Batı’nın medeniyetler ortası diyalog kavramı üzerinde yarattığı olumsuz çağrışımları bir kenara koyarsak Rusya ve Çin, bu kavramı kullanıyor ve büyük değer veriyor.
“Manevi” kıymetler, ülkelerin iç işlerine hürmet, karşılık inanç ve diyalog temelinde farklı uygarlık kodlarının bir ortada yaşayabileceği tezini Rusya ve Çin, Batı’nın demokrasi paradigmasına karşı uzun müddettir işliyor.
Batı tipi demokrasi, çizgi dışına çıkan ülkelerin hizaya getirilmesi, direnen ve işgal edilemeyecek kadar büyük olan devletlerin yaptırımlar yoluyla yıpratılması ya da askeri ve siyasi paktlarla kuşatılması…
Rusya bunlara itiraz ettiğini söylüyor.
Peki güçlendiği artık tartışma götürmeyen yeni dünyanın aktörleri nasıl bir dünya öneriyor? Dünyanın geleceğine ait Rusya’nın nasıl bir tasavvuru var?
BRICS ve ŞİÖ gelecekte neye benzeyecek? Yeni bir NATO ve Avrupa Birliği’nin çok daha büyüğü mü yolda? Özetle akıllardaki soru yeni güçler eski hegemonların yolundan mı gidecek?
Gazeteci Mehmet Kıvanç, Kent Üniversitesi Kağıthane Yerleşkesinde 6 Temmuz’da yapılan “Avrasya Uluslarası Kültürlerarası Diyaloğu” toplantısında masaya yatırılan mevzuları, ve üstteki soruların yanıtlarını, harici.com.tr haber ve tahlil portalındaki tahlilinde ele aldı.
ASANIN İÇİNDEKİ URAL PARÇASI
Rusya Senatörü, Rusya Federasyon Kurulu Milletlerarası Komitesi Lider Yardımcısı Andrey Klimov 10 yıldır kültür maratonunun yürütücüsü.
Klimov, açılış konuşmasında eline bir asa alıyor ve anlatıyor: “Misyonumuz kıtalararası kültür maratonu. Etkinliğimiz Şangay İşbirliği Örgütü marjında yapılıyor. Bu asa ise maratonun simgesi. En son Brezilya’daydı. 100 bin kilometre yol yaptı. Roskosmos tarafından bütün kıtalardan gelen ağaçlarla özel bir teknolojiyle üretildi. Asanın altında ufak bir kapsül var. Onun içinde de bir ağaç modülü yer alıyor. On milyonlarca yıl evvel jeolojik vakitlerin çok erken evrelerinde, şimdi Asya ve Avrupa kıtaları oluşmamışken Ural Dağları vardı. Bu kapsül, Ural Dağlarında yetişen ve milyonlarca yıl öncesinden kalan bir ağaç kesimini taşıyor.”
Andrey Klimov, Rusya’nın iletisini asa simgesi üzerinden veriyor. Klimov, üniversitedeki yuvarlak masa toplantısının konuşmacılarından Prof. Dr. İlber Ortalylı’ya bu asayı sembolik olarak veriyor. Rusya’nın heybetine ait o ünlü deyişi “Rusya akılla kavranmaz, arşınla ölçülmez, Onun kendine has bir hali, gelişimi vardır, Rusya’ya yalnızca inanılır, iman edilir” kelamlarını anımsatan Ortaylı, asayı Rus edebiyatının kurucusu olarak kabul edilen Puşkin’in Etiyopyalı dedesi Abraham Petroviç Hannibal ismine aldığını söylüyor.
“TARİHE DİĞER TÜRLÜ BAKMALIYIZ”
Kültürlerarası diyalog kavramını irdeleyen Ortaylı, diyalog için “Tarihe öbür bir biçimde bakmak zorunda olduğumuzu, bunun da lakin idrak ile ve ruhla (geist) mümkün olduğunu” söylüyor. Konuşmasını Rusça yapan Ortaylı, bazıları ciddiye almak istemese de “Avrasya’nın bir realite olduğunu” vurguluyor ve bir eksikliğe dikkat çekiyor. Duayen tarihçi Türkiye, Rusya ve İran’ın, bu kadim medeniyetlerin mukayeseli etüdlerinin olmadığına dikkat çekiyor.
