Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski‘nin İstanbul’da bir ortaya gelmesinin akabinde Erdoğan’ın, Ukrayna‘ya yönelik kelamları Rusya’da geniş yankı uyandırmıştı.
İstanbul’daki görüşmeden çabucak sonra neo-Nazizm ile irtibatlı olduğu belirtilen Azak Taburu mensuplarının Ukrayna’ya iadesi, Ankara-Moskova çizgisinde soğuk rüzgarlar estirdi.
Türkiye ile Ukrayna ortasında gerçekleşen iade süreci, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin‘in önümüzdeki ayda gerçekleşmesi beklendiği öne sürülen Ankara ziyaretinin iptal edileceğine ait spekülasyonları da beraberinde getirdi.
Volodimir Zelenski, Türkiye ziyaretini tamamladıktan sonra İstanbul havaalanından bir görüntü yayınladı. Görüntüde, Azak Taburu mensuplarının müdafaalar eşliğinde bir minibüsle piste geldiği ve onları Çek Hava Kuvvetleri’ne ilişkin bir uçağın karşıladığı görüldü.
Повертаємося додому з Туреччини й повертаємо додому наших героїв.
Українські воїни Денис Прокопенко, Святослав Паламар, Сергій Волинський, Олег Хоменко, Денис Шлега нарешті будуть із рідними.
Слава Україні!——
We are returning home from Türkiye and bringing our heroes home.… pic.twitter.com/SLX3RIWPiy
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) July 8, 2023
Zelenski, Twitter hesabından paylaştığı görüntüde, “Türkiye’den konuta dönüyoruz ve kahramanlarımızı meskene getiriyoruz. Ukraynalı askerler Denys Prokopenko, Svyatoslav Palamar, Serhiy Volynsky, Oleh Khomenko, Denys Shleha. Nihayet yakınlarıyla birlikte olacaklar” ifadelerini kullandı.
Ukrayna’nın Türkiye Büyükelçisi Vasyl Bodnar, “Türkiye’nin, Azak mensuplarının iadesine ait Kiev’e bir kaide öne sürmediğini” kaydetti.
Bodnar, “(Askerlerin) milislerin ait görüşmelerde diplomatik heyetler de yer aldı ve bu görüşmeler aylarca sürdü. Öncesinde, Zelenski ve Erdoğan çok sayıda telefon görüşmesi yaptı. Bu, yalnızca Ukrayna’ya yönelik nazik bir jest değil, birebir vakitte Rusya ile bağlantıdaki durumun güçlendirilmesidir“ diye konuştu.
KREMLİN: MUAHEDE İHLAL EDİLDİ
Konuya ait çarpıcı iletilerin geldiği Kremlin Sarayı’ndan Sözcü Dmitry Peskov, Türkiye’nin, Azak Taburu mensuplarını Ukrayna’ya iade etmesine reaksiyon göstererek, “anlaşmaların ihlal edildiğini” savundu.
“Anlaşmaların ihlal edilmesinin kimseyi güzel göstermeyeceğini” söyleyen Peskov, şu biçimde konuştu:
“Azak başkanlarının Türkiye’den Ukrayna’ya iadesi, mevcut mutabakatların koşullarının direkt ihlalinden öteki bir şey değildir. Bu durumda, Ukrayna ve Türkiye kuralları ihlal etmiştir, Rusya bu hususta bilgilendirilmedi. Milislerin, mevcut mutabakatları ihlal ederek Kiev’e iade etme kararı katiyen karşı ataktaki (Ukrayna’nın) başarısızlıklarla direkt irtibatlıdır. Bunlar, Kiev rejiminin birliklerinin her gün karşılaştığı başarısızlıklardır.”
Türkiye’nin tavrına ait konuşan Peskov, “Elbette NATO tepesi için hazırlıklar devam ediyor ve elbette bu hazırlık bağlamında Türkiye’ye çok baskı yapıldı. Elbette Türkiye de bir NATO üyesi olarak, NATO ile dayanışmasını gösteriyor. Bunu hepimiz çok güzel anlıyoruz” ifadelerini kullandı.
Rusya Federasyon Kurulu Milletlerarası Bağlar Komitesi Lideri Volodymyr Dzhabarov ise Türkiye’ye reaksiyon göstererek, iade kararını “anlaşmaların ihlali” olarak tanımladı.
