Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Euclid teleskobu birinci imgelerini çok kısa bir müddet evvel Dünya’ya gönderdi. İmajlar, teleskobun beklendiği biçimde çalıştığını doğruluyor. Euclid teleskobu ise insanlığın uzaya gönderdiği en kıymetli araçlardan birisi olacak ve gözünü milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki galaksilere dikecek.
Euclid’in temel gayesi, yaklaşık 10 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan milyarlarca galaksiyi tahlil ederek evrenimizin karanlık tarafının haritasını çıkartmak. Bu tezli misyon, alemlerin olgunlaşan bir kozmosla birlikte nasıl geliştiğini göstermek için vakit ögelerini da içeren “3 boyutlu” bir harita oluşturmayı hedefliyor.
İLK İMAJLAR YENİ BİR ÇAĞI AÇIYOR
DonanımHaber’de yer alan ayrıntılara nazaran Institut d’Astrophysique de Paris’te astronom ve Euclid Konsorsiyumu önderi olan Yannick Mellier yaptığı açıklamada, “Euclid’in görünür ve yakın kızılötesi araçları kullanılarak elde edilen inanılmaz birinci manzaralar, gözlemsel kozmoloji ve istatistiksel astronomi için yeni bir çağ açıyor. Fotoğraflar karanlık gücün tabiatına yönelik arayışın başlangıcını işaret ediyorlar.”
Euclid, 1 Temmuz tarihinde fırlatıldı ve şu sıralar Dünya’dan yaklaşık 1,6 milyon km uzakta yer alıyor.
28 Temmuz da ise Euclid, ikinci Lagrange noktası olarak bilinen noktada James Webb Uzay Teleskobu’na katıldı. Önümüzdeki birkaç ay boyunca bilim insanları, teleskobu test ederek daha da kalibre edecek.
Yukarıda gördüğünüz imajlar Euclid üzerinde bulunan ve açılımı “Visible Instrument” olan VIS isimli bir araçla çekildi.
İsminden da anlaşılacağı üzere VIS, cihanı elektromanyetik spektrumun insan gözüyle görülebilen kısmından, yani 550 ila 900 nanometre ortasındaki dalga uzunluklarından yakalıyor. Solda VIS’in tam görüş alanını, sağda ise yakınlaştırılmış bir versiyonunu görebilirsiniz. ESA, yakın çekim alanını Dünya’dan görülen dolunayın genişliği ve yüksekliğinin yaklaşık dörtte birine benzetiyor.
VIS’in portrelerinde öne çıkan kimi ögeler ortasında, alanın tam ortasından fırlayan kozmik ışınlar, çok sayıda kaçırılmayacak parıltılı yıldız ve en değerlisi de birkaç bulanık leke yer alıyor. ESA, bu lekelerin Euclid’in evrenimizin, karanlık gücün ve her şeyin son derece detaylı bir haritasını geliştirirken daha fazla araştıracağı galaksiler olduğunu söylüyor.
Sırada, Euclid’in ” Near-Infrared Spectrometer and Photometer” (Yakın Kızılötesi Spektrometresi ve Fotometresi) manasına gelen NISP var. ESA’nın belirttiği üzere, NISP’in iki rolü var. Bunlardan birincisi, galaksileri kızılötesi ışıkta ya da elektromanyetik spektrumda yaklaşık 950 ila 2020 nanometre ortasında kalan ve insan gözüyle görülemeyen ışıkta görüntüleyebiliyor. İkincisi, NISP her galaksinin ne kadar ışık yaydığını tam olarak ölçebilir – bu ikinci kısım bize bu galaksilerin ne kadar uzakta olduğunu söyleyebilir.
Yukarıda gördüğünüz NISP imgeleri VIS setine epey benziyor; sol taraf NISP’in tüm alanını içerirken, sağ taraf yakınlaştırılmış bir kısmı gösteriyor. Bu birinci test imajları şimdi bilimsel emeller için kullanılabilir olmasa da, iki enstrümanın şu anda uzayda harika bir halde çalıştığını gösteriyor.
Bununla birlikte Euclid tarafından yakalanan derin uzay ışığı NISP dedektörüne ulaşmadan evvel birtakım filtrelerden de geçiyor. Ve bu da hayli dengeli sonuçların çıkmasını sağlıyor. Bu filtreler, NISP’nin galaktik uzaklık ölçümlerine yardımcı olan makul bir kızılötesi dalga uzunluğundaki parlaklığı ölçmek üzere şeyler yapabiliyor.
Euclid, dataları NISP’e göndermeden evvel temel olarak kozmik ışığı tam bir dalga uzunluğu spektrumuna ayırabilen “grism” olarak bilinen bir aygıta sahip. Bu süreç sayesinde bilim insanları örneğin belli bir galaksinin ne kadar uzakta olduğunu ve galaksinin kimyasal olarak neyden oluştuğunu belirleyebiliyor.
TELESKOBUN EMELİ NE?
Karanlık güç ve partneri olan karanlık unsur, bugün astronomide var olan en büyük ve en büyüleyici sorulardan kimilerini oluşturuyor. Her iki fenomen de insan gözüyle görülemese de evrenimizi bir ortada tutuyor üzere görünüyor.
Yeni başlayanlar için, uzay durdurulamaz bir balon üzere daima olarak her tarafa hakikat genişliyor. Lakin garip olan şu ki, bu balonlaşma bilim insanlarının evrenimizdeki tüm görünür şeylerle tam olarak açıklayamadığı süratlerde gerçekleşiyor üzere görünüyor. Hasebiyle, kozmik genişlemeyi hızlandırmak için diğer bir şey hareket ediyor olmalı. Bilim insanları bu “şeye” karanlık güç diyor.
Bu ortada, genişleyen cihanın içinde, galaksilerin yerinde tutulmasını sağlayan ve düzenlenme formlarını belirleyen bir cins yapıştırıcı var üzere görünüyor. Örneğin, bilim insanları galaksiler ortası gaz ve yıldızların güya üzerlerinde fazladan bir yerçekimi varmış üzere hareket ettiklerini hesaplıyorlar. Bu görülemeyen “tutkal” da karanlık husus olarak kabul ediliyor.
Bilim dünyası bunlara “madde” yahut “enerji” üzere isimler takıyor olsa da kimse bunların tam olarak neyden oluştuğunu bilmiyor. Bilim insanları bunları yalnızca anlayışımızdaki boşlukları tanımlamak için toplu tabirler olarak kullanıyorlar. Şu anda kesin olarak bildiğimiz tek şey karanlık cihanın var olduğu.
Ancak Euclid’in önümüzdeki altı yıl boyunca cihanı eksiksiz bir biçimde haritalama misyonu sonuç verirse, tahminen de bilim insanları karanlık kozmosun gerçekte ne olduğuna dair kimi ipuçları elde edebilirler. Zira karanlık unsur ve güç uzaydaki şeylerle etkileşime girdikçe, bu şeylerin dağılımını ve evrimini ortaya koymak bize karanlık kainatın öykünün neresinde yer aldığını gösterebilir.
ESA Yöneticisi General Josef Aschbacher yaptığı açıklamada, “Görevin ardındaki takımın, şu anda hakkında çok az şey bildiğimiz kozmosun yüzde 95’i hakkında birçok şeyi ortaya çıkarmak için Euclid’i kullanmayı başaracağına inancım tam” dedi. Euclid büsbütün kalibre edildiğinde gökyüzünün şimdiye kadarki en büyük 3D haritası oluşturulacak.