Yuvarlak masa toplantısında kelam alan Rus yetkililer ise sıklıkla Alman felsefeci Immanuel Kant’ın Ebedi Barış Üzerine Denemesi’ne atıfta bulunuyor. Bu tarafıyla şimdiki politik tartışmaların dışında kurgulanan toplantıdan Rusya’nın geleceğe ait bir ideoloji ve bir fikir inşa etme eforu içinde olduğunu anlıyoruz.
Kant’ın Rusya Çarlığı vatandaşı olduğunu anımsatan Kaliningrad Senatörü Alexander Şenderyuk – Jidkov, önümüzdeki yıl felsefecinin 300. doğum gününü büyük bir aktiflikle kutlayacaklarını ve ebedi barış temasını işleyeceklerini aktarıyor. Kaliningrad Senatörüne nazaran Kant’ın sonsuz barış ve dostluk teması Türkler ve Rusların kurduğu bağlantı üzerine bina edilebilir. Temel unsurun “iç işlerine karışmamak” olması gerektiğini belirten senatör, Türk-Rus bağlarının dünyaya örnek olduğu görüşünde.
Rus heyetinin sunumlarında yeniye açılan kıymetler tartışması da geniş yer buldu. Her medeniyetin kendi kıymet sistemini geliştirmesinin bir hak olduğu vurgusu da toplantı boyunca tekrarlanan görüşlerden.
Rus konuşmacılara nazaran kültürlerarası iş birliğinin temelinde kıymetler yatıyor. Andrey Klimov, İncil ve Kuran yakma hareketlerinin cehenneme giden yol olduğunu söylüyor.
Kent Üniversitesi İktisadi, İdari ve Toplumsal Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Hasret Çomak ise diyalog için kurumsallaşmanın değerine dikkat çekiyor. Çomak, süratle Türk – Rus üniversitelerinin her iki ülkede de açılması gerektiği görüşünü ortaya atıyor.
7 Temmuz günü ise İstanbul’daki Rus konsolosluğunda Kıtalararası Kültür Maratonu kapsamında Rusya’nın Dostları Klübü Toplantısı yapıldı. Burada Rus Senatör Andrey Klimov’a sorular yöneltildi.
İki gündür yapılan etkinliklerde diyalog bildirileri veriyorsunuz. Rusya’nın bu açıdan ABD’den farkı ne ? ABD idaresinin hareketleri nedeniyle medeniyetlerarası diyalog kavramı Türkiye ve Orta Doğu’da güzel karşılanmıyor…
“ABD diyalog değil monolog kuruyor. Hiçbir vakit ABD idaresi karşı tarafın talebini dikkate almıyor. Yalnızca ABD değil ABD’nin Batılı müttefikleri de birebir biçimde davranıyor. ABD biz özeliz ayrıcalıklıyız diyor. Joseph Borell, Avrupa bir bahçedir başka ülkeler yırtıcı bir ormandır diyor. Bu katiyen hakikat değil ve yüz kızartıcı bir telaffuz. Kendilerini Hristiyanlığın temsilcisi üzere gösteriyorlar lakin Hristiyanlıkta bu türlü bir diğerlerini küçümseyen kibir yoktur ve bu büyük bir günahtır. SSCB dağıldıktan sonra ABD inanılmaz bir güce erişti. Artık ise insanlık bir medeniyet çıkmazında. Batılılar bir teori yarattı ve bütün dünyayı bu teoriye uydurmaya çalışıyor.
Demokrasinin söz manası halk iktidarı demektir Yunanca’da. Batı ülkelerinde yaşayanların sayısı bir milyardan daha az. Dünyanın kalanında yedi milyar insan yaşıyor. . Neden bir milyarlık azınlık dünyayı yönetiyor? Bu hakikat değil ve katiyetle çok tehlikeli.