Dzhabarov, “Bu tüm mutabakatların ihlalidir. Kimseye güvenemezsiniz. Bir başka konu da, (Azak mensuplarının) muharebe operasyonlarında yer almamalarıdır…” diye konuştu.
Fotoğraf: Azak Taburu
“PROVOKATİF BİR KARAR”
Rusya Federasyon Kurulu Savunma ve Güvenlik Komitesi Lideri Viktor Bondarev, milislerin iadesini “provokatif bir karar” olarak nitelendirerek, Erdoğan’ın, Ukrayna’nın NATO üyeliğini destekleyici açıklamalarını sert bir formda eleştirdi.
Bondarev, “Bunlar, Türkiye’nin giderek tarafsız bir ülkeden dost olmayan bir ülkeye dönüşmeye devam ettiğini açıkça göstermektedir. Zelenski’nin, Türkiye’ye gerçekleştirdiği ziyaretin akabinde Türk tarafınca provokatif kararlar alınmıştır. Türk makamları, AKKA sona erene kadar Türkiye’de fiilen mesken mahpusunda kalacak olan Azov terör örgütünün önderlerini Kiev’e iade etti. Türkiye bunu kasıtlı olarak görmezden geldi ve buna ek olarak Ukrayna’nın NATO’ya kabulünün hızlandırılmasını ve Ukrayna’da bir İHA fabrikası kurulmasını savundu” dedi.
Bondarev, Türkiye’nin “dostane olmayan bu hareketinin nedeninin, hem NATO’dan gelen baskı hem de tahıl mutabakatının fiilen feshedilmesi” olduğunu ileri sürerek, “İki yüzlü Erdoğan, daha evvel de aptalca ve fevri kararlar aldı: IŞİD’le flört etti, Rus uçaklarının düşürülmesinde tesirli oldu, Ukrayna’ya insansız hava araçları sağladı ve Türkçe konuşan halkları Büyük Turan’ı yaratmaları için baştan çıkardı” diye konuştu.
Türkiye’nin tavrına ait konuşan Bondarev, “Böyle bir davranış, sırtından bıçaklamaktan öteki bir şey olarak adlandırılamaz” tabirlerini kullandı.
OSMANLI İMPARATORLUĞU’NA ATIF
Rus Duma Savunma Komitesi Birinci Lider Yardımcısı Aleksey Zhuravlev de iade kararına reaksiyon göstererek, “Osmanlı vaktinde kelamında durmayan yeniçerilerin lisanlarının kesildiğini” dile getirdi.
Zhuravlev, ifadelerini kullandı.
Zhuravlev, Rusya’nın bunun karşılığında “Akkuyu Nükleer Güç Santrali konusunda Erdoğan’a verdiği kimi kelamları geri alabileceğini” kaydetti.
“PERVASIZ BİR HAREKET”
Devlet Duması Memleketler arası Münasebetler Komitesi Birinci Lider Yardımcısı Svetlana Zhurova, kumandanların Ukrayna’ya iadesinin, Erdoğan’ın, Zelenski’yi “test ettiğinin bir göstergesi” olabileceğini öne sürdü.
İade kararını “pervasız bir hareket” olarak nitelendiren Zhurova, Zelenski’nin, kumandanlar konusunda Erdoğan’a “bir daha savaş alanına dönmeyeceklerine dair kelam vermiş olabileceğini” belirtti.
Rusya’nın BM Daimi Temsilci Yardımcısı Dmitry Polyanskiy ise Twitter hesabından iade kararına ait bir haberi alıntılayarak, “Güvenilecek bir ülke daha azaldı…” paylaşımında bulundu.
One country less to trust… https://t.co/5gCMKUCW5J
— Dmitry Polyanskiy 🇺🇳 (@Dpol_un) July 8, 2023
TÜRK DİPLOMATİK KAYNAK RUS BASININA KONUŞTU
Türkiye’den diplomatik bir kaynak, TASS’a yaptığı açıklamada, Azak Taburu kumandanlarının Ukrayna’ya iade edilmesi kararının “üst seviyede alınabileceğini” söyledi.
Kaynak, “Ukrayna ihtilafının tarafları ortasındaki mevcut muahedeler göz önüne alındığında bu karar lakin üst seviyede alınabilirdi. Bunun, Zelenski’nin, Türkiye ziyaretinin çabucak akabinde gerçekleşmesi ve Türkiye’nin bunu duyurmaması dikkat çekicidir” dedi.
