BBCBirleşik Krallık’ın en kapalı bilimsel araştırma merkezlerinden biri olan Porton Down, gelecek salgını “ilk etapta durdurma” emeliyle çalışmalarına devam ediyor.
İngiltere’nin güney batısındaki Wiltshire bölgesinde yer alan bu tesisin son derece sıkı güvenlik tedbirlerini aşarak bilim insanlarının yanına gittim.
Bu beşerler yeni kurulan Aşı Geliştirme ve Kıymetlendirme Merkezi’nde misyon yapıyor.
Covid’e karşı inşa edilmiş çalışmaları, gelecekte ortaya çıkabilecek yeni hastalıklarda hayat kurtarmayı ve sokağa çıkma yasaklarına duyulacak muhtaçlığı en aza indirmeyi hedefliyorlar.
Birleşik Krallık Sıhhat Güvenliği Kurumu (UKHSA) yani bu laboratuvarları işleten kuruluşun lideri olan Profesör Dame Jenny Harries, “Elbette ki Covid münferit bir olay değildi” diyor.
Prof. Harries, “Covid’i bir yüzyılın en büyük halk sıhhati olayı olarak isimlendiriyoruz. Lakin bir sonraki için bir yüzyılın geçeceğini sanmıyorum” diye ekliyor. İklim değişikliği, kentselleşme ve insanların hayvanlara daha yakın yaşaması nedeniyle “artan bir riskle” karşı karşıya olduğumuzu söylüyor.
BBC Prof. Harries, Covid’in “münferit” bir halk sıhhati olayı olmadığı konusunda net Porton Down, sakin Wiltshire kırsalında Salisbury’e yakın bir pozisyonda bulunuyor. Aklınıza gelebilecek en tehlikeli virüs ve bakterileri araştırmak için donatılmış dünyadaki ender yerlerden biri. Buradaki dondurucularda Ebola üzere virüsler bulunuyor.
Komşu binalar ortasında Savunma Bakanlığı’na bağlı Savunma Bilim ve Teknoloji Laboratuvarı da yer alıyor.
Koyu yeşil binalarda yer alan aşı laboratuvarları, Covid’e karşı tedbir almak üzere çabukla inşa edildi. Lakin pandeminin ağır talepleri azaldıkça, odak da değişti.
Yeni aşı araştırma merkezi artık üç tıp tehdide odaklanıyor:
- Antibiyotiklere dirençli harika bakteriler üzere tahlili zorlaştırdığı bilinen enfeksiyonlar
- Kuş gribi ve yeni Covid varyantları üzere sorun yaratabilecek potansiyel tehditler
- Ve “X Hastalık”: Covid üzere dünyayı büsbütün şaşırtabilecek beklenmedik hastalıklar
BBCHedef, tüm aşı geliştirme kademelerini desteklemek maksadıyla ilaç sanayisi, bilim insanları ve hekimlerle birlikte çalışmak.
Porton Down’daki bilim insanları, kenelerce yayılan ve enfekte olanların yaklaşık üçte birini öldüren Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi’ne karşı birinci aşıyı geliştirmek üzere çalışıyor. Bu hastalık Afrika, Balkanlar, Orta Doğu ve Asya’da mevcut. İklim değişikliği ile daha da yayılabilir.
Sürecin öteki ucunda ise aşıların aktiflikleri bedellendiriliyor. Covid’in Omicron varyantının aşıların sağladığı kimi muhafazaları atlatabileceğini fark eden bilim insanları da burada vazife yaptı. Tıpkı vakitte yeni Covid varyantlarını laboratuvarda yetiştirerek izlemeye devam ediyorlar.
Kan örneklerinden alınan antikorlarla etkileştirerek yeni varyantların hala enfekte olup olamadığını görüyorlar.
BBC Covid üzerine çalışmalar sürüyor Resmi olarak adlandırılmasalar da Qui-Gon, Obi-Wan, BB8 ve Palpatine isimlerini taşıyan makineler, dünyanın en büyük kuş gribi salgını tehdidini izlemede kıymetli rol oynuyor. H5N1 kuş gribi virüsü kuş popülasyonlarına büyük ziyan verdi. Çiftliklerde çalışanlara yapılan rutin testler sayesinde İngiltere’deki insanlarda birinci belirtisiz hadiseleri ortaya çıktı.
Tesiste çalışan takımlar pandemi öncesinde haftada yalnızca 100 örnek test edebiliyorken, artık 3 binden fazla örnek test edebilir hâle geldi.
DAHA SÜRATLİ AŞILAR
Buradaki aşı çalışmaları “100 Gün Görevi” ismiyle yürütülüyor. Hedef, yeni mümkün bir tehidide karşı 100 günde aşı geliştirmek.
Tarihsel süreçte, yeni aşılar tasarlamak ve testmek onlarca yıl sürüyor. Pandeminin eşsiz şartları, birinci Covid aşılarının bir yıl içinde üretilmesini mümkün kıldı ve aşı dağıtımı Aralık 2020’de başladı.
BBCTahminlere nazaran Covid aşıları yalnızca birinci 12 ayda 14 milyondan fazla hayat kurtardı.
UKHSA’nın baş bilim vazifelisi Profesör Isabel Oliver, “Bu aşıların biraz daha evvel elimizde olduğunu hayal edin” diyor.
Covid aşılarının tarih boyunca daha evvel hiç görülmedik kadar süratli bir formda geliştirildiğini hatırlatan Prof. Oliver, “Ancak daha fazla hayat kurtarabilirdik ve daha süratli bir formda olağan hayata dönebilirdik” diye konuşuyor.
Koronavirüs pandemisinden çıkarılan derslerin, gelecekte daha hazırlıklı olmamızı sağlaması umut verici.
Prof. Harries, “geçmişte olaylara yalnızca reaksiyon verdiğimizi lakin gelecekte tedbir almak ve salgının başlamasından önce durdurmaya çalışmak zorunda olduğumuzu” belirtiyor.
Ve şayet yeni bir hastalık ortaya çıkarsa, en erken etapta durdurmak gerektiğini ekliyor.
Fotoğraflar: Emma Lynch/BBC