Rusya’nın dış siyasetinin temelinde herkesin çıkarlarına itina göstermek var. Biz öbür ülkelerin iç işlerine karışmıyoruz. Farklı politik sisteme sahip ülkeler bizim bakış açımıza nazaran birlikte yaşayabilirler. Bu prensiplerle refah bir dünya kurulabilir ve insanlığın sürdürülebilir gelişimi sağlanabilir.”
Kant’ın barış iletisinden sık sık bahsedildi bu aktiflik boyunca. Hem Rusya’nın hem de dünyanın içinde bulunduğu durum düşünüldüğünde barış söylemi romantik kalmıyor mu biraz? Medeniyetin çöküşüne yakın olduğumuz yorumları da revaçta bu sıralar…
“Medeniyetin çöküşü üçüncü dünya savaşıyla gerçekleşebilir. Amacımız dünyanın çökmemesi için prensiplere uymak. Rusya’nın dış siyaset konseptine bakarsanız bizim bütün prensiplerimizin bütün unsurları Kant’ın yaklaşımına uyuyor. Ya hepimiz bu prensiplere uyacağız ya da medeniyet çökecek. Sanırım bir yerde hakikat söylediniz. Kusursuz bir dünya yok ve sanırım hiç bir vakit olmayacak. Lakin biz buna ulaşmak için efor harcıyoruz ve bu uğraş kıymetli. Bunu deniyoruz.”
Batı’da AB ve NATO üzere güçlü kurumlar var. Soğuk Savaş devrinin mantığı ile ortaya çıkan yapılar. Rusya ve Çin’in inşa ettiği kurumlar var lakin bunlara kıyasla zayıf. Nasıl bir tasavvurunuz var geleceğe ait?
“NATO tam manasıyla bir kurum değil. Bu kurum bütünüyle Washington’a bağlı. Washington’un çıkarları için gerektğinde onun müttefikleri hayatlarını feda edebilmelidir. NATO’nun meşhur beşinci hususu var lakin bunu okuyan sanırım çok az sayıda kişi var. Bu hususun gerçek manası çok farklıdır. Herkes ABD’yi bütün gücüyle savunmalıdır. ABD ise kendi kararlarını, nereye girip nereye girmeyeceğine kendisi karar veriyor. Aslında beşinci hususta ne yazıyor: Bir NATO üyesine hücum olduğunda başkaları de bu ülkeye nasıl yardımcı olacak formunda düşünülebilir. Tüm NATO ülkeleri kendi parasını biriktirip ABD silahlarını almalıdır. Benzeri yaklaşım AB’de de var. Bürokrasi var ve bu demokratik yolla seçilmedi. Bu bürokrasi AB’nin öbür ülkelerine ne yapması gerektiğini dikte ediyor. AB’nin gerçek yöneticisi ABD’dir. Birileri Kuzey Akım boru sınırını patlattı. AB gözünü kulağını kapattı ve bunu yapanı bilmiyoruz dedi. Bunun manası bütün Avrupa sanayicilerinin ABD’ye karşı rekabet gücünün sona erdirilmesiydi.
BRICS ve ŞİÖ’nün temeli farklıdır. Biz herkesin ulusal çıkarlarına itina gösteriyor ve egemenliklerine ehemmiyet veriyoruz. BRICS ve ŞİÖ’de köle efendi ilgisi yok. Fark budur.
Rusya Türkiye münasebetlerine gelince bizim karşılıklı görüşme kanallarımız var. Çok kıymetli ortak projelerimiz var. Bu projeler yüz yıl sonra da devam edecek. Bunlardan yalnızca ikisini hatırlatmak istiyorum. Gaz Hub’ı projesi Türkiye’yi büyük bir güç üssü haline getirebilir. Bir öteki proje de Türk endüstrisi için sürdürülebilir enerjiyi sağlayacak olan Akkuyu Nükleer Güç Santrali. Ne ABD ne AB bu projeleri Türkiye’ye sunmadı.”