ABD: BİZİMLE BİR İLGİSİ YOK
ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan, kumandanların Ukrayna’ya iade edilmesi kararında Washington’un hiçbir ilgisi olmadığını söyledi.
Sullivan, Erdoğan’ın bu kararı neden aldığı ve “Putin’e bir çeşit bildiri gönderip göndermediği” istikametindeki bir soruya, “Dürüst olmak gerekirse, bunu yapma nedenlerini karakterize etmeyeceğim. Bence bu soruyu direkt Cumhurbaşkanı Erdoğan’a yöneltmekte yarar var. Biz bunun bir modülü değildik ve Erdoğan’ın bununla ne yapmaya çalıştığı konusunda yorum yapabilecek bir pozisyonda değiliz” dedi.
Rusya’daki isyan teşebbüsünün öteki ülkelerle ilgilerini ve bilhassa de Türkiye’nin son kararlarını nasıl etkilediği konusunda yorum yapan Sullivan, “Bunun makul başkanların makul kararlarını ne kadar etkileyeceğini, bunun sonuçlarının ne olduğunu söylemek için çok erken, bilhassa de bu öykü hala ortaya çıkmakta olduğu için” diye konuştu.
Sullivan, “Erdoğan Ukrayna’yı desteklemek için, kimi sofistike silahların sağlanması da dahil olmak üzere, epey değerli ve sağlam şeyler yapmaya hazırdı” sözlerini kullandı.
Sullivan, Erdoğan’ın kararlarının ne kadarının isyan teşebbüsüyle ilgili olduğunu ve “bunun ne kadarının yalnızca Ukrayna çatışmasına yaklaşımıyla ilgili olduğunu” söylemenin kendisi için sıkıntı olduğunu belirterek, “Ancak bu mevzuyu dikkatle izlemeye devam edeceğiz” dedi.
Fotoğraf: Türkiye’den Ukrayna’ya iade edilen Azak Taburu temsilcileri
TÜRKİYE’DE KALIYORLARDI
Tartışmaya mevzu olan Azak Taburu’ndan 5 başkan, Mariupol’deki Azovstal kuşatması sırasında Rus güçlerine teslim olmuştu.
Eylül 2022’de Ukrayna, ortalarında Azak Taburu önderlerinin de yer aldığı 215 Ukraynalı ve yabancı vatandaşın özgür bırakıldığını açıklarken, Rusya ise Ukrayna’nın 55 kişiyi iade ettiğini duyurdu. Çernihiv’de gerçekleştirilen esir takasında Rusya’ya iade edilen şahıslar ortasında “vatana ihanetle” suçlanan, Putin’in destekçilerinden olduğu belirtilen eski Ukraynalı milletvekili Viktor Medvedçuk da vardı.
Esir takası konusunda Erdoğan’a arabulucuk için teşekkür eden Zelenski, özgür bırakılan 5 milisin savaş bitene kadar Türkiye’de kalacağını söylemişti.
AZAK TABURU
Azak Taburu, neo-Nazizm ile kontaklı ve neo-Nazi görüşlerini söz eden üyeleri olan çok sağcı bir milis küme olarak tanınıyor. Başlangıçta Mayıs 2014’te istekli bir milis birliği olarak kurulan küme, Kasım 2014’te Ukrayna Ulusal Muhafızları’na dahil edildi.
Grup, kurulduğu birinci vakitlerde Ukrayna İçişleri Bakanlığı’nın özel bir polis şirketi üzere faaliyet yürütüyordu. Haziran 2014’te Mariupol’u Rus yanlısı ayrılıkçı kümelerden geri almak için çatışmalara katılmaya başlayan Azak temsilcileri, kendisine yöneltilen neo-Nazi ve Nazizm ile ilgili suçlamaları reddediyor. Lakin, bölgedeki faaliyetleri kapsamında azap ve savaş cürümleri savlarının yanı sıra neo-Nazi sempatisi ve Neo-Nazi sembollerini kullanması dikkatleri üzerine çekiyor.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) tarafından yayınlanan raporlar, Azak Taburu’nu yağma, yasadışı gözaltı ve azap üzere savaş hatalarıyla ilişkilendirdi.
Azak Taburu, Rusya Federasyonu’nda “terör örgütü” olarak tanınmakta ve yasaklanmaktadır.
