bu talimatın kıyı güvenlik yetkililerince verildiğini de söylüyorlar.
Musab, Mısırlı şüpheliler için, “Hapse atıldılar ve cürümlerini örtbas etmek isteyen Yunan makamları tarafından haksız yere suçlandılar” diyor.
Facia, Yunanistan Yüksek Ceza Mahkemesi’nden bir savcı yardımcısı tarafından soruşturuluyor. Lakin Birleşmiş Milletler’in de yaptığı bağımsız bir soruşturma daveti şimdiye kadar göz gerisi edildi. Avrupa Kurulu, Yunanistan makamlarının soruşturmasına güvendiğini açıkladı.
Ancak Ahmed ve Musab, Yunan kıyı güvenliği merkezli kaygılarında yalnız değiller.
BBC Farzin Khavand birebir vakitte İngiliz vatandaşı ve 20 yıldır Yunanistan’da yaşıyor Faciayı takip eden saatlerde dokuz Mısırlı erkeğin tutuklanması, Yunan makamlarının tesirli soruşturmasına örnek olarak sunuldu.
Ancak Farzin Khavand için bu alarm zilleri manasına geliyordu. O tarihin tekerrür etmesinden korkuyordu.
Farzin Khavand, geçen yıl, Türkiye’den Yunanistan’a geçmek isterken tekneleri bozulan 32 göçmenin kurtarıldığı olayda tercüman olarak vazife yaptı. Bu olayda, Yunan kıyı güvenliğinin ‘iki temiz’ İranlıyı, insan kaçakçılığı ile suçladığına şahit olduğunu sav ediyor.
Khavand, tıpkı teknedeki Afganların kendisine, İranlıların da para ödeyerek tekneye bindiğini söylediğini aktarıyor.
Khavand, “Onlar [İranlı erkekler] büyük travma yaşadılar” diyor ve kendisine anlatılanı aktarıyor:
“Türkiye’den denize açılmadan evvel hiç okyanus görmediklerini bana tekrar tekrar anlatılar. ‘Tekne kullanmakla ilgili hiç bilgimiz yok. Yüzmeyi bile bilmiyoruz’ dediler.”
Khavand, iki İranlı sanıktan birinin, uzun bir mahpus cezasıyla karşı karşıya olan Sayeed isminde bir adam olduğunu ve tekneden küçük oğluyla birlikte kurtarıldığını söyledi:
“Ona, ‘Neden altı yaşındaki bir çocuğu tekneye bindirdin?’ diye sordum. ‘Kaçakçılar bize yalnızca iki saatlik bir seyahat olduğunu söyledi’ cevabını verdi”
Ancak teknedeki Afganların tabirinin tutanaklarda değiştiğini söylüyor. Yunan makamlarının baskısından sonra sözlerini değiştirdiklerinden korkuyor Suçlanan İranlılar da ona bu türlü olduğunu anlattı.
Teknedeki Afgan yolcular, suçlanan İranlılara, kıyı güvenlik tarafından ‘Taliban’a geri gönderilme’ baskısı ile isimlerini vermeleri için ikna edildiklerini söylemişti.
Bu dava sonunda düşürüldü.
Khavand, artık Yunan kıyı güvenliğine yardım etmek istemediğini söylüyor. Sayeed ve oğlu hür bırakıldığında el konulan 1500 euro paralarının da iade edilmediğini söylüyor.
Tüm bu suçlamalar BBC tarafından Yunan makamlarına yöneltildi, lakin rastgele bir karşılık alamadık. Yunanistan’ın kıyı güvenlikten sorumlu denizcilik bakanı ile görüşme talebimiz de reddedildi.
YUNANİSTAN DAHA EVVEL DE SUÇLAMIŞTI
BBC Chrysanthi Kaouni Kalamata kentinde avukat olan Chrysanthi Kaouni, benzeri biçimde suçlanan bireyler aleyhine açılan ve kendisini rahatsız eden diğer ceza davalarına şahit olduğunu söylüyor.
BBC’ye bu cins 10’dan bu türlü dava ile karşılaştığını anlattı:
“Tercümeler, delillerin toplanma hali ve sanıkların bu delillere itiraz etme imkanları ile ilgili tasalarım vardı”
“Bu üç noktadan ötürü, memleketler arası hukuk standartlarında teminatlar olduğunu düşünmüyorum ve adaletin yerine geldiğine inanmıyorum.”
Yakın vakit evvel yapılan bir çalışma, Yunanistan’da insan kaçakçılığı yapmakla suçlanan göçmenler için ortalama bir davanın yalnızca 37 dakika sürdüğünü ve verilen ortalama mahpus cezasının 46 yıl olduğunu ortaya koydu.
Avrupa Parlamentosu’ndaki Yeşiller/Avrupa Özgür İttifakı kümesi tarafından yaptırılan araştırma, Şubat 2020 ile Mart 2023 ortasında Yunanistan’ın sekiz farklı bölgesinde kaçakçılık kabahatinden yargılanan 95 kişinin dahil olduğu 81 davayı inceledi.
Bu araştırmaya nazaran, birçok davada, sadece bir polis ya da bir kıyı güvenlik görevlisinin aldığı söze dayanarak karar verildi. Hadiselerin dörtte üçünden fazlasında, çapraz sorgu için ispatlarının mahkemeye sunulmadığı sav ediliyor.
Ahmed, kendisinin ve kurtulanlar öbür bireylerin, gemi enkazının ve onunla birlikte batan insanların oradan çıkarılmasını istediğini söylüyor. Fakat kendilerine bunun çok güç olduğu, suyun çok derin olduğunun söylendiğini aktarıyor.
Bun yanıtı, Haziran ayında Titanik’e turistik dalış yaparken batan Titan denizaltısında beş kişiyi aramak için harcanan büyük ölçüde para ve kaynakla karşılaştırıyor.
“Biz yüzlerce kişiydik” diyor. “Baran yalnızca bir gemi değil. Arkadaşlarımız ve ailemizdi”
