İnsanlık Dünya&#8217;yı ne kadar değiştirdi?

Bilim insanları, insanlığın Dünya’ya vurduğu damganın, en açık biçimde Kanada’nın Ontario bölgesindeki küçük Crawford Gölü’nde görülebildiğini söylüyor.

İnsanlığın gezegenimizde yol açtığı etraf değişikliklerini yeni bir jeolojik devir olarak tanımlayabilmek için bir müddettir çalışmalar yürüten uzmanlar, Crawford’un eksiksiz bir örnek olduğu görüşüne vardı.

Bu gölde biriken tortular, insanlığın etrafa en değerli tesirlerinden biri olan yaygın fosil yakıt kullanımını hatta nükleer bomba denemelerinden sonra yayılan plutonyumu kusursuz halde -deyim yerindeyse- kayıt altına almış.

İşte bu tortuların oluşturduğu çamur katmanları, uzmanlara nazaran, Antroposen ismini verdikleri, beşerle başlayan yeni bir jeolojik cihanın başlangıcına işaret ediyor.

DERGİ – Dünya yeni bir çağa mı girdi?

Araştırmacılar bu işaretleri, değerinin altını çizmek için “altın işaret” ya da daha resmi ismiyle Global Stratotip Akışı Kısım ve Noktası” (kısaltması GSSP) olarak nitelemek istiyorlar.

Dünya’nın jeolojik tarihindeki öteki değerli dönüşümler daima GSSP olarak anılıyor. Bunun gerçek hayatta karşılığı ekseriyetle, bilimsel olarak değerli olduğu düşünülen jeolojik katmanların bulunduğu yere bir pirinç çivi çakılması.

Ama Crawford Gölü kelam konusu olduğunda bu, Kanada’nın başşehri Ottowa’daki bir müzeye kaldırılan dondurulmuş tortu kesitinin yanına konulan bir pirinç levha olarak görülebilecek.

Londra Üniversitesi’nden Dr Simon Turner “Crawford kusursuz bir örnek” diyor.

Sondajla gölün tabanından alınan derin tortu örneklem kesitinin dev bir lolipop üzere göründüğünü ancak yıl yıl birbirinden ayırılabildiğini anlatıyor.

Antroposen Çalışma Kümesi’nin sekreteri Dr Turner “Bu yıllık katmanlar fosil yakıt eserlerinin kullanımını, plutonyumu, jeo-kimyada, mikro-ekolojide ve çevresel değişimi gösteren gibisi her türlü şeyi kayda geçiriyor.”

Çoğunuz okul kitaplarında ya da sınıflarınızın duvarlarında asılmış olarak Dünya’mızın 4,6 milyar yıllık tarihini gösteren kronolojik katman tablosunu; Kronostatigrafik Tablo’yu görmüştür.

Bu tablodan Triasik, Jurasik ve Kretase devirlerini hatırlarsınız. Şu anda yaşadığımız ve son buzul çağının kapandığı 11 bin 700 yıl öncesinde başlayan periyoda ise Holosen Evre deniyor.

Antroposen Çalışma Kümesi son on yıl boyunca bu tabloda güncelleme yapmak gerekip gerekmediği sorusuna karşılık arıyordu.

Uzmanlardan oluşan küme artık tabloyu güncellemek için kâfi delil toplandığı görüşünde. Yeni devrin başlangıcının ise 1950 olması gerektiğini düşünüyorlar.

Bu tarih “Büyük hızlanış” olarak isimlendirilen yani insan nüfusu ve tüketim kalıplarındeki değişimin birden hızlandığı yıla işaret ediyor. Tıpkı vakitte teknolojinin gelişmesiyle eşzamanlı olarak aluminyum, beton ve plastik kullanımının süratle yaygınlaşmasına da denk düşüyor.

Crawford’un tabanındaki tortulara bakıldığında değişimdeki hızlanmanın izi yıl yıl sürülebiliyor.

Sıcak yaz aylarında oluşan alg ve büyüyen yosunlar göl suyunun çok küçük kalsit kristaller oluşturmasına yol açıyor. Bunlar gölün tabanına düşerek beyaz bir katman oluşturuyor. Soğuk kış aylarında alg ve öteki organizmalar ölüyor ve bunlardan kalan organik unsurlar de kahverengi-siyah bir katman oluşturuyor.

Fakat mevsimlere bağlı bu açık ve koyu renkli katmanların ortasında gölün bulunduğu bölgeye de yansıyan daha genel çevresel değişiklikler de tespit edilebiliyor.

Uzmanlar, bu katmanları bir süpermarketin kasasında barkod okurcasına çözüyor.

Ontario, St Catharines’deki Brock Üniversitesi’nden Profesör Francine McCarthy “Uçan kül dediğimiz karbonlu yuvarlak zerrecikler görüyoruz. Bunlar çok yüksek ısıda yanan fosil yakıtlar, esasen kömür kullanımıyla ortaya çıkıyor” diyor.

“Bu karbonlu yuvarlak zerreciklerin artış sebebi ise tabi ki 20. yüzyılın kıymetli bir kısmında ve günümüze kadar üretim yapan çelik fabrikalarının bulunduğu Kanada’nın en büyük sanayi kenti Hamilton’un, Crawford’un çok yakınında olması.”

Bir diğer kıymetli ayırt edici bulgu ise plutonyum.

Crawford’un tabanından çıkarılan çamur katmanları bu yılın başlarında, bu radyoaktif elementin birinci kere hangi yıla tekabül eden, hangi katmanda ortaya çıktığının belirlenmesi için İngiltere’ye, Southampton Üniversitesi’ne analize gönderildi.

Southampton Üniversitesi’deki uzmanlar BBC’ye “Söz konusu plutonyum izotoplarından birinin radyoaktif tesirinin yarılanması için 24 bin yıl geçmesi gerekiyor. Bu da daha en az 100 bin yıl daha tortular içinde gözlemlenebilecekleri manasına geliyor. Lakin bunun ötesinde karbon partikülleri esasen daima görülebilecek” diyorlar.

Antroposen Çalışma Kümesi, insanlığın tabiata vurduğu damgayla belirlenecek Antroposen Evresi’nin başlangıcı için bir tarih belirlemeye çalışıyor ve Southampton’da yapılan analizler bu kararda kıymetli rol oynayacak.

Bundan binlerce yıl sonra jeologların bugünden kalan jeolojik katmanlar üzerinde çalışarak insanın gezegenimizde yol açtığı esaslı değişimleri anlamaya çalışacağını düşünmek heyecan verici.

Fakat bu çalışmaların birinci adımı olan tarihi katman incelemesinin (stratigrafi) şimdiden başladığını söyleyebiliriz.

İngiltere’nin güney kıyısı açıklarındaki Wight Adası’ndaki Munsley Bataklığı örneğine bakalım.

Bataklığın hakikat yerini bulabilirseniz, Pleistosen’den Holosen evresine geçişi yani Dünya’nın jeolojik olarak şimdiye kadar geçirdiği en büyük çevresel dönüşümü kayda geçirmiş çamur katmanlarını ortaya çıkarabilirsiniz.

Diğer yandan Kuzey Avrupa buzulları küçülür ve ısı yükselirken polen zerrecikleri Arktik Alp bitkilerinin yokoluşunun, huş ve söğüt ağaçlarının yayılmasının izini kaydediyor.

Southampton Üniversitesi’nden Profesör Sabine Wulf “Geriye dönüp baktığımızda bu dönüşümlerin bir kısmının hakikaten çok kısa bir müddet içinde, 30-40 yıl, yani bir neslin ömür müddetinde meydana gelebildiğini öğreniyoruz” diyor.

Antroposen Çalışma Kümesi çalışmalarının sonuçlarını ve yeni bir evre belirleme konusundaki tavsiyelerini bu yıl memleketler arası jeoloji topluluğuna sunacak.

Ama sonuncu kararı verme yetkisi Memleketler arası Stratigrafi Komitesi’ne ilişkin. Dünya’nın bütün okullarına asılı gezegenimizin geçirdiği periyotlar tablosunu güncelleyip güncellememe kararını onlar verecek.